Kociewski Magazyn Regionalny Nr 40

  • Published on
    08-Jul-2015

  • View
    932

  • Download
    6

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kociewski Magazyn Regionalny - do numeru 10 bya to publikacja seryjna Towarzystwa Mionikw Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdaskim i Towarzystwa Mionikw Ziemi Tczewskiej. W roku 1994 nie ukazywa si, a od 1995 r. wydawca, Kociewski Kantor Edytorski, jest sekcj wydawnicz MBP w Tczewie.

Transcript

Miejska Biblioteka Publicznaim. Aleksandra Skulleta SEKCJA HISTORII MA T ISATCZEW

Kwartalnik spoleczno-kulturalny

KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNYNr 1 (40) stycze luty marzec 2003 PL ISSN 0860-1917 WYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA RADA PROGRAMOWA Kazimierz Ickiewicz - przewodniczcy oraz Irena Brucka, Czesaw Glinkowski, Andrzej Grzyb, prof. Maria Pajkowska-Kensik, Jzef Zikowski. REDAGUJ Roman Landowski Wanda Koucka Halina Rudko

W NUMERZE

2 Od redaktora ZMIENILIMY SZAT 3 Kazimierz Ickiewicz REFLEKSJE O OJCZYNIE I WYCHOWANIU PATRIOTYCZNYM DAWNIEJ I DZI 5 Krystyna Suder CHARAKTERYSTYCZNE CECHY GWARY PELPLINA I OKOLIC 7 Adam Samulewicz GMINY WYZNANIOWE Tczew w latach midzywojennych 10 Magorzata Smeja PARAFIANIE I FORMY KULTU Fara tczewska w XVI-XVIII wieku (cz pita) 13 Wojciech Aaszewski WOLNOMULARSTWO TCZEWSKIE W XIX I XX WIEKU 18 Cezary Wjcik WRD ROKICKICH STAWW, JEZIOR, PL I K 22 Zenon Gurbada GERTRUDA WONICKA I ZESP RYCHAWIAKI O zachowanie kociewskich tradycji 26 Z NASZEJ PKI Recenzje trzech ostatnio wydanych publikacji 27 Maria Pajkowska-Kensik PAMICI MOJEGO PROFESORA 28 Barbara Mierzwicka-Schmidt NAUCZANIE O MAEJ OJCZYNIE" 30 Krzysztof Zieliski TOWARZYSTWO MIONIKW MIASTA TCZEWA 33 Zbigniew Gniewkowski 400 LAT BRACTWA STRZELECKIEGO W TCZEWIE 37 Marek liwa PO CZASACH I MIEJSCACH NOWEGO 40 Leszek Roskwitalski WSPOMNIENIE O DZIADKU IGNACYM 43 Maria Roszak DZIADEK 46 Wodzimierz Pomykaa SZCZYPTA DOWCIPU 47 MIDZY DREWNIANYM KOCIKIEM A KATEDR Plon juweniliw poetyckich, Pelplin 2003 48 Grayna Kruycka-Giedon POWRT, JEDYNIE Wiersze z przygotowanego do wydania tomiku poezji

redaktor naczelny sekretarz amanie

Magdalena Pawowska skad

PRZEDSTAWICIELE TERENOWI Andrzej Solecki (Gniew), Marek liwa (Nowe) WYDAWCA Kociewski Kantor Edytorski Sekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie dyrektor Urszula Wierycho ADRES REDAKCJI I WYDAWCY 83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, te. (058) 531 35 50 Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach. Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie. NAWIETLENIE, MONTA I DRUK Drukarnia Wydawnictwa Diecezji Pelpliskiej Bernardinum" Pelplin, ul. Biskupa K. Dominika 11 Nakad: 1000 egz. Objto: 6 ark. druk. + 1 ark. druk. wkadki

NA OKADCE Park Miejski w Tczewie wiosn fot. Janusz Landowski

W numerze wkadka zawierajca indeksy do bibliografii zawartoci Kociewskiego Magazynu Regionalnego za lata 1986-2000 w opracowaniu Katarzyny Waldecker i Ro mana Landowskiego

