Güneş Sistemi

  • View
    214

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Güneş Sistemi

Text of Güneş Sistemi

  • Genel Bilgiler

    1. Gneten uzaklna gre drdnc gezegen Marstr. Kzl grn ile

    kzl gezegen adn almtr. Merih olarak da isimlendirilir.

    2. Gne, Ay ve Vensten sonra, dnydan grlen en parlak gk cismidir.

    3. Marsn iki uydusu vardr. Bunlardan Deimos, Marsa ortalama 23.474

    km mesafede 30 saat 18 dakikada bir turunu tamamlar. Phobos ise 9.380

    km mesafede, 7 saat 39 dakikada bir turunu tamamlar. Deimos plak

    gzle fark edilebilecek kadar k yanstr.

    4. Marsn atmosferini % 95 karbondioksit ve az miktarlarda argon, azot ve

    oksijen meydana getirdii, uzay aralarnn gnderdii bilgilerle tespit

    edilmitir.

    5. Atmosferde ok az miktarda su olmakla beraber olduka kurudur.

    6. Mars yznde atmosfer basnc dnyannkine nazaran dk olup, 3-8

    milibardr.

    7. Bzan saatteki hz 400 kmye ulaan rzgarlar eser.

    8. En yksek scaklk -20C ve en dk scaklk -140C dolayndadr

  • Bilindii gibi yllarca Marsta yaam olduu dnlmt, bu

    teori iin gerekten geerli sebepler vard. Marsta da dnyadaki

    gibi eksen eiklii olduundan mevsimler oluur. Deiik

    mevsimlerde yer kabuunun deiik renkler almas yllarca

    astronomlarn marsta bitkisel yaam olduuna inanmalarna

    neden olmutur. Ayrca mars yzeyinde yer alan geni

    kanallarn marsl yaratklar tarafndan kutuplardan ekvatora

    su gtrmek iin yapld sanlmaktayd. Fakat ilki 1965'de

    olmak zere yollanan bir ok uzay sondas sayesinde marstaki

    bu kanallarn tamamen kendiliinden var olduu anlalmtr.

  • Mars yzeyi de ay yzeyi gibi volkanik ve arpma kraterleriyle

    doludur. 1965'den balayarak yollanan uzay sondalar sayesinde elde

    edilen yzey ekillerine isimler verildi. Tharsis blgesinde artk etkinlik

    gstermeyen Olympus Mons, Ascraeus Mons, Pavonis Mons ve Arsia

    Mouns volkanlar marsn en dikkat ekici yzey ekilleridir. Bu

    volkanlarn evresinde meteorlarn at kraterlere rastlanmaz. nk

    buradaki kraterler zamanla lav ile dolmutur. Ayrca ekvator

    blgesinden balayarak 3000 km douya doru uzanan bir vadi, sonra

    kuzeye kvrlarak Chryse'ye varr. Bu vadi baz yerlerde 100 km

    genilie ve 6 km derinlie sahiptir. Bu denli bir vadinin yalnzca

    akarsular tarafndan oyulabilecei dnlmektedir. Bu da daha nce

    Mars yzeyinde suyun var olduuna inanlmasn salamtr.

  • Mars manyetosferini 4 milyar yl nce kaybetmitir.

    Bylece Gne rzgrlar Marsn iyonosfer tabakasyla

    dorudan etkileime girerek atmosferi ince halde

    tutmaktadr. Mars Global Surveyor ve Mars Expressin

    her ikisi de, iyonize atmosfer paracklarnn uzaya

    srklendiklerini saptamlardr.

  • Keif

    Marsa gnmze dek, gezegenin yzeyini, iklimini ve

    jeolojisini incelemek zere, SSCB, ABD, Avrupa lkeleri

    ve Japonya tarafndan dzinelerce uzay gemisi (ng.

    spacecraft), uydu/yrnge arac (ng. orbiter), ini

    arac/uzay gemisi (ng. lander) ve sonda/uzay keif

    arac (ng. rover) gibi eitli uzay aralar

    gnderilmitir. Fakat bu uzay gemisi gnderme

    denemelerinin yaklak te ikisi aralar ya grevlerini

    tamamlayamadan ya da grevlerine daha

    balayamadan bilinen veya bilinmeyen nedenlerle

    baarszlkla sonulanmtr.

