Güneş sistemi

  • View
    603

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Güneş sistemi

  1. 1. 258 Gne Sistemi Anahtar Kavramlar gne sistemi uydu gk ada astronomi birimi (AB) uzay Yukarda, uzay aralaryla Marsn yzeyinden ekilmi bir fotoraf grlmektedir. Astronomlar, Marsn atmosferinde bir miktar su buharnn bulunduunu belirtmektedirler. Astronomlarn bu tespitine dayanarak Marsta yaam olduu sylenebilir mi? Yoksa zerinde yaanabilen tek gezegen Dnya mdr? Neden? Mars yzeyinin krmzms grnmesinin sebebi ne olabilir? Uzay aratrmalar iin Trkiyeden Marsa gnderilecek astronotlar arasnda olsaydk Marsa ulatmzda aratrmak istediimiz ilk ey ne olurdu? Grevimiz Marsn ekosistemine uygun canllar yetitirmek olsayd, hangi bitki ve hayvanlar yetitirmeyi tercih ederdik? Uzayda Dnya ve Marstan baka gezegenler de var mdr? Eer varsa btn gezegenlerin zellikleri ayn mdr? zelliklerini merak ettiimiz gezegenleri birlikte inceleyelim.
  2. 2. 259 4. Etkinlik Model Oluturalm Kendi Gne Sistemimizi Yapalm Ara-Gereler Ara ve Gereler elbise asks renkli kartonlar makas ip kalem renkli oyun hamurlar bakr tel yaptrc farkl kaynaklar (kitap, dergi vb.) Bunlar Yapalm Snfmzda drder kiilik gruplar oluturalm. Her grup, eitli kaynaklardan gne sisteminde yer alan gezegenleri aratrsn. Aratrmalarmz srasnda Sonuca Varalm bl- mndeki sorulara cevap bulmaya alalm. Aratrma sonularn kullanarak aada verilen modellerden birini yapalm. Oluturduumuz modeli, snfta arkadalarmza sunalm. 1. Model: Elbise Asks Modeli Elbise asks, eitli renkte kartonlar, makas, ip ve kalem kullanarak yandaki resimde grld gibi gne sisteminde bulunan gezegenlerin modelini oluturalm. 2. Model: Gezegenlerin Yolu Renkli oyun hamurlar, kartonlar ve bakr tellerle sol alt resimdeki gibi bir gne sistemi modeli oluturalm. Bakr tellerin hareketli olmasn salayarak gezegen- lerin Gne etrafnda izledikleri yolu gsterelim. 3. Model: Gezegen eridi Karton, makas, kalem, yaptrc kullanarak gne sistemindeki gezegenleri erit hlinde gsterelim. 4. Model: Gne Sistemi Posterimiz Karton, yaptrc, makas ve kalem kullanarak gne sistemi ile ilgili aratrmalarmz poster hline getirelim. Hazrladmz posteri snf panomuzda sergileyelim. Sonuca Varalm Gne sistemindeki gezegenlerin isimleri nelerdir? GnesistemindekigezegenlerGneeyaknlklarna gre nasl sralanr? Gezegenlerin Gnein etrafndaki hareketleri nasldr? Gne sistemindeki her bir gezegenin en belirgin zellii nedir? 5 152. s.
  3. 3. 260260
  4. 4. 261 GneGne Sistemi Gne Sistemi ve tesi: Uzay Bilmecesi 6 153. s. 7 154. s. 261
  5. 5. 262 Ay; kendi ekseni etrafnda, Dnyann etrafnda ve Dnya ile birlikte Gnein etrafnda da dolanr. Ayn Dnyann etrafndaki bir turu yaklak 27,3 gn srer. Bu sre Ayn ayn evrede tekrar grnmesi iin geen zamandan (29,5 gn) ksadr. nk Ay Dnyann etrafnda dolanrken Dnya da Gnein etrafndaki dnme hareketini srdrr. Ay, kendi ekseni etrafndaki dn ile Dnya evresindeki dnn ayn srede (27,3 gn) tamamlar. Bu yzden Ayn Dnyadan daima ayn yz grlmektedir. Dolaysyla Ayn yeni aydan son drdne kadar gzlediimiz tm evreleri, Gne ve Dnyaya gre konumundan kaynaklanmaktadr. Ktlesi, Dnyann ktlesinin yaklak seksende biri kadar olan Ay ile Dnya arasnda ktle ekim kuvveti oluur. Ay, Dnyaya Gneten daha yakn olduundan Ay ile Dnya arasnda meydana gelen ekim kuvveti Gne ile Dnya arasnda oluan ekim kuvvetinden daha 8 155. s. Gne sistemindeki gezegenlerden bazlarnn etrafnda dnen gk cisimleri vardr. Bu gk cisimlerine uydu ad verilir. Dnyann uydusu olan Ay, Dnyadan bakldnda her gece farkl ekilde grnr. Ayn grnd bu farkl ekillere Ayn evreleri denir. Ayn her gece farkl ekilde grnmesinin sebebi Dnya etrafndaki dnme hareketidir. Aadaki etkinlikte verilen ynlendirmeler yardmyla bu durumu gzlemleyeceimiz bir model oluturalm. 5. Etkinlik Model oluturalm Dnyann Uydusu 1. adm Ayn Dnyann uydusu olduunu gsteren bir modeli nasl oluturabiliriz? Dnelim. 5. adm n uygulamamz snayarak sonular deerlendirelim ve karar verelim. 6. adm Modelimiz iin bir rapor hazrlayalm ve modelimizi sunalm. 7. adm Modellerimizin olumlu ve olumsuz ynlerini arkada- larmzla tartalm. Oluturacamz modeli temsil eden bir izim yapalm. En uygun zm yolunu seip bunu uygulayabilmek iin neler yapmamz gerektiine karar verelim. Gerekli gvenlik nlemlerini alalm. 2. adm ki kiilik gruplar oluturalm. Modelimizi hazrlayabilmek iin gerekli ara, gere ve malzemeleri belirleyelim. Modelimizi nasl oluturabileceimiz konusunda zm yollar dnelim. 4. adm Bir model ile n uygulama yapalm. - Uydu nedir? - Ay, Dnyann evresinde nasl hareket eder? - Ayn hangi hareketi hangi doa olaynn olumasna neden olur? Yukardaki sorularn ce- vaplarn aratralm. 3. adm Aadaki admlar izleyerek modelimizi oluturalm.
