Kociewski Magazyn Regionalny Nr 51

  • Published on
    12-Jul-2015

  • View
    594

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kociewski Magazyn Regionalny - do numeru 10 bya to publikacja seryjna Towarzystwa Mionikw Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdaskim i Towarzystwa Mionikw Ziemi Tczewskiej. W roku 1994 nie ukazywa si, a od 1995 r. wydawca, Kociewski Kantor Edytorski, jest sekcj wydawnicz MBP w Tczewie.

Transcript

KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNYKwartalnik spoeczno-kulturalnyNr4(51)padziemik'listopadgrudzie2005PLISSN 0860-1917WYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA RADA PROGRAMOWA Kazimierz Ickiewicz - przewodniczcy oraz Irena Brucka, Czesaw Glinkowski, Jzef Golicki, Andrzej Grzyb, prof. Maria Pajkowska-Kensik, Jzef Zikowski. REDAKCJA Roman Landowski Wanda Koucka Magdalena Pawowska Halina Rudko redaktor sekretarz skad amanie naczelny

Miejska Biblioteka Pu&liczoaim, A l e k s a n d r a Skulieia SEKCJA HISTORII MIASTA TCZEW W NUMERZE

2 Od redaktora GORCY CZAS 3 UCHWAA III KONGRESU KOCIEWSKIEGO 4 Kazimierz Denek WALORY TURYSTYCZNE KOCIEWIA SZANS ROZWOJU W EUROPIE REGIONW 7 Marek liwa DIASPORY NA PRZYKADZIE NOWEGO NAD WIS 10 Kazimierz Denek SZEDZIESITE URODZINY SZKOY 14 Zenon Gurbada PIELGNUJ TRADYCJE RYCERSKIE W NOWEM 17 Roman Landowski POOENIE I LUD KOCIEWIA 22 Magorzata Gsiorowska, Seweryn Pauch PIREM REPORTERW O KONGRESIE 23 Seweryn Pauch RELIKTY PRZESZOCI 27 Irena Opala, Ewa Rogalska REGION W TWRCZOCI ARTYSTW LUDOWYCH 30 R E G U L A M I N WYRNIENIA R E D A K C Y J N E G O KOCIEWSKIEGO MAGAZYNU REGIONALNEGO" P N . PIERCIE M E C H T Y L D Y 30 Hubert Pobocki WANTA NOC (Kolda kociewska) 31 Andrzej Wdzik 3. LUDZIE PUSZCZY Pradzieje Kociewia 35 Roman Landowski SPOECZNO WIEJSKA W YCIU CODZIENNYM PRZODKW 36 Anna Rejewska JAK W SZKOLE W DRAGACZU UCZYMY REGIONALIZMU... 38 Edward Jakiel POETYCKA PODR PRZEZ REGION I CZAS W LIRYCE ANDRZEJA GRZYBA, ROMANA LANDOWSKIEGO I JANA MAJEWSKIEGO 41 Hubert Pobocki OKO WEW OKO ZES OJCZULKAM WANTYM 44 BOE NARODZENIE POETW 45 Maria Kadziska PLENER W SZKOLE 47 PO ANKIECIE ZOTY N U M E R " 47 Wspomnienie o Michale Misiornym SZED POZA UKADEM 48 Andrzej Solecki ZANIM POWSTAA SOLIDARNO" 48 Ryszard Rogaczewski SERDECZNE WIATA STRONY

PRZEDSTAWICIELE TERENOWI Andrzej Solecki (Gniew), Marek liwa (Nowe) WYDAWCA Kociewski Kantor Edytorski Sekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewiedyrektor Urszula Wierycho

ADRES REDAKCJI I WYDAWCY 83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, tel. (058) 531 35 50 e-mail: kketczew@tlen.plRedakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach.

Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie. NAWIETLENIE, MONTA I DRUK Drukarnia W&P Waszkiewicz Edward, Elbieta Panter Spka jawna Malbork, ul. Akacjowa 29 Nakad: 1000 egz. Objto: 6 ark. druk.

