Kociewski Magazyn Regionalny Nr 50

  • Published on
    08-Jul-2015

  • View
    870

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kociewski Magazyn Regionalny - do numeru 10 bya to publikacja seryjna Towarzystwa Mionikw Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdaskim i Towarzystwa Mionikw Ziemi Tczewskiej. W roku 1994 nie ukazywa si, a od 1995 r. wydawca, Kociewski Kantor Edytorski, jest sekcj wydawnicz MBP w Tczewie.

Transcript

Kwartalnik spoeczno-kulturalny

KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNYWYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA RADA PROGRAMOWA Kazimierz Ickiewicz - przewodniczcy oraz Irena Brucka, Czesaw Glinkowski, Jzef Golicki, Andrzej Grzyb, prof. Maria Pajkowska-Kensik, Jzef Zikowski. REDAKCJA Roman Landowski Wanda Koucka Halina Rudko

im. Aleksandra SkulelaJMRIJA HISTORII MIASTA TCZEW

WNUMERZE

2 Od redaktora KOPOTY Z DEMOKRACJ 3 Roman Landowski OBY TAK DALEJ Dwadziecia lat mino 7 Maria Pajkowska-Kensik PRAWIE ZOTY DOROBEK czyli o badaniach Kociewia w bydgoskiej uczelni 9 Zbigniew Sakowski MIDZY PIETYZMEM I POKOR A NAKAZAMI SUMIENIA Organizacje nauczycielskie w powiecie starogardzkim 12 Krzysztof Kowalkowski KOCIEWSKA EMIGRACJA W NOWEJ ZELANDII O TYM MWIONO I PISANO (czerwiec - lipiec)

Nr 3 (50) lipiec sierpie wrzesie 2005 PL ISSN 0860-1917 16 Magorzata Gsiorowska, Seweryn Pauch

19 Zdzisaw Mrozek NA WIECZN HAB I ZGORSZENIE WIEKUISTE... Opactwo pelpliskie podczas wojny trzynastoletniej 20 Stefan Galiski SMAKI KOCIEWIA 22 Seweryn Pauch PRZEGLD KORESPONDENTW PIELGRZYMA DO POCZTKU XX WIEKU 24 DNI ZIEMI TCZEWSKIEJ w obiektywie Stanisawa Zaczyskiego 26 Andrzej Wdzik 1. MYLIWY Z LINIEWKA 2. OWCY RENIFERW ZE LIWIN Pradzieje Kociewia 31 Zbigniew Dbrowski EMILIA LISZKOWSKA-PARCZEWSKA Biografia artystki malarki i patriotki Konterfekty 33 Magorzata Gsiorowska OD GORZDZIEJA PO CIEPE Co pozostao po mennonitach 36 Boena Ronowska UNIA EUROPEJSKA ODKRYWA KOCIEWIE 37 Zenon Gurbada PERA BORW TUCHOLSKICH Z dziejw Lipinek (dokoczenie) 40 Hubert Pobocki SZTUDYROWANI WEW PRL-u 44 Bronisawa Kleinzeller W TRZYDZIESTOLECIE TWRCZOCI 44 Boena Ronowska WIERSZE NOWE Senne krokusy, Klucz dzikich gsi 45 Andrzej Grzyb NOWOCI NA REGIONALNEJ PCE 46 KSIKA LAUREAT 46 Andrzej Grzyb OBRAZEK Z BOBOWA PATRZENIE 47 Donat Niewiadomski O PRZESTRZENI YCIA

redaktor sekretarz amanie

naczelny

Magdalena Pawowska skad PRZEDSTAWICIELE TERENOWI Andrzej Solecki (Gniew), Marek liwa (Nowe) WYDAWCA Kociewski Kantor Edytorski Sekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie dyrektor Urszula Wierycho ADRES REDAKCJI I WYDAWCY 83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, tel. (058) 531 35 50 e-mail: kketczew@tlen.pl Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach. Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie. NAWIETLENIE, MONTA I DRUK Drukarnia W&P Waszkiewicz Edward, Elbieta Panter Spka jawna Malbork, ul. Akacjowa 29 Nakad: 1000 egz. Objto: 6 ark. druk. NA OKADCE Jezioro wite koo Ocypla fot. Magorzata Gsiorowska

