of 35/35
CRNA GORA ZAVOD ZA ŠKOLSTVO Predmetni program HEMIJA VIII i IX razred osnovne škole Podgorica 2013.

HEMIJA - GOV.me

  • View
    10

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of HEMIJA - GOV.me

Predmetni program
Podgorica 2013.
2
Predmetni program HEMIJA VIII i IX razred osnovne škole Izdava: Zavod za školstvo Urednik: Pavle Goranovi
Lektura: dr Adnan irgi i Jelena Šušanj
Tehnika priprema: Dizajn korica: Štampa: Tira: Podgorica, 2013. Nacionalni savjet za obrazovanje na 23. ednici, 9. jula 2013. godine, utvrdio je izmjene predmetnoga programa HEMIJA VIII i IX razred osnovne škole.
Zavod za školstvo Hemija
2. ODREENJE PREDMETNOGA PROGRAMA ............................................................................................................. 4 
3. OPŠTI CILJEVI PREDMETNOGA PROGRAMA ...................................................................................................... 6 
4. SADRAJI I OPERATIVNI CILJEVI PREDMETNOGA PROGRAMA ................................................................... 9 
5. DIDAKTIKE PREPORUKE ......................................................................................................................................... 21 
7. STANDARDI ZNANJA (ISPITNI KATALOG) ............................................................................................................ 23 
8. NAINI PROVJERE ZNANJA I STRUNE OSPOSOBLJENOSTI ......................................................................... 26 
9. RESURSI ZA REALIZACIJU ......................................................................................................................................... 27 
10. PROFIL I STRUNA SPREMA NASTAVNIKA/NASTAVNICA I STRUNIH SARADNIKA/SARADNICA . 33 
Zavod za školstvo Hemija
1. NAZIV PREDMETNOGA PROGRAMA: HEMIJA 2. ODREENJE PREDMETNOGA PROGRAMA
a) Poloaj, priroda i namjena predmetnoga programa Hemija je osnovna prirodna nauka koju karakteriše brz rast informacija i podataka uslovljen eksperimentalno-istraivakim radom i brzom primjenom ovih dostignua u praksi. Hemija je interdisciplinarno povezana s drugim prirodnim naukama, a na njenim saznanjima temelje se i neke industrijske grane koje su kljuni elementi porasta privrednoga razvoja te tako utie na ekonomske i socijalne odnose u društvu. Hemija kao školski predmet ima kljunu ulogu u razvijanju prirodnjake kulture:
- posmatranje i opisivanje pojava - osmišljavanje opaanja - sposobnost komuniciranja.
Usvajanjem hemijskih pojmova ostvarujemo etiri osnovna elementa obrazovanja:
- uiti da bismo znali - uiti da bismo znali znanje primijeniti - uiti za sveukupni lini razvoj - uiti za zajedniki ivot.
Druga vana funkcija hemije jeste razvijanje saznajnih procesa kod uenika/uenica na osnovu utvrivanja pojmova i navoenja primjera; razvijanje sposobnosti navoenja osobina i prepoznavanje meusobnih povezanosti; uopštavanje i povezivanje s teorijom. Tu je kljuna vizuelizacija za povezivanje makroskopskih opaanja s mikroskopskim objašnjavanjem. Za ostvarivanje zadataka hemije kao školskoga predmeta nastava mora biti zasnovana na eksperimentalnoj i problemsko-istraivakoj osnovi. Za razumijevanje hemije znaajni su sadraj (aktivnosti, pojmovi, modeli, teorije) i metode kojima se stie znanje. Znaajna karakteristika metoda nastave hemije jesu aktivnosti pomou kojih:
uenici/uenice saznaju odreene sadraje i da li mogu riješiti problem
Zavod za školstvo Hemija
Pri izboru aktivnosti i pojmova koje prenosimo uenicima/uenicama bitno je da se u poetnim nivoima uenja hemije ograniavamo na primjere vezane za neposrednu okolinu, a onda ih postupno nadograujemo zahtjevnijim i manje poznatim primjerima. Na ovaj nain povezujemo hemiju sa svakodnevnim ivotom i pribliavamo je i onoj populaciji uenika/uenica koji/koje su manje nadareni/nadarene. Specifinost nastavnoga programa hemije ogleda se u davanju više slobode nastavnicima/nastavnicama pri izvoenju nastavnoga programa. To znai da se pri realizaciji nastavnoga programa nastavnici/nastavnice ne moraju u potpunosti pridravati redosljeda nastavnih tema i sadraja navedenih u nastavnome programu. Umjesto navedenih primjera, oni/one mogu odabrati druge. Nastava hemije je tipian primjer egzemplarne nastave i nije vano na kojim su nastavnim sadrajima i kojim operativnim ciljevima uenici/uenice usvojili/usvojile odreene pojmove, stekli/stekle znanje i razvili/razvile umijea i sposobnosti. Treba ostvariti cilj nastave hemije, a putevi koji vode do istoga cilja mogu biti razliiti. Takvim se pristupom tumaenju nastavnoga programa podstie samostalnost i kreativnost nastavnika/nastavnica. Napomena: Meupredmetne oblasti/teme su obavezne u svim nastavnim predmetima i svi nastavnici su obavezni da ih ostvaruju. Meupredmetne oblasti/teme su sadraji koji omoguavaju da se u opšteobrazovni kurikulum ukljue odreeni ciljevi i sadraji obrazovanja koji nijesu dio formalnih disciplina ili pojedinih predmeta, ili koji su po strukturi interdiciplinarni. Ovi sadraji doprinose integrativnom pristupu opšteg obrazovanja i u veoj mjeri povezuju sadraje pojedinih predmeta.
