of 44/44
AKDENİZ’DE ÖZEL KORUMA ALANLARI (SPA) VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞE İLİŞKİN PROTOKOLÜN EK 2’SİNDE LİSTELENEN KUŞ TÜRLERİNİN KORUNMASI İÇİN EYLEM PLANI E.VOLTO

Akdeniz’de Kuş Türlerinin Korunması İçin Eylem Planı

  • View
    231

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

Text of Akdeniz’de Kuş Türlerinin Korunması İçin Eylem Planı

  • AKDENZDE ZEL KORUMA ALANLARI (SPA) VE BYOLOJK ETLLE LKN PROTOKOLN

    EK 2SNDE LSTELENEN KU TRLERNN KORUNMASI N EYLEM PLANI

    E.VOLTO

  • Birlemi Milletler evre ProgramAkdeniz Eylem Plan

    zel Koruma Alanlar/Blgesel Faaliyet Merkezi

    AKDENZDE ZEL KORUMA ALANLARI (SPA) VE BYOLOJK ETLLE LKN

    PROTOKOLN EK 2SNDE LSTELENEN KU TRLERNN KORUNMASI N EYLEM PLANI

  • Not: Bu belgede kullanlan isimler ve sunulan materyaller herhangi bir lkenin, blgenin veya ehrin yasal stats ya da yetkilileri ve onlarn snrlarnn snrlandrlmas ile ilgili olarak UNEP adna herhangi bir gr ifade etmez.

    2003 Birlemi Milletler evre Program (United Nations Environment Programme-UNEP)

    Akdeniz Eylem Plan (Regional Activity Centre for Specially Protected Areas-MAP)

    zel Koruma Alanlar/Blgesel Faaliyet Merkezi

    (Regional Activity Centre for Specially Protected Areas- RAC/SPA)

    Boulevard de Leader Yasser Arafat

    B.P.337 1080 Tunis CEDEX

    E-posta: [email protected] www.rac-spa.org

    Bu yayn, bibliyografik amalarla u ekilde kaynak gsterilebilir: UNEP MAP RAC/SPA. 2003. Action Plan for the Conservation of bird species listed in Annex II of the Protocol concerning Specially Protected Areas (SPAs), and Biological Diversity in the Mediterranean. Ed. RAC/SPA, Tunis. 80pp

    Eitim amal almalarda veya kr amac gtmeyen amalarla bu yaynn tamam ya da bir ksm, zel bir izne gerek duymadan, sadece kaynak gstermek kouluyla, her ekilde oaltlabilir.UNEP, bu yaynn kaynak olarak gsterilecei yaynlarn bir kopyasn edinmekten memnuniyet duyacaktr.

    Bu yayn, hangi nedenle olursa olsun UNEPin yazl izni olmadan herhangi bir ekilde ticari amala kullanlamaz.

    Barselona Szlemesi erevesinde Akdenizin deniz evresi ve ky blgesinin korunmas uyarlanmtr.

    Bu yayn Kresel evre Fonu (GEF) mali desteiyle T.C. evre ve Orman Bakanl zel evre Koruma Kurumu Bakanl (KKB) tarafndan Birlemi Milletler Kalknma Program Trkiye Temsilcilii (UNDP Trkiye), Doa Koruma ve Milli Parklar Genel Mdrl, T.C. Tarm ve Kyileri Bakanl Koruma ve Kontrol Genel Mdrl ortaklnda yrtlen Trkiyenin Deniz ve Ky Koruma Alanlar Sisteminin Glendirilmesi Projesi kapsamnda Trkeye evrilerek baslmtr.

    Tercme Serisi: 7

    zel evre Koruma Kurumu BakanlAlparslan Trke Cad. 31. Sok. 10 Nolu Hizmet Binas 06510 Betepe/Yenimahalle/AnkaraTel: 0 (312) 222 12 34 Faks: 0 (312) 222 26 61 www.ozelcevre.gov.trwww.dka.gov.tr

    Birlemi Milletler Kalknma Program (UNDP)Birlik Mahallesi 2. Cadde No. 11 06610 ankaya/AnkaraTel: 0 (312) 454 11 00 Faks: 0 (312) 496 14 63 www.undp.org.tr

    ISBN: 978-605-393-073-0

    eviri: zge Keapl Can Dzelti: Gner Ergn ve Harun Glsoy Tasarm: UNEP-MAP-RAC/SPATrke Uygulama: Murat Mert TemelTrke Uygulama Kontrol: H. Suda Ekici, Nurhan en ve Glden Atkn GenoluBask: Yorum Basn Sanayi Ltd. ti.Trke Bask Tarihi ve Yeri: 2011, ANKARA

    Bu belge, resmi bir Birlemi Milletler belgesi olarak deerlendirilmemelidir.

  • NSZ

    Akdenizde zel Koruma Alanlar (SPA) ve Biyolojik eitlilie likin Protokoln Ek 2sinde Listelenen Ku Trlerinin Korunmas iin Eylem Plan, Akdenizin deniz ortam ve ky blgesinin korunmas iin hazrlanan szlemeyi kabul eden taraflarca 4 eylem plann izlemektedir. Bu eylem planlar srasyla u konularla ilgilidir: Akdeniz kei foku iin eylem plan; Akdeniz deniz kaplumbaalarnn korunmas; Akdenizdeki yunus ve balinalarn korunmas ve Akdenizdeki deniz vejetasyonunun korunmas. Bu eylem planlarnn her biri kendine zg hedeflere ulamak iin ncelikleri ve yaplmas gereken faaliyetleri tespit eder ve ortaya koyar. Ayrca, blgedeki trlerin ya da tr gruplarnn korunmasn baarmak iin Akdeniz lkeleri arasnda koordinasyonu ve ibirliini tevik eder.

    Bu eylem plannn gelimesi, Akdeniz lkelerindeki Birdlife ortaklar, WWF, IUCN, Medmaravis, Tour du Valat gibi kular ve kularn yaam alanlar bata olmak zere biyolojik eitliliin korunmas ile ilgili almalar yapan dier kurumlar tarafndan gerekletirilen eitli giriimleri izlemektedir.

    1995 ylnda, Barselona Szlemesinin taraflar, Akdenizde zel koruma alanlar ve biyolojik eitlilie ilikin yeni bir protokol kabul etmitir. Bu protokoln Ek 2sinde, 15 ku tr dhil olmak zere Akdenizde nesli tehlike ve tehdit altndaki trler listelenmitir.

    zellikle Birdlife ortaklar olmak zere eitli sivil toplum kurulular (STKlar) tarafndan bu eylem plannn kapsad trlerin kar karya olduu baz tehditleri nlemek iin lke ve tr baznda eitli faaliyetler gerekletirilmektedir.

  • TRKE EVRYE NSZ

    Birlemi Milletler evre Program /Akdeniz Eylem Plan (UNEP/ MAP) bnyesinde, Akdenizin Deniz Ortam ve Ky Blgesinin Korunmas Szlemesi, (Barselona Szlemesi) kapsamnda; Akdeniz lkelerinin Hkmetlerine deniz kirliliini tespit ve kontrol etmede yardmc olmak, onlarn ulusal evre politikalarn hazrlamak, bu hkmetlerin alternatif gelime modelleri iin daha iyi seenekler belirlemesinde ve kaynaklarn daha iyi ve makul kullanmalarndaki yeteneklerini gelitirmek amacyla Akdeniz Eylem Plan Avrupa Topluluu tarafndan 1975 ylnda onaylanmtr.

    Barselona Szlemesinin, 1999 ylnda yrrle giren zel Koruma Alanlar ve Biyolojik eitlilik Protokol dikkate alndnda, Akdeniz biyolojik eitliliinin korunmas iin gelitirilen tr eylem planlarnn uygulanmas iin byk gayret gerekmektedir.

    zellikle eylem planlarnda yer alan trlerin korunmas ve esirgenmesi amacyla deniz ve ky blgelerinde zel koruma alanlarnn kurulmasna dair hkmn bulunduu protokol kapsamnda, lkemiz Akdeniz ve Ege kylarnda Bakanlar Kurulu kararyla ilan edilmi 10 adet zel evre Koruma Blgesi yer almaktadr. Bu blgeler yaklak 1.133 km ky uzunluu ile 2865 km2lik deniz alann ihtiva etmektedir. Ayrca Trkiye, Akdenizin en byk deniz koruma alanna sahip lkesidir ve kara sularnn yaklak % 4 koruma altndadr.

    Tm dnyada olduu gibi, zel evre Koruma Blgeleri ky ve deniz alanlarnn doal, tarihi ve kltrel deerleri de kentsel bask, kirlilik ve ar avclk tehdidi altndadr. Sz konusu tehditleri bertaraf etmek, deniz ve ky koruma alanlarnn geniletilmesi ve etkin korunmasnn salanmas amacyla almalarn yrten zel evre Koruma Kurumu Bakanl; Doa Koruma ve Milli Parklar Genel Mdrl, Tarm ve Kyileri Bakanl Koruma ve Kontrol Genel Mdrl ortaklnda, Birlemi Milletler Kalknma Program Trkiye Temsilcilii (UNDP Trkiye) uygulayc ortaklyla, Kresel evre Fonu (GEF) mali desteiyle,Trkiyenin Deniz ve Ky Koruma Alanlar Sisteminin Glendirilmesi Projesini yrtmektedir.

    Bu proje kapsamnda Trkeye evrilen sz konusu Eylem Planlarnn, ilgili trlerin ve habitatlarnn korunmas iin, bilimsel almalarla beraber uygulama almalarnn yaplmas, gerekli nlemlerin bir an nce alnarak trlerin neslinin tkenmesini nlemek iin her trl ibirliinin glendirilmesine katkda bulunmasn dilerim.

    Sayglarmla.