Kopoty z demokracjledzc przebieg walk i potyczek na polskich ringach politycznych oraz sposb zachowania zawodnikw, wielu kibicw zwtpio. Ja te. I eby si upewni, w jakim kraju yjemy, zajrzaem do Konstytucji. Formalnie niby wszystko si zgadza, bowiem wyczytaem, e Rzeczpospolita Polska jest dobrem wsplnym wszystkich obywate li" (art. 1) i jest demokratycznym pastwem prawnym, urzeczywistniajcym zasady sprawiedliwoci spoecznej" (art. 2). Pojawiy si nowe wtpliwoci: Jaka to demokra cja i jaki rodzaj prawa? Wertujc rne opase sowniki i encyklopedie potwierdziy si moje przypuszczenia: demokracja czyli ludowadztwo jest tak form rzdw, w ktrej wadza pastwowa nominalnie lub faktycznie naley do ludu. Znowu zwt piem - u nas raczej nominalnie. Definicji pastwa prawnego nie szukaem, bo po co, skoro od dawna wiadomo, e prawo nie suy zwykym obywatelom oczekujcym urzeczywistnienia sprawiedli woci spoecznej. Wrciem wic do demokracji, by si dowiedzie jaka to ona jest w Polsce i komu sprzyja. Odpowied znalazem studiujc obszerne haso o demokracji buruazyjnej. Do polskich przeksztace pasuje jak ula! Ten rodzaj demokracji szczyci si systemem przedstawicielskim, konstytucj z obywatelskimi gwarancjami i parlamentem jako or ganem ustawodawczym. Cechuje go wielopartyjny system sprawowania rzdw, konkurencyjna walka o wadz rnych ugrupowa politycznych, a wynik rzdw zaley od parlamentarnej gry si i ukadw. Dowiedziaem si rwnie, e zakres i stopie deklarowanych i faktycznie realizo wanych zasad demokracji s rne w poszczeglnych okresach oraz o tym, e prawa narodu maj czsto charakter formalny. Charakterystyczna jest tendencja ogranicza nia gwarancji obywatelskich w konkretnych sytuacjach ekonomicznych i politycz nych, a nawet amania zasady rwnoci wobec prawa i dostosowania go do potrzeb elit rzdzcych. Pasuje, nawet bez przymiarki. Tylko skd w tak krtkim czasie pojawili si buru je? Czyby si wypali na stoczniowych i grniczych protestach? Wspczesny samozwaczy polski buruj kocha swoj demokracj, znacznie gorzej si obchodzi z narodkiem", ktry stanowi jej to. Przypomina sobie o nim co cztery lata, w kampaniach wyborczych rozdajc bezrobotnym piwo i kiebas, a god nym dzieciom cukierki. Jak za dawnych lat, gdy janie pan witowa okrge roczni ce urodzin. Tylko na piknikach objawia si wsplne dobro wszystkich obywateli.

