10.Sınıf edebiyat konu anlatım

  • View
    238

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of 10.Sınıf edebiyat konu anlatım

  • 8/7/2019 10.Snf edebiyat konu anlatm

    1/50

    Ylmaz DAslamiyet ncesi ve islamiyet dnemi trk edebiyat

    TRK EDEB YATININ DEVRELER

    slamiyet ncesi TrkEdebiyat

    A- Szl Dnem Trk Edebiyat

    (- 8.yy.) B- Yazl Dnem Trk Edebiyat(8.yy.-11.yy.)

    slami Dnem TrkEdebiyat(11.yy.-1860)

    A- lk slami Trk EdebiyatEserleri

    B- Divan Edebiyat C- Halk Edebiyat (1.Anonim

    Halk Edebiyat, 2.AkEdebiyat,3.Tekke (Tasavvuf)Edebiyat

    Bat Kltr EtkisindekiTrk Edebiyat

    A- Tanzimat Edebiyat(1860-1895)

    B- Servet-i Fnun Edebiyat(Edebiyat- Cedide) (1895-1901)

    C- Fecr-i Ati Edebiyat (1909-1911)

    D-Milli Edebiyat Akm (1911-1923)

    E-Milli Mcadele DnemiEdebiyat

    F-Be Hececiler G- Cumhuriyet Dnemi Trk

    Edebiyat (1923-) (1. Yedi Mealeciler, 2.-

    Garipiler( l.Yeni Hareketi), 3.kinci Yeni Hareketi,4. Hisarclar, 5. ToplumsalGerekiler )

    Edebiyat-tarih ilikisi

    Edebiyat :Olay,dnce,duyguve hayallerin dil araclylaszl veya yazl olarak etkilibir dille biimlendirilmesisanatdr.

    Edebi Metin :Sanatsal niteliktayan,insanda estetik zevkuyandran metinlere denir.

    Edebi metinlerde szckler

    daha ok yan ve mecazanlamlaryla kullanlr.

    Metinlerde retme yerinesezdirme,hissettirme,artrma sz konusudur.

    Edebiyat tarihi:Yzyllarboyunca edebi eserleri,eserin

    ait olduu milletin dygu vedncede izledii deiimlerinesnel olarak inceleyen bilimdaldr.

    Edebiyat tarihi hem edebiyatlahem tarihle ilikilidir.

    Edebidnemleri,yazarlar,airleri,sanatlarn dil ve anlatm zellikleriniinceleyen bilim daldr.

    Edebiyat tarihi alanndaalanlara da edebiyat

    tarihisi denir. Fuat Kprl,Vasfi Mahir

    Kocatrk,Ahmet Kabakl,AhmetHamdi Tanpnar,Nihat SamiBanarl,Agah Srr Levendnemli edebiyattarihilerimizdendir.

    1

    Tarih ve edebiyat tarihi aynkonular ileyip ayn yntemlerikullanmaklaberaber,uygulamada farkllklar

    gsterir.

    Edebi eser insanndugu,dnce ve hayaldnyasnn etkiledii iinedebiyat tarihisi eseriincelerkenduygularnn,heyecanlarnnetkisinde kalp tarafszdavranmayabilir.

    Tarihi ise olaylar sebep-sonuilikisiyle ele ald ve belgeyedayand iin edebiyattarihisine gre dahatarafszdr.

    Tarihinin ilk nce gruplarincelemesine karlk,edebiyattarihisi fertleri inceler.

    Edebiyat tarihisi ve tarihi arasndaki farklar

  • 8/7/2019 10.Snf edebiyat konu anlatm

    2/50

    Ylmaz DAslamiyet ncesi ve islamiyet dnemi trk edebiyat

    Edebiyat tarihinin kapsam

    Edebiyat tarihi,ait olduklardnemin,insanlarnn,toplumlarnn yaamlarn btnzellikleriyle anlatan bir belgenitelii tar.

    Edebiyat tarihisi tarafszdr. Edebiyat tarihinin genel

    tarihle ilikisi vardr. Genel tarih insanln

    toplumsal,kltrel,ekonomikgelimesini belgeleredayandrarak anlatr.

    Edebiyat rnleri de belgenitelii tadklar iin geneltarihe k tutarlar.

    Edebiyat tarihinin toplumbilimiyle ilikisi vardr.

    Toplumlarninnalar,treleri,yaaybiimleri edebi eserlere yansr.

    Edebiyat tarihinin halk bilimiile ilikisi vardr.

    Bir lkede yaayan halknkltrrnlerini,trenlerini,inanlarn,mziini,oyunlarn,masallarn

    vb. inceleyerek saptayan bilimdaldr halk bilimi.

