? Web view2009-10-07 · W miejsce zniszczone drewnianego krzyża postawionego wg. lokalnej tradycji…

Embed Size (px)

Text of ? Web view2009-10-07 · W miejsce zniszczone drewnianego krzyża postawionego wg. lokalnej...

Cmentarze, kapliczki i krzye przydrone w parafii Krasiczyn

Fragment wikszej caoci

Cmentarze, kapliczki i krzye przydrone

Cmentarze w krasiczyskiej parafii

Od zarania dziejw powszechna wiara w istnienie duszy i ycie pozagrobowe skaniaa ludzi we wszystkich religiach do pochwku zmarych. Ju ok. 450 r. przed Chrystusem rzymskie prawo nakazywao zakadanie cmentarzy poza obrbem miast, uznajc je za miejsca wite i nietykalne. Z nauki szkolnej pamitamy piramidy w staroytnym Egipcie, katakumby w Rzymie, czy sowiaskie pochwki caopalne.

Greckie sowo koimeterion i jego rzymski odpowiednik -coemeterium oznaczao miejsce do spania. Z niego wywodzi si nasz cmentarz. Naoy si na to czasownik smci czyli smuci si. Dawniej miejsce pochwku znajdowao si poza granicami miasta. Tradycj t przejli i chrzecijanie, grzebic swych zmarych w katakumbach, co umoliwiaa struktura geologiczna okolic Rzymu. Dopiero w IV i V wieku, kiedy barbarzyscy najedcy pldrowali bogate groby, zaczy powstawa cmentarze przykocielne w obrbie murw i pochwki pod posadzkami kocielnymi. Po stuleciach, w skutek zagroe sanitarnych i braku miejsca na coraz nowe groby, cmentarze zaczy powstawa na obrzeach miast, tworzc z czasem okazae nekropolie, na co zezwalaa obfito miejsca, w przeciwiestwie do cmentarzy przykocielnych na szczupych placach. W kocioach chowano ju tylko osoby duchowne.

W Polsce pierwszy cmentarz po za miastem powsta w 1608 roku we Wschowie z inicjatywy pastora Walerego Herbergera. W 1770 r. Stanisaw Lubomirski, marszaek wielki koronny podj - nieudan - prb utworzenia zamiejskiego cmentarza w Warszawie. Nieudan, bo tradycja redniowiecza poza murami miasta czy obszarem wsi nakazywaa chowa grzesznikw, samobjcw, nieuleczalnie chorych, w ogle "ludzi zmarych w butach", jak to wwczas okrelano. Dopiero bezwzgldne wadze rozbiorcze przeprowadziy ten zamys. W Galicji dekrety cesarza Jzefa II z lat 1784 i 1788 zakazay ze wzgldw sanitarnych grzebania zmarych na obszarze miast. Na naszym terenie w Galicji sprawy te porzdkowa Dekret Nadworny cesarza Jzefa II wydany we Wiedniu 23. 08. 1784r., ktry nakazywa proboszczom przeniesienie cmentarzy poza osiedla.

Ukad przestrzenny cmentarzy by zawsze podobny i shierarchizowany. Obszar ogrodzony, z bram gwn, reprezentacyjn alej (lub kilkoma) przy ktrej chowano ludzi wybitnych ( lub bogatych). Dalej kwatery zwykych obywateli. Czsto centralne miejsce zajmuje do dzi kaplica.

Najwaniejszym i najczstszym symbolem cmentarnym jest krzy, stanowicy najczstszy dominujcy akcent kompozycji. Wrd krzyy nagrobnych znajdujemy krzye: drewniane, kamienne, eliwne oraz - z okresu powojennego spawane z rur elaznych, lub prtw zbrojeniowych. Krzye drewniane najpopularniejsze na dawnych wiejskich cmentarzach zniszczay. Dzi rzadko s stawiane i to raczej jako prowizoryczne, do czasu trwaych nagrobkw lub krzyy metalowych. Wczeniejsze odlane z eliwa, pojawiajce si na cmentarzach w XIX wieku, jeszcze do czsto wystpujcy na naszych cmentarzach, gwnie w liwnicy, obok krzyy kamiennych, i brzydkich, niestarannie wykonanych spawanych z rur lub elaza zbrojeniowego. Niestety, potuczone kocz swj ywot na mietnikach lub prze-wanie.... w punktach skupu zomu. Nie spotykamy na naszych cmentarzach grobowcw starszych ni XIX wieczne. Zachoway si przewanie nagrobki z piaskowca, do standardowe, stawiane na grobach ziemnych.

