Kociewski Magazyn Regionalny Nr 60

  • Published on
    26-Oct-2015

  • View
    255

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kociewski Magazyn Regionalny - do numeru 10 bya to publikacja seryjna Towarzystwa Mionikw Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdaskim i Towarzystwa Mionikw Ziemi Tczewskiej. W roku 1994 nie ukazywa si, a od 1995 r. wydawca, Kociewski Kantor Edytorski, jest sekcj wydawnicz MBP w Tczewie.

Transcript

  • PL ISSN 0860-1917 CENA 3,00 z

    w

    stycze - luty marzec 2008 (60) Rok XXII

  • Nauczycielka, Olga Stachowicz, wraz z uczniami ki. VI c ze Szkoy Podstawowej nr 10 w Tczewie,

    napisali sowa piosenki o Tczewie do melodii Jak dugo w sercach naszych", ktr prezentujemy poniej.

    Ref.

    Ref. Niech yje.

    Dzi Stare Miasto nasze Zachwyca piknem swym Pomorskiej ziemi skarbem Tczew jest ju nie od dzi.

    Ref. Niech yje...

    Ju zawsze Wisa wody Na Batyk bdzie sa A ar z serc naszych modych Rozbynie w wietle fal.

    Nad Wis m o s t y Stoj Znane na cay wiat, Na Starym Miecie fara

    Historii mierzy czas.

    Ref. Niech yje...

    Niech yje Tczew wspaniali Sambora stary grd. Nad brzegiem Wisy stoi Kociewia strzee wrt!

    Osiemset lat ju temu Lwi - orze wzbi si w dal I ma Magorzat Z potwora wyrwa ap.

    Jak dugo w herbie Tczewa Widnieje gryfa znak. Jak dawno z Lubiszewa Nad Wis przyby pan.

  • KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNY K w a r t a l n i k spoeczno-kul tura lny

    Nr 1 (60) stycze luty marzec 2008 PL ISSN 0860-1917

    WYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA PRZY WSPARCIU FINANSOWYM

    URZDU MIEJSKIEGO W SKARSZEWACH

    RADA PROGRAMOWA Kazimierz Ickiewicz przewodniczcy oraz Irena Brucka, Czesaw Glinkowski, Jzef Golicki, Andrzej Grzyb, Krzysztof Korda, Jan Kulas, prof. Maria Pajkowska-Kensik, Jzef Zikowski

    REDAKCJA Halina Rudko redaktor naczelna Wanda Koucka sekretarz Kociewski Kantor Edytorski opracowanie graficzne i amanie

    WYDAWCA

    Kociewski K a n t o r Edytorski Sekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie dyrektor Urszula Wierycho

    ADRES REDAKCJI I WYDAWCY 83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, tel. (058) 531 35 50 e-mail: kketczew@tlen.pl

    Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach.

    Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie.

    NAWIETLENIE, MONTA 1 DRUK Zakady Graficzne im. J. Czyewskiego Tczew, ul. Kwiatowa 11

    Nakad: 1000 egz. Objto: 6 ark. druk.

