Kociewski Magazyn Regionalny nr 58

  • Published on
    26-Oct-2015

  • View
    316

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kociewski Magazyn Regionalny - do numeru 10 bya to publikacja seryjna Towarzystwa Mionikw Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdaskim i Towarzystwa Mionikw Ziemi Tczewskiej. W roku 1994 nie ukazywa si, a od 1995 r. wydawca, Kociewski Kantor Edytorski, jest sekcj wydawnicz MBP w Tczewie.

Transcript

  • lipiec sierpie wrzesie 2007 Rok XXII

    CENA 3,00 z PL ISSN 0860-1917

  • Park Dendrologiczny w Wirtach Fot. Alicja Rudko

    *

  • KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNY Kwartalnik spoeczno-kulturalny

    Nr 3 (58) lipiec ' sierpie wrzesie 2007 * PL ISSN 0860-1917

    WYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA

    RADA PROGRAMOWA Kazimierz Ickiewicz - przewodniczcy oraz Irena Brucka, Czesaw Glinkowski, Jzef Golicki, Andrzej Grzyb, Krzysztof Korda, prof. Maria Pajkowska-Kensik, Jzef Zikowski.

    REDAKCJA Roman Landowski redaktor naczelny Wanda Koucka sekretarz Halina Rudko opracowanie graficzne i amanie

    Przedstawiciele terenowi Andrzej Solecki (Gniew), Marek liwa (Nowe)

    WYDAWCA Kociewski Kantor Edytorski Sekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie dyrektor Urszula Wierycho

    ADRES REDAKCJI I WYDAWCY 83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, tel. (058) 531 35 50 e-mail: kketczew@tlen.pl

    Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach.

    Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie.

    NAWIETLENIE, MONTA I DRUK Zakady Graficzne im. J. Czyewskiego Tczew, ul. Kwiatowa 11

    Nakad: 1000 egz. Objto: 6 ark. druk.

    NA OKADCE

    Okolice Opalenia fot. Stanisaw Zaczyski

    2 BEZ POEGNANIA 3 Magorzata Kruk

    KOCIEWIE W INTERNECIE

    4 Micha Kargul PIDZIESIT LAT ZRZESZENIA NA KOCIEWIU

    8 Jarosaw Szuta ART W POMORSKICH NAZWACH GEOGRAFICZNYCH

    10 Z KSIGI MYLI POLSKIEJ 11 Andrzej Wdzik

    11. ZDOBYWCY WIATA Pradzieje Kociewia

    15 Krzysztof Kowalkowski WERNIKOWSCY - NIEZNANY RD SZLACHECKI NA KOCIEWIU

    18 Halina Rudko PREZENTACJE I WYSTAWY

    20 Elbieta Brzdowska GIMNAZJALICI Z JEEWA POZNALI HISTORI SWEJ MAEJ OJCZYZNY

    23 Kazimierz Ickiewicz KSIKA O GRZEGORZU CIECHOWSKIM

    24 OBYWATELOWI G.C.

    26 PIERCIE MECHTYLDY DLA WYRNIONYCH

    26 Kamila Gillmeister HISTORIA I FUNKCJE KRZYY I KAPLICZEK PRZYDRONYCH (cz. 1)

    30 Ewa Kowalczykowa RODZINA Z POMORZA (dokoczenie)

    36 Irena Opala REGINA MATUSZEWSKA Z CZARNEGOLASU

    41 Bogdan K. Bieliski WTEK KASZUBSKI W KOCIEWSKIEJ FAMILII TOLLIKW

    44 SAD ZOTYCH JABEK Autorzy wyrnieni Juweniliw poetyckich XII Pomorskiego Festiwalu Poetyckiego im. Ks. Janusza St. Pasierba

    46 OD AUTORA - wstp z przygotowywanej do druku ksiki Przywrmy pami" Czesawa Glinkowskiego

    47 ks. Robert Kaczorowski SOWO O PUBLIKACJI GRZEGORZ CIECHOWSKI 1957-2001. WYBITNY ARTYSTA RODEM Z TCZEWA"

    48 Edward Jakiel NASZ ODBIEGY W BANIE WIAT

    KMR 1

  • Wicej nie napisze... Nic niby tu nie zmienione, a jednak pozamieniane. (...) I wieczorami lampa ju nie wieci.