KMR

ROMAN LANDOWSKI

Oby tak dalejDwadziecia lat minonumer upowania do refleksji, podsumowa i porwna. Wydanie kolejnego egzemplarza naszego pisma, oznaczonego zot" cyfr zachca te do wspomnie i zo bowizuje do zdania sprawy z przebytej drogi. Poniewa droga nie bya usana rami, czynimy to wprawdzie z satysfakcj lecz bez szczeglnej podniosoci, ale za to szczerze, rzetelnie i w taki sposb, by inni z tego mieli poytek.Pierwszy numer Kociewskiego Magazynu Regionalnego" ukaza si w kocu 1986 roku. Kto ciekawski moe zapyta - skoro jestemy kwartalni kiem, dlaczego 50 numer wyszed dopiero teraz, w 2005 roku. Wedug prostej arytmetyki, jubileuszowy numer wi nien trafi do Czytelnikw ju w I kwartale 1999 roku, bo wiem pidziesit numerw rwna si okresowi dwunastu lat i dwch miesicy. Dzisiaj winien si ju ukaza numer platynowy". Co spowodowao t rozbieno? Nie od pocztku nasze pismo byo kwartalnikiem. Do 10 numeru - czyli do 1992 roku - ukazywao si jako publi kacja seryjna o nieokrelonej czstotliwoci, bowiem nie uzyskalimy zgody na wydawanie czasopisma. Rocznie wy chodzi jeden do trzech numerw (najlepszy rok 1987 - zeszyt 2,3 i 4), w zalenoci od napywu materiaw. Byy to wprawdzie zeszyty obszerne 96-120 stron formatu A4) -jeden zeszyt niekiedy by rwny objtoci caego obec nego rocznika. Po przeksztaceniach ustrojowych kraju, likwidacji cen zury i nowelizacji prawa prasowego, KMR" w 1992 roku zosta wpisany do sdowego rejestru dziennikw i czaso pism jako regularny kwartalnik. Ale jednoczenie ze wsp finansowania wycofaa si Rada Miejska w Starogardzie Gdaskim. Pojawiy si te zakcenia" finansowania w jednostce macierzystej, co w sumie spowodowao pra wie dwuletni przerw(1993-1994). Wiatach 1995-1996, oprcz samorzdu tczewskiego, finansowo wspomogy redakcj Pomorska Fabryka Drody w Tczewie, firma Romar w Opaleniu oraz samorzdy gminne w Czarnej Wo dzie, Gniewie, Lubichowie, Osiecznej, Pelplinie i Subkowach. Od 1997 roku peny trud utrzymania regularnego ju kwartalnika wzia na siebie Rada Miejska w Tczewie. Kilka razy zmienialimy szat graficzn. Okadka pierw szych dziesiciu numerw prezentowaa grafiki przedsta wiajce panoramy poszczeglnych miast Kociewia, przy gotowane przez wsppracujcych z redakcj plastykw: Regin Jeszke-Golick z Tczewa i Jana Waaszewskiego ze Starogardu Gdaskiego. Najbardziej utrwaliy si okadki ukazujce urod krajo brazu Kociewia, cieszce si najwikszym uznaniem

50

odbiorcw. By moe, e w przyszoci w podobnej formie bdziemy upowszechnia walory zabytkw architektonicz nych czy panoramy fotograficzne miejscowoci. Spoecznym organem zwierzchnim Kociewskiego Ma gazynu Regionalnego" jest rada programowa Kociewskie go Kantoru Edytorskiego, penica jednoczenie zadania kolegium redakcyjnego pisma. Jej pierwsze posiedzenie odbyo si ju 13 wrzenia 1985 roku. Zatwierdzono wten czas plan pracy i powoano przewodniczcego - dr. J zefa Milewskiego ze Starogardu Gd. Najduej, bo od samego pocztku z rad zwizany jest Jzef Zikow ski, jeden z czterech czonkw zespou zaoycielskie go pisma. W zespole tym pracowa rwnie Jzef Golicki, w radzie obecny od pierwszego numeru, z przerw w latach 1998-2002. Kolejny inicjator powoania pisma, Ro muald Wentowski, w radzie zasiada do 1993 roku jako jej wiceprzewodniczcy. Dugoletnim czonkiem rady - od nr 5 (1986) do chwili obecnej -jest prof. dr Maria Pajkowska-Kensik ze wiecia. Od 1995 roku w zespole tym uczestniczy Kazimierz Ickiewicz, od kilku lat aktualny prze wodniczcy. W latach 1994-2000 przewodniczy Andrzej Grzyb, z rad zwizany od 1989 roku, a wczeniej penicy obowizki sekretarza redakcji. Proponujc skad rady starano si godzi interesy obu rodowisk inicjatywnych -Tczewa i Starogardu Gdaskie go. Ale z chwil rezygnacji Starogardu ze wsppracy i wspfinansowania (1994) z rad poegnali si jego przed stawiciele. Do 1996 roku uczestniczy jeszcze w pracach kolegium Ryszard Szwoch. Znaczcym ogniwem w pracach rady jest obecno Ireny Bruckiej, prezesa Kociewskiego Towarzystwa Owiatowego, utrzymujcej czno ze ro dowiskami szkolnymi. Podstawowym zadaniem rady jest programowanie pra cy redakcji, dbao o waciwy profil i zachowanie odpo wiedniego poziomu kwartalnika. W zwizku z wydaniem 50. ju numeru rada skierowaa do odbiorcw ankiet, by skonfrontowa wasne starania z odczuciami czytelnikw. O udzia w ankiecie poproszono take wsppracujcych autorw, nauczycieli i przedstawicieli intelektualnych elit opiniotwrczych.

