FERT İGASYON YÖNTEM İ, FERT İGASYONDA KULLANILAN ?· inorganik fosfat, ortofosfat ve gliserotosfat…

  • Published on
    20-Mar-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

1

FERTGASYON YNTEM, FERTGASYONDA KULLANILAN GBRELER ve YAANAN SORUNLAR -2*

almann ilk blm Fertigasyon1a dosya adyla web sayfamzda yaynlanmtr.

6. Fertigasyonda Kullanlan Gbreler

Topraa bitki yetimesi iin verilen balca besin maddeleri N, P ve Kdr. Nitrojen kayna olarak re, amonyum slfat, amonyum nitrat ve kalsiyum nitrat kullanlabilir. Ancak uygulama annda sulama suyunun pH dikkatle gzlenmelidir. nk baz nitrojen kaynaklarnn pHy artrmalar sonucunda oluan zlemez kalsiyum ve magnezyum karbonatlar kelerek damlatclarn tkanmasna neden olabilir. Kalsiyum nitrat nispeten znebilir olup, byk pH deimelerine neden olmaz. re ve amonyum nitrat karm yksek derecede znebilir olduklarndan pH da byk deiimlere neden olmazlar.

Potasyum slfat, potasyum klorat ve potasyum nitrat ekillerinde uygulanr. Bu potasyum kaynaklar znebilir olup, ok az kelme sorunlar yaratrlar.

Fosfor uygulamalarnda ise dikkatli olmak gerekir. nk gerekli nlemler alnmazsa meydana gelecek kelmeyle tkanmalar oluur. Dk pH derecesine sahip sularda fosforik asitin znebilir olmas nedeniyle tkanma sorunu olmayabilir. Fosforik asitle birlikte slfirik asit uygulamas magnezyum ve kalsiyum kelmesini nlemeye yeterlidir. Bu amala inorganik fosfat, ortofosfat ve gliserotosfat kullanlmaldr.

6.1 Fertigasyon sistemi iin en uygun gbreler;

1. Potasyum nitrat (KNO3): (% 13 N ve % 46 K)

2. Fosforik asit (H3PO4): % 85lik

3. Amonyum nitrat (NH4NO3): % 26 N

4 re [CO(NH2)2] % 46 N

5. Triple sperfosfat, Amonyum nitrat, Diamonyum fosfat gbreleri gibi gbreler kullanldnda iyice eritilmeli ve szldkten sonra kullanlmaldr.

Bir baka kaynakta ise damla sulama iin en uygun gbreler aadaki gibi verilmitir:

Amonyum Nitrat (%33 N)

Potasyum Nitrat (PN) (13-0-46)

Mono Amonyum Fosfat (MAP) (12.61.0)

Mono Potasyum Fosfat (MKP) (0-52-34)

Kalsiyum Nitrat (KN) (%1 5,5N- %16 CaO)

Magnezyum Nitrat (MgN) (%11 N - %16 MgO)

2

Fosforik Asit (% 62.5 - %85)

Nitrik Asit (% 68)

Gbreleme uygulamas iin suda kolay eriyebilen granl yada toz gbrelerden kullanlacak olan gbre, gbre tankna gerekli miktarda konulur. Gbre tanknn kapa iyice kapatlr, byk vana biraz kslr ve gbreleme vanalar alr. Gbreleme ardndan borularda gbreli su kalmayncaya kadar su vermeye devam edilir.

Yukarda belirtilen gbreler dnda suda tamamen erimeyen gbreler, damla sulama sistemi iin sakncaldr. Bu gbrelerin kullanlmas gerekiyorsa, gbrenin nceden bir baka kap iersinde eritilip kats szldkten sonra gbre tankna konulmas gerekir. rnein re ve amonyum slfat suda iyi erimezler. Bunlarn damla sulamadan verilmesi iin darda baka bir kap iersinde eritilmesi ve szlerek gbre tanknn iine konulmas gerekir.

Baz suda eriyebilir gbre kombinasyonlar ve besin elementleri ierikleri de u ekildedir: Gbre adna gre % besin ierii (N,P,K):

re (46-0-0), Amonyum Nitrat (34-0-0) ve %24 kkrt, Amonyum Slfat (20-0-0), Mono amonyum slfat ( 12,5- 22-0), Diamonyum fosfat (19-20-0), Potasyum klorr (0-0-50), Potasyum Nitrat (13-0-38), Potasyum Slfat (0-0-42) %18 kkrt, Fosforik asit (0 - Farkl oranda P - 0).

Gbrelemenin ana maddeleri olan Azot (N), Fosfor (P) ve Potasyum (K)un toprak bitki ilikilerini hakknda ksa bilgiler aada verilmitir.