    (...) Co si tu nie zaczyna w swojej zwykej porze. Co si tu nie odbywa

    jak powinno.

    Kto tutaj by i by, a potem nagle znikn i uporczywie go nie ma. (...)

    Wisawa Szymborska, Nic dwa razy", Wybr wierszy

    Z wielkim smutkim informujemy Czytelnikw, e jest to ostatni numer naszego kwartalnika zredagowany przez Romana Landowskiego - redaktora naczelnego Kociewskiego Magazynu Regionalnego" od 1986 roku.

    Od wielu lat na tej stronie dzieli si z Czytelnikami swoimi refleksjami i spostrzeeniami dotyczcymi polskiej rzeczywistoci.

    Roman Landowski odszed 22 sierpnia 2007 roku, stanowczo za wczenie, przegrawszy walk ze straszliw chorob. Pozostawi jednak po sobie bogaty dorobek literacki, szczeglnie dotyczcy dziejw Tczewa i Kociewia, z ktrego kolejne pokolenia czerpi i czerpa j bd po wsze czasy.

    Trudno bdzie Go zastpi, jako znakomitego historyka, regionalist i edytora.

    Zadaniem redakcji jest, by pracy Romana Landowskiego nie zniszczy i jak najlepiej kontynuowa Jego dzieo, zachowujc w ten sposb pami o Nim.

    Redakcja

  • MAGORZATA KRUK

    Kociewie w Internecie

    Wlutym tego roku obchodzilimy dwusetn rocznic pojawienia si nazwy Kociewie w rdach pisanych. W zwizku z tym Zrzeszenie Kaszub-sko-Pomorskie Oddzia Kociewski w Tczewie zorganizowao dwie sesje. Pierwsza miaa charakter stricte historyczny, bowiem dotyczya pobytu wojsk napoleoskich na Kociewiu w 1807 roku. Natomiast druga zostaa powicona kociew-skim serwisom internetowym. Wsporganizatorem ostatniego spotkania, ktre odbyo si 18 maja 2007 roku pod nazw Kociewie w Internecie. Z okazji 200. rocznicy Urodzin regionu", bya tczewska filia Wojewdzkiej Biblioteki Pedagogicznej im. Gdaskiej Macierzy Szkolnej w Gdasku. Biblioteka zorganizowaa rwnie okolicznociow wystaw powicon ksidzu Bernardowi Sychcie. Otwarcia sesji dokonaa Hanna Pacholska - kierownik tczewskiej biblioteki pedagogicznej. Na spotkaniu obecni byli m.in.: zastpca prezydenta miasta Tczewa, Mirosaw Pobocki (jeden z prelegentw), radni Rady Miejskiej (Bogumia Jeszke, Kazimierz Ickiewicz) i Rady Powiatu (Wiesawa Quella) oraz Sejmiku Wojewdztwa Pomorskiego (Jan Kulas), dyrektor Wojewdzkiej Biblioteki Pedagogicznej im. Gdaskiej Macierzy Szkolnej w Gdasku - Magorzata Kos. Spotkanie poprowadzi Micha Kargul.

    Jako pierwsza wystpia Barbara Jackiewicz, redaktor prowadzcy Radia Fabryka", ktra wyjania, w jaki sposb mona odbiera radio. Jako ciekawostk podaa, e 1 czerwca Fabryka" obchodzi ju swoje trzecie urodziny. Wspomniaa o dziaaniach radia na rzecz promocji regionu, za co midzy innymi otrzymao pochwa Polskiej Izby

    Komunikacji Elektronicznej Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Promocja regionu wyraa si chociaby poprzez emisj utworw artystw piewajcych w ludowych klimatach, jak chociaby Kapela Kociewska", czy zesp Jordan". Poza tym w Radio Fabryka" mona usysze wykonawcw pochodzcych z naszego regionu: zesp GTC", Von Zeit", Romana Puchowskiego. Barbara Jackiewicz stwierdzia, e motyw Kociewia pojawia si w takich audycjach, jak: Sportowa Fabryka" i Fabryka Kulturalna", a przede wszystkim w ubiegorocznych Spotkaniach z histori Tczewa" i Spotkaniach z Kociewiem". Barbara Jackiewicz wrczya rwnie podzikowania Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskiemu za wspprac przy realizacji audycji regionalnych.

