Kultura Popularna, Studia Kulturowe

  • Published on
    16-Nov-2015

  • View
    11

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

"Kultura Popularna", numer powicony brytyjskim studiom kulturowym.

Transcript

<ul><li><p>Teoria zaangaowana wobec materializmu iposthumanizmu</p><p>Spr okrzy wkontekcie teorii hegemonii</p><p>Omoliwym nowym zwrocie politycznym wpolskim kulturoznawstwie inspirowanym tradycj CCCS</p><p>Dziedzictwo brytyjskich studiw kulturowych, realizm spekulatywny igry wideo</p><p>Czarny feminizm bell hooks wkontekcie studiw kulturowych</p><p>Co nam zostao po studiach kulturowych? </p><p>Wierni jako zasb kontrhegemoniczny</p><p>Paradygmat emancypacyjny? </p><p>Brytyjskie studia kulturowe a polski strach przed polityk</p><p>Tradycja bada popkulturowych w perspektywie anglocentrycznej</p><p>Przyjemnoupodmiotowionych przedmiotw</p><p>Fenomen muzyki disco polo w kontekcie kultury popularnej lat 90. </p><p>recenzja: Od centrum do marginesw szkoy z Birmingham</p><p>Abstrakty</p><p>Micha Gulik, Samuel Nowak</p><p>Micha Wrblewski </p><p>Jacek Drozda </p><p>Arkadiusz Nyzio</p><p>Aldona Kobus</p><p>Mateusz Felczak</p><p>Witold Filar</p><p>Ewa Drygalska</p><p>4</p><p>14</p><p>36</p><p>54</p><p>68</p><p>82</p><p>102</p><p>120</p><p>128</p></li><li><p>Engaged Theory Towards Materialism and Posthumanities</p><p>The Cross Dispute and the Theory of Cultural Hegemony</p><p>On the Possibility of a New Political Turn in the Polish Cultural Studies Inspired by the CCCS</p><p>The Heritage of British Cultural Studies, Speculative Realism and Video Games</p><p>bell hooks Black Feminism and Cultural Studies</p><p>Whats Left of Cultural Studies? </p><p>Churchgoers as the Counter Hegemonic Resources</p><p>Emancipatory Paradigm? </p><p>British Cultural Studies and Polish Politicophobia</p><p>The Study of Popular Culture in Anglocentric Perspective</p><p>The Objects Pleasure of Subjectivity</p><p>Disco Polo Phenomenon and Polish Popular Music</p><p>review: From Centre to Margins of the Birmingham School</p><p>Abstracts</p><p>Micha Gulik, Samuel Nowak</p><p>Micha Wrblewski </p><p>Jacek Drozda </p><p>Arkadiusz Nyzio</p><p>Aldona Kobus</p><p>Mateusz Felczak</p><p>Witold Filar</p><p>Ewa Drygalska</p><p>4</p><p>14</p><p>36</p><p>54</p><p>68</p><p>82</p><p>102</p><p>120</p><p>128</p></li><li><p>4 k u l t u r a p o p u l a r n a 2 0 1 4 n r 1 ( 3 9 )</p><p>Co nam zostao </p><p>po studiach kulturowych? Teoria zaangaowana wobec materializmu i posthumanizmu</p><p>Micha Gulik, Samuel Nowak</p><p>DOI: 10.5604/16448340.1123034</p></li><li><p>5M i c h a G u l i k , S a m u e l N o wa k C o n a m z o s t a o p o s t u d i a c h k u l t u r o w y c h ? </p><p>Studia kulturowe to wspczenie bardzo nieostrytermin, ktrym zwyko si okrela szeroki wachlarz perspektyw i teorii, sytuujcych si na pograniczach bardziej ugruntowanych dyscyplin: literaturoznawstwa, socjologii krytycznej, medioznawstwa, niektrych nurtw filozofii (ktrych jednak tradycyjna filozofia nie traktuje zbyt powanie) oraz historii idei. Ten stan rzeczy jest w duej mierze konsekwencj fuzji teoretycznej, do ktrej doszo w obrbie amerykaskiej humanistyki w latach 80. ubiegego