    Ahmet ZYANIKKurum Bakan

  • 5NDEKLER

    sayfa

    1 Giri .................................................................................................................. 7

    1.1 Akdeniz avifaunasna genel bir bak.............................................................7

    1.2 Tehditlerin gzden geirilmesi .........................................................................9

    1.3 Trlerin ekolojileri ve durumlar ........................................................................9

    1.4 Plann corafi kapsam ..................................................................................10

    2. Eylem Plannn Amalar ve Hedefleri ......................................................... 10

    2.1 Ana hedef .......................................................................................................10

    2.2 Dier hedefler .................................................................................................10

    3. Stratejik Yaklam .......................................................................................... 11

    4. Eylem Plannn Hedeflerine Ulamak iin Yaplmas Gereken Faaliyetler .... 12

    4.1 Korunan Alanlar ..............................................................................................12

    4.2 Mevzuat ...........................................................................................................12

    4.3 Aratrma .........................................................................................................12

    4.4 Bilinlendirme ve Eitim .................................................................................12

    4.5 Ulusal Eylem Planlar .......................................................................................13

    5. Uygulama ...................................................................................................... 13

    5.1 Blgesel koordinasyon yaps .......................................................................13

    5.2 Katlmclk ........................................................................................................14

    5.3 Eylem Plan Ortaklar ..................................................................................14

    5.4 Deerlendirme ve gzden geirme ...........................................................15

    5.5 Zamanlama .....................................................................................................15

    5.6 Program ..........................................................................................................16

    6. nerilen zel Planlar .................................................................................... 17

  • 7AKDENZDEK ZEL KORUMA ALANLARI (SPA) VE BYOLOJK ETLLK

    HAKKINDAK PROTOKOLN EK 2SNDE LSTELENEN KU TRLERNN

    KORUNMASI N EYLEM PLANI

    1. Giri 1.1 Akdeniz avifaunasna genel bir bak

    Kular daima insanolunun hayallerini bylemitir. Gzellikleri, arklar ve ayn zamanda gl uular binlerce yldr insanlara esin kayna olmutur. Kularn, estetik, rekreasyon, sosyal ve ekonomik deerleri artk dnya apnda kabul grmektedir. Kular snr tanmazlar ve doal ekosistemlerin nemli paralardrlar. Ayrca, evre salnn iyi birer gstergeleridir. Tm bunlara ramen, kularn varln uzun yllardr tehdit eden de insanoludur.

    Akdeniz, bazlar sadece bu iklim kuanda grlen birka yz ku trne ev sahiplii yapar. Neredeyse tamamen karalar tarafndan kuatlm bu denizin kalabalk ky eridinde ve adalarnda bulunan deniz kular direnlidir. Bunlardan biri de nadir ve yerel bir tr olan ada marts Larus audouinii dr. Akdenizde ak deniz ku trleri nispeten azdr ancak boz yelkovan Calonectris diomedea, yelkovan Puffinus yelkouan, Balear yelkovan Puffinus mauretanicus ve Avrupa frtnakuunun Hydrobates pelagicus hassas durumdaki birka reme kolonisi sarp kayalklarda ve yaltlm, kk, kayalk adalarda ve adacklarda bulunur.

    Sumrular gibi ky denizkular deltalarda ve tuzlu su lagnlerinde grlr. te yandan, birok ky tr, tuzlalar gibi ok uygun olmayan ve insanlar tarafndan deitirilmi habitatlarda da rerken bazlar beslenmek iin belediye plklerine ve balk teknelerinin atklarna dayanrlar.

    Akdenizin ornitolojik yln, kularn Avrupa Afrika arasndaki mevsimsel gleri ekillendirir ve Avrupada reyen eitli ku tr Akdeniz havzasnda klar.

    Dnyada yaklak 9000 ku tr vardr. IUCN, dier hayvan ve bitki trlerinde olduu gibi kresel lekte nesli tehlike altndaki ku trlerini belirler.

    Fotoraf: Ada Doan H.AZAFZAF

  • 8EK 2DE LSTELENEN KU TRLERNESL TEHLKE ve TEHDT ALTINDAK TRLER

    Boz Yelkovan Calonectris diomedeaYelkovan Puffinus yelkouan *Avrupa Frtnakuu Hydrobates pelagicus **Tepeli Karabatak Phalacrocorax aristotelis ***Kk Karabatak Phalacrocorax pygmeusAk Pelikan Pelecanus onocrotalusTepeli Pelikan Pelecanus crispusFlamingo Phoenicopterus ruberBalk Kartal Pandion haliaetusAda Doan Falco eleonoraence gagal Kervanulluu Numenius tenuirostrisAda Marts Larus audouiniiTepeli Sumru Sterna bengalensisKara Gagal Sumru Sterna sandvicensisKk Sumru Sterna albifrons

    * Yakn zamanda yelkovan Puffinus yelkouan and Balear yelkovan Puffinus mauretanicus olmak zere iki tre ayrlmtr.

    ** Akdenizdeki poplasyon melitensis alttrne aittir.

    *** Akdenizdeki poplasyon desmarestii alttrne aittir.

    Eylem plannda listelenen trlerle ilgili bilgi boluumuzu gidermek iin bir Akdeniz iletiim anda birlikte alan ulusal ornitoloji merkezleri tarafndan koordine edilecek ayrntl aratrmalar yaplmaldr.

  • 91.2 Tehditlerin gzden geirilmesi

    Nesli tehlike altnda ya da tehdit altnda olarak listelenen trler aadaki gibi gruplandrlmtr.

    Kresel lekte tehdit altnda olan trler Blgeye endemik olup koruma stats elverisiz

    olan trler Poplasyonu Akdenizde younlamayan ama

    blgedeki koruma stats elverisiz olan trler Poplasyonu Akdenizde younlamayp koruma

    stats iyi durumda olan ancak bayrak tr olarak kabul edilen trlerdir.

    te yandan, aada listelenen eitli tehditler nedeniyle nesillerinin tehlike altnda olmas bu trlerin hepsi iin geerlidir.

    Petrol kirlilii Dolayl ya da dolaysz olarak besin kaynaklarndaki

    azalma Srdrlebilir olmayan turizm Rahatszlk Kasti ldrme (yasad avlanma ya da zehir

    kullanm) Balk alarna hedef d av olarak yakalanma Habitat kayb zellikle sulakalanlar ve adalar olmak zere kular

    iin yksek biyolojik neme sahip habitatlarn bozulmas

    Yabanc tr salnmas ve yabanc tr tarafndan avlanma tehdidi

    1.3 Trlerin ekolojileri ve durumlar

    Bu 15 trn biyolojisi, ekolojisi, dalm ve koruma stats Barselona Szlemesi tarafndan kabul edilen tehdit altndaki trler listesi balkl bilgi dkmannda sunulmutur. Medmaravis tarafndan derlenen ve J. Criado, J. Walmsley ve R. Zotier (Nisan 1996) tarafndan yayna hazrlanan bu dkman aklamal bir liste ile trlerin statleri, poplasyon byklkleri ve eilimi, ekolojileri, tehditler ve koruma tedbirlerini iermektedir. Bu dkman bata Birdlife International olmak zere dier ulusal, blgesel ve kresel katklarla tamamlanmtr.

    zellikle deniz kularnn hareketleri ve denizdeki dalmlar olmak zere Akdenizdeki ky ve ak deniz kular ve yaam alanlar ile ilgili hl byk bir bilgi boluu vardr. Akdenizdeki ak deniz kularnn reme, beslenme, ty deiimi ve klama alanlarnn acil olarak haritalanmas gerekmektedir.

    Genel olarak kirlilik ve habitat kayb kular tehdit etmektedir. Eylem Planndaki baz trler iin, youn derin su balklnn da ciddi bir tehdit oluturduu dnlmektedir.

    RAC/SPA

    BEATRIZ GONZALES

  • 10

    1.4 Plann Corafi Kapsam

    Bu plan, Akdenizi ve Akdenize kys olan lkeleri kapsamaktadr. Bu lkelerin, Akdeniz biyo-ikliminde olmayan blmleri kapsam dnda tutulmutur. Balear yelkovan Puffinus mauretanicus ve yelkovan Puffinus yelkouan gibi baz trlerin Akdenizdeki reme alanlar snrldr. Ada doan Falco eleonorae gibi dier baz trlerin g yollar ve/veya klama alanlar Akdeniz dnda kalmaktadr. Ak pelikan Pelecanus onocrotalus, flamingo Phoenicopterus ruber, balk kartal Pandion haliaetus, kara gagal sumru Sterna sandvicensis ve kk sumru Sterna albifrons gibi baz trler de baka yerlerde yaygn olup Akdenizde snrl bir dalma ve/veya kk poplasyona sahiptir. Kresel lekte nesli tehlike altnda olan ince gagal kervanulluunun Numenius tenuirostris ise klama alannn bir ksm Akdenizdir.

    2. EYLEM PLANININ AMALARI VE HEDEFLER

    2.1 Ana hedef

    Bu eylem plannn ana hedefi zel Koruma Alanlar Protokolnn Ek 2sinde yer alan trlerin poplasyon seviyelerini korumak ve/veya iyi durumdaki bir koruma statsne ulaacak ekilde iyiletirmek ve korunmalarn uzun vadede garanti altna almaktr.

    2.2 Dier hedefler

    1. Akdeniz lkeleri arasnda bilgi ve uzmanlk paylamn salamak

    2. Bu faaliyetlerin uygulanmasn salamak amacyla Akdeniz lkeleri ve dier ilgili giriimler ve anlamalar arasndaki egdm salamak

    3. Ku trlerinin ve yaam alanlarnn korunmas konusunda Akdeniz lkeleri arasnda bir birliktelik olumasn tevik etmek

    4. zellikle deniz kularnn dalm ve hareketleri ile beslenme, klama ve ty deiim alanlar olmak zere Akdenizdeki ky ve ak deniz kular ile ilgili bilgi boluklarn gidermek iin aratrma yaplmasn tevik etmek

    Eylem Plannda listelenen 15 tr, yl boyu grlen trleri, sadece reme dneminde karaya gelen deniz kularn ve sadece kn grlen trleri iermektedir.

    Bir trn says istikrarlysa ya da biraz artyorsa ve balca yaam alanlar deime tehdidi altnda deilse o trn iyi bir koruma statsne sahip olduu kabul edilir.