    Kolejna prelegentka, Jolanta Pobocka, reprezentowaa serwis tcz.pl. Jest to popularne rdo wiedzy o miecie, o czym wiadcz badania statystyczne. Od 17 kwietnia do 17 maja br. zanotowano ponad 110 000 odwiedzin i prawie 800 000 odwiee. Tcz.pl to nie tylko serwis informacyjny, podajcy wiadomoci kulturalne i spoeczno-polityczne o miecie, to rwnie forum wymiany pogldw. Prelegentka zauwaya, e zwaszcza przed wyborami samorzdowymi czaty z kandydatami cieszyy si du popularnoci.

    Nastpnie Piotr Koczewski przedstawi funkcjonowanie serwisu ekociewe.pl. Na pocztku przypomnia trudnoci zwizane z uzyskaniem wasnego miejsca na serwerze. Podkreli, e serwis obejmuje cay region, albowiem s w nim zapowiedzi imprez z trzech powiatw kociewskich, rwnie

    Od lewej: Piotr Koczewski (siedzi),

    Hanna Pacholska, Jan Kulas

    i Krzysztof Korda. Fot. Damian Kullas

  • wieckiego, przesyane przez redakcj Gazety Pomorskiej". Ekociewie zawiera take przewodnik po ciekawych miejscach w regionie. W najbliszej przyszoci zamierza si utworzy m.in. dwa odrbne dziay: Kultura i Kuchnia, wsptworzony z koami gospody wiejskich. Warto podkreli najnowsz inicjatyw omawianego serwisu z okazji Urodzin regionu - Powszechny Spis Kociewiakw i Przyjaci Regionu (www.kociewie.eu), ktry cieszy si mniejsz popularnoci ni oczekiwali twrcy.

    Organizator spotkania, Krzysztof Korda, poruszy kwesti bibliotek cyfrowych na przykadzie Kociewskiej Biblioteczki Internetowej (www.kbi.tczew.pl). Pomys utworzenia KBI narodzi si pod wpywem organizowanych sesji popularnonaukowych powiconych nieznanym, aczkolwiek wybitnym postaciom zwizanym z Kociewiem. Zaistniaa potrzeba utrwalenia na pimie wygaszanych referatw przez prelegentw - historykw. W zwizku z trudnociami zwizanymi z wydaniem materiaw po-sesyjnych drukiem, prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomor-skiego Oddziau Kociewskiego w Tczewie postanowi wyda je w wersji cyfrowej. Nastpio to w kwietniu zeszego roku i od pierwszego dnia promocji ksika pt.: Postacie z Kociewia. ladami nieznanych dziaaczy spoeczno-kul-turalnych XVIII-XX wieku" cieszya si wielkim zainteresowaniem internautw. Przykadowo w cigu 11 miesicy zanotowano blisko 1400 pobra. To dao pocztek Kociewskiej Biblioteczce Internetowej, ktra zawiera ksiki, czasopisma, prace zaliczeniowe studentw historii, wystawy prac artystycznych, audycje radiowe. Krzysztof Korda podkreli due zasugi Damiana Rohraffa w tworzeniu technicznym KBI.