NA OKADCE Z i m o w a droga w lesie koo Czarnej Wody fot. Jerzy Redlarski

KMR

1

Gorcy czasPadziernik tego roku by gorcym miesicem, co nie znaczy, e byo upalnie, chocia pogoda dopisaa. Temperatur podnosia jednak kampania wyborcza, same wybory i powyborcze szalestwa zwycizcy. Doczekalimy si panowania zintegro wanego, bowiem rzd i prezydent trafi w te same rce. Przy okazji poczstowano spoeczestwo przykadami pazernoci na wadz, obudy, kamstw i oszczerstw. Podano znowu nowe slogany i dowcipy, m.in. o sejmowym stoliku brydowym przy ktrym zmienili si tylko rozdajcy i gracze, o zmianie nazwy ugrupowa politycz nych (partie moherowych beretw i welurowych kapeluszy). Sowem: nic nowe go. Pojawiy si tylko odnowione figury dziaajce w starym stylu. Nowym zjawi skiem jest jakby zynanie tekstw przemwie, jak u niepilnych uczniw podczas klaswki. Na Kociewiu wszystkie te polityczne dyrdymay przeszy z umiarkowanym zainte resowaniem. Podobnie jak w caym kraju, co drugi dorosy mieszkaniec poszed do urny, nie do koca wierzc, e ma wpyw na usprawnienie Rzeczpospolitej. Czyby wiksz uwag powicono III Kongresowi Kociewskiemu, trwajcemu w czasie 20-22 padziernika? Stawiam znak zapytanie, bowiem teza to nader ryzykowna. Po raz trzeci elita dziaaczy, samorzdowcw, regionalistw i twrcw debatowaa na tematy regionalnej gospodarki, edukacji, ekologii, kultury i turystyki. W Starogar dzie mwiono o szansach gospodarki, w Nowem o historii i tradycji regionu, w wieciu o edukacji i kulturze, a w Tczewie rozprawiano o promocyjnych walorach turystyki. Kongresowi, jak zawsze, towarzyszyy wystawy, koncerty, promocje. W ramach tczewskiego dnia popoudniow cz obrad powicono Kociewskie mu Kantorowi Edytorskiemu, ktremu przypada 20. rocznica pracy wydawniczej i Kociewskiemu Magazynowi Regionalnemu", poniewa akurat w tym czasie ukaza si kolejny 50 numer tego kwartalnika. Kongres poprzedzia seria przernych imprez promujcych kociewski region, a to gwnie w zwizku z Rokiem Kociewskim ogoszonym na 2005 przez Sejmik Wojewdztwa Pomorskiego. Pen zawarto programu kongresu i przebieg imprez towarzyszcych przeka zana zostanie w specjalnej publikacji, zawierajcej komplet materiaw, referatw, opinii i relacji prasowych. Co ciekawsze teksty zamieszcza bdziemy take na naszych amach.

2

KMR

Jak zwykle, w czasie takich obchodw zastanawiano si, czy i komu potrzebne s podobne kongresy. Mona si sprze cza, co by dokonano bez kongresw, a co z ich udziaem, ale jedno jest pewne - kongresy inspiroway i motywoway dziaania. Dziesicioletni okres midzykongresowy (1995-2005) odkry spory potencja spoecznych inicjatyw. Nie przy padkowo wrcio okrelenie o kociewskim renesansie, po raz pierwszy zasto s o w a n e w 1986 roku po utworzeniu Kociewskiego Magazynu Regionalnego". Efektem I Kongresu Kociewskiego byo m.in. powoanie Kociewskiego Towarzy stwa Owiatowego, potem powstaa Fe deracja Stowarzysze i Zwizkw Kociewska Wiba". Inn spraw jest to, jak te wane instrumenty dziaa regional nych s wykorzystywane w praktyce. Gdy obejrzymy si wstecz - zrobiono duo. Powstao wiele nowych zespow folklorystycznych, powoano szereg szkol nych izb regionalnych, bdcych waci wym warsztatem przekazywania wiedzy 0 ziemi najbliszej. Oywia si dziaalno wydawnicza rnych podmiotw, zwasz cza w zakresie promowania turystyki. Wytyczono kilka nowych szlakw tury stycznych. Najtrudniej prawdopodobnie oywi dziaalno gospodarcz, ktra nie jest zalena tylko od dobrych chci po szczeglnych ludzi. Tu nie wystarczy zapa spoecznego regionalisty. Mimo pewnych napi, ktre towarzy szyy przygotowaniom kongresu, tu i w dzie organizacyjnych niedorbek, bo przecie zawsze mona lepiej, idea co 5-letniego zastanawiania si, co i jak da lej, gdzie i dlaczego lepiej, sprawdza si. I dlatego kongresy s potrzebne.