    H. AZAFZAF

  • 11

    3. STRATEJK YAKLAIM

    Plann uygulamas dzeyde nceliklendirilecektir.

    *Tr dzeyinde

    Mevcut Eylem Plan zel Koruma Alanlar ve Biyolojik eitlilik Protokol Ek 2de listelenen tm trler iin uygulanmaldr.

    Kresel lekte tehdit altndaki trlerin korunmas mevcut eylem plannn ana nceliklerinden biri olarak dnlmelidir.

    Blgesel dzeyde koruma stats iyi durumda olmayan dier trlerin korunmasna da ncelik verilmelidir.

    *Ulusal dzeyde

    Trlerin karadaki ve denizdeki dalmlarnn haritalanmas

    Denizde kular iin nemli olan alanlarn belirlenmesi Tehditlerin belirlenmesi ve kontrol edilmesi Eldeki en iyi verilere dayanarak korunmas gereken

    alanlarn belirlenmesi Eylem Planndaki trlerden herhangi birinin var

    olduu alanlarda yaplmas nerilen tm gelimeler iin uygun evre Etki Deerlendirme srecinin uygulanmas

    Uygun mevzuatn gelitirilmesi ve uygulanmas Anlamalarn ve szlemelerin ilke ve artlarnn

    izlenmesi

    * Blgesel dzeyde (Akdeniz)

    Aratrma alannda ibirlii ile bilgi ve deneyim paylamnn glendirilmesi

    Bilginin yaylmas Kular iin nemli olan deniz alanlarnn

    belirlenmesinin tevik edilmesi ve desteklenmesi Kular iin nemli ky ve deniz alanlarnda koruma

    blgelerinin oluturulmasnn ve izlenmesinin tevik edilmesi

    zellikle kular iin biyolojik adan yksek neme sahip kk adalardaki istilac trlerin yaylmasnn kontrol edilmesi ve/ya engellenmesi

    G asndan scak noktalarn belirlenmesi ve izlenmesi. zellikle Afrika ve Avrasya Gmen Sukular Anlamas (AEWA) olmak zere Bern ve Bonn Szlemeleri gibi ilgili anlama ve szlemelerle uluslararas ibirliinin daha geni dzeyde aranmas.

    Eylem Plan sadece ku trlerini deil (zellikle nesli kresel lekte tehdit altnda olanlar) Akdeniz Havzasndaki ve genel olarak Akdenizdeki her lkenin karlarn da dikkate almaktadr.

    H. AZAFZAF

  • 12

    4. EYLEM PLANI HEDEFLERNE ULAMAK N YAPILMASI GEREKEN FAALYETLER

    4.1 Korunan Alanlar

    - Kular iin nemli deniz alanlar belirlenmeli ve bu alanlara yasal koruma stats verilmelidir.

    - Tehdit altndaki tm trlerin reme alanlar yasal olarak koruma alan ilan edilmeli ve uygun ynetim planlar hazrlanmaldr.

    - Kular iin nemli ky ve deniz alanlar srekli izlenmeli ve uygun bir ekilde ynetilmelidir.

    4.2 Mevzuat

    - Szlemenin akit taraflar, RAC/SPA rehberinde belirtildii gibi (bkz. para.5), Akdeniz genelinde redikleri ya da dier mevsimlerde grldkleri lkelerde trlere yasal koruma salamaldr.

    - Mevzuat caydrc cezalar iermelidir.

    - Her trl gelime iin ilgili trler ve yaam alanlar hakknda evre etki deerlendirme yaplmas yasal olarak zorunlu olmaldr.

    4.3 Aratrma

    - zellikle denizdeki hareketleri ve dalmlar olmak zere ky ve ak deniz kular ve yaam alanlar ile ilgili mevcut bilgi boluu gz nnde bulundurularak ilgili trlerin reme, beslenme, ty deiimi ve klama alanlarnn haritalanmasna ncelik verilmelidir.

    - Akdeniz deniz kular atlasnn hazrlanmas ve daha az bilinen trlerin poplasyon byklklerinin ve reme baarlarnn izlenmesi gibi konularda bilgi boluunun doldurulmas iin aratrmaclara olanaklar salanmaldr.

    4.4 Bilinlendirme ve Eitim

    Szlemeye taraf lkeler, nesli tehlike altndaki trler iin gerekli yasalar yrrle koymaldrlar.

    Akit taraflar ayrca, kular iin nemli alanlar izleyecek, koruyacak ve ynetecek personelin eitimini salamaldr.

    - Eitimciler ve personel iin yerinde ornitolojik eitim kurslarnn organizasyonu balatlmal ve RAC/SPA ve Eylem Plannn ortaklar tarafndan desteklenmelidir.

    Nfus Saym H. AZAFZAF

    Eylem Plan, alanda uygulanacak pratik koruma tedbirlerinin yan sra idari, yasal ve bilimsel tedbirler de nermektedir.

  • 13

    - zellikle paydalara ve karar vericilere ynelik olarak nesli tehlike altndaki trlerin hassasln vurgulayan kamuoyu bilinlendirme ve eitim programlar ile kampanyalar STKlarla ibirlii iinde planlanmal ve uygulanmaldr.

    4.5 Ulusal Eylem Planlar

    - Szlemenin akit taraflar, Akdenizdeki nesli tehlike altndaki trlerin korunmas iin ulusal eylem planlar hazrlamaldrlar.

    - Ulusal Eylem planlar, baz lkelerle ilgili olarak bu eylem plannda nerilen zel faaliyetlerin uygulanmasn da dikkate almaldr.

    - Hazrlanacak Ulusal Eylem Planlar Ek 2de listelenen ku trlerinin kaybna ya da azalmasna sebep olan mevcut etkenleri ele almal, mevzuat iin uygun konular nermeli, alanlarn korunmas ve ynetimine ncelik vermeli ve poplasyonlarla alanlarn aratrlmas ve izlenmesinde sreklilii garanti altna almaldr.

    - Szlemenin akit taraflar hlihazrda mevcut olan her eylem planna bavurmal ve uygulamaldr.

    5.UYGULAMA

    5.1 Blgesel koordinasyon yaps

    Mevcut eylem plannn uygulanmasndaki koordinasyon zel Koruma Alanlar /Blgesel Faaliyet Merkezi araclyla Akdeniz Eylem Planlar sekretaryas tarafndan garanti altna alnacaktr. Koordinasyon yapsnn ana ilevleri arasnda unlar olacaktr:

    - zellikle snraan ve ulusal sularla tesinde yrtlecek faaliyetlerde szlemeye taraf lkeler arasnda ibirliinin tevik edilmesi

    - Akdenizde nesli tehlike altndaki ku trlerinin poplasyonlarn ve dalmlarn izlemek iin dier kurulularla ibirlii iinde alacak blgesel bir a kurulmasnn tevik edilmesi.

    - Kular iin nemli deniz alanlarnn oluturulmas iin akit taraflarn birbirlerine destek olmas ve ibirlii yapmas

    Ornitolojik Eitim Kurslar H. AZAFZAF

  • 14

    - Nesli tehlike altndaki trlere yeterli yasal korumay vermek iin abalayan lkelere yol gsterici ilkelerin ayrntl bir ekilde salanmas

    - Uzmanlarla ve dier ilgili kurulularla ibirlii iinde planlar izlemek ve ynetmek iin gerekli kurallarn ayrntl olarak hazrlanmas

    - Ek 2de listelenen trlerin ekolojileri ve korunmalar ile ilgili belirli konularda uzman toplantlarnn dzenlenmesi

    - Eylem Plannn uygulanmasndaki gelimeleri gsteren raporlarn hazrlanmas.

    Dier uluslararas kurulular tarafndan ayn hedefe ynelik olarak gerekletirilen tamamlayc almalarn tevik edilmesi, egdmn/koordinasyonun desteklenmesi ve olas aba tekrarlarnn engellenmesi.

    5.2 Katlmclk

    - lgili tm uluslararas ve/veya ulusal kurulular, bu Eylem Plannn uygulanmas iin gerekli olan faaliyetlere katlmak iin davet edilir.

    - birliini glendirmek ve ayn almann tekrarlanmasn engellemek iin, Ek 2de listelenen bir ya da daha fazla trle ilgili eylem planlarndan sorumlu olan dier kurulularla balant kurulmaldr.

    5.3 Eylem Plan Ortaklar

    Akit taraflar, olaan toplantlarnda, eylem plannn uygulama almalarna katklar tevik etmek ve dllendirmek iin Ek 2de listelenen kularn korunmasna yardm edebilecek somut faaliyetleri olan her kurulua (devlet, sivil toplum, ekonomik vb.) Eylem Plan Orta unvann verebilir. Akit taraflar Ortak unvan ile dllendirme koullarn, zel Koruma Alanlar /Ulusal Odak Noktalar toplantsnda verilen nerileri takip ederek benimsemelidir.

    Koordinasyon yaps katlan kurulular arasnda dzenli iletiimi salayacak bir mekanizma kurmal ve gerektiinde bu amala toplantlar dzenlemelidir. letiim, e-posta da dhil olmak zere byk lde posta yoluyla kurulmaldr.

    Akdeniz kular ile ilgili kapsaml ama olduka dank olan veriler koruma almalarna temel oluturabilecek ekilde daha iyi toplanmal ve saklanmaldr.

  • 15

    5.4 Deerlendirme ve gzden geirme

    Ulusal Odak Noktalarnn, ulusal uzmanlarla ibirlii iinde aadaki noktalar dikkate almas beklenmektedir:

    - Toplantlarnda eylem plannn uygulanmasndaki gelimeleri deerlendirmek

    - Akit taraflara tavsiyeler sunmak

    - Uygulama takvimiyle ilgili dzenlemeler nermek

    5.5 Zamanlama

    Mevcut Eylem Plan tarafndan savunulan faaliyetler Eylem Plannn taraflar tarafndan kabul edilmesinden balamak zere yllk bir srede gerekletirilir. Bu srenin sonunda, RAC/SPA tarafndan, savunulan faaliyetlerin uygulanmas ile ilgili bir gelime raporu hazrlanp taraflara nerilerde bulunacak olan zel Koruma Alanlar/Ulusal Odak Noktalarna sunulacaktr.