wieku. Mamy tu na myli wyonienie si poststrukturalizmu, bdcego amerykaskim rozwiniciem i przepracowaniem europejskiego strukturalizmu oraz dekonstrukcji. W tym samym czasie do USA dotary take prace oraz badacze rozwijajcy macierzysty projekt studiw kulturowych zwizanych ze szko z Birmingham. Opracowania i koncepcje te funkcjonuj obecnie pod zwizym szyldem teorii (theory), tyle porcznym, co mocno uoglniajcym. W naszym artykule, bdcym wprowadzeniem do specjalnego wydania Kultury Popularnej, chcielibymy przyjrze si wanie brytyjskiej tradycji teorii kultury zainicjowanej w Birmingham. Szkoa ta, rozwijana w ramach Centre for Contemporary Cultural Studies, swj najwikszy rozkwit przeywaa w latach 70. i 80., a jej dorobek uleg nastpnie dyseminacji w obrbie brytyjskich, australijskich i wreszcie amerykaskich uniwersytetw. </p><p>Nie zamierzamy tutaj jednak rekonstruowahistorii British cultural studies. Chcielibymy raczej zastanowi si nad tym, czy nurt ten stanowi istotny rezerwuar badawczy w kontekcie przemian wspczesnej humanistyki czy te moe przynaley ju do historii nauk o kulturze. Warto pamita, e to wanie studia kulturowe wygeneroway fundamenty dla akademickiego postmodernizmu i poststrukturalizmu; ich konsekwentny konstruktywizm spoeczny poczony ze spoecznwraliwoci (Joanna Zyliska pisze przy tej okazji o etyce troski) okaza si wygodn platform dla rozkwitu kolejnych wariacji tekstualizmu, analizy dyskursywnej i dekonstrukcji. Czy zatem w dobie wyczerpania si humanistyki postmodernistycznej studia kulturowe, genetycznie obcione tekstualizmem, s w staniewykona jeszcze jakkolwiek interesujc teoretycznie robot? I jak naley rozumie to pogmatwanie teorii, skoro cultural studies to coraz czciej haso rozpoznawcze stanowisk pozbawionych intelektualnej dyscypliny oraz rygoru waciwego osiadym i ustabilizowanym dziedzinom bada? Czy kady moe by kulturoznawc? </p><p>Nie zamierzamy tutaj atakowa poststrukturalizmu, zdajemy sobie jednak spraw zarwno z jego ogranicze, jak i wielu niespenionych obietnic. Proponujemy raczej, aby przyjrze si studiom kulturowym z perspektywy trzech wybranych zagadnie, ktre uznajemy za szczeglnie interesujce w biecych debatach teoretycznych. Nastpnie postaramy si wskaza na istniejce w kulturoznawstwie zasoby badawcze, ktrych wykorzystanie, naszym zdaniem, moe si okazaintelektualnie produktywne. Nie chcemy tutaj wskrzesza niejednokrotnie wymiewanej triady rasa klasa pe ani przeszczepia poszczeglnych ustale, rozumowa i metod do nowych sytuacji. Trzy interesujce nas kategorie to posthumanizm, materializm i spoeczne zaangaowanie. Traktujemy je jako relewantne parametry najnowszych debat humanistycznych i staramy siwydoby ich ekwiwalenty z dorobku brytyjskiego kulturoznawstwa.</p><p>Musimy ponadto podkreli, e nasza sabo do studiw kulturowych ma nieco wybirczy charakter: ksztaceni bylimy nie tyle na klasycznych opracowaniach powstaych w CCCS w gorczkowych latach 70. XX wieku, ale gwnie na przewrotnych analizach kultury popularnej, bdcych akademick specjalnoci m.in. Johna Fiskea, Henryego Jenkinsa oraz Joke Hermes </p><p>Micha Gulik doktorant w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagielloskiego. Przygotowuje rozpraw doktorsk dotyczc zagadnie nowego materializmu. Email: michal.gulik@ gmail.com. </p><p>Samuel Nowak kulturoznawca i medioznawca. Pracownik naukowy Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagielloskiego. Niedawno ukazaa si jego ksika Seksualny kapita (Universitas 2013). Email: samuel.nowak@uj.edu.pl.