Wszyscy uczestnicy ankiety, co nas bardzo cieszy i sa tysfakcjonuje, pozytywnie ocenili zawarto Kociewskie go Magazynu Regionalnego", chwalc zamieszczane w nim treci i sposb redagowania. To zobowizuje i zmusza do utrzymania rangi, chocia wiemy, co i gdzie naley jeszcze poprawi. Rwnie pozytywnie wypowiedziano si o tym, czy pismo spenia zadania edukacyjne. W znakomitej przewa dze Ankietowani potwierdzili, e kwartalnik uczy Kociewia i przywizania do regionu. Nauczycielka ze wiecia przy znaa, e wielokrotnie, w pracy z uczniami, korzystam z ma teriaw zamieszczanych w Waszym Magazynie". Inna na uczycielka (Urszula Grzegorzewska, bibliotekarz z Tczewa) stwierdzia, i pismo jest jednym z najbardziej istotnych narzdzi w propagowaniu regionalizmu na Kociewiu, jest rdem wielu informacji, peni rol inspirujc". Natomiast 19-letnia studentka, Maria Roszak (Trbki Wielkie) sdzi, e nasze pismo, jest niezwykle wanym elementem eduka cji regionalnej na Kociewiu i prezentowane w nim zagad nienia su poszerzaniu wiadomoci wrd czytelnikw w rnym wieku". Jeszcze inny (anonimowy) uczestnik an kiety dodaje: pismo (...) porusza rnorodn tematyk i tym samym zachca do czytania osoby o rnych upodoba niach". Byy te wypowiedzi wrcz radykalne. Jest jedy nym tego rodzaju na Kociewiu - odpowiedzia Czytelnik ze Starogardu. - eby tylko nie chciao si komu likwido wa, jak si stao z Zapiskami Kociewskimi. To byby grzech niewybaczalny. Gadanie o braku pienidzy to brednie, jeli si wyrzuca mas milionw w tym kraju na byle co". Sta nowczy by take anonimowy gos Kociewianina przyby sza", stwierdzajcy: Jako jedyne na Pomorzu moe by wzorem dla innych regionw. Naley zrobi wszystko, eby pismo rozwijao si nadal i jeszcze lepiej suyo umacnianiu tosamoci". Ale nigdy nie jest tak dobrze, eby uwierzy w dosko nao. Zawsze mona lepiej" zachcio kilku uczestni kw ankiety, wrd nich dr Zdzisaw Mrozek, emerytowa ny nauczyciel akademicki z Bydgoszczy, po stwierdzeniu, i wedug jakiego periodyku KMR" jest najlepiej reda gowanym pismem regionalnym w Polsce (!). Najwicej uwag

1. Jak Pani/Pan ocenia zawarto Kociewskiego Ma gazynu Regionalnego"? Jak pismo jest redagowane? 2. Czy pismo spenia swoje zadanie edukacyjne? Czy uczy Kociewia" i przywizania do regionu? 3. Ktra tematyka jest najpeniej prezentowana, a brak ktrej odczuwa Pani/Pan najbardziej? 4. Ktrym problemom omawianym w KMR" - Pani/ Pana zdaniem - naley odda pierwszestwo? (zazna czy X najwyej trzy) a. historii i tradycji b. etnografii i kulturze ludowej c. wszechstronnie rozumianej wspczesnoci d. twrczoci literackiej, artystycznej i ich promocji e. mowie przodkw i tekstom w gwarze f. oglnie regionalizmowi g. wszystkiemu po troch