b) Broj asova po godinama obrazovanja Obavezni sadraji hemije u osnovnoj školi zastupljeni su u 8. i 9. razredu sa po 2 asa neeljno, što u osmome razredu iznosi 70 asova godišnje, a u devetome razredu 64 asa godišnje. Na ovim asovima zastupljena je teorijska nastava, vjebe i demonstracioni ogledi koje izvodi nastavnik/nastavnica. Vjebe e se realizovati tako što se odjeljenje dijeli na manje grupe. Od ukupnoga fonda asova 15-20% pripada gradivu koje se moe osmisliti u saradnji sa školom i lokalnom zajednicom.*
Razred Oblici nastave Teorija s demonstracionim ogledima Vjebe
VIII razred 54 6 IX razred 49 6 UKUPNO 103 12
Zavod za školstvo Hemija
6
*Treba naglasiti da se u školi esto prepoznaje lokalna samouprava kao „lokalna zajednica“, te da se ne osvre na ostale lanove lokalne zajednice poput nevladinih organizacija, udruenja, klubova, preduzetnika, kompanija, niti drugih škola i fakulteta, niti bilo koje druge institucije koja postoji u zajednici, a koje bi potencijalno mogle biti vaan resurs za školu. Imajui tu injenicu u vidu, nije za uenje što škole biraju da se oslone na sopstvene resurse, pa dodatni teret razvoja do 20% kurikuluma padne samo na nastavnike/nastavnice, i to bez pruenih smjernica ili konkretne podrške. 3. OPŠTI CILJEVI PREDMETNOGA PROGRAMA Ostvarivanje programa hemije daje uenicima/uenicama osnovna znanja o pojavama i procesima u prirodi. U tumaenju pojava, e god je mogue, valja poi od ogleda, opaanja i mjerenja. Svrha takvoga pristupa jeste razvijati sposobnosti uoavanja i rašlanjivanja promjena i donošenja zakljuaka na osnovu rezultata objektivnoga mjerenja i eksperimentalnoga provjeravanja. Na taj nain mnoge informacije koje su se uenicima/uenicama dosad predoavale kao gotove injenice bie zamijenjene metodama posmatranja i uporeivanja spontanih promjena u prirodi ili izazvanih procesa u hemijskoj laboratoriji, a problemski pristup u nastavi uslovie bolje razumijevanje na osnovu hemijskih promjena. Razvijanje razumijevanja hemijskih pojmova postie se kroz razliite aktivnosti koje ukljuuju praktian rad, asove diskusije i problemsko-istraivaki rad. Uenicima/uenicama mora biti dostupna odgovarajua literatura u obliku knjiga i kompjuterska oprema. Uenici/uenice razvijaju sposobnost upotrebe hemijskih podataka i informacija uz postupno uvoenje hemijskoga izraavanja. Potrebno im je objasniti znaaj upotrebe strunih izraza i simbola. Uenici/uenice treba da znaju da mogu upotrebom grafikona, dijagrama i tabela kvalitetno predstavljati informacije i povezivati ih u novo znanje. Uenici/uenice kroz nastavu hemije treba da upoznaju njen uticaj na razvoj materijala s kojima se svakodnevno susrijeu i njen uticaj na kvalitet njihova ivota. Uenici/uenice kroz nastavu hemije razvijaju kritian odnos prema svom ponašanju u sredini, odnos prema paljivoj upotrebi energije te odnos prema pravilnome odlaganju i reciklai otpadnih materijala. Uenici/uenice stiu i šire svoje znanje i razumijevanje o sigurnosti i zdravlju prilikom rada u razliitim sredinama (naroito u kui i u školi). Moraju izgraditi odgovornost pri radu sa supstancama i aparaturama. Uz pomo nastavnika/nastavnice i literature moraju se osposobiti da procijene opasnost pri radu sa supstancama. Treba da naue kako su supstance oznaene i kako njima rukovati. Nastavni program za hemiju koncipiran je tako da omoguava vjebanje kljunih kompetencija za cjeloivotno uenje, koje su definisane kao kombinacija znanja, spretnosti i odnosa u odgovarajuim okolnostima.
Zavod za školstvo Hemija
sporazumijevanje u maternjem jeziku (sposobnost izraavanja i razumijevanja pojmova, djelovanja, razmišljanja u pisanom i usmenom obliku, oblikovanje i izraavanje svojih usmenih i pisanih argumenata na ubjedljiv nain u zavisnosti od okolnosti)
sporazumijevanje u stranim jezicima (razumijevanje najosnovnije hemijske terminologije u stranome jeziku korisnih za upotrebu izvora u štampanom i elektronskom obliku)
uenje uenja (planiranje sopstvenih aktivnosti, odgovornost za sopstveno znanje, nezavisno uenje, razvijanje metakognitivnih znanja, radne navike)
socijalizacijske kompetencije (konstruktivno sporazumijevanje tokom rada u grupi, odgovoran odnos prema dogovorenim zadacima i obavezama)
samoinicijativnost i preduzetništvo (kreativnost, inicijativa, planiranje, organizacija, voenje, ocjena rizika, odluivanje). Specifini ciljevi hemije u osnovnoj školi Nastava hemije po ovome programu ima za cilj da uenik/uenica:
razvije razumijevanje specifinih razlika i slinosti izmeu istih supstanci i smješa na osnovu opaanja pojava i eksperimentisanja
objašnjava grae supstance (atomi, joni, molekuli) razvije razumijevanje uzroka brojnosti i razliitosti supstanci i upozna nain vezivanja estica razvije sposobnosti zapisivanja jednostavnih supstanci pomou racionalnih, molekulskih i strukturnih formula razvije razumijevanje hemijskih reakcija kao materijske i energetske promjene razvije sposobnost opisivanja hemijskih promjena rijeima i jednainama upozna kriterijume i njihovu upotrebu za prepoznavanje i razlikovanje elemenata i izabranih grupa jedinjenja postupno upozna fizike i hemijske osobine izabranih supstanci i razvije sposobnost uopštavanja odnosa izmeu grae i
reaktivnosti utvruje prirodni izvor supstanci i njihove funkcije u organizmima razvije sposobnost za siguran rad u školskoj laboratoriji i sa supstancama za svakodnevnu upotrebu razvije razumijevanje uticaja materijala na okolinu i upoznaje potrebe i naine zabrane zagaivanja
Zavod za školstvo Hemija
PROGRAMSKI SADRAJ HEMIJE ZA OSNOVNU ŠKOLU VIII razred
sastav i struktura materije hemijske reakcije elementi u periodnome sistemu oksidi, kieline, baze i soli.
IX razred
Zavod za školstvo Hemija
9
4. SADRAJI I OPERATIVNI CILJEVI PREDMETNOGA PROGRAMA VIII razred Tema: Sastav i struktura materije
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi – sadraji Korelacija Uenik/uenica treba da: - shvati znaaj hemije za ivot
savremenoga ovjeka - zna da nabroji osobine supstanci - razlikuje fizike i hemijske
promjene - umije da koristi podatke iz
periodnoga sistema - shvati simbole kao nain
obiljeavanja atoma elemenata, a formule kao nain obiljeavanja molekula elemenata i jedinjenja
- zna da iz poloaja elementa u periodnome sistemu izvodi zakljuke o njegovim osnovnim osobinama
- zna da hemijski simboli i formule imaju kvalitativno i kvantitativno znaenje.
Uenici/uenice: - sakupljaju, analiziraju i
- unose neke od osobina ispitivanih supstanci u pripremljenu tabelu
- izvode eksperiment – reakcija mermera i hlorovodonine kieline i uvoenje osloboenoga gasa u bistar rastvor krene vode
- koriste periodni sistem elemenata.
Supstanca, periodni sistem elemenata, hemijski simboli i formule, relativna atomska i relativna molekulska masa, maseni udio elemenata u jedinjenjima, atom – graa atoma, hemijske veze, valenca
Matematika: rješavanje proporcija i druga raunanja Fizika: uvod u fiziku, atomi, molekuli, materija, supstanca sile (elektrina sila, sila na rastojanju) Istorija: izumi koji su promijenili ivot ljudi (hemija – radioaktivnost) Ekološko obrazovanje – obrazovanje za odrivi razvoj
Zavod za školstvo Hemija
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi – sadraji Korelacija Uenik/uenica treba da: - zna grau atoma, shvati znaenje
atomskoga i masenoga broja i upozna pojam izotopa, razumije vezu grae atoma s poloajem elementa u periodnome sistemu
- shvati nastanak jona od atoma i razlikuje anjone i katjone
- upozna nastanak jonske i kovalentne veze i razlikuje vrste veza
- zna da povee tip hemijske veze s poloajem elementa u periodnome sistemu
- shvati pojam valence elementa i zna na osnovu valence elemenata sastaviti formulu binarnoga jedinjenja
- zna izraunati relativnu molekulsku masu i maseni udio elementa u jedinjenju.