    NA OKADCE

    Kwitnce magnol ie fot. Magorzata Pauch

    W N U M E R Z E

    2 OD REDAKTORA 2 Roman Landowski WIELKANOC 3 Kazimierz Denek

    DOBRA SZKOA I JEJ NAUCZYCIEL (cz. II) 5 KILKA WIADOMOCI O SZKOLE

    CZYYKOWSKIEJ Z POOWY XIX WIEKU 6 Zenon Gurbada

    Z KSIGI ADRESOWEJ. NOWE -1929 ROK 8 Jan Kulas

    TRZEJ PARLAMENTARZYCI Z KOCIEWIA 10 Krzysztof Kowalkowski

    PELPLTNIANIE W BUFFALO W USA 12 Kazimierz Ickiewicz

    OJCZYZNA, NARD, PATRIOTYZM W NAUCZANIU JANA PAWA II

    14 Edmund Zieliski WIEYCKO-STARBIENIESKIE PLENERY

    15 Katarzyna Dunaj ska PAMITKI PRZESZOCI ZIEMI SKARSZEWSKIEJ

    17 Maria Pajkowska-Kensik TO CO, E NIEKTRE ZIARNA PADAJ NA SKA, ALBO NA SUCHY PIASUSZEK...

    18 Joanna Biniecka BOGATY PLON 20 Kamila Gillmeister BANIOWY WIAT

    Malarstwo Bogdana Lesiskiego 22 JAD CZOWIECZY GORSZY OD JADU MII

    IPADALCA 23 Jerzy Biaas

    ROCZNICA POWSTANIA MOSTU UWIETNIONA WYSTAW

    27 Andrzej Wdzik 13. NEOLITYCZNI WOJOWNICY (cz. I) Pradzieje Kociewia

    33 Grzegorz Walkowski ORY, GRYFY I SMOKI (cz. I) 34 Seweryn Pauch

    JAN NIERZWICKI - HISTORYK CHEMISKI Konterfekty

    36 Joanna Frylewicz BOGOSAWIONA Z KOCIEWIA (cz. I)

    39 Bogdan K. Bieliski RODZINA PAWA TOLLIKA Z KRLW LASU

    42 PROMOCJA WZORW HAFTU KOCIEWSKIEGO" 43 Hubert Pobocki

    KOCIYWIAKI FAJEROWALI GWAZDKA WEW GDSKU

    44 Roman Landowski PUBLICYSTYKA W KOCIEWSKIM MAGAZYNIE REGIONALNYM

    45 Anna Wryk LEGENDA O PICYCH RYCERZACH 45 Maciej Olszewski

    BO JA JU WIEM JAK SI UMIERA USZYEM SOBIE YCIE (wiersze)

    46 Zygmunt Bukowski WYPRAWA DO GRODU PRIVISA WAKACYJNA KPIEL

    47 Andrzej Grzyb DAR NA POEGNANIE 47 Ks. Anastazy Nadolny PRZEDMOWA

    W nr 4 (59) wkrad si bd w podpisie pod grnym zdjciem na str. 23. Powinien brzmie: Pracujcy nad tekstem ju w Kociewskim Kantorze Edytorskim, ktry wwczas mieci si w Domu Kultury przy ul. Kotaja.

    Przepraszamy

    KMR

  • Wielkanoc

    Z przyjemnoci informuj Czytelnikw, e do grona finansujcych wydawanie Kociewskiego Magazynu Regionalnego" doczy samorzd miasta Skarszewy. Decyzja ta zapada podczas spotkania zorganizowanego przez czonka Rady Programowej Kociewskiego Kantoru Edytorskiego, posa Jana Kulasa w dniu 25 listopada br. w jego Biurze Poselskim.

    W spotkaniu uczestniczyli rwnie Urszula Wierycho - dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tczewie oraz czonkowie ww. Rady Programowej. Natomiast gomi byli m.in. senator Andrzej Grzyb, burmistrz Skarszew Dariusz Skalski, prezydent Tczewa Zenon Odya, przedstawiciele miast Starogardu Gdaskiego i Pelplina.

    Tematem posiedzenia byy sprawy dotyczce wanie naszego kwartalnika, a mianowicie: zaangaowanie innych samorzdw miast do wspfinansowania jego wydawania, co miaoby korzystnie wpyn na zawarto pisma i jego wygld.

    Jak do tej pory, jedynie Burmistrz Miasta Skarszewy podj wspprac w czci finansujc KMR, jak rwnie znalaz chtnych piszcych, ktrzy zapenia bd nasze amy.

    Korzystajc z okazji ycz wszystkim czytelnikom oraz piszcym wesoych wit Zmartwychwstania Paskiego.

    ^ * t f i

    Z rezurekcji na niadanie |we uroczyste naboestwo, rozpowszechnione gw-

    lie w katolickich krajach sowiaskich, wywodzi si 'ze redniowiecznych misterium pasyjnych. W Polsce

    rezurekcje, co z aciskiego znaczy dosownie zmartwychwstanie (resurrectio), wprowadzili boogobowcy-miecho-wici, czciciele mki Chrystusa i Jego zmartwychwstania, sprowadzeni z Jerozolimy do Miechowa koo 1163 roku. Pierwszy opis naboestwa rezurekcyjnego pochodzi z XIII wieku i znajduje si w ksidze katedry pockiej i w tzw. Rytuale Piotrkowskim.