  • 16

    5.6 Program

    Faaliyet Son teslim tarihi Kim tarafndan

    Ek 2de listelenen trlerin ekolojisi ve korunmas ile ilgili ilk Akdeniz Sempozyumunu organize edilmesi

    2005 banda

    Blgesel Eylem Merkezi/ zel Koruma Alanlar (RAC/SPA) ve ortaklar

    Trlere yasal koruma salanmas iin gerekli srecinin balatlmas

    Kabul edilmesinden 1 yl sonra Akit Taraflar

    Tehlike altndaki trlerle ilgili bilgi boluunu gidermek iin aratrma programlarnn kurulmas

    Kabul edilmesinden 1 yl sonra Akit Taraflar

    Akdenizde nesli tehlike altndaki ku trleriyle ilgili almalar yapan kurulu ve uzman rehberinin hazrlanmas

    2004 sonu RAC/SPA

    Akdenizde nesli tehlike altndaki ku trlerinin korunmas iin Ulusal Eylem Planlarnn hazrlanmas

    2004-2006 Akit Taraflar

    Hlihazrda mevcut olan her eylem planna bavurulmas ve uygulanmas 2004-2006

    RAC/SPA ve Akit Taraflar

    Dier kurulularla ibirlii iinde Akdenizde nesli tehlike altndaki ku trlerinin poplasyonlarnn ve dalmlarnn izlenmesi iin blgesel bir a kurulmas

    2005 sonu RAC/SPA ve ortaklar

    reme alanlarnda etkin yasal koruma alanlarnn oluturulmas 2005 sonu Akit Taraflar

    Uzmanlar ve ilgili dier kurulularla ibirlii iinde izleme ve ynetim planlar iin klavuzlarn gelitirilmesi

    2004-2006 RAC/SPA ve ortaklar

    Kular iin nemli deniz alanlarnn belirlenmesi 2004-2006 Akit Taraflar

    Ak deniz trlerinin reme, beslenme, ty deiimi ve klama alanlarnn haritalanmas 2004-2006 Akit Taraflar

    Eylem plannn uygulanmas ile ilgili gelime raporlarnn hazrlanmas 2006 sonu RAC/SPA

    Eitim kurslar 2004-2006 RAC/SPA, ortaklar ve Akit taraflar

    Eylem Plannda dzenlenmesi nerilen, kularn ekolojisi ve korunmas zerine ilk Akdeniz Sempozyumu, 15 trn daha iyi anlalmas ve korunmas iin balang noktas olacaktr.

  • 17

    6. NERLEN ZEL PLANLAR

    Bu Eylem Planlar trlerin redii, klad ya da g srasnda grld tm Akdeniz lkelerinde uygulanmaldr. Her ylda bir gzden geirilmeli ve gncellenmelidir. Eer trlerden herhangi birinin Akdenizdeki poplasyonunu etkileyecek byklkte ani bir evresel deiim olursa hemen bir acil durum deerlendirmesi yaplmaldr. Aada verilen mevcut durum Akdenize kys olan lkeleri kapsamaktadr. Tm trler iin geerli olarak nerilen faaliyetler trlerin stats ile ilgili kamuoyu bilinlendirme kampanyalarnn balatlmasn ve Ulusal Eylem Planlarnn hazrlanmasn da iermelidir. Trlerin bazlarn kapsayacak ekilde dier kurumlar tarafndan hazrlanan ve hlihazrda devam eden dier eylem planlar da aada listelenmitir ve bu trler sz konusu olduunda bu eylem planlar da dikkate alnmal ve uygulanmaldr.

    H. AZAFZAF

  • 18

    Boz Yelkovan

    Calonectris diomedea

    Mevcut durumNominat alttrn Calonectris d. diomedea dalm Akdenizle snrldr. Yarlarda ve kayalk adalarla adacklarda rer. Poplasyonunun 76.000 iftten az olduu tahmin edilmektedir ancak Akdenizin dousunda ve Adriyatikteki aratrmalar yetersizdir. Tr, Akdeniz genelinde nemli lde azalmaktadr.

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlerRattus trleri gibi reme baarsn etkileyen yabanc memeliler, yasad avclk, yumurta ve/veya yavru alm, hedef d av olarak yakalanma nedeniyle lmler (paraketalar), kolonilere yakn yaplamalar, rahatsz edilme ve muhtemelen denizlerdeki petrol sznts ve kimyasal kirlilik.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumu Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979). Balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii (1626/94 (EC) 1994).

    Mevcut Eylem PlanlarYok

    Eylem Plan amalar ve hedefiPoplasyondaki azalmay durdurmak ve salkl kolonileri srdrmek.

    nerilen Eylemler- zellikle dou Akdenizdeki kolonileri destekleyecek kritik

    habitatlarn kefedilmesi ve haritalanmas. Tre sk koruma stats verilmesi.

    - Yumurta ve yavru alm dahil kolonilere ynelik her trl rahatszln yasaklanmas

    - Rahatsz edilme tehdidine kar kolonilerin izlenmesi ve korunmas

    - reme kolonilerinin bulunduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Denizdeki petrol szntlarnn ve kimyasal kirliliin nlenmesi

    Yelkovanlar ak denizde srekli umaya uyum salam okyanus kulardr ancak bacaklar vcutlarnn daha gerisinde olduundan karada yrmek iin donanmlar yetersizdir.

    H. AZAFZAF

  • 19

    - Poplasyonlardaki civa ve klorlu hidrokarbon dzeylerinin izlenmesi

    - reme alanlarnn korunmas ve zellikle avc trler olmak zere yabanc trlerin sk bir ekilde kontrol edilmesi iin ynetim projelerinin gelitirilmesi ve uygulanmas

    - Tr iin denizdeki nemli alanlarn belirlenmesi

    - zellikle balk alarna yakalanmaktan kaynaklanan deniz lmlerini azaltmak iin eylem plan gelitirilmesi

    Yelkovan

    Puffinus yelkouan

    Mevcut durumAkdenize endemik olan yelkovan kuunun iki alttrne yakn gemite zel stat verilmitir ve artk iki ayr tr olarak kabul edilmektedir: Balear yelkovan Puffinus mauretanicus* ve yelkovan Puffinus yelkouan. Bu iki tr, Protokolde tek tr olarak yer ald iin aada da birlikte ele alnmlardr. Balear yelkovan, Balear adalarnda rerken yelkovan Tiran, Adriyatik ve Ege denizlerinde rer. Her iki tr de kayalk adalarda ve adacklarda reyen ak deniz kulardr. Balear yelkovannn poplasyonu 1.750 ift civarnda tahmin edilmektedir (spanyol Balear yelkovan alma grubunun 2002 rakamlar). Yelkovann poplasyonu ise 16.500 iftten daha azdr. Baz iftler Kuzey Afrika kys boyunca ryor olabilir.

    * 3 nesilde ciddi yok olma riski tad iin Balear yelkovan Birdlife International tarafndan kritik dzeyde tehdit altnda olarak snflandrlmaktadr. (mevcut yllk azal %7den fazladr.)

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlerBesin kaynaklarnn azl, reme kolonilerindeki koruma yetersizlii, sanlar (Rattus sp.), gm martlar ve muhtemelen evcil kediler tarafndan avlanma, rahatsz edilme, besin olarak toplanma (en azndan 1970lere kadar), hedef d av olarak yakalanma nedeniyle lmler (balk alar) ve muhtemelen petrol sznts ve kimyasal kirlilik.

    Yelkovanlar yrmekte yle glk ekerler ki karasal avclardan korunmak iin ounlukla geceleri karaya gelirler. Hayalet sesini andran, rktc, yksek sesli bir gece tleri vardr.

    D. CEBRIAN

  • 20

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979), balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii (1626/94 (EC) 1994).

    Mevcut Eylem PlanlarBalear yelkovan Puffinus mauretanicus iin Avrupa tr eylem plan Avrupa Komisyonu adna Birdlife International tarafndan hazrlanmtr (son taslak Aralk 1999).

    Puffinus mauretanicusun korunmas iin ulusal bir eylem plan 1999 ylnda spanya hkmeti tarafndan kabul edilmitir. Trn statsn belirlemek ve koruma faaliyetleri nermek iin spanyada resmi alma grubu (evre Bakanl) vardr.

    Eylem Plan Amalar ve Hedefiki trn de azalmasn durdurmak, saylarn eski statlerine ulaacak ekilde iyiletirmek, biyolojileri hakkndaki bilgiyi arttrmak.

    nerilen eylemler- Kolonileri destekleyen kritik habitatlarn bulunmas ve

    haritalanmas

    - ki tre de sk koruma stats verilmesi

    - Yumurta ve yavru alm dahil reme kolonilerine ynelik her trl rahatszln engellenmesi

    - Trn ve koruyucu kolonilerin poplasyon dinamiklerinin izlenmesi

    - Yabanc memelilerden etkilenen kolonilerde sanlarn kontrol edilmesi, hatta mmknse yok edilmesi ve reme kolonilerinde daha fazla karasal, yabanc memelinin engellenmesi

    - reme alanlarnn korunmasnn salanmas ve reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Trn korunmasn dikkate alan uygun balklk uygulamalarnn tevik edilmesi

    - Denizdeki petrol szntlarnn ve kimyasal kirliliin nlenmesi

    - Koloni gzlemlerinin ve trn koruma biyolojisi zerine aratrmalarn yaplmas

  • 21

    - Tr iin denizdeki nemli alanlarn belirlenmesi

    - zellikle balk alarna yakalanmaktan kaynaklanan deniz lmlerini azaltmak iin eylem plan gelitirilmesi

    Avrupa Frtnakuu

    Hydrobates pelagicus

    Mevcut durumAdacklarda ve ky boyundaki maaralarda ounlukla kkten ok bye kadar eitli byklkte koloniler halinde reyen ak deniz kulardr. Melitensis alttr Akdenize endemiktir. nemli reme kolonileri Malta, Sardunya ve Sicilya adalarnda bulunur. Adriyatik ve dou Akdeniz iin reme aratrmalar tamamen eksiktir. Saylarnda genel bir azalma kaydedilmitir.