Uchwaa III Kongresu KociewskiegoWielce si na polskiej ziemi zmienio i zmienia. Mijaj stulecia, a Polska ronie wrd zmiennych kolei losw, jak ten wielki dziejowy db, ze swoich zdrowych korzeni... To jest wielkie dziedzictwo, z ktrym idziemy w przyszo... Oto ziarno pszeniczne, ktre pado w ziemi, w t ziemi i przynioso owoc stokrotny.

Jan Pawe II My Kociewiacy, wiadomi ponadczasowej wartoci dzie dzictwa kulturowego i gospodarczego naszego Regionu, przekazanego przez poprzednie pokolenia; przekonani o koniecznoci ochrony kociewskiego dziedzictwa, a przede wszystkim jego rozwju; jestemy zdecydowani podejmowa dziaania zmierzajce do nieustannego przypomina nia i utrwalania tradycyjnych wartoci oraz ubogacania ducha i materii Ziemi Kociewskiej. Pragniemy zachowa dla kolejnych pokole kociewski obszar kulturowy i owoce pracy naszych poprzedni kw. Nasza spoeczno lokalna, w poczuciu swej godnoci zainicjowaa z now, dotychczas nieznan si, ruchy spo eczne skierowane na przywracanie tradycyjnych dla nas wartoci, by oprze na nich nasze dziaania. Wanie ten rodzaj aktywnoci, poczucie wpywu, opar cie na rodzimych wartociach, dziaanie w swoim wasnym interesie stanowi o podmiotowoci kulturotwrczej oby wateli naszej Maej Ojczyzny -Kociewia. Potencja aktywnoci mieszkacw skupionych w dziaaniach rnych podmiotw: samorzdw, stowarzy sze, organizacji i instytucji jest niewtpliwym atutem oraz dobrym budulcem rozwoju gmin i miast Kociewia. Warunkiem tego jest podjcie wsplnego wysiku nie tyl ko dla zachowania dziedzictwa kulturowego, ale przede wszystkim cigego ubogacania go. W Nowej Europie, naszej Maej Ojczynie, potrzebne s wielkie dziea. Potrzebni s nauczyciele, wychowawcy, mistrzowie ycia dla budowania walorw kulturotwrczych i nowoczesnego spoeczestwa regionalnego. My Kociewiacy, mamy obowizek pomnaania dorob ku Naszych Przodkw i przekazania go potomnym. Mamy obowizek gosi dojrzao, wyrazisto i bo gactwo Kociewia. Postanawiamy dobro to - tak w wymiarze duchowym, jak i wietnoci materialnej - rozwija, by Region Kocie wia silnie wpisa si w organizacyjno-gospodarcze struk tury europejskie. Jestemy nowoczeni szanujc tradycje.Na zakoczenie III Kongresu Kociewskiego, Jerzy Cisewski, prezes Federacji Stowarzysze i Zwizkw Kociewska Wiba" odczyta uchwa, ktra przyjta zostaa przez aklamacj.