Uenici/uenice: - pišu referat o razvoju modela
atoma - sastavljaju modele molekula i
pomou modela prikaziju nastanak kovalentne veze
- šematski prikazuju nastanak jonske veze (NaCl) i kovalentne veze (H2, O2, N2, HCl)
- eksperimentalno utvruju fizika svojstva jonskih i kovalentnih jedinjenja (taka topljenja, rastvorljivost, elektrina provodljivost vodenih rastvora) i zakljuuju
- sastavljaju formule binarnih jedinjenja (oksidi, hloridi) na osnovu poznatih valenci
- raunaju molekulsku masu i maseni udio elementa u jedinjenju.
Didaktike preporuke: Nastavnik/nastavnica upoznaje uenike/uenice sa znaajem hemije za ivot savremenoga ovjeka i njenom povezanošu s drugim prirodnim naukama. Uenici/uenice se upoznaju s osnovnim laboratorijskim priborom i posuem, kako se njima rukuje, upoznaju se sa znakovima opasnosti i mjerama zaštite pri radu u hemijskoj laboratoriji i svakodnevnome ivotu. Uenici/uenice crteom prikazuju osnovni laboratorijski pribor, prepoznaju štetne i opasne hemikalije u domainstvu. Prepoznaju proizvode hemijske industrije koji se koriste u svakodnevnome ivotu.
Zavod za školstvo Hemija
Ogledom ispitati i obrazloiti fizika svojstva supstanci (gustina, toplotna i elektrina provodljivost, magnetna svojstva, tvrdoa). Uenici/uenice se dijele u grupe, eksperimentalnim putem ispituju osobine supstanci, fizike i hemijske promjene supstanci, rastvaranje jonskih i kovalentnih jedinjenja u polarnim i nepolarnim rastvaraima te elektrinu provodljivost vodenih rastvora NaCl i HCl. Samostalno izvode jednostavne oglede koji ukljuuju zagrijavanje i mjerenje temperature. Sopstvenim rijeima iskazuju i obrazlau promjene prijelaza agregatnih stanja vode u prirodi. Ogledima pokazati razlike izmeu fizikih i hemijskih promjena supstanci (ranje, gorenje, reakcija nekih supstanci s vodom...). Uenici/uenice samostalno izvode jednostavne oglede uz pravilnu upotrebu laboratorijskoga pribora. Sopstvenim rijeima opisuju i iskazuju rezultate izvedenih ogleda. Nabrojati fizike i hemijske promjene supstanci u prirodi. Naglasiti korisna i štetna biološka djelovanja nekih supstanci (ljekovi, otrovi, droge). Ogledi: Ogled 1. Reakcija mermera i HCl; uenici/uenice treba da uoe izdvajanje gasa (CO2), a da se pri uvoenju toga gasa u krenu vodu ona zamuti. Objasniti zašto. Ogled 2. Pri ispitivanju elektrine provodljivosti vodenih rastvora elektrolita u strujno kolo vezati sijalicu (zasvijetli) ili galvanometar (igla galvanometra skree). Indvidualni rad primijeniti pri izraunavanju relativne molekulske mase i masenoga udjela elemenata u jedinjenjima, zatim pri izuavanju jonske i kovalentne veze i pri sastavljanju formula binarnih jedinjenja.
Zavod za školstvo Hemija
eksperimentalnih saznanja odredi reaktante i proizvode
- shvati da se hemijske reakcije predstavljaju hemijskim jednainama
- zna da sastavi hemijske jednaine kad reakcijom elemenata nastaju binarna jedinjenja
- umije da zakljui da se pri hemijskim reakcijama energija troši ili oslobaa
- razumije što se dešava s masom supstanci pri hemijskim reakcijama.
Uenici/uenice: - izvode eksperimente pri kojima
zapaaju izdvajanje gasova, promjenu boje, taloenje nerastvornih soli (mermer +HCl, Zn+HCl, Mg+O2, BaCl2+Na2SO4)
- eksperimentalno provjeravaju zakon odranja mase
- prikazuju hemijske reakcije jednainama (jednostavniji primjeri)
- slušaju izlaganja i biljee osnovne podatke
- diskutuju i izvode zakljuke.
Matematika: elementarna znanja, ureivanje jednaina, druge raunske operacije i predstavljanje podataka Fizika: sunce – izvor energije (temperatura) Biologija: elija i elijsko disanje; hemija ivih sistema (razumiju da se u organizmima neprestano odvijaju hemijske reakcije) Ekološko obrazovanje – obrazovanje za odrivi razvoj
Didaktike preporuke: Nove sadraje nastavnik/nastavnica prezentira uz što više primjera, tako da bi uenike/uenice navodio/navodila na razmišljanje i zakljuivanje. Uenici/uenice se dijele u grupe i izvode oglede kojima se vizuelno potvruje odigravanje hemijske reakcije. Ogledi: Ogled 1 – reakcija metala s kielinama; uenici/uenice uoavaju oslobaanje gasa s površine metala (Zn+HCl). Ogled 2 – sagorijevanjem Mg trake uenici/uenice uoavaju nastanak praha bijele boje (MgO). Ogled 3 – reakcija CuSO4 + Fe; uenici/uenice zapaaju izdvajanje Cu na površini eksera od gvoa i promjenu plave boje rastvora u blijedozelenu (reakcija zamjene).
Zavod za školstvo Hemija
13
Ogled 4 – reakcije BaCl2 + Na2SO4 (rastvori) i AgNO3 + NaCl (rastvori); zapaaju se promjena boje i stvaranje taloga (reakcija dvostruke izmjene). Ogled 5 – reakcija CaO + H2O, dokazuje se egzotermnost reakcije i stvaranje nove supstance na osnovu promjene boje crvenoga lakmus papira. Tema: Elementi u periodnome sistemu
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi - sadraji Korelacija Uenik/uenica treba da: - zna izvore elemenata i jedinjenja u
prirodi (vazduh, voda, zemljina kora)
- zna da na osnovu poloaja elementa u periodnome sistemu predvidi neke njegove osobine
- prepozna elemente s osobinama metala i nemetala u periodnom sistemu
- zna znaajne osobine i upotrebu alkalnih, zemnoalkalnih metala, prelaznih elemenata i halogena.
Uenici/uenice: - ponavljaju sastav vazduha - ponavljaju vrste stijena po
postanku - izvode eksperimente i izvode
zakljuke – (1) reakcija Na+H2O (dokazivanje baze) (2) reakcija zemnoalkalnih metala s vodom (dokazivanje baze) (3) sagorijevanje Mg
- ponavljaju dobijanje negašenoga i gašenoga krea
- izvode eksperimente, reakcije metala s razblaenim kielinama
- izvode eksperimente kojima se utvruju svojstva nemetala i njihovih jedinjenja i dovode u vezu s poloajem elementa u periodnome sistemu
- konstatuju i prepoznaju uticaj supstanci na okolinu i upoznaju nain spreavanja zagaivanja.