    Ostatni prelegent, Mirosaw Pobocki, wiceprezydent Tczewa, przedstawi zagadnienia dotyczce wprowadzenia e-urzdu w Tczewie. Jak powiedzia, to nie tylko moliwo praktycznego zaatwienia kadej sprawy w urzdzie bez koniecznoci wyjcia z domu, chociaby dziki udostpnianiu wszelkiego typu formularzy dla interesantw w wersji on-line. E-urzd - to rwnie sprawne zarzdzanie dokumentami w formie elektronicznej, elektroniczny obieg informacji w urzdzie, monitorowanie obcienia dokumentami i zadaniami pracownikw, moliwo uywania elektronicznych podpisw, zintegrowany system informacji skadajcy si z kilku elementw, m.in. systemu informacji przestrzennej. Zakada si rwnie utworzenie wasnej portalowej strony WWW, zawierajcej wszystkie informacje o miecie na wzr Wrt Pomorza". Prezydent poruszy rwnie zagadnienia e-szkoy, e-turystyki, e-zdro-wia. Poda za przykad wojewdztwo lskie, gdzie na miejsce ksieczki rumowskiej wprowadzono elektroniczn kart dla kadego pacjenta. Mwi rwnie o wprowadzeniu elektronicznego biletu tzw. karty miejskiej, monitoringu oraz internetowego dostpu do zasobw biblioteki publicznej. Zgromadzonym zostay rozdane ankiety dotyczce wprowadzone e-urzdu, ktre wypenili na potrzeby samorzdu miasta Tczewa.

    Po wystpieniu wszystkich prelegentw rozgorzaa dyskusja. Poruszano kwestie darmowego dostpu do in-ternetu, o ktrym wczeniej mwi Mirosaw Pobocki, informatyzacji spoeczestwa, zagroe w sieci komputerowej...

    Biblioteka wzbogacia swj ksigozbir o cenny dar od Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego - Kultur materialn Borw Tucholskich" autorstwa ks. Bernarda Sychty.

    Tekst wygoszony podczas czerwcowego Zjazdu Rady Naczelnej ZKP w Tczewie

    MICHA KARGUL

    Pidziesit lat Zrzeszenia

    na Kociewiu

    ieco bez echa upywa w tym roku okrga, pidziesita rocznica powstania Zrzeszenia Kociewskiego. Jest to take pidziesiciolecie, cho z kilkoma

    przerwami, bogatej dziaalnoci zrzeszeniowej na Kociewiu. Cho wspczesny ruch regionalny na Kociewiu zainaugurowa w 1938 roku Edmund Raduski, wydajc pierwszy numer miesicznika Kociewie", dodatku do Goca Pomorskiego" i Dziennika Starogardzkiego", to pocztkw wspczesnych organizacji regionalnych naley szuka wanie w 1957 roku. Wtedy to, 13 stycznia, zostao powoane w Starogardzie Gdaskim Zrzeszenie Kociewskie. Powstanie tej organizacji byo wynikiem padziernikowej odwily, z ktrej ju w grudniu 1956 roku skorzystali Kaszubi zakadajc Zrzeszenie Kaszubskie. Do tego przykadu chyba, co zdaje si potwierdza przyjta nazwa, odwoywali si organizatorzy lutowego spotkania w Starogardzie. W ulotce informujcej o spotkaniu napisali m.in.: Bracia Kociewiacy! czmy si i organizujmy jak mieszkacy innych regionw Polski (...)'.

    Zrzeszenie Kociewskie dynamicznie rozpoczo swoj dziaalno. Szybko powstay jego komrki w Tczewie, Pelplinie, Pinczynie, Krgu, Lubichowie, Gniewie i Skrczu. Prezesem zosta Czesaw Dawicki, za przy Zarzdzie Gwnym powoano Studenckie Koo Kociewiakw pod przewodnictwem Bogdana uczkowskiego z dwoma filiami: w Poznaniu i Warszawie. Wydano te biuletyn Zrzeszenia - Zapiski Kociewskie". W planach mia to by pierwszy numer cyklicznego periodyku, lecz niestety zdoano wyda tylko ten jeden numer2. Organizowano wystawy, odczyty, popularyzowano sam nazw Kociewie. Rozpoczto te starania o organizacj muzeum regionalnego3. Prna praca trwaa jednak tylko tak dugo, jak sprzyja jej klimat polityczny. Koniec padziernikowej odwily spowodowa, e po trzech latach nastpi kryzys. Osabione kadrowo Zrzeszenie Kociewskie zdecydowao si ostatecznie na poczenie z bratnim, acz o wiele wwczas silniejszym Zrzeszeniem Kaszubskim. Dnia 18 padziernika 1964 roku powstao w ten sposb Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Jest to wany moment, daje bowiem podstawy do jak najbardziej uzasadnionego uznania ZK-P, a zwaszcza jego kociewskich oddziaw, za kontynuatorw w linii prostej Zrzeszenia Kociewskiego.