    Uygarlk

    Bir lke veya toplumun maddive manevivarlklarnn;bilim,sant,dnceve teknoloji rnlerinintamamn ifade eder.

    Uygarlk ve medeniyet ou

    zaman ayn anlamda kullanlr.

    Uygarln Bat uygarl,slamuygarl,Hint uygarl eklinde snflandrlmasnntemelinde sz konusutoplumlarn yaam tarz,inan

    ve gelenekleri vardr.

    Not:Trk edebiyatnn dnemlereayrlmasndaki ltler; Dini hayat,kltrel

    farkllama,uygarlkdeimeleri,dil corafyas.

    2

    EdebiyatTarihini

    nKapsam

    Sanatlarn edebianlaylarn veya dahilolduklar edebitopluluu inceler.

    Dnemin siyasiolaylarn inceler.

    Sanatlarnhayatn ele alr.

    Dnemin sosyal

    hayatn inceler.

    Edebi trleringeliiminiinceler.

    Sanatlarn eserleriniinceler.

    Uygarlk

    Tarihi

    FelsefeTarihi

    MimarlkTarihi

    Edebiyat

    Tarihi

    AskeriTarih

    EkonomiTarihi

    Bilim Tarihi

    DinlerTarihi

    SiyasetTarihi

    SLAMYET NCESOLUAN METN

    SLAM UYGARLIIEVRESNDE OLUAN

    METN

    Olaylar,doasttanrsal glerle

    ifade edlir.

    Aacn ilahi bir ketkisiyle hamile kalarak

    ocuk dourduunainanlyor.

    Konar ger yaamvardr.

    Yerleik hayatagei sz

    konusudur.

    Yaratcnn Tanrolduuna inanlyor.

    Olaylar ve kinatAllah inancyla

    anlatlr.

  • 8/7/2019 10.Snf edebiyat konu anlatm

    3/50

    Ylmaz DAslamiyet ncesi ve islamiyet dnemi trk edebiyat

    Edebi eserlerden hareketle bir

    milletin duygu ve dncedegeirdii evreleri inceleyenkiiye . denir.

    ..duygu,dnce vehayallerin sz veya yazylaedebi biimde ifade edilmesanatdr.

    Tarih ve edebiyat tarihigemii inceler;fakat tarihininceledii,gemi tarihe malolmutur.Edebiyat tarihisinin

    ele ald gemi ise.eserleriyle canlolarak yaamaktadr.

    Klasik Trk Edebiyatndakignmz edebiyattarihi almalarnn yerinitutuyordu.

    Edebi eserler kendilerini

    yaratan sanatlarla birlikteyazldklardnemin,askeri,dini,ekonomik,sosyal,kltrel zellikleriniksaca dnemin..yanstr.

    Trklerin slamiyeti kabuletmesi edebiyatmzn

    dnemlere ayrlmasnda ltolmutur.

    Roman,Bat Uygarl EtkisindeGelien Trk Edebiyatrndr.

    Tarihi olaylar kronolojik srayagre dzenlemek edebiyattarihisinin grevidir.

    air ve yazarlarn hayatnincelemek edebiyateletirmenlerinin grevidir.

    slamiyetin kabulnden ncekimetinlerde saf Trkekullanlrken,slamiyetinkabulnden sonraki metinlerdeArapa ve Farsa szcklere deyer verilmitir.

    www.edebiyatogretmeni.net

    3

    Arapa-Farsa szckbulunmayan,saf

    Trkeyle yazlmtr .

    Metin,yap olarakmensur biiminde

    yazya geirilmitir.

    Orta Asyada

    yaayan o dnemTrk kltrnnzellikleri vardr.

    Trk-slammedeniyetini

    yanstanifadeler,zellikler

    vardr.

    Beyitlerle ve aruzlakaleme alnmtr.

    Trkenin yanndaArapa-Farsa

    szckler de kullanld.

    1.nite/Tarih inde TrkEdebiyat

    UYGULAMALAR

    1.Dolduralm

    2.Doru-Yanl

    3.Eletirelim

    Toplumlarnyaadklar

    olaylarsebep-sonu

    ilikisiierisinde

    incelerDuygu,dnceve hayallerinestetik zevkleruyandracakekilde,szleveya yazylaetkili olarakanlatlmassonucu ortayakan eserlerdir.

    Mitolojikunsurlar da

    ieren,olay vekiilerin

    olaanstzellik tad

    manzumrnlerdir.

    slam uygarletkisinde gelienedebiyatrndr.

    Bat uygarletkisindegelien

    edebiyatrndr.