Prirodni izvori elemenata i jedinjenja Metalna i nemetalna svojstva elemenata Glavne grupe PSE: - alkalni metali - zemnoalkalni metali - izabrani metali (gvoe, bakar,
aluminijum – fizika svojstva, oksidi, primjena metala)
- izabrani nemetali: azot i fosfor (vještaka ubriva)
- vodonik i kiseonik (osnovno) - halogeni elementi
Geografija: vrste stijena po postanku (rude) Biologija s ekologijom: zaštita ivotne sredine usljed zagaenja vazduha, vode i zemljišta Fizika: atmosferske pojave i vrijeme Istorija: praistorijsko doba (doba metala) Matematika: elementarno raunanje Ekološko obrazovanje – obrazovanje za odrivi razvoj
Didaktike preporuke: Na osnovu ogleda shvatiti razliku izmeu elementarnih supstanci (metali i nemetali) i hemijskih jedinjenja. Uraditi jednostavnu sintezu jedinjenja iz elementarnih supstanci ili razloiti neko jedinjenje na elemente. Poslije upoznavanja uenika/uenica s novim sadrajima,
Zavod za školstvo Hemija
14
uenici/uenice se podijele u grupe i eksperimentalnim putem ispituju hemijske osobine odabranih metala (Na, Mg, Al) i nemetala (O2). Pri radu sa Na ne uzimati ga direktno prstima. Pri reakciji metala s vodom konstatovati oslobaanje vodonika i nastanak baze, a pri reakciji metala s kielinama konstatovati nastajanje soli i oslobaanje gasa (vodonik ili neki drugi). Voditi rauna o riziku kad se radi sa sumpornom i azotnom kiselinom, kao i pri radu s amonijakom i hlorovodonikom. Ogledima istraiti i obrazloiti uslove korozije gvoa u vodi i naine zaštite gvoa od korozije. Treba birati jednostavne i kljune oglede koje izvode uenici/uenice, a uputstva za rad moraju biti jasna, nedvosmislena i jednostavna. Moe se dati seminarski rad o ivotu i radu D. I. Mendeljejeva ili Raširenost hemijskih elemenata u svemiru, Zemljinoj kori i ivim biima. Tema: Oksidi, kieline, baze i soli
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi – sadraji Korelacija Uenik/uenica treba da: - zna razliku kielih i baznih oksida
pri reakciji s vodom - zna da pomou indikatora odredi
kiele, bazne i neutralne rastvore - umije da upotrijebi pH skalu za
ocjenu kielosti vodenih rastvora kielina i baza
- shvati vezu oksida, kielina, baza i soli
- zna da sastavi formule nekih oksida, osnovnih kielina, baza i soli
- zna da se reakcijom izmeu kielina i baza dobijaju soli i voda i da tu reakciju predstavi jednainom
- zna dati imena solima - zna izraunati maseni udio
Uenici/uenice: - izvode eksperimente: 1. sagorijevanje nekih elemenata
(P, Mg), reakcija dobijenih oksida s vodom i utvrivanja kielosti i baznosti dobijenih rastvora
2. mjere pH vrijednosti vodenih rastvora supstanci iz svakodnevnoga ivota (univerzalni indikator)
3. izvode eksperiment – reakcija izmeu NaOH i HCl i praenje toka reakcije uz indikator
- ponavljaju i utvruju pojmove rastvara, rastvorak, rastvor
- rješavaju zadatke (maseni udio rastvorka u rastvoru)
- ponavljaju i utvruju pojmove
Dobijanje, osobine, podjela, pisanje formula i nomenklatura; rastvaranje soli u vodi i izraunavanje masenoga udjela soli u rastvoru
Biologija: znanja iz biologije i ekologije, ekosistemi Matematika: znanja iz matematike potrebna za hemijska izraunavanja (raunske operacije s razlomcima, procentni raun, jednaine i nejednaine) Ekološko obrazovanje – obrazovanje za odrivi razvoj Priroda: Okolina i ovjek: uticaj kielina, baza i soli na okolinu
Zavod za školstvo Hemija
rastvorene supstance u rastvoru - zna znaaj, upotrebu i opasnost
kielina, baza i soli u ivotu i njihov uticaj na okolinu.
vezane za rastvore i kiele kiše i njihov uticaj na okolinu.
Didaktike preporuke: Upoznati razliite vrste hemijskih jedinjenja koje se koriste u domainstvu (kieline, baze, soli) i pomou njih usvojiti pojmove kielina, baza, so. Shvatiti da su indikatori kielina i baza vrste hemijskih jedinjenja koji mijenjaju boju u kielim i baznim rastvorima (aj, sok crvenoga kupusa, lakmus, metiloran, fenolftalein). Poslije upoznavanja s novim sadrajima uenici/uenice se podijele u grupe i izvode eksperimente:
sagorijevanje Mg, P i pomou indikatora dokazuju kielost i bazinost vodenih rastvora dobijenih oksida mjere pH vodenih rastvora supstanci iz svakodnevnoga ivota i prate promjenu boje korišenih indikatora reakcija neutralizacije izmeu HCl i NaOH; so NaCl dobijenu neutralizacijom dokazujemo poslije uparavanja rastvora.
Obrazlau nastajanje kielih kiša. IX razred – obavezni sadraji Tema: Koliinski odnosi
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi – sadraji Korelacija Uenik/uenica treba da: - naui što je mol, zna broj estica u
jednome molu i razumije povezanost molarne mase i koliine supstance.
Uenici/uenice: - raunaju molarnu masu, koliinu
supstance i broj estica - raunaju iz hemijskih jednaina (dati
sreene jednaine).
Matematika: znanja iz matematike koja su potrebna za hemijsko raunanje
Didaktike preporuke: Osnovne pojmove koje su uenici/uenice uili/uile u VIII razredu ponoviti uz maksimalno angaovanje uenika/uenica. Individualnim radom uenici/uenice rješavaju zadatke iz ove oblasti.
Zavod za školstvo Hemija
shvati kvalitativni sastav ugljovodonika
- umije da pravljenjem modela shvati kriterijume za podjelu ugljovodonika i brojnost organskih jedinjenja
- zna molekulskim, strukturnim i racionalnim formulama predstaviti ugljovodonike i upoznati se s njihovom nomenklaturom
- umije da eksperimentalnim putem sazna razlike zasienih i nezasienih ugljovodonika preko reakcija supstitucije i adicije
- razumije reakcije sagorijevanja ugljovodonika, zna produkte sagorijevanja i uticaj na okolinu
- zna da eksperimentalnim putem utvrdi fizike osobine ugljovodonika (rastvorljivost, gustina, temperatura topljenja)
- zna da su nafta i zemni gas kljuni izvori energije i ugljovodonika.
Uenici/uenice: - ponavljaju – jednostruka,
dvostruka i trostruka veza, zagaivanje vazduha sagorijevanjem uglja i motornih goriva
- izvode eksperimente: 1. dokazivanje ugljenika i vodonika u
organskim jedinjenjima 2. rastvaranje ugljovodonika u
razliitim rastvaraima 3. supstitucija vodonika u alkanima
po izboru (ogled ili model) 4. adicija broma na alkene ili alkine - sastavljaju modele molekula
ugljovodonika.
Geografija: izvori energije, nalazišta nafte Biologija s ekologijom: zaštita ivotne sredine od produkata sagorijevanja ugljovodonika i nafte Biologija: razmjena gasova i pluno disanje kod ovjeka Tehnika i informatika: motori (prouavanje motora s unutrašnjim sagorijevanjem i smanjivanje negativnih uticaja na okolinu) Ekološko obrazovanje – obrazovanje za odrivi razvoj ovjek i okolina (otpad)
Didaktike preporuke: Poslije obraenih sadraja odjeljenje se dijeli u grupe koje pomou eksperimenata: - dokazuju C i H u organskim jedinjenjima (ugljenik se iz organske supstance oksiduje do CO2, kad se uvodi u krenu voduzamuti je) - ispituju rastvorljivost ugljovodonika u razliitim rastvaraima
Zavod za školstvo Hemija
- izvode reakciju adicije broma na eten ili etin - modelima demonstriraju supstituciju vodonika u alkanima i adiciju vodonika na alkene i alkine. Uenici/uenice se upoznaju s rafinerijskim proizvodima kao glavnim izvorima organskih jedinjenja. Naue da treba izbjegavati rad s organskim rastvaraima (npr. benzinom, benzenom i razrjeivaima) u zatvorenoj prostoriji. Naue da treba ispravno uvati zapaljive organske rastvarae i druge zapaljive supstance. Naue da su fosilna goriva ogranieni izvor energije. Raspravljaju o posljedicama nekontrolisanoga izlivanja nafte i naftnih derivata. Naue da je vano znati pravilno rukovati bocama s plinom.