KMR

3

KAZIMIERZ DENEK

Walory turystyczne Kociewia szans rozwoju w Europie Regionw

P

roblematyka zainteresowa III Kongresu Kociewskiego ma wymiar rodzinny, lokalny, regio nalny, oglnopolski, europejski i globalny. Pozostawienie ktrego z nich na uboczu ub zbytnie preferowanie stanowi zarzewie takich niebezpieczestw, jak: zamknicie, separa tyzm, zaciankowo, centryzm, totalitaryzm. Wyodrbnia nas Polakw jako Nard, mieszkacw Pomorza a w jego obrbie Kociewia. Stanowi o nas na przestrzeni dziejw. Od pocztku nosi zna miona chrzecijaskie, co znajduje swj rezonans w przeszo tysicletniej historii Polski, Pomorza i Kociewia. Do roli troskliwych gospodarzy kultury, edukacji i turystyki coraz bardziej zmierzaj samorz dy. To na poziomie gmin, powiatw i wojewdztw spoczywa odpowiedzialno ksztatowania maych Ojczyzn i ich dziedzictwo narodowe, gospodark, kultur, edukacj, ekologi, zdrowie, sport, kra joznawstwo i turystyk. Turystyka jest fenomenem ostatnich dziesicioleci i najwikszym przemysem" wiata. Staa si czynnikiem napdowym transportu, budownictwa, gospodarki komunalnej, rozwoju regional 1 nego. Przyczynia si do ochrony rodowiska i dbr kultury . Std donioso obrad i konkluzji, ktre zostan podjte przez III Kongres Kociewski. Maa OjczyznaJedn z maych Ojczyzn Polski jest Kociewie. Co to jest maa Ojczyzna? To suma wasnych indywidual nych odczu, wspomnie, oczekiwa, planw i na dziei. Moe ni by matka pochylona w ogrdku w powo dzi kwiatw; ojciec klepicy kos w nadcigajcym ciepym czerwcowym wieczorze; dom rodzinny z kamie niem u wga, z kwiatami w oknach, z podog umyt przez mam; modlitwa wieczorna; ufne bociany; ki umajone; krzye i figury przydrone; szkoa; nauczyciel; prefekt; pie czenie ziemniakw w ognisku na polu; rezurekcja; kuropa twy i baanty w ogrdku; babie lato; konie i krowy na pastwisku; koloryt pszenicznych anw, rumiankw i modrakw; kapliczki na rozdroach; mae cmentarze; piewne brzczenie pszcz; znak krzya, ktry czyni siewca rzuca jc pierwsz gar zboa na skiby ziemi, wzgldnie matki ukadajcej do snu dziecko lub towarzyszcy przy krojeniu nowego bochenka chleba; ulica, na ktrej upyno dzie cistwo i gdzie kwity malwy i jaminy; znajome pagrki wsi; owal jeziora; brzegi rzeki; miasto, w ktrym uczszczao si do szkoy; plusk wilanych fal w Tczewie; pobrzkiwanie ostrzonych kos na polach i serdeczne pozdrowienia przy pracy: Niech bdzie pochwalony Jezus Chrystus", w odpo wiedzi Panie Boe zapa"; piew ptakw w zarolach; nad latujce bociany, symbolizujce ycie i gniazdo rodzinne. lekko pofadowanych, morenowych pagrkw, poprzeci nanych dolinami Wisy, meandrujc Wierzyc i Wd (Czar n Wod) ich dopywami (Janki, Wgiermucy, Wietcisy): cienistych jarw i wwozw; omszaych gazw narzutowych; licznych polodowcowych jezior, rolinnoci wodnej i torfowo-bagiennej; stanowisk dbw, cisw, brekini, lip i bukw; zwartych cian lasw i Borw Tucholskich. W Borach Tucholskich znajduj si tereny jeszcze dzie wicze i nienaruszone, ktre zachoway swj pierwotny cha rakter. Kompleksy lene z Borami Tucholskimi na czele s bogate w zwierzyn own i obfituj w runo lene. S rajem dla myliwych i grzybiarzy. Tomasz Wiczyski i Ryszard Szwoch trafnie okrelaj Kociewie jako krain wrd lasw, jezior i rzek"2. Oprcz wybitnych walorw przyrodniczo-geograficznych Kociewie szczyci si bogactwem licznych obiektw zabytkowych: grodzisk, cmentarzy, dworkw, kociow, paacw, chat kociewskich, miejsc pamici. Szczegln osobliwo stanowi: zesp klasztorny z trjnawow ka tedr w Pelplinie; pokrzyacki zamek z XIII-XIV w., paac Marysieki z XVII w. w Gniewie; ruiny zamku z XIV w., pnogotycki koci farny z XV w., fragmenty murw obronnych z XV w. w wieciu; zespoy staromiejskie Skar szew, Starogardu i Tczewa oraz skansen inynierii" z ko ca XIX w. w postaci dwch mostw na Wile w Tczewie. Pamitam swj pierwszy przyjazd do Tczewa od strony Malborka, zwaszcza jak pocig, niby ptak prujcy powie trze, przebieg po wyniosym mocie nad szerok dolin. W dole ujrzaem pow Wis, tulce si nad jej wybrzeem domy, jak kurczta pod kokosz, pitrzce si wieyce wi ty, wybiegajce nad sdziwy grd Sambora, niczym duch panujcy nad zgiekiem mrowiska ulicznego. Taki obraz Tczewa zachowa si w mym umyle i sercu po dzi dzie.

