Het EVRM als integraal onderdeel van het Nederlandse (huur)recht

  • View
    36

  • Download
    4

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Het EVRM als integraal onderdeel van het Nederlandse (huur)recht. Lezing jaarvergadering VHA Utrecht, 16 juni 2009 Prof. mr. Tom Barkhuysen. Inleiding. Onderwerp van deze lezing: betekenis EVRM voor het Nederlandse (huur)recht - PowerPoint PPT Presentation

Text of Het EVRM als integraal onderdeel van het Nederlandse (huur)recht

  • Het EVRM als integraal onderdeel van het Nederlandse (huur)rechtLezing jaarvergadering VHAUtrecht, 16 juni 2009Prof. mr. Tom Barkhuysen

  • InleidingOnderwerp van deze lezing: betekenis EVRM voor het Nederlandse (huur)rechtMeer algemene inleiding -> verdere toespitsing op huurrecht in lezing Toon HuydecoperHalverwege lezing en aan einde vragenronde

  • IndelingEuropeanisering Nederlands recht (kort)Voor huurrecht belangrijke EVRM-rechtenDoorwerking EVRM-rechtenBeperking rechtenFair balanceTwee huurzaken in dat kader als voorbeeld nader belichtSlot: lessen voor de praktijk

  • EuropeaniseringOpen Nederlandse rechtsorde: Europees recht daarin de hoogste normVeellagige rechtsorde met wederzijdse afhankelijkhedenActieve Europese rechters (Hof van Justitie EG en Europees Hof voor de Rechten van de Mens)Steeds meer regels/recht van Europese origine (douane, voedsel, staatssteun, non-discriminatie, milieu etc.)Bijv. mag Nederlandse woningcorporatie in Belgi investeren (Servatius)?Europeanisering recht is een feit en zet door (ook na het Ierse nee; Lissabon?)Deze lezing: accent op EVRM

  • Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg

  • Voor huurrecht potentieel belangrijke EVRM-rechtenArt. 2: recht op leven (veiligheid woning)Art. 6: eerlijk proces/tenuitvoerleggen uitspraken (art. 13: effectieve rechtsbescherming)Art. 8: huisrecht (ook bescherming tegen uitzetting), privacy, gezond wonen, voorzieningen gehandicaptenArt. 10: ontvangen informatie (schotels), mogelijkheid demonstratiesArt. 11: verenigingsvrijheidArt. 14/Twaalfde Protocol: verbod discriminatieArt. 1 EP: bescherming eigendom (huurprijzen)Art. 2 VP: bewegingsvrijheid (Rotterdam-wet; ABRvS 4 februari 2009, zaaknr. 200802820/1)EVRM -> bescherming huurder en verhuurder

  • Doorwerking EVRMHoogste rechtsnorm: interne werking, rechtstreekse werking en voorrang (93/94 Gw en osr)Betekenis uitspraken EHRM -> incorporatietheorie (bijv. HR 10 mei 1996, NJ 1996, 578, Dohmen/Langenberg)Strijd nationaal recht EVRM: verdragsconforme interpretatie, buiten toepassing laten nationale norm, basis actie uit o.d. art. 6:162 BW, grond vernietiging besluit (art. 8:77 lid 2 Awb) etc.

  • Doorwerking EVRM - vervolgGrenzen doorwerking:buiten rechtsvormende taak rechter -> abstineren (bijv. HR 12 mei 1999, NJ 2000, 170, Arbeidskostenforfait)Geen formele wet buiten toepassing laten met verdergaande interpretatie EVRM dan Straatsburgse EHRM (HR 10 augustus 2001, NJ 2002, 278)

  • Doorwerking EVRM - vervolgWie wordt beschermd door het EVRM?Natuurlijke personen en private rechtspersonen (behalve voor deel activiteiten die uitoefenen overheidsgezag inhouden)Private rechtspersonen: niet alle EVRM-rechten van toepassing; wel: art. 6, 10, 11, 1 EP en huisrecht art. 8 EVRM (EHRM Colas Est t. Frankrijk, NJ 2003, 452 mbt bedrijfsterreinen en -gebouwen)Bijzondere positie hybride organisaties zoals woningcorporaties blijkt uit EHRM Woonbron t. NL, NJCM-Bulletin 2003, p. 785 e.v. -> geschil afkoop langdurige subsidieverplichtingen geen geschil over civil rights and obligations zodat art. 6 niet van toepassing is maar wel is het eigendomsrecht van art. 1 EP van toepassing

  • Doorwerking EVRM - vervolgWie is gebonden aan EVRM?Alle onderdelen overheidsorganisatie: publiekrechtelijke rechtspersonen, maar ook andere entiteiten, zoals privaatrechtelijke rechtspersonen, voor zover zij overheidsgezag uitoefenen; vgl. EHRM Wos t. Polen, AB 2006, 258

  • Doorwerking EVRM - vervolgGeen directe werking in private rechtsverhoudingen maar wel indirect via:concept positieve verplichtingen: staat moet respect EVRM in deze verhoudingen garanderen (wetgeving, bestuurlijke handhaving etc.)binding rechter aan EVRM als hij geschillen in dergelijke verhoudingen beslecht vaak via invulling open privaatrechtelijke normen (EHRM Pla t. Andorra, NJ 2005, 508) -> reflexwerking EVRM ook bij contracteren (vgl. Preadvies Barkhuysen/Van Emmerik, Vereniging Burgerlijk Recht 2005)afstand van recht: is mogelijk mits vrijwillig en ondubbelzinning; waarschijnlijk grens bij zeer fundamentele rechten/beginselen EVRM -> geen recht op willekeur (itt Smits)