Azot (N): Bu gdann Nitrat (N03) formu deiik toprak karakterlerinden etkilenmeksizin, uyguland alandan bitki kk ve saaklar ile emilerek, bitkilerin yaprak ve srgnlerine ayn formda iletilmektedir. Ancak, toprakta kalan blm kk alanndan sratle aaya doru inerek, taban suyuna karmaktadr.

Klasik sulama sistemleri ile yaplan nitrat uygulamalarnn bu riski, bu formun sk aralklarla fakat kk dozlar ile azaltlabilir ki, damla sulama ve dier fertigasyon sistemleri bu tehlikenin tedbirleridir.

Azotun dier formlar olan Amonyum ve rede toprak iine szma tehlikesi, gbre karakterlerinden dolay daha azdr. Amonyum formunun direkt ve re formunun dolayl asit karakteri, topraktaki Fosfor (P) ve Alminyum (Al) elementlerinin znrln artrr. Byle bir ortam ile pHnn 7.5in altna dt ortamlarda zellikle fosfor alm artabilir.

Bitkilerin azot gbrelemesinde mutlaka dikkat edilmesi gereken bu konuda verilebilecek mesajlar aada zetlenmitir:

- Bitki beslenmesinde Azotun (N) hem nitrat, hem de amonyum formlarnn belirli llerde uygulanmas mutlaka gereklidir.

- Bu l % 70 nitrat ve % 30 amonyum formlasyonu iinde verilebilir ise de, kltrlerin karakterlerine gre amonyum lehine % 10 orannda arttrabilir.

- Nitrat formlarn direk etkisi yaprak ve srgn gelimeleri zerinde iken, amonyum (ve amid) formlar bitki kk gelimesi ve generatif (meyve) gelimelerinde aktif rol oynamaktadr. Bu formlarn sitokinin salglanmasna olan katklar ayr bir nem tamaktadr.

3

Ksaca ifade etmek gerekirse bitkisel retimin azot beslenmesinde nitrat ve amonyum formlarnn uygun oranlarnda tatbikatnn ancak yzeysel uygulamalar ile daha uygun olabilecei (Damla-Sulama metodlar ile) gereinin gzard edilmesi mmkn deildir.

Fosfor (P): ou bitki bileiklerinin (protein, nkleik asit, ATP) yapsnda bulunur. Kk bymesini, erken olgunlamay, raf mrnn artmasn ve e zamanda olgunlamay tevik eder. Fosfor toprak pHna bal olarak iki formdan bir ekilde ya H2PO4 ya da HPO4 olarak bitkilerce emilir.

Gbreleme amac ile kullanlan fosforun toprak iindeki hareketi, gbrenin formlasyon ekline, topran karakterine ve pH dzeyine bal olarak deiken ise de genellikle tembel zelliktedir. Fosforun bu tembel zellii nedeniyle, yzeysel uygulamalarda topran st dzeyinde birikip kalan fosfor katmanlar, toprak ilemesi sonucunda srm derinliklerine iner. Bu nedenle toprak analizlerinde fosfor younluuna bu alt tabakalarda rastlanr.

Vegetasyon dnemi iinde klasik sulamalarla yaplacak fosforlu gbre uygulamalarndan, yukarda izah edilen nedenle sadece toprak yzeyine yakn olan saak kkler istifade edebilir. Toprak yzeyine uygulanan fosforun toprak iine szma (penetrasyon) derinlii, birounda ortalama 7.5 cm olarak verilmektedir.

Fosforun toprak iindeki hareketini kstlayan nemli faktrler toprak oksitleri ile kil mineralleridir. Bu faktrlerin topraktaki ierii orannda fosforun hareket derinlii deiiklik gsterebilir. Ancak sulamalardan sonra topran en abuk kuruyan ksm bu st yzeyidir. Bu nedenle bitkilerin bu kritik profilde yeterli saak retmeleri fazla beklenmez.

Yukarda verilen ksa bilgilerden karlacak en nemli sonu ve tavsiye udur:

Yzeysel klasik sulama metodlarnn uyguland tarm alanlarnda fosfor uygulamasnn tamam veya ana arl temel (taban) gbrelemesi ile karlanmaldr.

Vegetasyon dnemi iinde fosforun yzeysel uygulamasnn yukardaki ksr dngs, damla-sulama sistemler ile yaplacak fertigasyonlar sayesi byk lde krlabilir. Bu konuda yaplan aratrmalarda, zellikle Orthofosfat formlarn dzenli kullanmlar sonucunda szma derinliinin 5 kat kadar artt (35-40 cm) ortaya konulmutur.

Potasyum (K): Bitkide eker, niasta ve asitlerin oluturulmas ve iletiminde nemli bir role sahiptir. Ayrca fotosentez, solunum ve bitki su alm zerinde de etkilidir. Meyve kalitesi, ekli, rengi, tad ve raf mr iin olumlu etkiler gerekletirir. Potasyum, azotun nitrat formundan daha tembel (yava) hareket ederken, fosfordan daha hzldr.