  • Mars'n uydular Phobos ve Deimos adnda iki kk uydu olup nasl olutuklar ve Mars etrfnda ki yrngeye ne zaman getikleri bilinmemektedir. Fakat Mars'n ktle ekim alanna kaplm asteroitler olduklar dnlmektedir.

    Phobus ve Deimos'un hareketleri, Mars'ta bulunan bir gzlemciye Ay'mzn hareketlerinden ok farkl grlrd. Hzl Phobus batda doar ve douda batar, sonra tekrar 11 saat sonra doar. Ezamanl yrngenin biraz dnda bulunan Deimos'sa Dnya'dan gelen gzlemcinin bekledii gibi doudan doar, fakat ok yava ykselir. 30 saatlik yrnge perioduna ramen batda bat 2,7 gn tutar ve domas da uzun srer. nk kendi dn Mars'n dnnden biraz daha yavatr.

    Mars'n aylar, 1877de Amerikan astronomu Asaph Hall, Sr. tarafndan bulundu. Hall, uzun aramadan sonra nceden varlklar tahmin edilen bu gk cisimlerini tespit edebildi.

  • Mars Pathfinder tarafndan ekilmi Marsn dank kaya oluumlu bir yzey fotoraf

    Marsn ve Gne Sisteminin en yksek da olan, 27.000 m. ykseklikteki Olimpos Da'nn (Olympus Mons) Marsn yrngesinden ekilmi fotoraf

    Kuzey yarmkrenin yaz dneminde Mars atmosferinde saptanan metan gaz izleri-NASA

  • Plton, formal ad 134340 Pluto, Gne Sistemi'nde Eris'ten sonra bilinen en byk cce gezegen ve dorudan Gne'in etrafnda dnen en byk onuncu cisim. nceleri gezegen olarak snflandrlmtr. Plton, birok cismi barndran Kuiper kua'nn en belirgin yelerinden biridir.

  • Plton ilk defa, Arizona Lowell Gzlemevi'nde astronom Clyde Tombaugh tarafndan 18 ubat 1930 tarihinde kefedilmitir. Tombaugh, Plton'u Neptn'n yrngesindeki anormallikleri aklayabilecek bir gk cismini ararken bulmutur.

  • Tombaugh iki hafta arayla ekilmi fotoraf iftlerinde sistematik imajlama yoluyla, fotoraflar karlatrarak, herhangi bir nesne deiiklii olup olmadn aratrd. Aratrmalarnda bak karlatrc kullanyordu. Bu sistem levhalar hzla aa ve yukar ynlerde deitirerek deiiklikleri saptama metoduna gre iliyordu ve bylece fotoraflar arasnda konum ve grn deimi olan herhangi bir nesnenin deviniminin sanal grnts yaratlabiliyordu. 18 ubat 1930'da Tombaugh, ayn yln Ocak 23 ve 29'unda ektii iki imaj arasnda nemli bir grnt devinimi olduunu fark etti. 21 Ocak'ta ekilen znrl iyi olmayan bir fotoraf da bu yeni cismi onaylyordu. Daha sonra yaplan dikkatli gzlemler de bu yeni cismi onaylad ve 13 Mart 1930'da Harvard Kolej Gzlemevi Plton'un saptandn duyurdu.

  • Plton'un yrnge hz 4.666 km/sn ve ktlesi 1.30510 kg'dir. Yzey scakl yaklak -238'dir. Plton'un yzeyinin bu denli souk olmasnn sonucunda; zaman zaman sahip olduu ince atmosfer dahi buz tutar. Plton'un grsel parlaklk basama ortalama 15.1 olup, gnberide bu rakam 13.65 olur. Plton'u grntlemek iin yaklak 30 cm diyaframl iin teleskoplar kullanlr; nk asal ap yalnzca 0.11"'dir. Bugn bile, gelikin teleskoplarn Plton'un yzey ayrntlarn tam anlamyla sunduu sylenemez.