Zavod za školstvo Hemija
Uenik/uenica treba da: - umije da eksperimentalnim putem
sazna kljune osobine organskih jedinjenja s kiseonikom (alkohola, karboksilnih kiselina i estara)
- zna da prepozna hidroksilnu, karbonilnu, karboksilnu i estarsku funkcionalnu grupu
- zna imenovati alkohole, aldehide i ketone, karboksilne kieline s kojima se susrijeu u svakodnevnome ivotu
- zna uticaj djelovanja alkohola na organizam (znaci trovanja metanolom i etanolom i pruanje prve pomoi)
- zna zapisati racionalne formule jednostavnih organskih jedinjenja s kiseonikom (naroito alkohola i karboksilnih kielina)
- zna upotrebu organskih jedinjenja s kiseonikom u svakodnevnome ivotu i industriji (rastvarai, dodaci hrani, sredstva za dezinfekciju).
Uenici/uenice: Izvode eksperimente: - gorenje alkohola i dokazivanje
nastalih proizvoda - rastvorljivost alkohola u vodi
(miješanje) - odreivanje polarnih
- dokazivanje neutralnosti vodenih rastvora alkohola
- reakcija alkohola s natrijumom - reakcije karboksilnih kiselina sa
Mg - odreuju kielost vodenih
rastvora karboksilnih kielina univerzalnim indikatorom (pH).
Alkoholi, aldehidi i ketoni, karboksilne kieline, estri, masti i ulja, ugljeni hidrati
Biologija: fizika aktivnost mišia kod ljudi Ishrana i varenje kod ljudi, razgradnja masti i ulja i ugljenih hidrata u organima za varenje Graansko vaspitanje: - pojedinac i društvo (alkoholizam) Saobraajno vaspitanje Zdravi stilovi ivota: - trovanje alkoholom - narkotici – dezinfekciona sredstva - šeerna bolest
Zavod za školstvo Hemija
Uenik/uenica treba da: - zna kljune fizike osobine masti
(agregatno stanje, rastvorljivost, gustina)
- zna definisati masti kao estre glicerola i viših masnih kielina
- zna da su alkalne soli viših masnih kielina sapuni i zna nain njihova dobijanja iz masti
- zna u strukturi monosaharida prepoznati funkcionalne grupe (karbonilnu i alkoholne) i povezati ih s osobinama
- zna razlikovati monosaharide, disaharide i polisaharide i prepoznavati monosaharidne jedinice (monomere) u disaharidima i polisaharidima
- zna znaaj masnoe i ugljenih hidrata za uravnoteenu ishranu (dijabetes, gojaznost, trigliceridi).
Uenici/uenice: - rade reakciju esterifikacije - rade baznu hidrolizu – dobijanje i
ispitivanje osobina sapuna - rastvaraju masti u razliitim
rastvaraima - dokazuju redukcione osobine
navedenih sadraja - prave tabele fizikih osobina - upotrebljavaju modele za
prikazivanje grae organskih jedinjenja s kiseonikom.
Didaktike preporuke: Poslije obraenih sadraja odjeljenje se podijeli u grupe koje izvode eksperimente, na osnovu kojih utvruju fizike i hemijske osobine alkohola, karboksilnih kielina, glukoze i skroba. Pri ispitivanju redukcionih osobina glukoze rastvori moraju biti svjee pripremljeni. Uenici/uenice treba da shvate da je udisanje para ugljovodonika i drugih organskih jedinjenja (rastvara, aceton, razrjeiva, lijepak) opasno za ivot i štetno za zdravlje. Upoznaju se s fiziološkim djelovanjem alkohola (zavisnost, alkoholizam u korelaciji s biologijom). Samostalno prikupljaju informacije o posljedicama prekomjernoga konzumiranja alkohola i njegov uticaj na mentalno i fiziko zdravlje. Takoe, upoznaju se s primjenom etanola kao dezinfekcionoga sredstva i goriva. Povezivati znanja o mastima i uljima steena u nastavi biologije s iskustvima i znanjima steenima u nastavi hemije. Shvatiti vanost nezasienih masnih kielina u ishrani.
Zavod za školstvo Hemija
Hemija hrane Sapuni nekad i danas Zavisnost – pušenje, narkotici...
Tema: Organska jedinjenja s azotom
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi – sadraji Korelacija Uenik/uenica treba da: - na osnovu eksperimentalnih
opaanja zna da je azot vaan element u organskim jedinjenjima i da je aminogrupa funkcionalna grupa aminokielina
- shvatia da su aminokieline monomeri u bjelanevinama
- zna odrediti aminogrupu i karboksilnu grupu u molekulima aminokielina
- zna da su aminokieline meusobno vezane peptidnim vezama (dipeptidi, oligopeptidi i polipeptidi)
- zna da izvede eksperiment kojim se dokazuju svojstva bjelanevina
- zna da su bjelanevine nosioci ivota
- zna oetljivost bjelanevina na zagaivae i temperaturu i u vezi s tim uticaj okoline na zdravlje
- zna da su enzimi biokatalizatori.
Uenici/uenice: Izvode eksperimente: 1. dokazivanje azota u
bjelanevinama 2. dokazivanje baznosti aminogrupe 3. dokazivanje peptidne veze 4. dokazuju uticaj kielina i baza na
bjelanevine 5. enzimska razgradnja skroba.
Aminokieline, proteini
Biologija: razgradnja proteina u organima za varenje Zdravi stilovi ivota: - prehlada i virusne infekcije
(groznica) Sport: - uravnoteena ishrana
Zavod za školstvo Hemija
21
Didaktike preporuke: Poslije obraenih sadraja odjeljenje se dijeli u grupe i rade eksperimente, dokazivanje azota (N) u odabranome uzorku, npr. bjelance jajeta zagrijati sa NaOH i dokazuju nastali NH3 pomou ovlaenoga crvenog lakmus papira. Ispituju i druga svojstva bjelanevina. Tema: Polimeri
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi – sadraji Korelacija Uenik/uenica treba da: - razumije što su makromolekuli i
zna što je monomer, a što polimer - razumije adicionu polimerizaciju - zna razlikovati polimerne
materijale, osnovna svojstva, znaaj i uticaj na okolinu.
Uenici/uenice: - povezuju s iskustvom i prethodnim
znanjima - slušaju izlaganje i biljee osnovne
pojmove - eksperimentalno utvruju uticaj
Polimeri – prirodni i sintetiki: - dobijanje nekih polimera
adicionom polimerizacijom (PE, PP, PVC, PS)
- struktura, svojstva i znaaj nekih polimera (PE, PP, PVC, PS, najlon i perlon).