</p></li><li><p>6 k u l t u r a p o p u l a r n a 2 0 1 4 n r 1 ( 3 9 )</p><p>i powstajcych od poowy lat 80. ubiegego wieku. Std wyrana obecno kategorii przyjemnoci, naszym zdaniem, wspczenie niedocenianej i zbyt atwo utosamianej z ideologicznmanipulacj konsumpcjonizmu. W tym sensie studia kulturowe sdla nas raczej pewn postaw badawcz majc jednak wasn intelektualn biografi ni korpusem akademickiej literatury. Ten szczeglny rodowd (za ilustracj ktrego moe posuy dorobek i ycie Stuarta Halla) okazuje siwic point du caption skupiajcym rozlege nieraz gosy i ustalenia w obrbie jednej ramy teoretycznej. Wpisana w projekt studiw kulturowych teoretyczna inkluzywno niesie ze sobryzyko rozmycia si w gszczu teorii; std potrzeba umiejscowienia ich na szerszej mapie nowoczesnej humanistyki.</p><p>PosthumanizmPosthumanizm to pojcie rwnie problematyczne, jak studia kulturowe. Obejmuje ono wiele zjawisk, nurtw badawczych, a take praktyk artystycznych, ktre kwestionuj antropocentryczny charakter kultury i poznania. Zalki posthumanizmu mona odnale ju w strukturalnej krytyce humanizmu (Foucault); projekcie etyki wczajcej w swoj domenzwierzta (Singer) czy pracach z zakresu systemw spoecznych inspirowanych odkryciami najnowszej biologii ewolucyjnej (Luhmann). O ile jednak krytykhumanizmu uprawianpod auspicjami French theory mona uzna za humanizm awanturniczy (Wrbel 2013), o tyle nowsze prdy filozoficzne, jak np.object oriented philosophy (OOP), cakowicie uniewaniaj relacj podmiot wiat jako podstaw formuowania jakichkolwiek sdw epistemologicznych. Mona te przyj, jak dowodzi np.Cary Wolfe (2013), e kulturoznawstwo programowo bdzie ciy ku temu, co nie ludzkie, poniewa jako dyscyplina nastawione jest na grupy wykluczone i marginalizowane. Tak pomylany komponent posthumanistyczny okazaby sinaturalnkonsekwencj metod i protokow wiedzy, ktre konstytuujstudia kulturowe jako odrbn dyscyplin badawcz. Mwic prociej: nacisk na heterogeniczno i zrnicowanie pozwala powoa do ycia kolejne grupy (np.zwierzta), ktre uzyskuj wasn autonomi jako podmiot badawczego zainteresowania. Tak pomylane kulturoznawstwo to w gruncie rzeczy posthumanistyczny humanizm, nieprzekraczajcy antropocentrycznego horyzontu. Osobn kwesti, podnoszon m.in.przez Tilottam Rajan (2001), pozostaje pytanie, na ile procedura upodmiotawiania grup / obiektw / nie ludzi nie wpisuje si przypadkiem w porzdek tak przecie krytykowanej przez studia kulturowe deliberatywnej demokracji. Dla Wolfea kulturoznawca musi zosta posthumanist, bo tylko wtedy bdzie zdolny do podjcia krytycznego transdyscyplinarnego dociekania. Swj wywd prowadzi on w kontekcie animal studies, ktrych proces wyaniania si okazuje si dla autora pretekstem do rozwaa nad dyscyplinarnoci humanistyki. </p><p>Neil Badmington (2006), ktry podj si prby odnalezienia wsprzdnych tradycji z Birmigham w