    Aktywa kociewskie w 1964 roku wystarczyy na powoanie tylko jednego oddziau Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Starogardzie Gdaskim. Nie podj on jednak aktywnej dziaalnoci. Ju w 1966 roku Lech Bdkowski pisa: Istnieje oddzia w Starogardzie (...), ale nie moemy powiedzie nic ponad to, e istnieje, chyba tylko formalnie4.

    4 KMR

  • Oddzia ten dziaa przynajmniej do koca 1968 roku, koczc swj ywot najprawdopodobniej przed rokiem 19705. Dzisiaj wiemy ze rde, e ogromny wpyw na to miaa postawa wadz, ktre organom bezpieczestwa wprost zalecay podjcie wszelkich dziaa sucych ograniczeniu dziaalnoci ZK-P tylko do Kaszub.

    Samo Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, cho deklaratywnie do mocno zaznaczajce swoj oglnopomorsk misj (zwaszcza pirem takich dziaaczy jak Lech Bd-kowski), przez kolejn dekad nie byo w stanie wyj poza Kaszuby. Cho du rol odegraa tutaj aktywno powstajcych towarzystw mioniczych", o wiele bardziej przychylnie traktowanych przez wadze ni ZK-P, to przyzna naley, e brak byo te skutecznych dziaa samej organizacji wychodzcych na Kociewie. Region ten by jednak widoczny w Pomeranii", spoeczno-kulturalnym miesiczniku Zrzeszenia, gdzie swoje felietony zamieszcza m.in. Konstanty Bczkowski - Kuba z Pinczyna". Mimo wielu prb nie udao si jednak w latach siedemdziesitych powoa adnego kociewskiego oddziau ZK-P.

    Prawdziwy przeom przyniosa nastpna dekada. Ju w 1981 roku Zarzd Gwny Zrzeszenia Kaszubsko-Po-morskiego ogosi Oglnopolski Konkurs Kompozytorski Na Utwory Muzyczne Zwizane Z Tematyk Kaszubsk Lub Kociewsk6. Zaczy powstawa te odziay Zrzeszenia: w 1981 roku powsta oddzia w Tczewie, w 1982 - w Zblewie, w 1984 - w Pelplinie, w 1985 - w wieciu, w 1987 - w Bukowcu Pomorskim oraz w 1989 roku w Skrczu7. Tak dynamiczny rozwj Zrzeszenia na tym obszarze wiza si bezporednio z wczesn sytuacj polityczn. Po wprowadzeniu stanu wojennego Zrzeszenie stao si jedyn legalnie dziaajc organizacj spoeczno-kulturaln, ktra nie bya zwizana z wadz. Symbolem tej niezalenoci bya odmowa wstpienia do PRON-u. Dlatego te wiele osb chccych zaangaowa si w prac spoeczn, a nie identyfikujcych si z systemem po stanie wojennym, wanie w wczesnym ZK-P znalazo moliwo dziaania.

    Same losy poszczeglnych oddziaw to te ciekawy przyczynek do spoecznej aktywnoci na Kociewiu. Oddziay w Tczewie, Pelplinie i wieciu od pocztku rozwiny prn dziaalno, jak i osigny stosunkowo liczny stan osobowy. Dla przykadu ju w 1985 roku oddzia tczewski liczy 44 czonkw i 8 sympatykw, za oddzia pelpliski 18 czonkw i 30 sympatykw8. Za gwny profil dziaalnoci w tamtym okresie mona uzna edukacj kulturalno-histo-ryczn. W Tczewie w tym czasie organizowano comiesiczne wykady z zakresu historii Pomorza, przegldy filmw o tematyce regionalnej, konkursy dla dzieci i modziey, seminaria dla nauczycieli oraz wystawy. Tamtejszy oddzia wsporganizowa take coroczne Spotkania Nadwilaskie, majce charakter kulturalno-regionalistycznej konferencji o szerokim zakresie tematw. Ju na pierwszych, ktre miay miejsce w maju 1983 roku, rozmawiano, tak o sa...

Recommended

View more >