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlerHabitat kayb; rahatsz edilme; Rattus trleri ve gm mart Larus cachinnans tarafndan avlanma; muhtemelen denizdeki petrol sznts ve kimyasal kirlilik.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979),

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979).

    Balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii (1626/94 (EC), 1994).

    Mevcut Eylem PlanlarYok

    Eylem Plan amalar ve hedefleriPoplasyondaki azalmay durdurmak ve salkl kolonileri srdrmek.

    nerilen eylemler- Kolonileri destekleyen kritik habitatlarn bulunmas ve

    haritalanmas

    - Tre sk koruma stats verilmesi

    - reme kolonilerine ynelik her trl rahatszln engellenmesi

    - Tehdit altndaki kolonilerin izlenmesi ve korunmas

    - reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    Frtnakular denize yle yakn uarlar ki eski denizciler genellikle onlarn denizin zerinde yrdklerini sylermi.

    A. AUDEVARD

  • 22

    - Habitat kaybna ve bata memeliler ile gm mart Larus cachinnans olmak zere istilac trlerin gelmesine ve/veya yaylmasna yol aabilecek faaliyetlerin ve srelerin planlanmas, dzenlenmesi ve ynetilmesi

    - stilac trlerin kontrol edilmesi ve/veya yok edilmesi

    - Denizdeki petrol szntlarnn ve kimyasal kirliliin nlenmesi

    - Tr iin denizdeki nemli alanlarn belirlenmesi

    Tepeli Karabatak

    Phalacrocorax aristotelis

    Mevcut durumTepeli karabatan Akdeniz alttr Phalacrocorax aristotelis desmarestii endemik bir alttrdr ve bat Akdeniz (Balearic adalar, Korsika ve Sardunya adalarnda), Adriyatik denizi, Ege denizi ve Karadenizde ky boyunca kayalk adalarda ve adacklarda rer. Akdeniz poplasyonu 10.000 iftten daha azdr.

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlernsanlar tarafndan rahatsz edilme; petrol kirlilii; habitat kayb, alara taklarak lme; kolonilere ve ty deiim alanlarna yakn yerlerde grgr ve parkete ile balklk.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979) (79/409/EEC/1979), balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii (1626/94 (EC) 1994).

    Mevcut Eylem PlanlarAkdeniz alttr Phalacrocorax aristotelis desmarestii iin tr eylem plan, Avrupa Komisyonu adna Birdlife International tarafndan hazrlanmtr. (son taslak Aralk 1999)

    Eylem Plan amalar ve hedefiAkdeniz poplasyonlarnn hayatta kalmasn salamak.

    Tepeli karabatak, Kuzey Avrupal karabatan Akdenizli kk erkek kardeidir ve balkla ve balk iftliklerine daha az zarar verir.

    H. AZAFZAF

  • 23

    nerilen Eylemler- Kritik habitatlarn kefedilmesi ve haritalanmas

    - Tre sk koruma stats verilmesi

    - reme kolonilerine ynelik her trl rahatszln engellenmesi

    - Poplasyonlarn izlenmesi

    - Trn redii yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas ve reme alanlarn evreleyen denizi de kapsayan tampn blgeler oluturulmasnn tevik edilmesi

    - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Besin stoklarnda ve ulalabilirliinde yaanacak olumsuzluklar ve alara taklma nedeniyle lmleri engellemek iin balklk politikalarna etki edecek nlemler alnmas

    - Denizdeki petrol szntlarnn ve kimyasal kirliliin nlenmesi

    - Tr iin nemli deniz alanlarnn belirlenmesi

    Kk Karabatak

    Phalacrocorax pygmeus

    Mevcut durumKresel olarak nesli tehlike altndaki bu trn Akdenizde reyen poplasyonlar byk lde Arnavutluk, Srbistan, Yunanistan ve Trkiyede bulunur. Ayrca srail ve talyada da birka ift rer. Ovalardaki tatlsu ve tuzcul habitalarla snrldr, kn ky lagnlerinde, deltalarda, nehirlerde ve su kysndaki ormanlarda sk sk grlr. Akdeniz lkelerindeki poplasyonun tamam muhtemelen 2.500 iftten daha azdr.

    Kayba ve azalmaya yol aan mevcut etkenlerSulakalan habitatlarnn bozulmas ya da yok olmas; rahatsz edilme ve avlanma; reme kolonilerinin tahrip edilmesi.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Kresel olarak tehdit altnda olan kk karabatak denizden daha ok deltalardaki geni sazlklar ve ky lagnlerini yaamalan olarak seen bir trdr.

  • 24

    Ek 2- Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii (1626/94 (EC) 1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (B Kolonu, 1. Kategori).

    Mevcut Eylem PlanlarKk Karabatak iin eylem plan Avrupa Komisyonu adna Birdlife International tarafndan hazrlanmtr.

    Eylem Plan Amalar ve HedefiSon zamanlarda, trn poplasyon byklnde ve dalmnda yaanan art korumak.

    nerilen Eylemler- zellikle avlanma, rahatsz edilme ve yaplamaya

    kar tre ve yaamalanna sk bir koruma salanmas

    - Trn ihtiyalarn karlamak iin klama ve reme alanlarnn ynetilmesi

    - reme ve klama poplasyonlarnn izlenmesi

    - reme alanlarnda su seviyesinin ve kalitesinin izlenmesi

    - reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Beslenme ve dalma ekolojisinin aratrlmas

    - Avclara ynelik eitim kampanyalar gelitirilmesi

    - Tr tarafndan kullanlan bozulmu habitatlarn iyiletirilmesi

    Ak Pelikan

    Pelecanus onocrotalus

    Mevcut durumAkdenizde Yunanistan ve Trkiyede rer. Son 30 ylda saylar azalmtr. Memeli avclardan korunmak iin geni sazlklarn iinde yere, plak topraa ya da anakaradan izole kayalk adalara yuva yapar.

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlerHabitat kayb ve bozulmas; balk stoklarnn azalmas; eziyet ve rahatsz edilme; kirlilik, su basknlar; hastalk; elektrik tellerine arpma.

  • 25

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuA Snf- Koruma ve Doal Kaynaklara likin Afrika Szlemesi Ek 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 1 (Pal. 1)- 2 (Bat Pal.) Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Akdenizde balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (A Kolonu, Kategori 1a/3c).

    Mevcut Eylem PlanlarYok.

    Eylem Plan Amalar ve HedefiAkdenizde reyen poplasyonlardaki azalmay tersine evirmek.

    nerilen eylemler- Tre sk koruma stats verilmesi

    - reme kolonilerine ve yaamalanna ynelik her trl rahatszl engellenmesi

    - reme kolonilerini izlenmesi ve korunmas

    - reme kolonilerinini olduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Habitatlar etkileyen ve/veya blen, kirleten ve balk stoklarnn ar kullanmna yol aan altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Yerel balklara ynelik eitim kampanyalar dzenlenmesi

    - Tr tarafndan kullanlan, bozulmu sulakalanlarn iyiletirilmesi

    - Beslenme alanlarnn yaknlarnda yapay reme alanlar oluturulmas

    Tepeli Pelikan

    Pelecanus crispus

    Mevcut durumKresel lekte tehdit altnda ve hassas bir trdr. Bata Arnavutluk, Yunanistan ve Trkiye olmak zere Akdenizde kk poplasyonlar (toplamda 1.000 ift) rer. Kysal ve i sulakalanlarda, memelilerden korunmak iin yzen saz adalarnda ya da anakaradan izole plak adalarda rer. 3.000 bireye kadar Arnavutluk, Yunanistan, Suriye ve Trkiyede klar.

    yklerde ve popler kltrde de tannan ve dnyada en ok dikkat eken kulardan biri olan ak pelikan Akdeniz Avrupasnda hl remektedir ve Dou Afrikadaki byk gllerde klamak zere Nil Vadisine g eder.

    TOUR DU VALAT

    T. BINO

  • 26

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlerremeye elverili alanlarda keskin bir de yol aan sulakalan kurutmalar; elektrik tellerine arpma; ticari balkla zarar verdii iin ldrlme.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuA Snf- Koruma ve Doal Kaynaklara likin Afrika Szlemesi (1968).

    Ek 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979). Ek 1 - 2 Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Ek 1- Nesli Tehlikede Olan Yabani Bitki ve Hayvan Trlerinin Uluslararas Ticaretine likin Szleme (1973).

    Akdenizde balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (A Kolonu, Kategori 1a/1c).

    Mevcut eylem planlarTepeli pelikan iin eylem plan Avrupa Komisyonu adna Birdlife International tarafndan hazrlanmtr (Nisan 1996).

    Avrupada kresel lekte tehlike altndaki trler iin eylem planlar. Avrupa Konseyi-Birdlife International-Avrupa Birlii Life-Nature (1996).

    Hrvatistan Ornitoloji Enstits nderliinde hazrlanan tepeli pelikann Hrvatistana yeniden salnmas iin ulusal eylem plan.

    Eylem Plan amalar ve hedefiAzalmay nlemek ve poplasyon bykln gvende olduu kabul edilecek seviyeye kadar arttrmak.

    nerilen eylemler- Klad ve redii lkelerin hepsinde tre ve

    yaamalanlarna ynelik sk koruma stats verilmesi

    - reme kolonilerinin evresinde tampon koruma blgeleri oluturulmas

    - reme kolonilerine ynelik her tr rahatszln engellenmesi

    - reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    Ak pelikandan ok daha nadir olan ve Dalmaya meneli olduu tahmin edilen Tepeli Pelikan elverisiz bir koruma statsne sahip olup kresel lekte tehdit altndadr.