duchu posthumanizmu, do razu deklaruje, e prefiks post nie oznacza czego po humanizmie, lecz jego krytyczne przepracowanie (podobnie jak postmodernizm by krytyczn narracj o nowoczesnoci). Dla autora Cultural Studies and the Posthumanities, nurt badawczy wywodzcy si z prac Williamsa i Hoggarta od pocztku cechowa si antyhumanizmem ostrze kulturoznawczej krytyki wymierzone zostao w elitarno klasow koncepcjkultury i historii. Badmington usiuje powtrzy ten gest; skoro studia kulturowe wyrastaj ze sprzeciwu wobec niesprawiedliwoci (ktry </p></li><li><p>7M i c h a G u l i k , S a m u e l N o wa k C o n a m z o s t a o p o s t u d i a c h k u l t u r o w y c h ? </p><p>zostaje steoretyzowany), musimy zda sobie spraw ze lepej plamki, jak by ich antropocentryzm. Podejcie takie wydaje si jednak naiwne: na gruncie tradycyjnej epistemologii (podmiot wiat) trudno wyobrazi sobie oddanie gosu temu, co nie ludzkie inaczej ni przez wspczucie artykuowane dziki ludzkiej empatii. W efekcie zmiana pozostaje wycznie retoryczna: dialog zastpuje monolog, polilog zastpuje dialog, a to, co nie ludzkie staje si jedynie ekranem, na ktry racjonalne (cho nauczone empatii i szacunku) podmioty rzutuj swoje projekcje (Bryant 2011). </p><p>Z pomoc przychodzi w tym miejscu realizm spekulatywny, ktrego przedstawiciele proponuj obecnie najbardziej przekonujcy projekt bada posthumanistycznych. W kontekcie dyskusji nad moliwtransformacjstudiw kulturowych projekt OOP wydaje si interesujcy z co najmniej dwch powodw. Po pierwsze, wielu realistw spekulatywnych wywodzi siz tradycyjnie rozumianej teorii krytycznej, ktr zarzucili na rzecz forsowanej przez siebie filozofii zorientowanej na przedmiot. Po drugie, skupienie sina obiektach pozwala umiejscowi ich w dugiej tradycji materializmu, na ktrym ufundowano studia kulturowe. </p><p>MaterializmMaterialistyczne intuicje od zawsze towarzyszyy projektowi brytyjskich studiw kulturowych, cho poszczeglne artykulacje tej perspektywy znaczco rni si od siebie, a ich wsplna marksistowska prowieniencja rodzi pewne problemy. Cho Raymond Williams konsekwentnie rozwija projekt Marksowski, uzupeniajc go o propozycje Lukcsa i Gramsciego, dla Stuarta Halla marksizm pozostawa kopotliwym dziedzictwem, ktre naleao przekroczy. Zwizek studiw kulturowych z marskizmem ju zawsze naley rozumie jako zaangaowanie w problem, nie w tematyk ani nawet problematyk pisze (Hall 1996: 265). Marksizm wci jednak oferuje studiom kulturowym pole dla przemylenia relacji pomidzy materializmem, podmiotowoci i sprawczoci, ujawniajc rda problemw, ktre do dzi zajmuj centralne miejsce w debatach humanistw. </p><p>Dla samego Marksa materializm stanowi pewien szczeglny model polemiki z idealizmem, nie za konsekwentn kontynuacj dotychczasowych wariantw filozoficznego materializmu. Jak przekonuje Balibar, Marks traktowa wszelkie wczeniejsze materializmy jako zakamuflowane projekty idealistyczne, ustanawiajce materi podstawow zasad interpretacji, co wicej, wpisujce si w elitarystyczny model dydaktyki nieowieconych mas. Tak rozumiany dawny materializm nie by praktyczn filozofi dziaania, ale bezpiecznikiem systemu buruazyjnego, a jednoczenie jako de facto