Damla-sulama sistemlerde uygulanan fertigasyonlarda, potasyumun toprak iindeki hareketi hem yanlara hem de dikine doru olup, slatlm hacim iinde ki dalm homojendir.

Bitkiler, azotu temel formda kullanrlar:

1. Nitrat formunda

2. Amonyum formunda

3. Amid formunda

4

Bitki beslemede temel kurallar:

Herhangi bir bitkinin kk ve saak sistemi salkl olmadka, toprak st aksamnn salkl olmas mmkn deildir.

Bu temel kural azot formlar ynnden dnldnde, aadaki kurallar ortaya konulabilir:

1. Nitrat formundaki gbreler bitki saaklar tarafndan emilerek, direkt olarak bitkinin toprakst aksamna, zellikle yeil aksamna tanr. Bu nedenle bu azot formunun kk ve saak gelimesinde bir fonksiyon yoktur.

Nitrat formundaki azot, Auxinlerin salglarn tevik ettii iin vegetatif srgn gelimesi tevik edilir.

2. Amonyum ve amid formlarndaki azot, topraa uygulandktan sonra toprak kolloidleri tarafndan tutulurlar.

Bu formlar, her ne kadar belirli toprak scakl ve toprak bakterilerinin faaliyetleri sonucunda znerek Nitrit-Nitrat formuna dnr ise de, bu sre 3 haftaya kadar uzayabilir. te bu sre iinde bitkiler azotun amonyum veya amid formlarndan yararlanarak kk ve saak gelimesinde kullanrlar.

Gnmzde amonyum formunun nitrata dnmeyen zel formlasyonlar gelitirilmitir. Bu tip bir formlasyon lkemize de ithal edilip pazarlanmaktadr.

Bu formlar, zellikle Sitokinin hormonunun salglamasn tevik ettii iin, hem kk ve saak gelimesi hem de generatif organ gelimesi artar.

Bu aklamalardan karlacak sonu udur:

Azot formlarnn bitki beslemede dengelenmesi gereklidir. Nitrat/amonyum amid arasnda kurulmas gereken denge yar-yar (% 50-%50) olup, minimum denge % 70-%30 dzeyinde olmaldr.

zellikle yetitirme mevsimi banda kuvvetli bir kk ve saak oluumu arzu edildiinden, amonyum veya amid formlarn kullanmlar ncelik tamaldr.

ster tek bana, ister dier gda maddeleri ile kombinasyon halinde olsun, azotlu gbrelerin drt formu lkemizde pazarlanmaktadr:

- Nitrat formundaki azotlu gbreler,

- Amonyum formundaki azotlu gbreler

- Amid formundaki azotlu gbreler,

- Nitrat-amonyum formundaki kark azotlu gbreler.

te bu drt deiik formun yaygn rnekleri izelge 3 de verilmitir.

izelge 6. Azot ierikleri muhtelif gbrelere rnekler.

5

eriklerinde sadece azot ihtiva eden gbrelerin nemli temsilcisine ait ksa bilgiler aada verilmitir:

Amonyum Slfat (NH4)2SO4: Grnm ekere benzedii iin reticilerimiz tarafndan eker gbre olarak adlandrlmaktadr. Ancak ithal edilen baz formlasyonlar deiik renklerde (ak yeil, ak mavi...) olabilmektedir.

Genel karakterleri yledir:

- Bu formlasyonlar % 21 orannda amonyum azotu ierir.

- Suda kolay znr.

- Topraa uygulandktan sonra toprak scaklna bal olarak 3-4 hafta sre ile an formunda kaldktan sonra nitrat formuna dnr.

- Toprak profili iine szma ve ykanma riski nitrat formuna gre daha azdr.

- Asit karakterli olduu iin, zellikle alkali karakterli topraklarda kullanm ok uygundur.

Amonyum Nitrat (NH4NO3): lkemizde % 26 % 33lk formlasyonlar pazarlanan bu gbrenin ieriinde amonyum ve nitrat formlar yar-yarya bulunmaktadr.

% 26lk formlasyonun ieriinde bir miktar kire vardr.

Genel karakterleri yledir:

- Her iki formlasyon da nem ekebilir (hidroskopik). Bu nedenle depolamada dikkatli olmak gerekir.

- Her iki azot formu birlikte alnd iin ntr karakterdedir.

- Ar scak ortamda infilak (patlama) tehlikesi olabilir.

re (CO(NH2)2): erii % 45-46 orannda amid formunda azot ihtiva eden bir formlasyondur.

Genel karakterleri yledir:

- Toprakta ykanma riski dier azot formlarna oranla daha azdr.