Uwaga Szanowni Czytelnicy

Zmienilimy szatStali Czytelnicy naszego kwartalnika zauwayli zapewne now szat plastyczn okadki i bar dziej czyteln winiet tytuu. Zmienio si te troch wewntrz pisma, na jego kolumnach. Po kilkunastu latach postanowilimy zwrci na siebie uwag w inny sposb. Wprawdzie nie propo nujemy zmian rewolucyjnych, wychodzc z zaoenia, e o wartoci kadego pisma decyduje przede wszystkim jego zawarto. Nie wiemy jednak jaki wpyw bdzie miaa adniejsza - naszym zdaniem - okadka na zainte resowanie Czytelnikw. Czy wicej osb signie po to jedyne na Kociewiu czasopismo regionalno-edukacyjne? Czy w kocu znajdzie si te kilkadziesit zotych rocznie w tych gmi nach i szkoach, gdzie kwartalnik nasz nie jest jeszcze znany? Czy dyrektorzy szk pomog nauczycielom-regionalistom i upowszechni pismo w swoich rodowiskach? Moe starostowie wymyl jaki sposb na to, by nie udawa, e nadszed czas na Kociewie", ale haso to urzeczy wistni w praktyce. Haso to byo dobre podczas kampanii wyborczej i wielu wyborcw w nie uwierzyo, moe by naleao si z niego wywiza. Przygldajc si temu, co dzieje si w kraju, powie kto, e sposobem na oddalenie wszelkie go za bdzie ucieczka" w cisz najbliszej ziemi, bo przecie w tej maej ojczynie" atwiej mona urzdzi sobie ycie bez politycznego zgieku. Trudno zrozumie, jak to si dzieje, e pracownicy jakiego szpitala domagajcy si wypaty zalegych wynagrodze, s traktowani jak ludzie amicy prawo i si wyprowadzeni przez policj na polecenie wojewody, a blokujcy drogi i szosy - rzeczywicie nieprzestrzegajcy zasad prawa - pozostaj pod ochron teje policji? Jak to si dzieje, e stre porzdku publicznego, zamiast wypenia swoje podstawowe obowizki, zamieniaj si w gangsterw? Czy nasze polskie prawo ju zmienio szat?

Prezentujemy Pastwu tekst wystpienia Kazimierza Ickiewicza, wygoszony 30 stycznia 2003 roku, podczas uroczystej sesji Rady Miejskiej w Tczewie. KAZIMIERZ ICKIEWICZ