    Edebi

    Eser

    http://www.edebiyatogretmeni.net/http://www.edebiyatogretmeni.net/http://www.edebiyatogretmeni.net/
  • 8/7/2019 10.Snf edebiyat konu anlatm

    4/50

    Ylmaz DAslamiyet ncesi ve islamiyet dnemi trk edebiyat

    slamiyet ncesi Trk Edebiyat(DESTAN DNEM TRK

    EDEBYATI)

    Trklerin slamiyet iletanmadan nce oluturduklaredebiyattr.

    Bu dnem edebiyat genelolarak szldr.

    Yazl rn yok denecek kadarazdr.

    Bu dnemde Trklerin gebebir yaamlar vardr.

    Edebiyat yabanc etkilerden

    olduka uzaktr. Trkler ok tanrl bir dinanlayna sahiptir.(Totemcilik,Manihaizm,Budizm,amanizm)

    Duygu,dnce ve hayalleriniszlbiimde;cura,tambura,kopuzgibi sazlarla iletirler.

    Bu dnemde saz alp iirsyleyenlere ozan,kam,baksad verilir.

    Bu dnem edebiyat e ayrlr:

    1.destan dnemi:

    Bu dnem rnlerinin konusugenellikle kahramanlktr.

    Kahtamanlar olaanstdr vemitolojik unsurlarla ssldr.

    Kahramanlar hsranauramazlar,eylemlerounlukla zaferle sonulanr.

    Trklerin totemi bir hayvanveya bitki idi.

    Kktrklerin totemikurt,Uygurlarn ku aac idi.

    Destanlar;milletin,din,fazilet vemilli kahramanlk maceralarnnmanzum hikayeleridir.

    Tarihten nceki alardatanrlar veya tanrlatrlminsanlar hakknda sylenerekzamanla inan haline gelen

    efsaneye mitos denir. Mitoslarda tanrlar ve insanlarla

    birliktedevlerin,cinlerin,perilerin vedier masal yaratklarnn dahikayeleri vardr.

    Bir milletin mitoslarninceleyen bilime mitolojidenir.(Yunan mitolojisi,Msrmitokojisi vb.)

    2.szl dnem edebiyat(/8.yy)

    Sade bir Trke kullanlmtr.

    4

    Tarih

    Roman

    Destan

    Mesnevi

  • 8/7/2019 10.Snf edebiyat konu anlatm

    5/50

    Ylmaz DAslamiyet ncesi ve islamiyet dnemi trk edebiyat

    Trklerin yazy henzkullanmadklar dnemdeolumu bir edebiyattr.

    Yaz olmad iin bu dnemdesadece iirle ilgili rnler

    vardr. Olaanst olaylar anlatandestanlar bu dnemin ennemli rnleridir.

    Szl edebiyat rnleri dintrenlerinde domu, din dtrenlerde gelimitir.

    iir syleyen kiilere ozan,kam , baks , aman gibiadlar verilmitir.

    airler,iirlerini kopuz adverilen saz eliinde syler.

    Dini trenlerde syleneniirlere yr ad verilir.iirlerhece lsyle sylenmitir.

    Kafiye olarak genelde yarmkafiye kullanlmtr.Kafiyedzeni (abab-cccb-dddb.)biimindedir.

    Nazm birimi drtlktr. Szle musiki beraber

    kullanmtr. Din,ak,sava,yiitlik,doa,l

    m gibi konular ilenmitir. Benzetmelerde doadan

    yararlanlmtr. Srek avlarna sr,kurban

    ve ziyafet trenlerinelen,yas,lm trenlerineyu ad verimitir.

    iirlerdeki ahenk,l ve uyandnda ses,hece tekrarlar vealiterasyonla salanmtr.

    Anonim bir zellik tarlar.

    slamiyet ncesi trk edebiyatnnszl rnleri

    Kouk Sagu Sav Destan

    kouk

    Yiitlik,ak,doa gibi konularilenmitir.

    Kafiye dzeni aaab-cccb-dddbeklindedir.

    Halk edebiyatndaki karl koma Divan edebiyatndaki karl gazel dir. Sr(av treni) ve len(kurban treni)

    ad verilen trenlerde sylenir.

    Sagu

    Devlet byklerinin lmzerine duyulan acy dilegetirmek iin syleneniirlerdir.

    Kafiye dzeni kouktaki gibidir. Halk edebiyatndaki karl

    at Divan edebiyatndaki karl

    mersiyedir.

    Sav

    Bugnk atasznn yerinekullanlmtr.

    Bir dnceyi,bir deneyimi,bird,en az szckle ksacaanlatan k