Biologija: razgradnja prirodnih polimera u organima za varenje (skrob, bjelanevine) Biologija s ekologijom: zaštita ivotne sredine od sintetskih polimera (potreba za reciklaom) Tehnika i informatika: primjena vještakih polimera Ekološko obrazovanje – obrazovanje za odrivi razvoj
Didaktika preporuka: Uenicima/uenicama se moe dati seminarski rad o polimernim materijalima, s posebnim osvrtom na potrebu njihove reciklae. 5. DIDAKTIKE PREPORUKE Posredstvom hemijskih pojmova u osnovnoj školi potrebno je na osnovu eksperimentalnih opaanja izraziti i suštinu eksperimenta. Eksperiment u školi ima dvostruku ulogu.
Zavod za školstvo Hemija
Na osnovu eksperimenta upoznajemo osobine materije, zapisujemo podatke, ureujemo ih, konstatujemo povezanost meu konstantama i promjenljivima te postavljamo istraivake hipoteze. Na drugoj strani eksperiment nam slui za potvrivanje istraivakih hipoteza i teorija. U školi pokazujemo obje uloge eksperimenta. Znaajno je da nastavnik/nastavnica s uenicima/uenicama planira eksperimente, tako da uenik/uenica bude u središtu procesa obrazovanja i za svoj uspjeh neposredno odgovoran/odgovorna. Saradnja uenika/uenica pri izvoenju eksperimenta znaajna je i kod demonstracionih eksperimenata, koje, po pravilu, izvodi nastavnik/nastavnica ili ih pokazuje samo kao video-snimak. Prilikom izvoenja eksperimenata nastavnik/nastavnica navodi uenike/uenice na zapaanja promjena supstanci (promjena boje, mirisa, izdvajanje gasova, taloenje teško topljivih soli itd.), kao i energetske promjene. Pritom uporeujemo izgled i po mogunosti i druge osobine reaktanata i proizvoda. Promjene najprije zapišemo imenima jedinjenja koja uestvuju u hemijskim reakcijama, a potom slijedi pisanje simbola i formula jedinjenja, pa sreivanje hemijskih jednaina. Pisanje hemijskih jednaina vjebamo na jednostavnim primjerima reakcija izmeu elemenata, izmeu elemenata i jedinjenja i na kraju izmeu jedinjenja. Promjene organskih reakcija zapisujemo u obliku shema reakcija, koje stehiometrijski ne sreujemo. Prilikom uvoenja opštih hemijskih pojmova ne treba razlikovati neorgansku i organsku hemiju. Tako prilikom obraivanja kovalentne (atomske) veze taj pojam objašnjavamo na primjerima jednostavnih neorganskih i organskih jedinjenja. Osnovni princip je da poinjemo jednostavnim primjerima (nastajanje molekula vodonika) i postupno ih dopunjujemo zahtjevnijim (molekuli kiseonika, ugljenika, vode, metana, etena itd.). Slian princip povezivanja primjera upotrebljavamo prilikom obrade kielina, hidroksida i soli. Kod kielina predstavljamo, na primjer, pored neorganskih i siretnu (etansku), mravlju (metansku) i benzoevu kielinu. Takoe, prilikom obrade soli navodimo kao primjere soli i organskih kielina (npr. natrijum benzoat, kao poznati konzervans). Nastavno gradivo predstavljamo uenicima/uenicama problemski, ali problemi treba da budu vezani u najveem broju za uenikovu/ueniinu okolinu i razvojni period. Na poetku asa nastavnik/nastavnica za obraivanu nastavnu cjelinu nabroji nekoliko pitanja, na koja e pokušati s uenicima/uenicama na školskome asu potraiti odgovarajue odgovore. Pri izvoenju eksperimenata ne smijemo zaboraviti da pojmove razvijamo na osnovu primjera, što znai da uvijek treba izvoditi odgovarajue eksperimente. Takvo planiranje eksperimenta podupire više saznajne procese: posmatranje i zapisivanje zapaanja, traenje povezanosti izmeu pojava, definisanje zakljuaka, njihovo uopštavanje i povezivanje s teorijskim objašnjavanjem. Sve informacije o pojavama nikako ne moemo dobiti samo eksperimentima, zato moramo koristiti i druge izvore informacija. Zadatak nastavnika/nastavnice jeste da uenike/uenice usmjerava k informacijskim izvorima, što ih navodi na traenje podataka i njihovo kritino vrednovanje. Prilikom odabira primjera za pojmove postepeno prelazimo od jednostavnih, koji su moda samo poznati, ka zahtjevnijima. Prilikom opisivanja pojava na poetku uvjebavamo uenike/uenice na upotrebu opisivanja procesa pomou rijei, samo postupno uvodimo hemijski jezik, tj. izraavanje upotrebom simbola i formula, te kvantitativnih veliina. Prilikom povezivanja eksperimentalnih zapaanja, tj. podataka iz literature s teorijskim obrazloenjem, moramo se esto sluiti tehnikom vizuelizacije, da uenicima/uenicama osmislimo makroskopska zapaanja mikroskopskim obrazloenjem.
Zavod za školstvo Hemija
23
6. KORELACIJA MEU PREDMETIMA Korelacije meu predmetima date su u tabelama.
7. STANDARDI ZNANJA (ISPITNI KATALOG) VIII razred Uenik/uenica treba da:
zna pojmove: supstanca, elemenat, jedinjenje, analiza i sinteza zna da nabroji osobine supstanci zna da razlikuje fizike i hemijske promjene zna da koristi podatke o elementu iz periodnoga sistema zna simbole bitnih elemenata – vodonik, ugljenik, azot, kiseonik, natrijum, magnezijum, aluminijum, fosfor, sumpor, hlor,
kalijum, kalcijum, hrom, gvoe, bakar, cink, stroncijum, srebro, kalaj, zlato, iva i olovo zna vezu osobina elemenata s njihovim poloajem u periodnome sistemu zna kvalitativno i kvantitativno znaenje simbola zna molekulske formule vodonika, azota, kiseonika, hlora zna formule vanijih jedinjenja – voda, amonijak, azotna kielina, sumporna kielina, hlorovodonina kielina, ugljena kielina,
fosforna kielina, ugljenik(IV)-oksid, kalcijum-oksid, kalcijum-hidroksid, natrijum-hidroksid, natrijum-hlorid, natrijum-nitrat, natrijumhidrogen-karbonat, bakar(II)-sulfat-pentahidrat
zna da izrauna molekulsku masu zna da izrauna maseni udio supstance zna znaenje atomskoga i masenoga broja elementa i grau atoma zna kako od atoma nastaju joni zna da razlikuje jedinjenja s jonskom i kovalentnom vezom (graa molekula) zna pojam valentnosti i valence i da napiše formule binarnih jedinjenja na osnovu poznate valence elemenata (oksidi metala i
nemetala) zna da napiše formule kielina, baza i soli na osnovu valence vodonika i kielinskoga ostatka, metala i hidroksilne grupe,
metala i kielinskoga ostatka
Zavod za školstvo Hemija
24
zna da napiše jednaine jednostavnih hemijskih reakcija: metal+kiseonik, metal+hlor, nemetal+kiseonik, reakcije Na, Mg i Ca s vodom, reakcija Zn+HCl, MgO+H2O, reakcija P2O5+H2O, reakcija SO3+H2O, reakcija NaOH+HCl
zna da dokae zakon odranja mase na hemijskoj jednaini zna vezu: metaloksidmetalahidroksidso; nemetaloksid nemetalakielinaso.