Refleksje o Ojczynie i wychowaniu patriotycznym dawniej i dzi

C

zas, w ktrym yjemy przynosi wiele przemian. Nie zawsze id one w podanym kierunku, a bywa tak, e zachwianiu ulegaj takie wartoci, ktre s istot nie wane i nieocenione dla jednostki i spoeczestwa. Do nich naley waciwie rozumiany patriotyzm. I dawniej i dzi sowa te s uywane, czsto goszcz na ustach wielu, ale czasami odnosi si wraenie, e jest to sytuacja jakby yw cem wzita z wiersza Juliusza Sowackiego: Szli krzyczc: Polska! Polska!" - wtem jednego razu Chcc krzycze zapomnieli na ustach wyrazu; Pewni jednak, e Pan Bg do synw si przyzna, Szli dalej krzyczc: Boe! Ojczyzna! Ojczyzna!" Wtem Bg z Mojeszowego pokaza si krzaka, Spojrza na te krzyczce i zapyta: Jaka?". Dzi trzeba na nowo odkrywa warto patriotyzmu, jego znaczenie dla naszego bytu narodowego i trzeba si spie szy, poniewa czas ucieka. Nowe generacje Polakw wzra staj w kontekcie jakiej pustki, wykorzenienia i totalnego braku wraliwoci na to, co znaczy ojczyzna", suba oj czynie, powicenie dla niej, czy mio ojczyzny". Gdy rozpatrujemy to zagadnienie w odniesieniu do na szej Ojczyzny - Polski przychodz na myl sowa Ojca w. z homilii na pl. Zwycistwa w Warszawie (1979): Polski bowiem nie da si si zrozumie, jej dziejw - przede wszystkim zrozumie bez Chrystusa, nie da jako dziejw ludzi, ktrzy przechodz przez t ziemi. To dzisiaj trzeba mocno akcentowa. Ucieczka od religijnych znacze, od tak rozumianego patriotyzmu jest ucieczk od korzeni i dzia aniem zagraajcym tosamoci narodowej. Inspiracja religijna wpywa nie tylko na waciwe rozu mienie poj, ale te wyznacza kierunki oddziaywania wy chowawczego. Z tej pozycji patriotyzm" jawi si jako kategoria moralna, jako powinno (Norwidowskie: Oj czyzna to zbiorowy obowizek). A jak jest u nas w Tczewie? Ot daje si zauway niewielki udzia modziey w uroczystociach z okazji wit pastwowych, narodowych czy miejskich. Przedstawicie lami modziey s przewanie z urzdu" uczniowie tworz cy poczty sztandarowe. Nasuwa si pytanie dlaczego tak jest i co trzeba zrobi, aby ten stan zmieni. Myl, e wpyw na tak sytuacj ma model wychowania patriotycznego. Mwic o patriotyzmie naley go widzie w cisym po wizaniu z pojciem narodu. Najbliszym pojciowo odnie sieniem do narodu jest rodzina. Nard wywodzi si niejako z rodziny i w oparciu o rodzin buduje si jego istnienie. Od niej zaley jego rozwj i trwanie, dlatego okrela si rodzin

jako podstawow komrk narodu. Naley to dzi z naci skiem podkreli, jak czyni to Papie Jan Pawe II w obliczu wielorakich zagroe oraz lekcewaenia rodziny. Pracujc dla rodziny, pracujemy dla przyszoci wasnego narodu i to ma cisy zwizek z postaw patriotyczn. Rodzin bowiem cz ze spoeczestwem ywotne i organiczne wizi, stanowi ona jego podstaw i stale je zasila poprzez swe zadanie su enia yciu: w rodzinie przecie rodz si obywatele i w niej znajduj pierwsz szko tych cnt spoecznych, ktre sta nowi o yciu i rozwoju samego spoeczestwa. Naley jed nak w tym miejscu zaakcentowa, e nard nie jest jednak zwyk sum rodzin, lecz zoon struktur o charakterze nadrodziny czy rodziny rodzin... Jest to struktura, ktra stanowi tajemnicze zwieczenie struktur rodziny. W istocie rzeczy jednak nard i rodzina to jakby koa koncentryczne, o tajem niczym spotkaniu si w ich gbi. Rodzinie przypada rola w przekazie obyczajowoci oj czystej, ktra w tym miejscu otrzymuje posta obyczajowo ci rodzinnej, w ktrej mieszcz si treci religijne, moralne, narodowe i kulturowe. Punktem wyjcia dla ksztatowania si obyczajowoci jest dar czasu. Czas bowiem to prze strze wypeniona przez ycie. Obyczaj to przerzucenie pomostu midzy przeszoci a teraniejszoci, w ktrej w sposb uroczysty na nowo przeywa si wane sprawy po to, by ich nie utraci, by zachoway nadal moc jedno czenia, podpowiaday sposoby postpowania i rozwizy wania rnych spraw ycia. Rodzina, a take szkoa powinny podtrzymywa obycza je, wyjania ich sens oraz inspirowa powstanie nowych. Wychowanie patriotyczne czy si z procesem wdraania w kultur. Czowiek dziki niej ksztatuje siebie wewntrz nym wysikiem myli, woli, serca oraz tworzy kultur we wsplnocie z innymi. Kultura polska jest dobrem, na kt rym opiera si ycie duchowe Polakw. Ona wyodrbnia nas jako nard i stanowi o nas w cigu dziejw. Niezaprzeczalnym faktem jest, e kultura polska od po cztku nosi znamiona chrzecijaskie, a pierwszym zabyt kiem o tym wiadczcym jest Bogurodzica". Chrzest na szego narodu w 966 roku stale znajdowa swj rezonans w tysicletniej historii ojczystej, w postaci twrczoci ar tystycznej, w poezji, muzyce, dramacie, plastyce, malar stwie i rzebie. Kultura polska jest dzieem narodu, ktrego wikszo stanowili zawsze chrzecijanie. U rde wielu dzie sztuki ludowej, czy klasycznej, i podstaw ksztatowa nia si wielu zwyczajw le inspiracje religijne. Wystarczy przejrze katalogi zabytkw polskich, sign do literatury,