Walory krajoznawczo-turystyczne KociewiaKociewie jest jednym z regionw etniczno-kulturowych Pomorza. Naley do regionu turystycznego Polski okrelanego Pojezierzem Pomorskim. Obsza rowo identyfikowane jest z regionem fizyczno-geograficz nym o tej samej nazwie. Przypomina barwny pasiak utkany z:

KMR

Wisa staa si moj rzek domow. Urosa do symbolu tczewskiej maej Ojczyzny. Uosabiaa: dum narodow, patriotyzm i wolno. Kojarzya mi si z du Ojczyzn, swoistym traktem od gr do morza, od czasw dawnych do wspczesnoci. Doszukiwaem si w niej symbolu wiadka zmiennych dziejw narodu i Tczewa o wiele bardziej krtych ni ona od swych rde w ponad 150 wykapach Baraniej Gry po ujcie w Batyku. Przychodziem nad ni czsto. Obserwowaem j gdy ledwo ockna si ze snu i dymia jeszcze oparami mgy porannej. Podziwiaem j w zotej powodzi porannego soca. Przedkadaem nade wszystko przechadzki nad Wis w letni, pny wieczr. Pogodne niebo z ksiycem i gwiazdami przegldao si w cichej, bkitnej tafli upionej Wisy. Wrd uroczystej ciszy dolatyway dalekie odgosy szczekania psw i rozmw rybakw. Z rybakami udao mi si nawiza blisze kontakty. Dowiedziaem si od nich jak drzewiej" po Wile pyway: szkuty, komigi, galary, dubasy, ywy, byki i kozy. Dzi chtnie ogldam je z okazji pobytu w Tczewie w Muzeum Wisy3. Do moich ulubionych utworw o Wile nale wci wiersze: S. Filleborna: Do Wisy": Wiso! Kwieciem i pery ozdobna dziewico, Siostro myli i uczu, matko, piastunico! Lubi szumy twej fali, gdy rankiem majowym, Ciepym tchnieniem owiana, sodkim szmerem brzmica, Srebrn piersi swawolisz z twoim brzegiem powym, To twa fala tak smtna, tak cicho cieknca Poi dusz; dla ciebie niby w szczodrej dani... W. Wolskiego: Zapa" Moje marzenia - to szczyty Tatrw, A moje myli - to Wisy fala. W. Broniewskiego: Mazowsze" Rzeko pikna, rzeko polska, rzeko mojego ycia dokd pyniemy ? Jeli u twoich uj jest moja rado ostatnia, zabierz mnie, pikna polska rzeko, Wiso... Pamitam jak w Kole Krajoznawczym Modziey Szkol nej PTK Liceum Administracyjno-Handlowego w Tczewie uczyem si wiersza H. Derdowskiego: Tom, gdzie Wisa od Krakowa", ktry jest hymnem kaszubskim. Mio i hod pikna Kociewia pozwol sobie wyrazi sowami E. Orzeszkowej: Kocham ci w woniach tej ziemi i w piewach twych ptakw, w szelecie kosw, w szu mach lasw, dzwonieniu wd, w mgach nad kami. Ko cham ci w kwiatach twych pol...

Recommended

View more >