idealistyczny ustanawia podmiot gwarantem przedstawienia (Balibar 2007: 34 37). Nowy materializm Marksa by wic przede wszystkim prb wydobycia podmiotu z idealistycznej konstelacji i ustanowienia samej praktyki (w jej cigym, teraniejszym stawaniu si) podmiotem zmiany spoecznej. Utosamienie podmiotu z praktyk, cho umoliwio egalitarystyczny zwrot w studiach kulturowych, nioso jednak ze sob pewne niepokojce konsekwencje, ktre do dzi wybrzmiewaj w humanistycznych konfiguracjach kategorii oporu. </p><p>Mona powiedzie, e Marks, utosamiajc istot podmiotowoci z praktyk, a rzeczywisto praktyki z rewolucyjn dziaalnoci proletariatu (nieodczn</p></li><li><p>8 k u l t u r a p o p u l a r n a 2 0 1 4 n r 1 ( 3 9 )</p><p>od samego jego istnienia), przenis kategori podmiotu z idealizmu do materializmu. Mona jednak rwnie powiedzie, e tym samym przygotowa sta moliwo wyobraania sobie proletariatu jako podmiotu w idealistycznym znaczeniu tego sowa (Balibar 2007: 39). </p><p>Niebezpieczestwo, ktre diagnozuje tu Balibar, polegaoby na wyabstrahowa niu konkretnej klasy lub grupy spoecznej jako szczeglnie uprzywilejowanego podmiotu, ktry retroaktywnie uzasadniaby idealistyczny projekt sensu historii lub porzdku dziejw. Brytyjskie studia kulturowe od zawsze wiadome byy tego niebezpieczestwa, a nieufno Halla wobec Marksa bierze si w duej mierze z zapoznania tego kluczowego problemu przez kontynuatorw myli autora Kapitau. </p><p>W pracach dotyczcych subkultur teoretycy zwizani ze szko z Birmingham kad szczeglny nacisk na praktyczne i procesualne rozumienie oporu, ktry nigdy nie stablizuje si w ramach jednej, idealistycznej kategorii. Przeomowa ksika Subculture: The Meaning of Style Hebdigea (1979) nie bya strategiczn idealizacj kultury klas zdominowanych, ale raczej konsekwencj mylenia o kulturze w niedeterministycznych kategoriach, gdzie opr aktualizowa si w konkretnych konfiguracjach zmiennych. Kultura rozumiana jako zwyczajna inwestycja w codzienno (Williams 2002) to bezporednia konsekwencja materialistycznej teorii podmiotu, nawet jeli relacje midzy baz a nadbudow stanowiy czsto punkt zapalny sporw midzy studiami kulturowymi a marksizmem. Tak pomylana teoria moe okaza si szczeglnie interesujca dla wspczesnego kulturoznawstwa, kiedy wyczerpay si modele mylenia o sprawczoci wyprowadzane z pnego Foucaulta. Zarwno teoria ujarzmienia, jak i techniki siebie zbudowane s na indywidualistycznych przesankach, podejrzanie blisko korespondujcych z logik kapitalizmu afektywnego, w ktrym projekty tosamociowe wpisane s w modele inwestycji biznesowych (por. Bednarek 2012). Brytyjskie studia kulturowe zawsze rozumiay opr w kategoriach kolektywnych i negocjacyjnych, oferujc lepsze ramy dla mylenia o projektach wsplnotowych.</p><p>Jeeli jednak wczesne projekty studiw kulturowych bliskie byy postmarksistowskim intuicjom materialistycznym, wszystkie te przedsiwzicia organizowao mylenie antropocentryczne. Wspczesna dyskusja o humanistyce w dobie antropocenu, ktr zdominoway pytania o sprawczo aktorw poza ludzkich i analiza zjawisk kulturowych w perspektywie dugiego trwania, wymaga ponownego przemylenia roli materiali...</p></li></ul>

Recommended

View more >