Dysfunkcjonalne przekonania metapoznawcze oraz lęk, depresja i

Embed Size (px)

Text of Dysfunkcjonalne przekonania metapoznawcze oraz lęk, depresja i

  • Psychiatria Polska2012, tom XLVI, numer 6

    strony 933949

    Dysfunkcjonalne przekonania metapoznawcze oraz lk, depresja i samoocena u osb zdrowych psychicznie

    majcych dowiadczenia podobne do omamwDysfunctional meta-cognitive beliefs and anxiety, depression and

    self-esteem among healthy subjects with hallucinatory-like experiences

    ukasz Gawda 1, Pawe Holas 1, Andrzej Kokoszka 1, 2

    1 II Klinika Psychiatryczna WUM Kierownik: prof. dr hab. n. med. A. Kokoszka

    2 Szkoa Wysza Psychologii Spoecznej Dziekan Wydziau Psychologii: prof. dr hab. J. Karyowski

    SummaryAim. This study focuses on the relationship between dysfunctional meta-cognitive beliefs, de-

    pression, anxiety and self-esteem and hallucinatory-like experiences among healthy subjects.Methods. 198 participants (149 women), mostly recruited from universities, took part

    in the study. Hallucinatory-like experiences were assessed with the Polish version of the Revised Hallucinations Scale (RHS). Based on two sub-scales of RHS that measure visual and auditory hallucinatory-like experiences, two groups were divided: 1 participants with no auditory and visual hallucinatory-like experiences (n=35) and 2 participants with high frequent hallucinatory-like experiences (n=40). Meta-cognitive beliefs were assessed with the Metacognitions Questionnaire. Beck Depression Inventory (BDI), State and Trait Anxiety Inventory (STAI) and Rosenberg Self-Esteem Scale (R-SES) were used for emotional pro-cesses assessment. Further correlations between meta-cognitive beliefs, hallucinatory-like experiences and emotional processes were calculated.

    Results. Persons with frequent hallucinatory-like experiences tend to exhibit higher dysfunctional meta-cognitive beliefs in comparison to those who had no psychotic-like ex-periences. Moreover, those who had more frequent hallucinatory-like experiences revealed subclinical depression, were more anxious and exhibit lower level of self-esteem. Besides a total score in the RHS scale, dissociative experiences and auditory and visual perceptual alternations were found to be related to more dysfunctional meta-cognitive beliefs.

    Conclusions. Hallucinatory-like experiences among healthy subjects are related to dys-functional meta-cognitive beliefs. In addition, hallucination-like experiences were found to be linked to emotional dysfunctions, which implies that psychotic-like experiences observed in healthy persons may be of clinical interest.

    Sowa klucze: dowiadczenia podobne do omamw, emocje, przekonania metapoznawcze Keywords: hallucinatory experiences, emotions, meta-cognitive beliefs

    Badanie nie byo sponsorowane

  • ukasz Gawda i wsp.934

    Wstp

    Krtkotrwae, przemijajce dowiadczenia podobne do psychotycznych stanowi heterogeniczn grup dowiadcze psychicznych lecych na kontinuum psychozy [3]. Trudno o jednoznaczn definicj dowiadcze podobnych do psychotycznych. Bada-cze odwouj si do takich poj jak anomalie percepcyjne (perceptual abberations), niezwyke style mylenia (unusual thinking styles), zmienione stany wiadomoci (altered states of consiousness [5]), czy te dowiadczenia podobne do omamw (hallucinatory like experiences).

    Wystpowanie pojedynczych objaww psychotycznych w populacji oglnej jest obecnie dobrze udokumentowane [1]. W badaniu Rommea i wsp. [2] spord 173 osb dowiadczajcych omamw suchowych a 78 nie szukao pomocy psychiatrycznej i nigdy nie leczyo si psychiatrycznie. Van Os i wsp. [3] przeprowadzili wywiad kliniczny na prbie 7076 osb z populacji oglnej. Wyniki badania wskazuj na wystpowanie omamw suchowych, ktre nie miay znaczenia klinicznego u okoo 6,2%. Ponadto 1,7% osb dowiadczao omamw suchowych podobnych do tych obserwowanych w kontekcie klinicznym.