  • 27

    - Trn var olduu tm sulakalanlarn gerekliyse iyiletirilmesi ya da srdrlebilir ekilde ynetilmesi

    - Elektrik tellerinin kaln kablolarla deitirilmesi ya da yer altna alnmas

    - reme ve klama poplasyonlarnn srekli izlenmesi

    - Yerel balklarla avclara ve karar vericilere ynelik eitim kampanyalar gelitirilmesi

    Flamingo

    Phoenicopterus ruber

    Mevcut durumAkdenizde bata spanya, Fransa ve Trkiye ve ayn zamanda talyada uygun sulaklanlarda belirli yerlerde rer. reme kolonilerini insan kaynakl rahatszlklardan uzakta ve karasal avclardan gvende olan yerlerde kurar. Bir mevsimden dierine dalgalanan saylarla remesi dzensizdir. Yunanistan ve Kbrsta da nemli saylarda grlr ancak remez. Akdeniz poplasyonunun Asya poplasyonlarndan ayr olduu sanlmakla beraber minimum dzeyde karmakta ve Libya ile Msrda rtmektedirler.

    Kayba ve azalmaya neden olan mevcut etkenlerKentsel gelimelere; turizm gelimeleri nedeniyle yaam alan kayb; rahatsz edilme; avlanma.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuA Snf- Koruma ve Doal Kaynaklara likin Afrika Szlemesi (1968)

    Ek 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 2- Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979).

    Akdenizde balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (B Kolonu, Kategori 2a).

    Mevcut Eylem PlanlarYok

    Eylem Plan amalar ve hedefiSalkl reyen kolonileri srdrmek

    Bir renk senfonisi olan flamingo, ac ve tuzlu sulardaki kk kabuklular szmeye yarayan sra d bir gagaya sahiptir.

    H. AZAFZAF

  • 28

    nerilen eylemler- Tre sk koruma stats verilmesi

    - reme kolonilerine ynelik her trl rahatszln engellenmesi

    - reme kolonilerinin izlenmesi ve korunmas

    - reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Trn gemite redii bilinen sulakalanlarn iyiletirilmesi

    Balk Kartal

    Pandion haliaetus

    Mevcut durumBirok blgede hassas olan kozmopolit bir trdr. Son 15 ylda, 70 iftten daha aznn Akdenizde (Balear adalar, Korsika, Fas ve Cezayir) dzenli olarak redii bilinmektedir. biza, Sicilya, Sardunya gibi dier adalardaki baz kk yerel poplasyonlar yok olmutur.

    Kayba ya da azalmaya neden olan etkenlerTurizmle ilgili olarak reme alanlarnda yaam alan tahribat ve rahatsz edilme. Baz lmler yasad avlanma ve elektrik arpmasndan da kaynaklanmaktadr.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuB Snf- Koruma ve Doal Kaynaklara likin Afrika Szlemesi (1968).

    Ek 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 2- Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979).

    Akdenizde balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    Mevcut Eylem PlanlarYok

    Eylem Plan amalar ve hedefiAkdenizde reyen poplasyonlardaki azalmay tersine evirmek.

    Balk kartal, yksekten suya dalarak avn ayaklaryla yakalayan, balkla beslenen kozmopolit bir yrtcdr. Avrupann kuzeyinde ve Amerikada yuvalanr ama kk bir poplasyon hala Akdenizin sarp kayalklarnda yuvalanr.

  • 29

    nerilen eylemler- Geriye kalan reyen iftleri destekleyen kritik

    habitatlarn kefedilmesi ve haritalanmas

    - Tre sk koruma stats verilmesi

    - Habitat tahribinin, rahatsz etmenin, trn ticaretinin ve toplanmasnn yasaklanmas

    - Habitatlarn korunmas ve iyiletirilmesi iin alan bazl llerin kullanlmas

    - redii yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Trn azalma sebeplerini aratrlmas

    Ada Doan

    Falco eleonorae

    Mevcut durumAnakara kys boyunca ya da ssz, kayalk adalarda koloni halinde rer. Toplam dnya poplasyonu 6.200 ift olarak tahmin edilmektedir ancak kapsaml bir saym yaplmamtr. Bu poplasyonun neredeyse tamam kayalk Akdeniz adalarnda rer. Ege adalar ve Hrvatistan poplasyonun %70ini barndrr ancak dier nemli koloniler de spanya, talya ve Tunustadr.

    Kayba ya da azalmaya neden olan etkenlerKedi ve san predasyonu, kolonilerde insan kaynakl rahatszlklar, habitat bozulmalar; yavru ve yumurta alm; zararllarla kontrol yntemleri nedeniyle kazara zehirlenme.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuB Snf- Koruma ve Doal Kaynaklara likin Afrika Szlemesi (1968)

    Ek 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 1- Nesli Tehlikede Olan Yabani Bitki ve Hayvan Trlerinin Uluslararas Ticaretine likin Szleme (1973).

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979).

    Mevcut Eylem PlanlarAda doan Falco eleonorae iin uluslararas tr eylem plan Avrupa Komisyonu adna Birdlife International tarafndan hazrlanmtr (son taslak Aralk 1999).

    Olduka zellemi kk bir yrtc olan ada doan, Akdenizin sarp kayalklarnda yuvalanr ve yavrularn, Afrikadaki klama alanlarna doru Akdeniz zerinden g eden kk tclerle besleyebilmek iin remesini yaz sonuna kadar erteler.

    H. AZAFZAF

  • 30

    Eylem Plan amalar ve hedefiBata ssz adalar olmak zere reme alanlarn koruyarak kolonileri 1999daki seviyede tutmak.

    nerilen eylemler- Tre sk bir koruma stats verilmesi- Yumurta ve yavru alm dahil reme kolonilerine

    ynelik her trl rahatszln engellenmesi- Tehdit altndaki kolonilerin izlenmesi ve korunmas- reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma

    Alanlar oluturulmas- Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin

    ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - stilac trlerin kontrol ve/veya yok edilmesi- Dou Akdeniz lkelerinde reme aratrmalar

    yaplmas- Bilinlendirme kampanyalar ve iftilerle ibirlii

    yaparak zehirlenmenin nlenmesi

    nce gagal Kervanulluu

    Numenius tenuirostris

    Mevcut durumKresel lekte tehlike altndadr. Bir zamanlar Akdenizde yaygn olarak tanmlanan ince gagal kervanulluu imdi Bat Palearktikteki en nadir ve en az bilinen trlerden biridir. Dou ve gney Avrupa zerinden Sibiryadan Kuzey Afrikaya g eder. Geit yapt yerlerde tuzlu bataklklardan, ac lagnlere, kuru balk havuzlarndan bozkr ve tatlsu bataklklarna kadar ok eitli habitatlarda grlr.

    Kayba ve azalmaya neden olan etkenlerKlad ve geit yapt alanlarda habitat kayb. Dier etkenler bilinmiyor.

    Uluslararas hukuki belgeler eevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 2- Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Ek 1- Nesli Tehlikede Olan Yabani Bitki ve Hayvan Trlerinin Uluslararas Ticaretine likin Szleme (1973).

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979). Akdenizde balklk

    nce gagal kervanuluunun yuvas sadece bir kez bulunmutur (Rusyada, Ekim Devriminden nce!); dolaysyla 100 bireyden daha az olduu tahmin edilen dnya poplasyonuyla dnyann en nadir kularndan biridir.

  • 31

    kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    Bonn zlemesi hkmnde ince gagal kervanulluunu korumaya ynelik nlemlere dair mutabakat belgesi (CMS) (1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (B Kolonu, Kategori 1a/1b/1c).

    Mevcut Eylem PlanlarAvrupa Komisyonu adna Birdlife International tarafndan hazrlanan ince gagal kervanulluu uluslararas eylem plan (ubat 1996).

    Avrupa Eylem Planlarnda kresel lekte tehlike altndaki trler. Avrupa Konseyi-Birdlife International- AB Life-Nature (1996)

    Eylem Plan amalar ve hedefiAkdenizde gvenli geit ve klama alanlar salamak.

    nerilen eylemler- Tre ve benzer trlere, geit yaparken ya da klama

    dneminde grld yerlerde sk koruma stats verilmesi

    - Klama alanlarnn izlenmesi ve korunmas- Tm geit ve klama alanlarnn uygun ekilde

    korunmas ve ynetimi- Bilinen klama alanlarnn yaknlarndaki altyap

    gelimelerinin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Trn tanmlanmas konusunda bekilerin, ornitologlarn ve avclarn eitilmesi

    - Trn kritik dzeyde tehlike altnda olduunun politikaclar, karar vericiler ve avclar tarafndan anlalmas iin kamuoyu bilincinin arttrlmas

    - Henz yapmayan lkelerin AEWA szlemesini onaylanmas

    Ada Marts

    Larus audouiniiMevcut durumAkdenize endemik bir trdr. reyen poplasyonun byk blm bat Akdenizde spanya ve Korsika kylar ile adalarndadr. Dier koloniler Yunanistan, Trkiye, Tunus ve Sardunya adas gibi Akdenizin dier yerlerindedir. 1970lerde yok olmak zereyken koruma nlemlerinin daha iyi uygulanmas sayesinde reyen poplasyonun artmas salanmtr.

  • 32

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlerreme alanlarndaki habitat deiiklikleri; balklk uygulamalarndaki deiiklikler ve zellikle gm mart Larus cachinnans ile rekabet; yumurta toplama ve insan kaynakl rahatszlk ve ldrmeler. Besin kaynaklarnn azalmas, kimyasal kirlilik ve petrol szntlar gibi tehditlerin nemi ve snrlayc etkenler tam olarak anlalamamtr.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 1-2- Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979).

    Akdenizde balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (A Kolonu, Kategori 1a/3a).

    Mevcut Eylem PlanlarAvrupa Komisyonu adna Birdlife International tarafndan hazrlanan ada marts Larus audouinii Uluslararas Eylem Plan (Mart 1996).

    Avrupa Eylem Planlarnda kresel lekte tehlike altndaki trler. Avrupa Konseyi- Birdlife International- AB Life-Nature (1996).

    Lbnandaki Palm Adas Doa Rezervinin Devlet Komitesi tarafndan ada martsnn Larus audouinii durumunun iyiletirilmesi iin hazrlanan eylem plan.

    Ada martsnn Larus audouinii durumunu gzden geirmek ve koruma eylemleri nermek iin spanya Resmi alma Grubu (evre Bakanl).