IX razred Uenik/uenica treba da:
zna da izrauna koliinu supstance, masu supstance i broj estica zna da sredi hemijsku jednainu i vrši proraune iz nje zna pojmove: mol, molarna masa, Avogadrov broj, izomerija, homologni niz, alkil grupa, supstitucija, adicija, esterifikacija,
hidroliza, saponifikacija, polimerizacija zna da razlikuje ugljenikove atome prema nainu njihova vezivanja zna da razlikuje alkane, alkene i alkine; zna da izvede formule ako je poznat broj C ili H atoma; zna da napiše racionalne
formule izomera alkana, alkena i alkina i da im imena po IUPAC nomenklaturi (do pet C atoma) zna da hemijskim jednainama predstavi supstituciju kod metana; adiciju broma na eten i etin; djeliminu adiciju HCl na etin i
daje nazive po IUPAC nomenklaturi proizvodima supstitucije i adicije zna da hemijskim jednainama predstavi gorenje alkana i alkina zna da na osnovu funkcionalnih grupa razlikuje alkohole, aldehide, ketone i karboksilne kieline; vrste alkohola prema broju OH
grupa i prema poloaju OH grupe zna da napiše racionalne formule etanola, glikola, glicerola, propanona; etanske, heksadekanske, oktadekanske i 9-
oktadecenske kieline zna da imenuje jednostavne alkohole, aldehide, ketone i karboksilne kieline zna jednainama predstaviti alkoholno vrenje glukoze; gorenje etanola zna reakciju dobijanja etil-etanoata zna da napiše racionalnu formulu gliceril-trinitrata i mješovitih triacilglicerola zna opštim formulama predstaviti reakciju saponifikacije zna podjelu ugljenih hidrata prema broju C atoma i funkcionalnim grupama zna da napiše molekulske formule glukoze i skroba zna da napiše racionalnu formulu glukoze i fruktoze zna nain „sagorijevanja“ glukoze u organizmu
Zavod za školstvo Hemija
zna da prepozna aminokieline po funkcionalnim grupama; zna da napiše racionalnu formulu glicina i alanina; zna da opštim formulama predstavi stvaranje dipeptida; zna da napiše racionalnu formulu dipeptida glicil-glicin i alanin-glicin
zna proteine kao prirodne polipeptide zna što su polimeri i njihovu podjelu na prirodne i vještake zna primjenu polietena, polivinilhlorida, stiropora, teflona, najlona i perlona zna da napiše jednaine dobijanja polietena, polipropena i polivinilhlorida.
7.1. Standardi zahtjeva za ocjene I NIVO Uenik/uenica treba da:
izvodi eksperimente po uputstvima uz pomo nastavnika/nastavnice ureuje podatke u tabelama uz pomo nastavnika/nastavnice zna izraunati relativnu molekulsku masu zna i razumije definicije pojmova obaveznih sadraja poznaje simbole elemenata koji su ukljueni u obavezne sadraje zna zapisivati formule jedinjenja koja su ukljuena u obavezne sadraje razumije i zna upotrebljavati kvantitativno znaenje simbola i formula zna izraunati maseni udio zna opisati hemijske promjene rijeima, a i jednostavnije, takoe upotrebom hemijskih simbola, formula i obinih reakcijskih
shema poznaje uticaje hemikalija na okolinu i poznaje naela bezbjednoga rada s hemikalijama u školi i kui.
II NIVO Uenik/uenica mora da:
samostalno izvodi eksperimente po uputstvima samostalno biljei rezultate, predstavlja ih u odgovarajuem obliku i donosi zakljuke zna povezivati zakljuke s teoretskim obraivanjem naunoga sadraja zna izraunati masene udjele elemenata u jedinjenjima
Zavod za školstvo Hemija
26
razumije i zna upotrebljavati kvantitativno znaenje simbola i formula te iz koliine supstance izraunati masu supstance i obrnuto
zna opisivati takoe zahtjevnije hemijske promjene simbolima i formulama zna zakljuiti o mogunostima uticaja hemikalija i hemijskih promjena na okolinu, te poznaje naela bezbjednoga rada s
hemikalijama i prenosi ih i svojim školskim drugovima/drugaricama u razredu poznaje znaaj i upotrebu hemijskih jedinjenja obaveznih sadraja i njihovu primjenu u svakodnevnome ivotu.
III NIVO Uenik/uenica mora da:
zna, uz pomo nastavnika/nastavnice, voditi grupu na osnovu eksperimentalnih saznanja izvodi zakljuke i provjerava ih upotrebom literature zna povezivati zakljuke s teorijom zna rješavati zahtjevnije raunske zadatke (iz mase supstance izraunati koliinu supstance i obrnuto, kao i broj estica) zna predstaviti simbolima i formulama zahtjevnije hemijske promjene i zakljuiti kako se s promjenom uslova reakcije mijenja
brzina hemijske reakcije zna zakljuiti o uticajima supstanci i hemijskih procesa na okolinu te poznaje naela bezbjednoga rada s hemikalijama i prenosi
ih takoe svojim drugovima/drugaricama u razredu poznaje vanost i upotrebu hemijskih jedinjenja obaveznih sadraja i njihovu primjenu u svakodnevnome ivotu.
8. NAINI PROVJERE ZNANJA I STRUNE OSPOSOBLJENOSTI Savremeno uenje hemije definisano je kao razvijanje znanja, spretnosti i odnosa te podsticaj za mijenjanje uenikovih/ueniinih koncepcija i podsticanje razvoja njegovih/njenih potencijala. Zato provjeravanje i ocjenjivanje ne moe biti samo povratna informacija o koliini usvojenoga sadraja, nego treba biti oblikovano tako da rasvjetljava razliite vidike znanja i omoguava nastavniku/nastavnici da donese ocjenu o radu i mogunostima svakoga/svake uenika/uenice ponaosob. Nastavnik/nastavnica provjerava i ocjenjuje sadrinska i procesna znanja. Ciljevi hemijskoga obrazovanja vrednuju se Bloomovom i/ili Marzanovom taksonomijom vaspitno- obrazovnih ciljeva i zadataka u oblasti saznajnoga podruja. U nastavi hemije nastavnik/nastavnica ocjenjuje:
kontinuirani rad uenika/uenica aktivnost na asu.
Zavod za školstvo Hemija
Ocjenjivanje je: usmeno pismeno (test poslije svake cjeline; 10-minutna kontrolna vjeba) eksperimentalni rad, projektni rad, seminarski rad i drugi radovi uenika/uenica, pri emu nam pomau standardi znanja.
9. RESURSI ZA REALIZACIJU 9.1. Materijalni uslovi, standardi i normativi za nastavu hemije u osnovnim školama 1. Prostorije za nastavu hemije
kabinet opremljen za izvoenje demonstracijskih eksperimenata i laboratorijskih vjebi s multimedijskim kompjuterom i prikljukom za internet
mjesto za skladištenje hemikalija, koje odgovara vaeim standardima za njihovo skladištenje prikljuak na internet i odgovarajua zbirka primarne literature s podruja hemije i srodnih nauka na odgovarajuem stepenu
zahtjevnosti. 2. Zaštitna i protivpoarna oprema 2.a. Zaštitna oprema:
posebni nezapaljivi ormari za uvanje hemikalija s mogunošu provjetravanja (za kieline i baze, za lakozapaljive materije, za hemikalije)
digestor. 2.2. Protivpoarna oprema:
aparat za gašenje (prah, ugljendioksid) odjea za gašenje i pokrivanje.
2.3. Oprema za prvu pomo:
ormari s kompletom za prvu pomo ispiralica za oi.