    Rwnie najnowsze badania prowadzone w Polsce [4] wskazuj na wystpowanie wzrokowych dowiadcze podobnych do omamw u osb nie leczonych psychiatrycz-nie (n = 213). 21% osb badanych podao wystpowanie dowiadczenia widzenie ksztatw i cieniw, gdy nie byy one obecne oraz 7,1% osb dowiadczao spostrze-enia ludzkiej twarzy, podczas gdy w rzeczywistoci nie bya ona obecna.

    Do najczciej badanych dowiadcze podobnych do omamw nale dowiad-czenia suchowe. W badaniu Bentalla i Sladea [6] 17,7% studentw odpowiedziao twierdzco na pytanie: Czy kiedykolwiek syszae gos, ktry wypowiada twoje myli?. Podobne wyniki uzyskali inni badacze [7, 8]. Posugujc si Zmodyfikowan Skal Halucynacji Morrisona (Revised Hallucination Scale), ktra pozwala ocenia do-wiadczenia podobne do omamowych, Gawda i Kokoszka [4] uzyskali porwnywalne wyniki. 21,6% osb przyznao, e zdarzyo im si sysze gos gono wypowiadajcy ich myli. Jednak tylko 1,4% osb przyznao, e to dowiadczenie jest obecne w ich yciu bardzo czsto, u pozostaej czci osb byo to dowiadczenie rzadkie.

    Badania dowiadcze podobnych do psychotycznych w populacji oglnej moty-wowane s poszukiwaniem czynnikw predysponujcych do psychozy. Wyniki bada wskazuj jednak, i nie wszystkie dowiadczenia podobne do psychotycznych wi si z ryzykiem rozwoju psychoz [9], co moe sugerowa, i samo wystpowanie takich dowiadcze nie stanowi czynnika wystarczajcego do rozwoju psychozy [10].

    Znaczny wkad w rozumienie czynnikw predysponujcych do rozwoju psychoz miay koncepcje poznawcze. W ich ujciu dowiadczenia podobne do psychotycznych same w sobie nie stanowi istotnego czynnika ryzyka rozwoju psychozy. Kluczo-wym dla rozwoju dyskomfortu zwizanego z tymi dowiadczeniami s nadawane im dysfunkcjonalne znaczenia [11, 12]. Dysfunkcjonalne sposoby nadawania znaczenia procesom i treciom mylowym mog w rezultacie, wedug koncepcji poznawczych, prowadzi do wystpienia uroje i omamw.

  • 935Dysfunkcjonalne przekonania metapoznawcze oraz lk, depresja u osb zdrowych psychicznie

    Zgodnie z koncepcjami poznawczymi omamy powstaj na skutek bdnej, ze-wntrznej atrybucji (np. obce moce) wewntrznych stanw psychicznych (np. intru-zywnych myli) [13]. Istniej dowody empiryczne potwierdzajce t hipotez zarwno wrd osb z rozpoznaniem schizofrenii, u ktrych obserwuje si omamy suchowe [14, 15, 16], jak rwnie wrd osb zdrowych psychicznie majcych dowiadczenia podobne do omamw [17, 18].

    Morrison, Haddock i Tarrier [19] postawili hipotez, i w procesie bdnej atry-bucji bior udzia przekonania metapoznawcze oraz e maj one znaczenie rwnie w rozwoju i/lub podtrzymywaniu omamw. Przekonania te to sdy oraz wiedza, jak osoba ma na temat wasnych procesw poznawczych [20]. Innymi sowy przekonania metapoznawcze odpowiadaj za nadawanie znacze wasnym procesom psychicznym. Morrison, Haddock i Tarrier [19] uwaaj, i spostrzeenie dysonansu pomidzy in-truzywnym dowiadczeniem psychicznym (np. myl intruzywna Nienawidz go) a dysfunkcjonalnymi przekonaniami metapoznawczymi (np. Powinienem kontro-lowa swoje myli) jest rdem dystresu. Zgodnie z hipotez autorw dystres ten redukowany jest za pomoc zewntrznej atrybucji (to nie ja myl, e Nienawidz go to gos mwi Nienawidz go).