Pocztkowo funkcjonoway cmentarze wyznaniowe, dopiero ustawa z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarych, (Dz. U. 1972, Nr 47, poz. 298) zmienia dotychczasowe przepisy m. in. ustaw z dnia 12 marca 1932 r. podporzdkowujc cmentarze wyznaniowe wadzom samorzdowym i wprowadzajc szereg wymogw sanitarnych.

Nie zachoway si, jak w innych miejscowociach, ani same cmentarze ofiar rnych epidemii cholery, czy tyfusu, ani nawet wspomnienia o takich cmentarzach. Krasiczyn natomiast moe si poszczyci tak modnym ostatnio cmentarzem zwierzcym: Nad Sanem znajduje si pomnik konia Ralla.

CMENTARZE w Parafii

Parafia krasiczyska, w dawnych granicach sprzed 1970r., na terenie ktrej funkcjonowao 3 parafie obrzdku wschodniego, z kilkoma kocioami dojazdowymi, z ktrych kady mia cmentarz, jest z tego wzgldu bardzo bogata w cmentarze, zarwno grzebalne jak i ju zamknite. Grzebalnych jest osiem, zamknitych za i innych miejsc pochwku przynajmniej dziesi.

CMENTARZE GRZEBALNE

Parafia krasiczyska korzysta z 5 cmentarzy grzebalnych, przy wszystkich kocioach. Trzy z nich komunalne s pod zarzdem gminy: Cmentarz gwny w liwnicy, Tarnawcach i Korytnikach. Cmentarze w Mielnowie i Choowicach s zarzdzane przez parafi. Prcz nich jest jeszcze kilka cmentarzy nieczynnych: ydowski w Krasiczynie, wojskowy w Korytnikach, nieczynny pocerkiewny w Kupnej, krypta zamkowa, do tajemniczy cmentarz na terenach zamkowych w warzywniaku odkryty w 1988r. oraz pojedyncze groby w lasach jako pozostao wojny i walk bratobjczych. Symboliczny grb-pomnik ma w Krasiczynie przy parkingu 14 milicjantw, polegych w latach 1944 1947

Natomiast parafia olszaska korzysta z 3 cmentarzy grzebalnych: w Olszanach, Brylicach, i Rokszycach. Zabiegi o utworzenie cmentarza w Zalesiu jak dotd nie przyniosy rezultatu. Ma te na swoim terenie kilka cmentarzy pocerkiewnych, w Krzeczkowej, Krasicach, Rokszycach, dwa w Cisowej, oraz cmentarz wojenny w Brylicach. Natomiast w Potokach-Krzeczkowej na tzw. Szyldwce s ruiny grobowca rodziny Wgowskich.

Moe warto niekiedy skorzysta z nowej formy dbaoci o groby: z usug ronych firm reklamujcych si w internecie. W ramach przykadu, nie reklamy prezentuj jedn z takich firm:

http://opiekanadgrobami.zgora.pl/index.php/oferta

Cmentarz w liwnicy

Gwny cmentarz grzebalny znajduje si w liwnicy, na dziace nr. 282, o powierzchni 75 arw. Zaoony zosta dopiero z kocem osiemnastego wieku, na mocy dekretw cesarza Jzefa II z lat 1784 i 1788r., ktre zakazay ze wzgldw sanitarnych grzebania zmarych na obszarze miast. Wtedy jak pisze Fenczak (liwnica, str. 62 ). zosta zamknity cmentarz przy kociele w Krasiczynie oraz miejscowy cmentarz przycerkiewny w liwnicy. W ich miejsce wyznaczono nowy, na polach liwickich, dla wiernych obu obrzdkw katolickich, zarwno z Krasiczyna jak i caej prawie ( z wyjtkiem Tarnawiec ) parafii liwnickiej.

Jeszcze w roku 1830 obiekt ten nie mia ogrodzenia, lecz by tylko okopany, czyli otoczony fos. Pozostawa ubogi, bo nie byli nim zainteresowani ani waciciele zamku, chowajcy swych zmarych w zamkowej krypcie, ani okoliczni dziedzice, chowajcy na pozostaych cmentarzach cerkiewnych. Do dzi zreszt jest zaniedbany, nigdy nie byo i nadal nie ma wyznaczonych kwater, alejek, czy aweczek. Brak studni., a take ewidencji grobw. Dopiero w latach siedemdziesitych zosta staraniem gminy ogrodzony, urzdzono niewielki parking, trwaj zabiegi o powikszenie cmentarza, bo zaczyna brakowa miejsca na pochwki ziemne, a kremacja cia dugo zapewne nie znajdzie jeszcze uznania na naszym terenie. W 2008r. zrujnowany dom przedpogrzebowy Gmina przystosowaa do potrzeb liturgii pogrzebowej z moliwoci odprawiania Mszy w.