    Pozostaoci widowiska misteryjnego s trzy niewiasty idce do grobu, a byli to przewanie przebrani klerycy lub ministranci, ktre jakby wprowadzay wiernych do kocioa. Naboestwo rezurekcyjne zaczynao si o godz. 22.00, a koczyo o pnocy, jak obecnie liturgia Wigilii Paschalnej w Wielk Sobot. Dopiero potem ogoszenie zmartwychwstania przy grobie, procesja i pierwsza msza wita przeniesione zostay na wczesny poranek Wielkiej Niedzieli.

    Ta okoliczno nie moga pozosta obojtna na obyczaj ludowy. W niedziel o najwczeniejszym wicie, midzy godzin 3 a 5, na przedwioniu to przecie jeszcze noc, mska modzie urzdzaa po wsiach gone przemarsze z bbnem, by zbudzi mieszkacw na rezurekcje. Zwyczaj ten by do powszechny na caym Pomorzu, a na ziemi kociewskiej bbniono najgoniej w Dbrwce Starogardzkiej, Skrczu, Zblewie i Czarnej Wodzie, co potwierdziy badania Boeny Stelmachowskiej. Haaliwe bicie w bben miao przypomnie grzmot i trzsienie ziemi, bowiem wierzono, e zjawiska te towarzyszyy chwili otwarcia grobu i zmartwychwstania.

    Dawniej msza rezurekcyjna odbywaa si dokadnie godzin po wschodzie soca. Przy sprzyjajcej pogodzie t poprzedzajc godzin lud wykorzystywa na obserwacj samego wschodu. Ludzie spieszyli na wzniesienie, by najlepiej dostrzec wynurzajc si soneczn tarcz. Podobno wwczas pojawia si nad ni baranek z chorgiewk.

    Na rezurekcj wszdzie spieszono tumnie, a po mszy pozdrawiano sowami:

    Chrystus zmartwychwsta, a odpowiadano

    Prawdziwie zmartwychwsta, co pozostao do dzi w Kociele prawosawnym.

    Po powrocie z kocioa w domu nastpuje krztanina wok witecznego niadania, ktre w ten wyjtkowy dzie jest nieco spnione i najczciej zastpuje wielkanocny obiad. Na Pomorzu w pierwszy dzie wit obiadu raczej nie przygotowywano. Siadano do niadania, ktre cigno si do popoudnia. Obecnie take sprzyja temu domowa atmosfera, bowiem pierwsze wito - Wielka Niedziela spdzana jest w gronie rodzinnym.

    Fragment z ksiki Romana Landowskiego pt. Dawnych obyczajw rok cay, Wydawnictwo Diecezji Pelpliskiej Bernardinum", Pelplin 2000.

    2 KMR

  • KAZIMIERZ DENEK

    Dobra szkoa i jej nauczyciel Cz druga

    O edukacji jutra zadecyduje nauczyciel

    Ofunkcjonowaniu szkoy, uzyskiwanych przez uczniw wynikach ksztacenia i wychowania dzieci i modziey, przebiegu i efektach reform owiatowych decyduje nauczyciel20, jego predyspozycje i cechy osobowoci oraz kwalifikacje oglne i profesjonalne. Szkoa

    jest tyle warta, ile wart jest nauczyciel. Te sowa wypowiedziane przez F. A. E. Diesterwega przed ponad 170 laty nic nie straciy na aktualnoci.

    Jestemy wiadkami mnoenia wiedzy o nauczycielskiej profesji, czynnociach i umiejtnociach zwizanych z penieniem przez niego pedagogicznych rl. Czy nauczyciel ma by przekanikiem i popularyzatorem wiedzy, trenerem umiejtnoci, przewodnikiem, mdrcem, mistrzem, przyjacielem? W jakim stopniu powinien umie sprosta kadej z tych rl? Wszystkie z nich sjego domen.

    Powraca pytanie: jakie wartoci i cechy gwarantuj nauczycielowi skuteczno i efektywno w jego aktywnoci dydaktyczno-wychowawczej wrd dzieci, modziey i dorosych?