KMR

3

zbada zwyczaje i piewy, by dostrzec w nich wartoci religijne. Wychowanie patriotyczne to take ksztatowanie cnt obywatelskich, czyli zachowa, w ktrych przejawia si troska o ojczyzn. Wan cnot obywatelsk jest ofiar no, bez ktrej nie ma pozytywnego stosunku do ojczy zny i jej spraw. Dom rodzinny jest miejscem, gdzie wyrabia si w dzieciach umiejtno wyrzekania si na rzecz in nych, gotowoci do cigych ofiar, pracy spoecznej, po dejmowanej z rodzicami jako prosty obowizek, jako space nie dugw zacignitych wobec pastwa i spoeczestwa, bez szukania uznania, nagrd, odznacze, a wic jako nakaz sumienia. W rodzinie mona najlepiej nauczy si ofiarnoci, kiedy obserwuje si rodzicw zdolnych do ponoszenia ofiar dla dobra narodu i ojczyzny. Z cnot ofiarnoci czy si cnota wiernoci, ktra prze jawia si w wytrwaej, wiernej subie dla pastwa, wypenia niu obowizkw obywatelskich w rzeczach maych i duych, w czasie zagroenia i okresie rozkwitu kraju. Do cnt obywatelskich zaliczana jest te praca i praco wito. Praca ma charakter osobowy, jako e w niej czowiek urzeczywistnia swoj godno, urzeczywistnia samego sie bie, bardziej poprzez prac staje si czowiekiem. Z tego powodu praca czy si z wychowaniem a zarazem z rodzi n, ktra istnie moe dziki niej, a rwnoczenie jest jej pierwsz wewntrzn szko. Mona by to podsumowa sowami Kardynaa Wyszyskiego: Pracujc, czowiek wsppracuje z Bogiem i z ludmi i tak tworzy si dobro powszechne: dobro rodziny, narodu, pastwa. Oprcz wyej wymienionych, do cnt obywatelskich zaliczy naley tradycyjne polskie cnoty, z ktrych na szcze gln uwag zasuguje gocinno. Staropolski zwyczaj: Go w dom, Bg w dom potrafi niejednokrotnie przea mywa bariery klasowe i sta si wyznacznikiem polskiego charakteru. Tradycyjn polsk cnot jest pietyzm w sto sunku do tego, co ojczyste, co polskie, uznajc w ojczy nie wielk ide i rzeczywisto grujc nad innymi spra wami i dobrami. Papie nazywa to czuwaniem. Czuwa, to znaczy pamita... to znaczy troszczy si o kade do bro... Nie mona pozwoli na to, by zmarnowao si to co ludzkie, to co polskie, to co chrzecijaskie na tej ziemi. Mio ojczyzny przejawia si w deniu do poznawa nia dziejw, kultury i obyczajw, pikna ziemi ojczystej. Patriota odznacza si dobr znajomoci swej ojczyzny, swego ojczystego kraju i wasnego narodu. Jednake wie le tu moliwoci stoi przed wszystkimi, a zwaszcza przed wychowawcami. Mio ojczyzny wyraa si take szacun kiem dla materialnych i duchowych dbr narodowych jak: jzyk, kultura ojczysta, zabytki, przyroda, historia i ludzie j tworzcy, goda i symbole narodowe. Szczeglnym wy razem mioci ojczyzny jest suba dla niej poprzez prac powikszajc materialne i duchowe zasoby narodu, po przez wysiek doskonalenia i obrony jzyka ojczystego, poprzez dziaania na rzecz intelektualnego, duchowego i re ligijnego rozwoju wsplnoty narodowej. Prawdziwy pa triotyzm inspiruje do propagowania wartoci wasnego na rodu na zewntrz i pokojowej konkurencji z innymi narodami w przekonaniu, e ta wymiana dbr ubogaca i utrwala wiel ko oraz wspaniao ojczyzny. Nie wolno jednak zamyka oczu i by obojtnym na zo we wasnej ojczynie, nie mona aprobowa w yciu narodu tego zwaszcza, co niegodziwe. Z wielu rozwaa wynika, e prawdziwy patriotyzm, kt ry jako postawa moralna zakorzenia si w sercu czowieka, jest wypowiedzi przede wszystkim jego ducha. Tak rozumiana mio do ojczyzny nie ma nic wsplnego z nacjonalizmem i szowinizmem, gloryfikujcym w sposb ciasny i lepy to, co wasne; nie ma nic wsplnego z ego-