  • Voorbeeld doorwerking in privaatrecht: de Zweedse schotelantennezaak (EHRC 2009, 17)Irakees echtpaar huurt particuliere woningTekenen huurovereenkomst met daarin verbod bevestigen antenne e.d. zonder toestemmingBevestigen toch schotel (later op minder prominente plaats) omdat zij cultuur en entertainment programmas in Arabisch en Farsi willen ontvangenVerhuurder zegt huur opProcedure: hoogste instantie oordeelt dat belang verhuurder zwaarder woogKlagers verhuizen en klagen bij EHRM onder art. 10 EVRMEHRM: in beginsel niet competent mbt privaatrechtelijke geschillen

  • Schotelzaak - vervolgEchter wel ingrijpen bij interpretatie door rechter van testament, contract, wettelijke bepaling of bestuurlijke praktijk die leidt tot onredelijke, willekeurige of discriminatoire uitkomst of meer algemeen tot strijd met aan EVRM ten grondslag liggende beginselen, zeker daar waar nationaal recht private behandeling toestaatBelangenafweging:Belangen klagers wegen zeer zwaar (contact houden met taal en cultuur land herkomst ook buiten nieuws)Er waren geen alternatieve ontvangstmogelijkheden geblekenInstallatie bleek niet onveilig te zijnFysieke en esthetische belangen speelden in procedure geen rolConclusie: -> disproportioneel en daarmee ism 10 EVRM

  • Schotelzaak - vervolgVgl. Hoge Raad 3 november 1989, NJ 1991, 168 (met name conclusie AG Franx): redelijk alternatiefVgl. ook Hof Amsterdam 9 december 2008, zaaknr 106.007.099/01: in bepaalde gevallen genoegen nemen met minder goed alternatiefLessen:Wegcontracteren recht art. 10 EVRM lukt niet zonder meerBelangrijk is individuele toets evenredigheid waarbij alternatief belangrijk is

  • VragenrondeZijn er op dit moment vragen?

  • Beperking van EVRM-rechtenSoorten EVRM-verplichtingen:negatief: staat moet zich onthoudenpositief: staat moet actief optreden

  • Beperking EVRM-rechten -vervolgToetsingskader negatieve verplichtingen:A) Is er een inmenging?B) Bij wet voorzien (vgl. rechtszekerheid/verbod willekeur)?C) Gerechtvaardigd doel/algemeen belang?D) Proportioneel:fair balance tussen nagestreefd doel en rechten individu? (vgl. evenredigheid)geen fair balance als individual and excessive burden (vgl. galit devant les charges publiques)E) Margin of appreciation (beoordelingsvrijheid)Toetsingskader positieve verplichtingen: C, D en E

  • Voorbeeld beperking EVRM-rechten: de Poolse zaken (EHRC 2005, 44 en 2006, 105)Strenge Poolse huurprijswetgeving: per 2000 maximaal 3 procent van de reconstructiewaarde huurverhoging per jaarGevolg klager: te weinig huuropbrengst om onderhoud te dekken en daarom klacht bij EHRM onder art. 1 EP. Oordeel EHRM:Er is sprake van een inmenging in het eigendomsrechtDeze is bij wet voorzien en in het algemeen belangDe inmenging is echter ism fair balance vereiste: er is sprake van een disproportionele en excessieve lastSchending art. 1 EPVervolg in Nederland? Zie bijdrage in Tijdschrift voor Huurrecht 2008, nr. 8, p. 291 e.v. en Rb Amsterdam, Sector Kanton 27 maart 2009, CV08-15529

  • Reikwijdte fair balance-toetsFair balance-vereiste breed van toepassingWetgever/bestuur: zowel bij handelen als nalaten rekening houden met eisRechter: moet aan vereiste toetsenPrivate partijen: ook rekening houden met eis i.v.m. afdwingbaarheid bij rechterBeperking: margin (groot: huurprijs-regulering; klein: huisuitzetting)-> EVRM biedt meta-redelijkheids/evenredigheidstoets: als evident onredelijk/onevenredig is er sprake van een schending alsmede bij formele fouten (wettelijke basis, procedure etc.)

  • Extra waarde fair balanceVerhouding met nationale grondrechten uit de Grondwet:Daarin geen fair balance-eisToetsingsverbod art. 120 GrondwetToegevoegde waarde Europese fair balance t.o.v. nationale equivalenten (eis redelijkheid en billijkheid, evenredigheidsbeginsel van art. 3:4 Awb en galit-beginsel):Is van hogere orde (toetsingsverbod geldt niet: formele wet opzij te zetten)Deels strengere Europese eisen (biedt meer bescherming)Dynamische rechtspraak EHRM (inspireert)Europese stok achter de deur door klachtmogelijkheid EHRM (zet druk)

  • Slot: lessen voor de praktijkOverheid moet fair balance waarborgen en rechter moet zo nodig effectieve rechtsbescherming bieden (fair trial)Wetgever, bestuur en rechter:Alle belangen in kaart brengen en zorgvuldig wegen liefst via drieslag: geschiktheid, noodzakelijkheid/subsidiariteit en redelijkheidZorgvuldig motiverenZo nodig schadevergoeding aanbieden om balans te herstellenLet op Straatsburgse rechtspraakRechter: toetsing minstens volgens Straatsburgse maatstaven om zaak bij EHRM te voorkomenEVRM ook relevant in zuiver private rechtsrelatiesCruciaal: goede rechtsbijstand voor alle betrokken partijendaarmee belangrijke rol advocatuur (kennisopbouw, gemotiveerd beroep op EVRM doen)EVRM beschouwen als integraal onderdeel Nederlands (huur)recht

  • VragenrondeZijn er op dit moment vragen?