    Cho wstpne badania sugeruj znaczenie dysfunkcjonalnych przekona metapo-znawczych w omamach suchowych i dowiadczeniach podobnych do omamw, do tej pory nie udao si jednoznacznie okreli, ktre z przekona metapoznawczych odgry-waj w nich najwaniejsz rol. Morrison i Wells [21], wykorzystujc Kwestionariusz Przekona Metapoznawczych [20], wykazali, e osoby z rozpoznaniem schizofrenii dowiadczajce omamw suchowych osigaj wysze wyniki w porwnaniu z gru-p osb z rozpoznaniem schizofrenii nie dowiadczajc gosw oraz z grup osb zdrowych na skali przekona na temat braku moliwoci kontrolowania swoich myli, pozytywnych przekona na temat zamartwiania si oraz charakteryzuj si przekona-niami o niskiej pewnoci poznawczej. Baker i Morrison [22] wykazali wystpowanie bardziej nasilonych, dysfunkcjonalnych przekona na temat martwienia si (Mar-twienie si pomaga mi unikn trudnoci w przyszoci) u osb dowiadczajcych omamw w porwnaniu z osobami, ktre ich nie miay. Dysfunkcjonalne przekonania metapoznawcze obserwowano rwnie wrd osb zdrowych, ktre wykazyway predyspozycje do dowiadcze podobnych do omamw [23, 24]. Ciekawymi, potwier-dzajcymi hipotez o roli dysfunkcjonalnych przekona metapoznawczych w bdnej atrybucji, s wyniki badania Laroi i wsp. [23] pokazujce zwizek przekona na temat pewnoci poznawczej oraz przekona na temat moliwoci kontrolowania swoich myli z bdami atrybucji u osb majcych dowiadczenia podobne do omamw. Wydaje si zatem, e te dwie grupy przekona metapoznawczych mog mie najwiksze znaczenie dla powstawania i/lub podtrzymywania omamw i dowiadcze do nich podobnych. Jednak do tej pory nie udao si jednoznacznie ustali, czy istnieje specyficzny profil dysfunkcjonalnych przekona metapoznawczych do nich predysponujcych.

    Wykazano rwnie, i obok procesw poznawczych procesy emocjonalne silnie zwizane s z dowiadczeniem omamw [25]. Dysfunkcje emocjonalne mog poprzedza ich wystpienie [9, 26, 27] oraz mog towarzyszy dowiadczeniu sy-szenia gosw [28]. Nasilenie lku [29] oraz depresji moe poprzedza wystpienie

  • ukasz Gawda i wsp.936

    objaww psychotycznych. Ponadto niektrzy autorzy podaj, i niska samoocena, ktr czsto obserwuje si u osb dowiadczajcych omamw [52], moe by zwizana ze zwikszonym ryzykiem wystpienia epizodu psychotycznego [30].

    Nasilenie dysfunkcji emocjonalnych obserwowano u osb wykazujcych dowiad-czenia podobne do psychotycznych. Osoby te charakteryzuj si wyszym poziomem lku i depresji [31]. Niektre doniesienia sugeruj rwnie zwizek niskiej samooceny z dowiadczeniami podobnymi do omamw [32].

    Podsumowujc, dowiadczenia podobne do omamw u osb zdrowych psychicznie zwizane s z dysfunkcjami (meta)poznawczymi oraz emocjonalnymi, podobnymi do tych wystpujcych w zespoach klinicznych. Nadal jednak niewiele wiadomo, czy istnieje specyficzna grupa przekona metapoznawczych, ktra zwizana jest z do-wiadczeniami podobnymi do omamw.

    Cel

    Gwnym celem prezentowanego badania byo okrelenie rnic w przekonaniach metapoznawczych oraz z