Opis niektrych najstarszych grobw.

Zachowao si kilkanacie grobw z XIX i pocztkw XX wieku, w tym groby kilku proboszczw. Wchodzc na cmentarz po prawej stronie, zaraz przy wejciu spotykamy kilka grobw dziecicych z pocztku XX wieku, w drugim rzdzie grb waciciela dbr krasiczyskich Jzefa Rogosawa Pruszkowskiego zmarego 1896r. w trzecim grb zbiorowy, a w nim pochowany jest m.in. Wiktor Przybylski - Uczestnik Powstania Styczniowego, ktry urodzi si w. 1837r. zmar w 1926r. Jest to grb zbiorowy ale z pojedynczym napisem W tym samym rzdzie znajduje si jeden z bardzo nielicznych zachowanych grobw z napisem cyrylic Michaa Kurylaka urodzonego 1860r., a zmarego w 1936r. Nieco dalej jedyny grb greckokatolickiego proboszcza ze Sliwnicy o. Jzefa Lewyckiego, urodzonego 11. 03. 1875 a zmarego 8. 02. 1920r. Grb charakterystyczny, w kolorze brzu, czsto przy nim pon znicze. Obok grb Stanisawy Wo, nauczycielki krasiczyskiej i z tablic powicon Jzefowi Mariana Wosiowi urodzonemu . 21. 11. 1891r. zamczonego w agrach sowieckich. Jest to - prawdopodobnie grb symboliczny.

W nastpnym rzdzie grb z kamienn rzeb ( z utrcon gow) Franciszka Mrozowskiego, dugoletniego kasjera dbr ksit Sapiehw, urodzonego w Bbrce 2. 04. 1852r. zmarego w Krasiczynie 5. 01. 1924r. Obok kilka grobw rodziny Zeleszczekw wrd nich nauczycieli Tadeusza urodzonego 11. 11. 1903r. a zmarego 17. 10. 1986r, oraz jego ony Stefanii, urodzonej 9. 01. 1913r. za zmarej 22. 10. 1983r. Ok 30 metrw od wejcia, po prawej stronie, przy gwnej alei grobowiec rodziny Cichobaziskich. Bya to rodzina krasiczyskiego organisty. Spoczywaj w nim dwie kobiety: Karolina ur. 16. 11. 1875r. a zmara w Krasiczynie 2. 08. 1936r. i Joanna Alojza ur. 8. 10. 1905 r. zmara za poza Krasiczynem, ale pochowana w liwnicy 5. 10. 1994r., oraz Jzef Cichobaziski urodzony 1907, a zmary w 1989r.

W centralnym miejscu, po prawej stronie przy alei gwnej, 3 groby proboszczw krasiczyskich: ks. Stanisawa Wojny, ks. Jzefa Rogulskiego i ks. Jana Kordeczko.

Obok grobw krasiczyskich proboszczw okazay nagrobek Stanisawa Tarnawskiego, urodzone-go 8. 05. 1856r., zmarego 3. 02. 1904r. i grobowiec Heleny Zielinko, zmarej w 1913 r. w wieku 12 lat. Natomiast tu przy zewntrznym ogrodzeniu nagrobek z piaskowca Mateusza Piskozuba, urodzonego w 1834, a zmarego w 1902r. Nieco dalej, mniej wicej w dugoci cmentarza okazay nagrobek Kazimiery z Borkowskich Bordyskiej, ur. w 1852r, a zmarej 6. 03. 1883 i Hipolita Bordyskiego, ur. 1834r. a zmarego 24. 01. 1909r. Niegdy obszerny grb by otoczony metalowym ogrodzeniem, z ktrego pozostay jedynie fragmenty. Przy samej alei rodkowej grb z piaskowca, z uszkodzonym szczycie, Emilii Apolonii z ywanw Bartoszyskiej, urodzonej 3 02. 1826r. a zmarej 14. 07. 1908r. Nieco poniej grb Anieli Dobrzyskiej otoczony kutym ogrodzeniem, z okaza figur, mocno zniszczon Napis aciski,