  • Plton drt doal uyduya sahiptir: ilk kefedileni aron 1978'de James W. Christy tarafndan kefedilmitir. Dier kk uydular olan Niks ve Hidra ise 2005'te saptanmtr. Ayrca, Plton-aron sistemi Gne Sistemi'nin birka ikili sisteminin en by olmas bakmndan dikkate deerdir. 2011 Temmuz'unda Hubble Uzay Teleskobu tarafndan ap 13 ile 34 km arasnda olan P4 adnda 4. uydu kefedilmitir. Plton'un uydular, dier gzlemlenen sistemler gz nne alndnda Plton'a olduka yakndr. Bu zelliinden dolay Plton sistemi, aratrmaclar tarafndan: "Son derece youn ve byk lde bo" bir sistem olarak nitelendirilir.

  • Plton cce gezegenin katmalar

    Plton cce gezegeninin gne sistemindeki yeri

  • Andromeda Gkadas, ayrca Messier 31, M31 ve NGC 224 olarak da bilinir, Mitolojik bir kavram olan Andromeda'nn Trkedeki karl zincire vurulmu kz anlamna da gelmektedir. Andromeda Takmyldznda bulunan bir sarmal gkadadr. Spitzer Uzay Teleskobundan ele edilen verilere gre bir trilyon yldza ev sahiplii yapmaktadr. Samanyolu galaksisi ile arasndaki uzaklk yaklak olarak 2.2 milyon k yldr (k yl: n 1 ylda ald yoldur). 2006 lmlerine gre Samanyolu, Andromeda'nn ktlesinin ancak ~80%'ine sahiptir. Andromeda'nn bir dier zellii ise, plak gz ile Yer'den grlebilen en uzak gk cismi olmasdr. Ayrca Samanyolu'na en yakn byk gkadadr.

  • Andromeda Bulutsusu ilk defa, M.S. 964 ylnda, ranl gkbilimci Abdurrahman el-Sufi tarafndan plak gzle gzlenmitir. "Kk Bulut" olarak adlandrd bu cismi "Sabit Yldzlar" adl eserinde tanmlamtr. 1612 ylnda Simon Marius, Andromedann ilk izimini yaynladnda, Charles Messier (1764), Al-Sufinin bu almasndan habersiz olarak, bunun yeni bir bulutsu olduunu sylemitir. Bunun zerine, Andromeda bulutsusu, Messier Katalouna M31 olarak kaydedilmitir.

  • Andromeda Gkadas ile ilgili ilk modern aratrmalar 100 yl kadar nce fotoraf tekniinin ve dolaysyla daha snk kaynaklar inceleme ve kaydetme olanaklarnn gelimesi ile balamtr. Isaac Roberts, Andromeda'nn spiral yapsn gsteren ilk fotoraflarn 50 cmlik teleskopu ile ekmitir. O dnemde dgkadalarn varl bilinmediinden, fotoraflarda sarmal kollarn dnda bulunan snk yldzlarn aka grlmesine ramen, bunun bir gkada olabilecei dnlmemitir. Aksine Andromeda'da bulunan Byk Bulutsunun zamanla younlaarak gezegen sistemine sahip bir yldz olaca dnlmtr. Aralarnda Edwin P. Hubble'n da bulunduu birka aratrmac, Samanyolu'nun tesinde yldz sistemlerinin olabilecei fikrini ileri srmlerdir.

  • Yaps Andromeda Gkadas'nn dzlemi, bak dorultumuza dik olmadndan, daralm ve evresi elips eklinde grnmektedir. Teorik hesaplamalarla Andromedann geniliinin, 100,000 k yl kadar olan uzunluundan biraz daha kk olduu saptanmtr. Mutlak parlakl -21m.1 kadir olup, Gne'ten yaklak 24 kadir kadar daha parlaktr. Bu da, iinde gne kadar parlak olan, en az 1010 adet yldzn varln gerektirir. Bununla beraber, gneten daha snk olan yldzlarn saptanmalarnn gl ve grnen nma pek az katkda bulunmalar olaslklar nedenleri ile hesaplanan bu say yalnzca bir alt limittir. Dolaysyla, Andromeda Gkadas'ndaki yldzlarn toplam says, iinde 1011 gne ktlesi bulunan Gkadamzn iindeki yldzlarn saysndan en az iki kat kadar daha fazla olmaldr.

  • Vikipedi zgr ansiklopedi (onaylanm

    bilgi)

    Evren Atlas

    Fen ve Teknoloji ders kitabm

    Fizik Portal.com