5. A ktre z wyej wymienionych tematw czyta Pani/ Pan najchtniej? (poda od a. do f. - najwyej trzy) 6. Jak ocenia Pani/Pan szat edytorsk pisma? Czy winno by bardziej ilustrowane? 7. Czy KMR" jest wystarczajcym rdem wiedzy o regionie? Prosz poda ewentualne uzasadnienie: 8. Do kogo pismo winno by adresowane w pierw szej kolejnoci? 9. eby zwikszy zasb treci pisma, to naley: (za znaczy X) a. przeksztaci je z kwartalnika w dwumiesicznik? b. zwikszy objto kwartalnika z 48 do 72 stron? c. inne 10. Inne uwagi, opinie, spostrzeenia, propozycje?

dotyczy wad kolportau. C z tego, e pismo w swoim zaoeniu dobrze suy edukacji, rozwija regionaln tosamo, skoro nie dociera do tych, ktrzy t nauk powinni pobiera. To podobnie jak - powiedzia kto - dobra szkoa bez uczniw. A wic do koca nie spenia edukacyjnego zadania, jeli dociera zdecydowanie wycznie do osb zainteresowanych" (Seweryn Pauch, Tczew). Rzecz w tym, by pismo docierao rwnie, i przede wszystkim, do tych mniej wiadomych swego regionu. Z pewnoci KMR edukuje, uczy Kociewia" -potwierdza Tomasz Winiewski z Pochocina, ale natychmiast dodaje po 20 latach funkcjonowania, niestety, niewielu ludzi wie o istnieniu pisma". Byy te uwagi o tym, e brak caociowo przemylanego spojrzenia na edukacj regionaln" (Dojrzay", nauczyciel z Tczewa). T uwag moemy zripostowa od rki: nasze amy s otwarte, zamiecimy kady materia na ten temat. Niech si odezw metodycy edukacji regionalnej! Analizujc odpowiedzi na pyt. 3 ankiety, doszlimy z Czytelnikami do wspl nego wniosku (bo jestemy tego wiadomi), e na amach pisma najpeniej jest prezentowana tematyka historyczna. Potwierdzili to prawie wszyscy (97%) uczestnicy ankiety. Dodatkowo fakt ten potwierdza bibliografia zawartoci KMR" (1986-2000), gdzie tematyka historyczna obejmuje niemal poow wszyst kich wymienionych pozycji. Do obecnego numeru wcznie opublikowalimy prawie 400 tekstw o historii Pomorza, Kociewia, miejscowoci kociewskich i pomorskich rodach. Ankietowanym to wprawdzie nie przeszkadza, ale wiemy i proporcja wobec prezentowania wspczesnoci jest niewaciwa. Najwikszym niedosytem treci (30%) okazaa si niewystarczajca ilo materiaw o gwarze i tekstw w gwarze kociewskiej. Potrzeb edukacji regio nalnej poprzez poznawanie mowy przodkw zgaszaj gwnie nauczyciele, pra gncy zachci modzie do udziau w rnego rodzaju turniejach recytator skich i gawdziarskich. Niedostatek ten uda si, chocia czciowo, zniwelowa poprzez uprzystpnienie prac dyplomowych powstaych pod kierunkiem prof. Marii Pajkowskiej-Kensik. To ju spory dorobek, o ktrym Promotorka pisze na nastpnych stronach niniejszego numeru KMR". Jeli dyplomanci zechc si nim podzieli, tematem tym wzbogacimy nasze amy na kilka lat. Racj naley te przyzna m.in. tym, ktrzy odczuwaj brak informacji i rze telnej wiedzy o geografii regionu, turystyce, przyrodzie tej ziemi i jej ochronie. Dotychczas przez te wszystkie lata tematyka wszechstronnie pojtej ekologii gocia w KMR" zaledwie kilkanacie razy. Nadrobimy te zalegoci! Interesujce wyniki day od...

Recommended

View more >