Atrakcje geoturystyczne Geostrady Środkowosudeckiej

Embed Size (px)

Text of Atrakcje geoturystyczne Geostrady Środkowosudeckiej

  • 43

    Tre: Celem niniejszej pracy jest prezentacja studium geologiczno-krajobrazowego z inwentaryzacj obiektw dziedzictwa przyrody nieoywionej dla obszaru Sudetw, wzdu rodkowej czci proponowanej trasy turystyczno-rekreacyjnej, nazwanej Geostrad Sudeck im. Leszka Sawickiego. Geostrada rodkowosudecka ograniczona jest przeczami: Kowarsk na zachodzie i Poszczyna na wschodzie, koo Stronia lskiego. Liczy cznie ok. 200 km, w tym ok. 60 km w Czechach. Jest ona prowadzona w taki sposb, by w wskim pasie o szerokoci 10 km (5 km po obu stronach Geostrady) znalazy si atrakcyjne obiekty geoturystyczne w przypadku rodkowosudeckiego odcinka Geostrady, s to przede wszystkim zgrupowania piaskowcowych ostacw erozyjnych w Grach Stoowych, a take liczne obiekty w okolicach Ldka Zdroju: jaskinie wypreparowane w marmurach, w tym najsynniejsza Jaskinie Niedwiedzia, wystpienia wd mineralnych, skaki gnejsowe, sawny wodospad Wilczki, liczne kamienioomy marmurw i bazaltw oraz lady dziaalnoci grniczej.Sowa kluczowe: Geoturystyka, Sudety

    Abstract: The aim of the paper is presentation of a geological and landscape studies with inventarization of the objects of abiotic nature heritage located along the central part of proposed trail The Leszek Sawicki Sudetic Geostrada. The Central Sudetic Geostrada extends from the Kowary Pass in the west to the Poszczyna Pass near Stronie lskie in the east. Total length of this sector of Geostrada is about 200 km, in which about 60 km in the Czech Republic. The principle is to run the trail in such a manner that attractive geosites and other interesting tourist destinations fall into the 10-kilometers-wide zone ( 5 km zone from both sides of the road). First of all, these are groups of sandstone monadnocks in the Table Mts., but also numerous geosites close to Ldek Zdrj: caves, including the famous Bear Cave, mineral waters, gneiss tors, the famous waterfall on the Wilczka River, numerous marble and basalt quarries and relics of old mining camps.Key words: Geotourism, the Sudety Mts.

    Geoturystyka 4 (19) 2009: 4360

    Atrakcje geoturystyczne Geostrady rodkowosudeckiejGeotourist attractions of the Central Sudetic Geostrada

    Tomasz Bartu, Wojciech Mastej, Marek odziskiAGH Akademia Grniczo-Hutnicza, Wydzia Geologii, Geofizyki i Ochrony rodowiska, al. Mickiewicza 30, 30-059 Krakw

    e-mail: bartus@agh.edu.pl, wmastej.agh.edu.pl, Marek.Lodzinski@agh.edu.pl

    WstpProjekt Geostrada Sudecka im. Leszka Sawickiego ma na

    celu wytyczenie trasy wzdu Sudetw, przejezdnej dla tu-rystw zmotoryzowanych i rowerzystw, prowadzcej przez atrakcyjne, cho mao znane rejony. Celem dalszym jest promocja tych rejonw, a take promocja geoturystyki, czyli turystyki poznawczej, nakierowanej na obiekty przyrody nieoywionej (zob. Somka et al., 2009 ibid.). Cz rodko-wa Geostrady, ograniczona przeczami: Kowarsk na zacho-dzie i Poszczyna na wschodzie, koo Stronia lskiego (Fig. 1), wiedzie przez cae Sudety rodkowe i cz Sudetw Wschodnich (Kondracki, 2009). Liczy ona cznie ok. 200 km, w tym ok. 60 km w Czechach. Jest prowadzona w taki sposb, by w wskim pasie 5 km od trasy znalazy si atrakcyjne obiekty geoturystyczne (OGT).