    Z analiz wielu modeli ksztacenia nauczyciela (najbardziej znanymi s koncepcje: psychologiczna, techniczno-cy-bernetyczna, humanistyczna) wynika, i trudno jest wyprowadzi wzorzec nauczyciela XXI wieku. Z kadego z nich mona czerpa elementy przydatne do ksztatowania optymalnego wzorca. Najbardziej podnym dla niego jest humanistyczna koncepcja zawodu. Ewoluuje ona w kierunku wielofunkcyjnego, wielowymiarowego, midzykulturowego i wielomoduowego (zblokowanego) modelu ksztacenia kompetencji nauczyciela.

    Budowanie spoeczestwa opartego na wiedzy i w ramach niego reformowanie systemu edukacji narodowej wymaga bardzo dobrze przygotowanego nauczyciela, zarwno w zakresie nauczanego przedmiotu, jak i umiejtnoci ksztacenia. Ma on mie szerok wiedz ogln.

    Jak przygotowa go z punktu widzenia tu i teraz, a take oczekiwa przyszoci? Aby nauczyciel mg waciwie wykonywa funkcje dydaktyczne, wychowawcze i opiekucze, konieczne jest postrzeganie go przez uczniw jako autorytetu2 1. Wskazane jest, eby w swej aktywnoci wzorowa si na fenomenie nauczyciela charyzmatycznego22. Rozumie on: potrzeby, denia, prawa dzieci i modziey. Posiada umiejtno ich zaspokajania oraz wspdziaania ze spoecznoci nauczycieli, rodzicw i rodowiskiem lokalnym. Przyciga on uczniw: cechami przywdczymi, si psychiczn, kompetencjami, przewidywalnoci, wiarygodnoci, umie odsoni tajemnice rzeczywistoci, wcign w rado poznania, stawia uczniom i sobie wysokie wymagania. Posiada umiejtno prowadzenia fascynujcej lekcji oraz za

    ciekawienia, zainteresowania i zamiowania przedmiotem nauczania.

    Edukacja jutra nakada na nauczyciela obowizek nowego rozumienia procesu dydaktyczno-wychowawczego. Opiera si ono na takich jego cechach jak: cigo (usta-wiczno ksztacenia), wielowymiarowo (wielostronno, obejmowanie rnych aspektw rzeczywistoci), interaktywno, czyli ukierunkowanie na indywidualny i integralny rozwj ucznia, spoeczestwa23. Uwzgldnia te nowe wymiary edukacji. Chodzi o przygotowanie modego pokolenia do: pluralizmu; demokracji (przedstawicielskiej i uczestniczcej); otwartoci, tolerancji i szacunku dla innego rodowiska naturalnego i kulturowego; rwnoci, negocjacji i wspistnienia; wspdziaania i wsppracy, odpowiedzialnoci; samodzielnoci mylenia i dziaania, dialogu24. Ma on te by nauczycielem kraju ojczystego". Mianem tym okrelam nauczyciela sprawujcego rzetelnie i z oddaniem funkcje: opiekuna Szkolnego Koa Krajoznawczo-Turystyczne-go, Szkolnego Klubu (Koa) Krajoznawczo-Turystycznego PTTK, klubu turystycznego ZHP, szkolnego koa lub zespou modzieowego PTSM, kierownika schroniska PTSM lub PTTK, pedagoga podejmujcego obowizki organizatora biwaku, rajdu, zlotu, zazu krajoznawczo-turystycznego, wycieczki szkolnej, zielonej szkoy, kolonii, obozu (staego, wdrownego), zimowiska25. Odgrywaj oni istotn rol realizatorw procesu dydaktyczno-wychowawczego nowoczesnej szkoy. Jednoczenie s animatorami krajoznawstwa i turystyki w rodowisku dzieci i modziey szkolnej26.

    Wraz z nowym rozumieniem edukacji zmianie ulegaj jej cele. Dla nauczyciela edukacji jutra nadrzdnymi wobec celw s wartoci. W edukacji pastw Unii Europejskiej s nimi: prawa czowieka (godno osoby); ochrona praw i swobd obywatela; praworzdno demokratyczna; rwno szans jednostek, zbudowanie kultury pokoju", odrzucanie przemocy; poszanowanie innych ludzi, respektowanie praw mniejszoci narodowych i etnicznych; solidarno midzyludzka; zrwnowaony rozwj; ochrona ekosystemu; odpowiedzialno jednostkowa.