Zavod za školstvo Hemija
3. Pribor i nastavna sredstva
R. broj 3.1. AUDIO-VIZUELNA SREDSTVA Broj komada
1. Multimedijska oprema: raunar, CD ROM ureaj, zvuna kartica, zvunici, prikljuak za internet, datoskop (LCD projektor) 1
2. TV-aparat s video-rikorderom 1
R. broj 3.2. INSTRUMENTI ZA MJERENJE Broj instrumenata
1. Digitalna precizna vaga; Opseg mjerenja do 1200 g, oitavanje 0,01 g 1
2. Školska digitalna vaga za uenike/uenice 2 3. Digitalni pH-metar 1 4. Školski niskonaponski izvor 1
R. broj 3.3. LABORATORIJSKO STAKLO Broj komada*
1. Laboratorijska aša, razliite veliine (100 ml, 400 ml) 16 x odreena velina
2. Erlenmeyerova tikvica, razliite veliine (250 ml, 500 ml) 16 x odreena veliina
3. Balon (500 ml.) 16
Zavod za školstvo Hemija
29
4. Reagensna boica, razliite veliine (100 ml, 250 ml, 500 ml) 16 x odreena veliina
5. Špric-boca, razliite veliine 16 x odreena veliina
6. Tikvica s kapaljkom (50 ml.) 16
7. Zdjelica za ispiranje 8
8. Kristalizator 8
9. Petri-ploa 28
POSUDA ZA MJERENJE (veliine po preporuci)
1. Menzura, razliitih veliina (10 ml, 100 ml, 250 ml) 16 x odreena veliina
2. Mjerni baloni, razliite veliine (100 ml, 250 ml, 1000 ml) 6 x odreena veliina
3. Pipeta (10 ml) 6
4. Graduisana pipeta (10 ml) 12
5. Bireta (50 ml) 6
LABORATORIJSKI PRIBOR
2. Lijevak 16
5. Vazdušni hladnjak 4
Zavod za školstvo Hemija
9. Erlenmayerova tikvica 4
10. Staklena kada 8
11. Kleme, razliite 30
12. Sahatno staklo 30
R. broj 3.4. LABORATORIJSKA POSUA OD DRUGIH MATERIJALA Broj komada*
1. Zdjele od porcelana 10
2. Loni za arenje, porcelan 10
3. Avan od porcelana 10
4. Tuak od porcelana 10
5. Buchnerov lijevak 2
7. Tanjir 30
8. Petri-ploa 30
R. broj 3.5. LABORATORIJSKI PRIBOR OD DRUGIH MATERIJALA Broj komada* 1. Plinski plamenik (Bunsenov) sa sigurnosnim ventilom 10
2. Elektrini rešo 10
3. Gumena sisaljka 4
4. Vodena pumpa 2
5. Metalni stalak 20
Zavod za školstvo Hemija
9. Dra za epruvete (metalni) 20
10. Prsten za filtriranje 16
11. Mufovi 20
12. Tronoac 16
17. Pinceta 16
20. Metalna kašiica za sagorijevanje tvrdih supstanci 8
21. Steza (po Hoffmanu) 8
22. Pt ica za plamene reakcije 2
23. Lopatica (spatula) 10
24. Termometar, razliiti 16
1. Gumeni epovi (razliiti) 100 2. Metalni epovi 16
3. Kapaljka 30
9. Indikatorski papir (pH 0-14)
R. broj 3.7. MODELI I OSTALA SREDSTVA Broj komada*
1. Modeli: dijamant, grafit, fuleren, led, natrijum-hlorid i dr. 1 x pojedini model 2. Sastavljivi modeli (komplet) 8
3. Periodni sistem – zidni 1
4. Video-kasete (po izboru)
5. Folije (kompleti po izboru)
Legenda vrijednosti: 1–3 komada = demonstracioni eksperimenti 8 komada = rad u paru (za grupu od 16 uenika/uenica) 16 komada = rad u paru, individualni rad (za grupu 16 uenika/uenica) Broj komada odreen je uzimajui u obzir normative: Izvor: Odredba o normativima i standardima u osnovnim školama, Slubeni list br. 64/02. Vjebe se izvode kao blok-asovi, na vjebama moe biti najviše 16 uenika/uenica. Vjebe vodi nastavnik/nastavnica. 9.2. Okvirni spisak literature i drugih izvora Sva obavezna i pratea gradiva za nastavu hemije nabavljaju škole. Sredstva e biti navedena u katalogu udbenika i drugih nastavnih sredstava za osnovne škole. Dosad korišena literatura za uenike/uenice za VII i VIII razred osnovne škole ne odgovara za ovaj nastavni program.
Zavod za školstvo Hemija
VIII razred
ocjena* Demonstracioni eksperimenti –
prijedlozi Eksperimentalni rad
Izrada modela molekula (H2O, NH3,
CH4, CO2) od plastelina
simulacija za prikaz sastava materije.
2. Hemijske reakcije (6)
Reakcije: kalcijum-oksida i vode; arijum-hlorida i natrijum-sulfata.
(1 as)
jedinjenjima.
povezanosti izmeu poloaja
sistemu i njegove reaktivnosti (rastvaranje metala u kielinama).
Upotreba izvora podataka, oblikovanje pregleda
vremenskoga razvoja. Rad s multimedijskim jedinicama.
Rad na internetu.
natrijuma s vodom i etanolom). Ranje gvoa. Elektroliza rastvora
natrijum-hlorida.
(2 asa)
magnezijuma i joda.
ivota upotrebom indikatora; Kieline i baze; Soli.
(2 asa)
ocjena* Demonstracioni eksperimenti -
prijedlozi Eksperimentalni rad
jednog mola. Raunanje.
2. Ugljovodonici (13)
broma na alkene i alkine.
Rastvaranje ugljovodonika u razliitim rastvorima, rastvaranje joda u
ugljovodonicima. Dobijanje etina.
ugljovodonika. Multimedijski prikazi grae ugljovodonika.
*asovi u zagradi samo su orijentacija za nastavnika/nastavnicu. Vano je da se odabere najmanje 15% nastavnoga gradiva koje e škola rasporediti u saradnji s lokalnom zajednicom.
Zavod za školstvo Hemija
Taka kljuanja alkohola, vode i ugljovodonika (npr. heksana ili cikloheksana). Zapaanje boje
plamena. Uporedna reakcija alkohola, vode i ugljovodonika s natrijumom – slina reaktivnost alkohola i vode. Uporedna reakcija vode, alkohola i
ugljovodonika s hromovom kielinom – (alkotest) razliita reaktivnost u
poreenju s vodom.
Dokazivanje karboksilnih kielina natrijum-hidrogenkarbonatom u vou i
povru, neutralizacija; pH vodenih rastvora karboksilnih kielina. Priprema razliitih ekstrata. Dokazivanje masti u mlijeku. Poreenje osobina glukoze, saharoze, skroba i celuloze.
(2 asa)
prezentacijama.
aminogrupe. Dokazivanje aminokielina. Dokazivanje peptidne
veze.
Oetljivost bjelanevina na dodatke jakih kielina, baza i jona teških
metala. Enzimska razgradnja skroba ili razgradnja saharoze.
(2 asa)
modelima.
Uticaj temperature na promjene polimernih supstanci. Sinteza
poliestara i konstatovanje uticaja alkohola na osobine.
Priprema zbirke sintetskih polimera, rad s modelima.