- eriindeki organik azot bitki almn hzlandrr.

6

- Dekara (1000 m2) 20 kgdan fazla dozlar imlenme kayplarna sebep ola bilir.

- Sratli buharlat iin uygulamadan hemen sonra topraa kartrlmaldr.

- Toprak iinde su alarak evvela Amonyum karbonata ((NH4)CO3) dnr ve daha sonra nitrifikasyona urayarak tedricen nitrata dnr.

- Neme kar hassastr. Bu nedenle depolama artlarnda uzun sre bekletilmemelidir.

- Belirli dozlar amamak kayd ile yaprak gbresi olarak da kullanlabilir.

eriklerinde azot da bulunan baz kompoze gbreler hakkndaki bilgiler aada verilmitir:

Diamonyum Fosfat (18-46-0): eriinde, amonyum % 18 azot ve fosforik asit formunda % 46 fosfor ta yan, zellikle tarla bitkilerinin temel gbrelemesinde en ok kullanlan gbrelerin banda gelen bir formlasyondur.

Genel karakterleri yledir:

- Dekara (1000 m2) 18 kgdan fazla uygulanmas ve bu uygulamann tohum ile temas halinde, imlenme kayplarna sebep olabilir.

- Neme kar fazla hassas olmamakla beraber, ar nem artlarndan etkilenebilir. Bu nedenle depo ortamnda 8-10 uvaldan fazlasn st ste koymamak ve depoyu havalandrmak gerekli olabilir.

15-15-15 (NPK): eriinde ana gda maddesinin eit oranda (her birisi % 15) bulunduu bu gbre formlasyonunda azot, genellikle re (Amid) formundadr.

Her ana elementin eit tutulduu bu formlasyon, zellikle taban (temel) gbrelemesinde yaygn ekilde kullanlmaktadr. Bitki besleme kurallar ile pek badamayan bu kompoze gbrenin analiz raporlarna gre kullanm daha salkl olur.

Azot eren Dier Kompoze Gbreler: kili (NP) veya l (NPK) karmlardan oluan bu formlasyonlar iinde tipik rneklerden birisini 20.20.0 olarak verebiliriz.

Bu tip formlasyonlardaki azot formu, genellikle re (amid) formundadr.

Potasyum Nitrat (KNO3): Bu kompoze gbrenin ieriinde % 13 orannda nitrat formda azot ve % 46 orannda potasyum bulunmaktadr.

Bu formlasyon dier granl kompoze gbrelere oranla daha pahal olduu iin, genellikle damla-sulama ve yamurlama sistemleri ile sera veya bahe kltrlerinde yaygn biimde kullanlmaktadr.

st gbrelemede kullanlan bu formlasyon suda kolay erimekte ve kullanld kltrler iin nitrat ve potasyum kayna oluturmaktadr.

Bu formlasyondan yaprak gbrelemesinde de yararlanmak mmkndr.

Kalsiyum Nitrat (Ca(NO3)2): Bu kompoze gbrenin ieriinde % 15-16 orannda nitrat formda azot ve % 25-28 orannda suda erir kalsiyum (kire) vardr.

zellikle kalsiyum almnn sorunlu olduu topraklara uygulanmas tavsiye edilen bu formlasyonun arlkl kullanm alanlarn sera kltrleri tekil etmektedir. Ayrca deiik tarla kltrlerinde snrl lde kullanm sz konusudur.

Dnyada 10 kadar deiik formlasyonlu azot ilaveli gbre pazarlanmaktadr. Bunlardan Sodyum Nitrat, Kalsiyum cyanamid ve Susuz amonyak nemli rneklerdir.

7

Klasik taban gbreleri ile st gbreleme amac ile kullanlan baz gbre formlarnn fertigasyon amac ile kullanlmalarnn riskli olduu gereini, aadaki bilgiler ile desteklemenin gereine dikkat ekmek konunun nemini ortaya koyacaktr:

- Kompoze formll klasik gbrelerin fertigasyon amac ile kullanmlar tavsiye edilmez.

- Slfat ierikli klasik tekli gbrelerin bu metod ile uygulanmas risklidir.

- Fosfor ierikli klasik gbrelerin (Triple ve Superfosfat) fertigasyon amac ile kullanlmalar pratik olarak ok snrldr.

te bu artlar nedeniyle fertigasyona uygun gbre imalatlar, gbre sanayinin ayr bir teknoloji ile rettii ayr bir sanayi haline gelmitir. Daha dikkatli ve daha ince ller iinde imal edilen fertigasyon gbrelerinin ortak zellikleri aadaki balklar altnda zetlenmitir:

- Fertigasyona uygun gbrelerin su ortamndaki znrlkleri tam (% 100) olmaldr. Bylece zndkler...