    Depresja rdsudecka: Gry StooweBudowa geologicznaNiewtpliwie, najwiksz atrakcj Geostrady rodkowo-

    sudeckiej s, nalece do Sudetw rodkowych (Kondracki, 2009), unikalne w skali europejskiej Gry Stoowe z fanta-zyjnymi skakami piaskowcowymi. Najpikniejsz ich cz chroni Park Narodowy Gr Stoowych i rezerwaty. Gry te znale mona w rodku rdgrskiego zapadliska, zwanego depresj rdsudeck (Augustyniak, Grocholski, 1968; Wo-jewoda, 2008a; Mizerski, 2009), utworzonego w wewntrznej czci acucha europejskich waryscydw, ktrych fragmen-tem s Sudety. Depresja ta, obok innych podobnych struktur zapadliskowych, jak depresja wiebodzic, czy depresja pnocnosudecka, to fragmenty paleozoicznej platformy Europy Zachodniej i rodkowej, gdzie na zrwnanym ero-zyjnie cokole sfadowanych i zmetamorfizowanych ska krystalicznych, zachoway si w depresjach tektonicznych spoczywajce niezgodnie, prawie poziomo, skay osadowe najmodszego kompleksu strukturalnego Sudetw (Jerzykie-wicz, 1968a; Mizerski, 2009).

    Basen sedymentacyjny, ktry zaj obszar depresji rd-sudeckiej, by zapeniany osadami od dolnego karbonu do grnej kredy. Najmodsze, grnokredowe osady s pochodze-nia morskiego. S one dobrze udokumentowane na podstawie makrofauny i reprezentuj cenoman, turon oraz koniak. Na przedueniu depresji ku poudniowi, w rowie grnej Nysy, obecny jest tylko koniak. Architektura osadw grnokredo-wych jest odmienna od architektury utworw starszych.

  • 44

    Atrakcje geoturystyczne Geostrady rodkowosudeckiej

    Fig. 1. Uproszczona mapa strukturalna Sudetw z tras Geostrady rodkowosudeckiej i wybranymi obiektami geoturystycznymi (wg Biela, 2009, zmienione). 1 geostanowisko (numeracja w Tab. 1), 2 Geostrada (jasne pola pas Geostrady), 3 granica pastwa, 4 wiksze rzeki i jeziora, 5 wiksze miasta Simplified structural map of the Sudety Mts. with the central sector of the Sudetic Geo-strada Trail and selected geosites (after Biel, 2009, modified). For numbers of geosites see Tab. 1. Abbreviations: GNG Grna Nysa Graben, ISB Intra-Sudetic Basin, KM Karkonosze Massif, KUM Kudowa Massif, KZM Kodzko-Zoty Stok Massif, LMC Ldek-nienik Metamorphic Complex, OBMC Orlica-Bystrzyca Metamorphic Complex, RJMC Rudawy Janowickie Metamorphic Complex. 1 geosites (numeration see Tab. 1), 2 Geostrada route (bright areas the Geostrada belt), 3 state frontier, 4 main rivers and lakes, 5 main towns

    Nr geostanowiskaGeosite number

    Nazwa geostanowiskaGeosite name

    Forma geostanowiskaGeosite type

    OGT 17Skaki Kruczy KamieThe Kruczy Kamie Rocks

    skakirocks

    OGT 18Kamienioom melafirw w TumaczowieThe Tumaczw melaphyre quarry

    kamienioom nieczynnydormant quarry

    OGT 19Zlepiece permskie na wzgrzu Guzowata koo RadkowaPermian conglomerates in the Guzowata Hill near Radkw

    skakirocks

    OGT 20Baszty w Radkowskich Skaach w Grach StoowychThe Rock Towers (Baszty) in the Radkw Rocks in the Table Mts.

    skakirocks

    OGT 21Skalne Grzyby w Grach StoowychThe Rock Mushrooms in the Table Mts.

    skakirocks

    Tab. 1. Najatrakcyjniejsze geostanowiska polskiej czci Geostrady rodkowosudeckiej Selected, most attractive geosites of the Polish part of the Sudetic Geostrada Trail (central sector)