    Eylem Plan amalar ve hedefireyen salkl poplasyonu srdrmek ve koloni saysn arttrmak.

    nerilen eylemler- zellikle Dou Akdenizde olmak zere kolonileri

    destekleyen kritik habitatlarn kefedilmesi ve haritalanmas

    - Tre sk koruma stats verilmesi

    Ada marts, zamannn byk blmn denizde geirip karaya sadece Akdenizdeki az sayda adada yuvalamak iin gelen yani gerekten ak deniz marts olan birka trden biridir.

    T. GAULTIER

  • 33

    - Yumurta ve yavru alm dahil reme kolonilerine ynelik her trl rahatszln engellenmesi

    - Tehdit altndaki kolonilerin izlenmesi ve korunmas

    - reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma Alanlar oluturulmas

    - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Kolonilerdeki istilac rekabeti trlerin ve karasal memelilerin kontrol edilmesi veya yok edilmesi

    - Denizlerdeki kimyasal kirliliin ve petrol szntlarnn kontrol edilmesi

    - Tr iin nemli deniz alanlarnn belirlenmesi

    - Bata alara taklmadan kaynaklananlar olmak zere denizdeki lmlerin azaltlmas iin eylem plan hazrlanmas

    Tepeli Sumru

    Sterna bengalensis

    Mevcut durumAkdenizde, Sterna bengalensis emigrata endemik alttrnn, kk yerel bir poplasyonu (reyen poplasyon bykl kesin olarak bilinmemektedir ama muhtemelen 4.000 iftten azdr.) Libya aklarndaki adalarda rer. Fransa, Yunanistan, talya ve spanyada da tek tk reme kayd vardr.

    Kayba ya da azalmaya yol aan mevcut etkenlerZaman zaman balklar tarafndan rahatsz edilme; muhtemelen gm mart predasyonu ve petrol kirlilii ile toksik kimyasallar.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 2- (Afrika poplasyonlar) Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Akdenizde balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (A Kolonu, Kategori 1/c).

    Ornitologlar tarafndan ok az bilinen, gizemli bir tr olan tepeli sumrunun Akdeniz poplasyonunun %95inden fazlas Libyann iki adasnda yuvalanr ve Bat Afrika kylarnda klamak zere buralar terk ettii sanlr.

    A. AUDEVARD

  • 34

    Mevcut Eylem PlanlarYok

    Eylem Plan amalar ve hedefiSalkl bir poplasyonun srdrlmesi ve olaslkla poplasyon art.

    nerilen eylemler- Tre sk koruma stats verilmesi- Yumurta ve yavru alm dhil reme kolonilerine

    ynelik her trl rahatszln engellenmesi- Rahatsz edilme tehdidi altndaki kolonilerin izlenmesi

    ve korunmas- reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma

    Alanlar oluturulmas ve bilimsel amalar dnda bilinen alanlara ulamn yasaklanmas

    - Yerel balkln reme baars zerindeki etkilerinin aratrlmas

    - Denizde petrol szntlarnn ve kimyasal kirliliin engellenmesi

    - Poplasyon byklnn ve eiliminin saptanmas

    Kara Gagal Sumru

    Sterna sandvicensis

    Mevcut durumAkdenizde muhtemelen 3.000 iftten daha kk bir poplasyon ounlukla nehir deltalarndaki kumsallarda ve tuzlalarda yuvalanr. Ayn zamanda dier yerlerden de klamak iin Akdenize gelir.

    Kayba ya da azalmaya yarayan mevcut etkenlerKysal gelimeler; insan ve hayvan kaynakl rahatsz edilmeler; predasyon.

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 2- Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (A Kolonu Kategori 3a/3c).

    Mevcut Eylem PlanlarYok

    Kara gagal sumru Sterna sandvicensis (tnden dolay Franszcada bu ismi almtr) ilk kez ngiliterenin Sandwich kasabasnda tanmlanmtr ve ngilizce ve bilimsel adn bu kasabadan alr (Bu trle adn paylaan sandvii bulan kii de Earl Sandwichtir.)

    A. AUDEVARD

  • 35

    Eylem Plan amalar ve hedefiSalkl reme kolonilerini srdrmek

    nerilen eylemler- zellikle reme aratrmalarnn eksik olduu dou

    Akdenizde kolonileri destekleyen kritik habitatlarn kefedilmesi ve haritalanmas

    - Tre sk koruma stats verilmesi- reme kolonilerine ynelik her tr rahatszln

    engellenmesi- Rahatsz edilme tehdidi altndaki kolonilerin izlenmesi

    ve korunmas- reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma

    Alanlar oluturulmas - Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin

    ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Trn redii sulakalanlarn iyiletirilmesi

    Kk Sumru

    Sterna albifrons

    Mevcut durumAsl bykl bilinmemekle beraber Akdeniz poplasyonu byk lde gney kylarnda ve bat havzada bulunur. Dou Adriyatik ve dou Akdeniz lkeleriyle ilgili saysal veriler eksiktir. Nehirler, deltalar, haliler, lagnler ve tuzlalarda rer.

    Kayba ya da azalmaya yol aan etkenlerHabitat kayb, rahatsz edilme, predasyon ve kolonilerin tahrip edilmesi

    Uluslararas hukuki belgeler erevesinde durumuEk 2- Avrupann Yaban Hayat ve Doal Yaama Alanlarnn Korunmas Szlemesi (1979).

    Ek 2- Yaban Hayvanlarn Gmen Trlerinin Korunmasna likin Szleme (1979).

    Ek 1- Yabani Kularn Korunmasna Ynelik Avrupa Birlii Direktifi (79/409/EEC/1979).

    Akdenizde balklk kaynaklarnn korunmasna ynelik baz teknik ller ortaya koyan Avrupa Birlii Ynetmelii Mevcut Eylem Planlar (1626/94 (EC) 1994).

    AEWA Eylem Plannda listelenmitir (A Kolonu, Kategori 3/a).

    Ailenin en kk yesi olan kk sumru Akdeniz kumsallarnda yuvalanr ve hl yaygn olmasna ramen turistlerden kaynaklanan rahatszlklara dayanmakta zorlanmaktadr.

    H. AZAFZAF

  • 36

    Mevcut Eylem PlanlarYok

    Eylem Plan amalar ve hedefiSalkl reme kolonilerini srdrmek

    nerilen Eylemler- zellikle saysal verilerin eksik olduu dou Adriyatik

    ve dou Akdeniz olmak zere kolonileri destekleyen kritik habitatlarn kefedilmesi ve haritalanmas

    - Tre sk koruma stats verilmesi- reme kolonilerine ynelik her trl rahatszln

    engellenmesi- Rahatsz edilme tehdidi altndaki tm kolonilerin

    izlenmesi ve korunmas- reme kolonilerinin olduu yerlerde zel Koruma

    Alanlar oluturulmas- Bilinen kolonilerin yaknlarndaki altyap gelimelerinin

    ve kydaki faaliyetlerin planlanmas, dzenlenmesi ve/veya ynetilmesi

    - Poplasyon byklnn ve eiliminin saptanmas- Trn redii bilinen sulakalanlarn iyiletirilmesi

  • 37

    TRLERN TANITIMI

    Kular doal hayatn en popler ynleri arasndadr. Milyonlarca ku sever ve ekoturist ku gzlemekten keyif alr.

    H. AZAFZAF

  • 38

    KRESEL LEKTE TEHLKE ALTINDAK TRLER

    1. Tepeli Pelikan Pelecanus crispus

    Sarmatic (Balkanlarn dousu ve Rusyann Avrupa ktasndaki gney blgesi) blgedeki lkelerde (zellikle Akdeniz ve Karadenizde) reyip sadece byk sulakalanlarda grlen trn poplasyonunun bir ksm Akdenizde klar. Balca reme alanlar (Arnavutluk, Yunanistan ve Trkiye) ve yuvalama alanlar (Arnavutluk, Yunanistan, Suriye ve Trkiye) nispeten iyi bilinmektedir. Trn durumunu srdrmek iin yuvalama ve klama alanlarnn ynetiminin ve korunmasnn iyiletirilmesi gerekmektedir. 2. Kk Karabatak Phalacrocorax pygmaeus

    Sulakalanlarda grlen bir dier Sarmatic tr olan kk karabatan saysnda son yllarda iyileme olduunu gsteren belirtiler vardr ve reme alannn batsna doru yaylmaktadr. Eylem Plannda, reyen poplasyon 2.500 ift olarak tahmin edilmektedir; dier koloniler Ortadoudadr. Balca yuvalama ve klama alanlar (Arnavutluk, Srbistan, Yunanistan ve Trkiye; ayrca srail ve talyada da birka ift) nispeten iyi bilinmektedir. 3. nce gagal Kervanulluu Numenius tenuirostris

    Muhtemelen 100 bireyi amayan saysyla gezegenin en nadir trlerinden biridir. Yuvas sadece bir kez, 1917de, bat Sibiryada bulunmutur. Karadeniz zerinden dou-bat g yaparak zellikle Yunanistan, talya ve spanya olmak zere Akdeniz kylarndaki klama alanlarna gelir. Kervanulluuna son derece benzedii iin tanmlamak zordur. Trn korunmas iin alnan uluslararas tedbirler arasnda gmen trlerle ilgili szlemenin altnda hazrlanm olan anlamadan bahsetmek gerekir.

    ADA VE SARP KAYALIK TRLER

    Burada iki grup ele alnmaktadr. Bir yanda, sadece reme dneminde karaya gelen, ak deniz kular vardr ki bu trler yln byk blmn denizde geirirler ve denizde yaamaya mkemmel bir ekilde uyum salamlardr. Ayaklar ok geride olduu iin karada yrmekte zorlanrlar. Karasal avclardan kanmak iin ounlukla geceleri karaya gelirler. Dier yanda ise kayalklarda ve yarlarda reyen 2 tr yrtc vardr ki bu trler k Sahrann gneyinde geirirler.