  6. 6. 263 GneGne Sistemi Gne Sistemi ve tesi: Uzay Bilmecesi byktr. Bu sebeple daha ok Aydan kaynaklanan ekim kuvveti gelgit olayna sebep olur. Ay farkl uzaklklardaki ktleler zerine farkl byklkte ekim kuvveti uygular. Bu srada sular yandaki ekilde grld gibi Dnya ve Ayn oluturduu dorultuda ykselirken dier ynlerde alalr. Ykselme (gel) ve alalma (git) hareketleri gnde iki kez olmak zere birbirini devaml izler. Gelgit olay ilk ve son drdn evrelerinde en dk, yeni ay ve dolunay evrelerinde en yksek deerini alr. Ay, Dnya ve dier gezegenler, Gne ile dier yldzlar ve bulutsular gk ada ad verilen dev sistemlerin birer yesidir. Astronomlar, uzayn derinliklerinde birbirinden ok uzakta olan, farkl boyut ve biimlerde milyonlarca gk ada gzlemlemilerdir. Dnyamzn iinde bulunduu gk adann ismi nedir? Gk adalar neye benzer? Gne sistemimiz, bulunduu gk adann neresinde yer alr? Gelin, hep birlikte bu sorularn cevaplarn arayalm. Dnyamzn iinde bulunduu gk ada, Samanyolu gk adas (galaksisi) olarak bilinmektedir. Bu gk ada sarmal ekildedir. Merkezinden da doru alan sarmal kollar vardr. Gne sistemimiz, bu kollardan avc kolunda bulunur. Dnyamzn da iinde yer ald bu gk ada, en byk gk adalardan biridir. 9 156. s. 6. Etkinlik Model Oluturalm Gk Adamz Tanyalm Bunlar Yapalm Alminyum folyodan (veya renkli el ii ktlarndan) kk paralar keserek misket byklnde dzinelerce kk toplar oluturalm. Oluturduumuz kk toplarn bir ksmn foto- raftaki gibi siyah bir kartonun merkezinde bir yn hline getirelim. Geri kalan toplar da bu ynn etrafna sarmal kollar biiminde yerletirelim. Grdklerimizi defterimize izelim. Ardndan farkl kaynaklardan gne sistemimizin de iinde yer ald gk adann zelliklerini aratralm ve gk adamzn resmini bulalm. Gne sistemimizin de iinde bulunduu gk ada dnda baka gk adalarn da olup olmadn aratralm. Aratrmamz sonucunda ulatmz gk ada resim- lerinde grdklerimizi defterimize izelim. Her iki izimi karlatralm. Sonuca Varalm Gk adamzn ismi nedir? Gne sistemi, yaptnz gk ada resminin neresinde yer almaktadr? Yaptmz gk ada modeli, aratrmamz srasnda bulduumuz gk ada resimlerinden hangisine benzemektedir? Ara-Gereler Ara ve Gereler alminyum folyo (veya renkli el ii ktlar) siyah karton defter kalem makas eitli kaynaklar (dergi, kitap vb.)
  7. 7. 264 Gk adalar sarmal, eliptik ya da dzensiz ekillerde olabilir. Dnyann iinde bulunduu Samanyolu gk adas gibi bir baka gk ada da Andromedadr. Andromeda, Dnyadan bakldnda teleskop kullanmadan gzleyebildiimiz gk adalardan biridir. Bir baka gk ada ise Sombrero gk adasdr. Bu gk ada, aadaki fotorafta grld gibi apkaya benzemektedir. Siz de gk adalara rnekler vererek verdiiniz rnein zelliklerini Samanyolu ve Andromeda gk adasnn zellikleriyle karlatrabilir misiniz? Gk adalarn da iinde yer ald gk cisimlerinin tm, aralarndaki boluklarla birlikte evreni temsil etmektedir. Dnya dndaki evren paras da uzay olarak adlandrlr. Dnyamz uzayda Samanyolu gk adasnn ierisinde yer alan gne sisteminde Gnee en yakn nc gezegenidir. Siz de dier gezegenlerin uzaydaki yerini belirtebilir misiniz? Kendimizi Deerlendirelim Aada verilen kavramlar arasndaki ilikileri defterimize oklar kullanarak gsterelim ve bu kavramlar arasnda nasl bir iliki olduunu yazalm. Gezegenlerin byklklerini, uydu ve halkalarnn olup olmadn bir tabloda gsterelim. Ayrca Dnyamzn uzaydaki yerini aklayalm. Ay Gk ada Samanyolu Uzay Andromeda Evren Gne sistemi Uydu Gne Gezegenler Astronomi birimi Yrnge Merkr Vens Dnya Mars Jpiter Satrn Urans Neptn Samanyolu Bunlar Biliyor muydunuzBunlar Biliyor muydunuz ?? Gk adalarn hareketi yavatr. Bizim gk adamz kendi evresindeki bir dnn 230 milyon ylda tamamlar. Samanyolu gk adasn Kuzey Yarm Kreden gzlemek iin en uygun aylar, temmuz, austos ve eylldr. Andromeda 10 157. s. Sombrero