  • 45

    Atrakcje geoturystyczne Geostrady rodkowosudeckiej

    Nr geostanowiskaGeosite number

    Nazwa geostanowiskaGeosite name

    Forma geostanowiskaGeosite type

    OGT 17Skaki Kruczy KamieThe Kruczy Kamie Rocks

    skakirocks

    OGT 18Kamienioom melafirw w TumaczowieThe Tumaczw melaphyre quarry

    kamienioom nieczynnydormant quarry

    OGT 19Zlepiece permskie na wzgrzu Guzowata koo RadkowaPermian conglomerates in the Guzowata Hill near Radkw

    skakirocks

    OGT 20Baszty w Radkowskich Skaach w Grach StoowychThe Rock Towers (Baszty) in the Radkw Rocks in the Table Mts.

    skakirocks

    OGT 21Skalne Grzyby w Grach StoowychThe Rock Mushrooms in the Table Mts.

    skakirocks

    OGT 22Wielkie Torfowisko Batorowskie w Grach StoowychThe Great Batorw Peatbog in the Table Mts.

    torfowiskopeatbog

    OGT 23Skaki piaskowcowe na Szczelicu Wielkim k. KarowaSandstone rocks in the Great Szczeliniec Mt. near Karw

    skakirocks

    OGT 24Skaki piaskowcowe Bdne Skay w Grach StoowychSandstone rocks in the Errant Rocks in the Table Mts.

    skakirocks

    OGT 25Skaki piaskowcowe Biae Skay w Grach StoowychSandstone rocks in the White Rocks in the Table Mts.

    skakirocks

    OGT 26Wody mineralne w Dusznikach ZdrojuMineral Waters in Duszniki Zdrj resort

    zdrjmineral waters

    OGT 27Torfowisko pod ZielecemThe Peatbog near Zieleniec

    torfowiskopeatbog

    OGT 28Dolina Dzikiej Orlicy w okolicach LaswkiThe Dzika Orlica Valley in Laswka vicinity

    punkt widokowyviewpoint

    OGT 29Kamienioom margli w Starej BystrzycyThe Stara Bystrzyca marl quarry

    kamienioom nieczynnydormant quarry

    OGT 30Wody mineralne w Dugopolu ZdrojuMineral Waters in Dugopole Zdrj resort

    zdrjmineral waters

    OGT 31Piaskowce kredowe w kamienioomie w IdzikowieCretaceous sandstones in quarry near Idzikw

    kamienioom nieczynnydormant quarry

    OGT 32Piaskowce kredowe w Pasterskich Skaach w Idzikowie Cretaceous sandstones of the Pasterskie Rocks near Idzikw

    skakirocks

    OGT 33Wodospad Wilczki w MidzygrzuThe Wilczka River waterfall near Midzygrze

    wodospadwaterfall

    OGT 34Jaskinia Radochowska k. RadochowaThe Radochw Cave near Radochw

    jaskiniacave

    OGT 35Wody mineralne w Ldku ZdrojuMineral Waters in Ldek Zdrj resort

    zdrjmineral waters

    OGT 36Gnejsy w Skalnej Bramie na grze TrojakGneisses of the Rock Gate at the Trojak Mt.

    skakirocks

    OGT 37Skaki gnejsowe Stoowe Skay w Ldku StjkowieGneiss Rocks of Table Rocks in Ldek - Stjkw

    skakirocks

    OGT 38Bazalty z Czarnego Urwiska w LutyniThe Black Cliff basalts near Lutynia

    kamienioom nieczynnydormant quarry

    OGT 39Gnejsowe skaki Trzy Siostry w Starym Gieratowie The Three Sisters gneiss rocks in Stary Gieratw

    skakirocks

    OGT 40Jaskinia Niedwiedzia w KletnieThe Bear Cave in Kletno

    jaskiniacave

    OGT 41Nieczynna kopalnia rud uranu Kopaliny w KletnieThe abandoned uranium mine Kopaliny in Kletno

    sztolniaadit

    Zalegaj one przekraczajco na skaach podoa (coraz modsze warstwy maj coraz wikszy zasig geograficzny), a ich pierwotny zasig by znacznie szerszy. Warstwy osadw s uoone poziomo, z wyjtkiem stref przyuskokowych, zwaszcza w obrbie rowu grnej Nysy, gdzie utwory te s zestromione, a nawet odwrcone wzdu uskokw inwersyj-nych (powierzchnie uskokowe nachylone w stron skrzyde wiszcych). Basen grnokredowy stanowi marginaln, wschodni cz pnocnoczeskiego, morskiego basenu kredowego (Mazur et a