    Brak jednolitego, metodologicznego podejcia do okrelania wartoci stanowi przeszkod w porwnywaniu i bilansowaniu bada pod wzgldem uzyskanych rezultatw.

    Dy si eby aksjologia w yciu codziennym mieszkacw krajw czonkowskich Unii Europejskiej ujawniaa si w zwrotach: rwno ludzi; wolno; tosamo narodowa; poszanowanie rozumu i prawa; nienaruszalne, niezbywalne prawa; dobro wszystkich; otwarto na kultur; demokracja; przejrzysto ycia publicznego; sprawiedliwo; solidarno; odpowiedzialno.

    Charakteryzuje go intelektualna i moralna gotowo goszenia prawdy. Nie moe on nie umie wychowywa dzieci

    KMR

  • O EDUKACJI JUTRA

    i modzie w duchu pokoju, wolnoci, tolerancji, odpowiedzialnoci ekologicznej, norm prawnych, potrzeb humanistycznych, zgodnoci z oglnoeuropejskimi, spoecznymi standardami, normami i cnotami: kardynalnymi" (roztropno, umiarkowanie, mstwo, sprawiedliwo), teleologicznymi" (wiara, nadzieja i mio), dnia codziennego" (uprzejmo, punktualno, yczliwo, skromno, cierpliwo, wdziczno, poczucie humoru). Ponadto do cnt tych nale: samodyscyplina, odpowiedzialno, wytrwao, odwaga, lojalno, przyja, uczciwo, praca, wspczucie, tolerancja, patriotyzm27.

    Nonikiem wartoci nauczyciela jest poprawne posugiwanie si przez niego jzykiem ojczystym28. Ludzie, ktrzy mwi byle jak, na og rwnie nieporzdnie myl. Prymitywny, ubogi jzyk uniemoliwia debat publiczn oraz formuowanie i odbir informacji. Moe take dotyka relacji wysoko osobistych, w ktrych braki jzykowe utrudniaj przekazywanie fundamentalnych niejednokrotnie treci29.

    Gdy patrzymy na Wawel, katedry w Gnienie, Pocku, Poznaniu, Warszawie zastanawiamy si, ilu wydarze wiadkami byy te wspaniae obiekty. Uzmysawiamy sobie, e wieki sukcesw, klsk, wesela i smutku przemijay nad tymi zabytkami, a one wci trwaj i wymowniej od ksiek opowiadaj o naszej Ojczynie. Obiekty te jako relikty dziedzictwa narodowego darzymy czci i otaczamy opiek, Podobnie traktujemy inkunabuy, rkopisy, psaterze, kroniki, dziea pisarzy, poetw i uczonych przekazywane nam przez przodkw. Jestemy spadkobiercami tego dziedzictwa. Powinnoci naszjest przekazywanie jego w nie uszczuplonej postaci nastpcom.

    Gdzie obok kamiennych i pisanych reliktw naszego dziedzictwa narodowego moemy znale jeszcze wczeniejsze, najdawniejsze jego zabytki? Co jest naszym dziedzictwem z najbardziej zamierzchej przeszoci wiadczy o tym, e jestemy Polakami? Jest nim mowa, nasz polski jzyk ojczysty.

    Nie byo jeszcze Kruszwicy, Gniezna, Poznania, nie zamierzano budowa Krakowa a ju nie tylko Piast z Rzepicha, ale te nieznani z imion ich rodzice, dziadkowie i pradziadkowie mwili zblionym, co my jzykiem. Nie ma takiego obiektu sakralnego, zamku i zapisu, ktry moe poszczyci si takhistorijakjzyk. Warto to sobie uzmysowi. Moe wwczas z wikszym szacunkiem bdziemy si odnosi do jzyka jako prarda naszego dziedzictwa narodowego, ktrego naduywamy, oddychajc nim jak powietrzem, nie zdajc sobie sprawy z jego bezcennej wartoci30.

    Dawniej jzyk okrelano jako rodek udanego porozumiewania si. Wspczenie mwi si o nim jako narzdziu skutecznej komunikacji. Od anglicyzmw i dziwnych polsko-angielskich twrcw jzykowych roi si w telewizji i prasie....