izmem narodowym, poszukujcym korzyci jedynie dla sie bie, bez liczenia si z innymi i czsto poczonym z pogard dla innych. W obliczu sporw o ksztat zjednoczonej Europy, w ob liczu przystosowania i ujednolicenia" naley mwi o pra wach narodw, ktre s niczym innym jak prawami czowieka wyniesionymi na szczeglny poziom ycia wsplnotowego. Wyjciowe niejako wychowanie w rodzinie skutecznie kontynuuje i bogaci szkoa, ksztatujc poczucie odpowie dzialnoci za ojczyzn, za wszystko, co j stanowi. Mo dziey bowiem przypada obowizek przeniesienia w przy szo tego caego olbrzymiego dowiadczenia dziejw, ktremu na imi Polska. Przypomina o tym Jan Pawe II: Jest to dowiadczenie trudne. Chyba jedno z trudniej szych w wiecie, w Europie, w Kociele. Z tego trudnego dowiadczenia, ktre nosi nazw Polska mona wydo by lepsz przyszo, ale tylko pod warunkiem uczciwo ci, wiary, wolnoci ducha i siy przyjani. W ksztatowaniu postaw patriotycznych wanym elementem jest umiowanie ziemi ojczystej. Jako wsplna warto jest ona podstaw fizyczn bytu narodowego, de cyduje o cechach etnograficznych i fizycznych spoecze stwa, a take pozostaje w bliskim zwizku z jego yciem duchowym. Ziemia polska kojarzy si najczciej z ojczy stym krajobrazem, z anami zb, wstgami rzek, gbinami jezior, szumem morza, pagrkami, kwitncymi kami i szczy tami gr. Ojczysta ziemia kojarzy si take z licznymi bo gactwami naturalnymi. Przede wszystkim jednak ojczyzna oznacza wolno, moliwo rozwoju i przetrwania. Std te ziemi ojczystej si broni nie tylko jako warsztatu pracy, lecz jako skarbu, depozytu narodowego, fundamentu odrodze nia. Takie postawy zapisaa literatura okresu zaborw. Osobna wzmianka naley si cmentarzom, grobom. One rwnie skadaj si na tre ojczystej ziemi. Jake trafnie ujmuje to napis na murze cmentarza zasuonych w Zako panem, bdcy parafraz wiersza Norwida: Ojczyzna, to ziemia i groby. Narody, ktre zapominaj, trac ycie. Cmentarze i groby, czc teraniejszo z przeszoci, ukazuj nard w jego yciu niejako rozoonym w czasie i s dowodem na to, e jego dzieje budowane s przez nie przerwany cig pokole, zoony z ludzi znanych, ale take tych bezimiennych milionw. Ksztatowanie postawy patriotycznej dokonuje si rw nie przez miowanie jzyka ojczystego. Jzyk spenia rol czynnika integru...

Recommended

View more >