    1. Boz Yelkovan Calonectris diomedea

    Yelkovanlar minyatr albatroslara benzerler. Boz yelkovan normal olarak byk koloniler halinde kk, kayalk adacklarda rer. Bu kolonilerin bazlar iyi bilinmektedir ancak dou Akdeniz ve Adriyatiktekiler daha az bilinir. Akdenizde C. d. diomedea endemik alttr vardr; dier alttr Atlantikte bulunur. Yabani Kularla ilgili Avrupa Birlii Direktifi (1979) Ek 1de listelenmitir.

    reme dneminde yuvalayan kolonilerin avlanmaya (insan ya da hayvan kaynakl) kar korunmas gereklidir. reme dnemi dnda ise youn ak deniz balkl srasnda hedef d av olarak yakalanma nedeniyle grlen denizdeki lmler engellenmelidir.

  • 39

    2. Yelkovan Puffinus yelkouan

    Bir nceki trle yakndan ilgili olan yelkovann artk iki trden olutuu dnlmektedir: Balear yelkovan P. yelkouan ve yelkovan P. mauretanicus. spanya resmi alma grubu, ciddi ekilde tehlike altnda olduu bilinen Balear yelkovan ile ilgili koruma tedbirleri nermek iin bir aratrma yrtmektedir. Balear yelkovan iin bir eylem plan Avrupa Birlii adna Birdlife International tarafndan imdiden hazrlanmtr ve ulusal bir eylem plan da spanya Hkmeti tarafndan kabul edilmitir. Her durumda, iki takson farkl dalmlara sahiptir ve her biri iin koruma nlemleri ok benzerdir.

    3. Frtnakuu Hydrobates pelagicus

    Bilimsel adnn anmsatt gibi ak deniz kularnn ncsdr ve nceki iki tr gibi reme dneminde kayalk adacklardaki kolonilerinde gececildir. Avrupa Birlii Direktifi Ek 1de listelenmitir. H. p. melitensis alttr Akdenize endemiktir; dier alttr Atlantikte rer. Malta, Sardunya ve Sicilyadaki koloniler iyi bilinmektedir ancak dou Akdenizdekilerle ilgili bilgi boluu vardr. Trn kar karya olduu sorunlar nceki iki trnkilerle ok benzerdir.

    4. Tepeli Karabatak Phalacrocorax aristotelis

    Akdenizde endemik alttr P. a. desmarestii tarafndan temsil edilen ve kn kuzeyden gelen yakn akrabas gmen karabatan k olan tepeli karabatak balklar tarafndan her ne kadar az sevilse de iyi bilinir. Tepeli karabatak yl boyu Akdeniz sularnda kalr ve ky boyunca ve kayalk adacklarda yuvalar; dier alttr Atlantikte grlr. Bat Akdeniz ve Adriyatikte reyen kolonileri ok az bilinmektedir ve k dalm hakknda da ok az bilgi vardr (ak denizlerde?).

    5. Balk Kartal Pandion haliaetus

    Balk kartal, balkla beslenen, kozmopolitan bir yrtc olup poplasyonunun ou eski ve yeni dnyann kuzeyinde rer ve Sahrann gneyi, gney Asya ve gney Amerikadaki klama alanlarna g eder. Ancak olaand bir ekilde Akdeniz kylarnda ve adalarnda reyen kk bir poplasyon da vardr ve hatta birka birey klar. Mevcut eylem plan daha ok bu yuvalayan kularla ilgilidir. Balear adalarnda, Korsika, Fas ve Cezayirde, yaklak 70 iftin redii tahmin edilmektedir. ounlukla son derece gzel olan yuvalama alanlar turistler tarafndan rahatsz edilme tehdidi altndadr. Yabani kularla ilgili Avrupa Birlii Direktifi Ek 1de listelenmitir.

    6. Ada Doan Falco eleonorae

    Ada doan, deniz ortamna ok zel bir ekilde uyum salam olan bir yrtcdr. Tm poplasyonu Akdeniz kylarnda ve adalarnda yuvalanr. Yavrularn, daha kuzeydeki reme mevsimlerinin sonunda Akdenize ulaan kk gmen tcleri yakalayarak besler. yle grnyor ki bu doann tm poplasyonu Madagaskarda klamaktadr! Kolonileri Hrvatistan ve Ege adalarnda younlamtr ancak spanya, talya (zellikle Sardunyada) ve kuzey Afrikada da baka koloniler vardr. Yabani kularla ilgili Avrupa Birlii Direktifi Ek 1de listelenmitir.

  • 40

    7. Ada Marts Larus audouini

    reme dnemi dnda ak denizde yaamay benimsemi Akdenizdeki birka mart trnden biridir. Tm reme kolonilerinin yer ald Akdenize endemik bir trdr ancak klama alanlar ok az bilinir. Kolonileri kayalk adacklardadr ve buralarda alnan koruma nlemleri sayesinde son yllarda trn durumu iyilemitir. Yabani kularla ilgili Avrupa Birlii Direktifi Ek 1de listelenmitir.

    KIYISAL SULAKALANLARDAK TRLER

    nc grup, lagnler, kumsallar ve Akdenizdeki birka gelgit alan olmak zere kysal sulakalanlar tercih eden be tr kapsar.

    1. Ak Pelikan Pelecanus onocrotalus

    Tepeli pelikan gibi zellikle Yunanistan ve Trkiyedeki byk sulakalanlarda koloniler halinde rer. Akdenizde yuvalanan ve saysnda nemli d kaydedilen poplasyonun ounluu Sahrann gneyinde klamak iin g ederken Nili takip eder; dier poplasyonlar Asya ve Afrikada rer. Evrensel olarak tannan ve birok toplumun kltrnde muteber bir yere sahip olan ak pelikan iin yuva kolonilerinin ve beslenme alanlarnn korunmas zellikle nemlidir.

    2. Flamingo Phoenicopterus ruber

    Flamingo, Akdenizde iddetli yerel yamurlar sonucunda oluan geici sulakalanlarda dzensiz bir ekilde rerdi. Neyse ki geni lekli koruma tedbirleri sayesinde son 30 ylda kysal sulakalanlarda (genellikle yapay tuzlalarda) ve ounlukla Akdenizin kuzey kylarnda dzenli olarak remektedir. Bu durum, trn koruma tedbirlerine ve yapay habitatlarn oluturulmasna ok iyi karlk verdiini gstermitir. 30 yl boyunca says nemli lde artmtr ve tr tehdit altnda saylamaz. Pelikan gibi flamingo da Akdeniz popler kltrnde nemli bir rol oynar ve her ne kadar genellikle dier trlerin kand ok tuzlu sular tercih etse de ky blgelerinin korunmas iin bayrak tr.Bireysel plastik halkalarn kullanlaca geni lekli bir alma program yaplmaktadr ve bu program, trn Akdenizdeki hareketlerinin, Akdeniz ile Afrika ve Asyadaki poplasyonlar arasndaki deiimlerin, hayatta kalma baars ve yaam sresi gibi konularn ok daha iyi anlalmasn salayacaktr. Bu program, gelecekte Akdenizin gney kylarndaki klama alanlarna daha fazla nem verecektir.

    3. Tepeli Sumru Sterna bengalensis

    Sumrular (ya da deniz krlanglar) balkla beslenen ok zarif kulardr. Kumsallarda ve ky lagnlerinin aznda, yerde yuva yaparlar. Eylem plannda, Afrika ve Asyada ok geni bir dalm gsteren tepeli sumrunun Akdeniz poplasyonu (endemik bir alttr olarak deerlendirilir) ele alnmaktadr. Bu poplasyonun byk ounluu Libya kylarnn gelgit blgesindeki iki kk adada rer ve sonu olarak bu adalar trn korunmas iin ncelikli alanlardr. zellikle Fransa, talya ve spanya olmak zere dier Akdeniz lkelerinde de baka sumru kolonilerinin arasnda rer. Klama alanlar az bilinir ve muhtemelen Afrikann dou ve bat kylar aklarnda yer almaktadr.

  • 41

    4. Kara Gagal Sumru Sterna sandvicensis

    Kara gagal sumru (ngilizce ve bilimsel adn ilk kez tanmland ngiliz Sandwich kasabasndan alr.) geni bir dnya dalmna sahiptir. Akdenizde snrl sayda (muhtemelen 3.000 iftten az) deltalarda, ky lagnlerinde ve tuzlalarda yuva yapar. Daha yksek saylarda kuzeyden Akdeniz blgesine klamaya gelir. Sonu olarak, reyen poplasyonlarn korunmas nceliklidir ama ayn zamanda dier poplasyonlar iin klama alanlarnn gvenliinin de garanti altna alnmas gerekir. Yabani kularla ilgili Avrupa Birlii Direktifi Ek 1de listelenmitir.

    5. Kk Sumru Sterna albifrons

    Sumrularn en kdr. Akdenize remeye gelir ve klamak iin Afrikann dou ve bat kylarna dner. Yuvalanan bir tr olarak hl olduka geni bir dalma sahip olmasna ramen zellikle yuva yapt kumsallardaki turistik gelimeler nedeniyle saylar hemen hemen her yerde endie verici ekilde azalmtr. Dier sumrulara gre daha yaygn olduu iin kolonileriyle ilgili ayrntl bir envanter eksiktir ve saylar ile ilgili ok az bilgi vardr. Yabani kularla ilgili Avrupa Birlii Direktifi Ek 1de listelenmitir.

  • 42

  • zel evre Koruma Kurumu BakanlAlparslan Trke Cad. 31. Sok. 10 Nolu Hizmet Binas 06510 Betepe/Yenimahalle/AnkaraTel: 0 (312) 222 12 34 Faks: 0 (312) 222 26 61 www.ozelcevre.gov.trwww.dka.gov.tr

    Birlemi Milletler Kalknma Program (UNDP)Birlik Mahallesi 2. Cadde No. 11 06610 ankaya/AnkaraTel: 0 (312) 454 11 00 Faks: 0 (312) 496 14 63www.undp.org.tr

    zel Koruma Alanlar Blgesel Faaliyet Merkezi (RAC/SPA)Boulevard du Leader Yasser ArafatB.P.337 - 1080 Tunis CEDEX - TUNUSIATel: ++(216) 71206 649 Faks: ++(216 ) 71 206 485e-posta: [email protected]