Między tradycją a współczesnością : patriotyzm w zglobalizowanym

  • View
    216

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of Między tradycją a współczesnością : patriotyzm w zglobalizowanym

  • Justyna Mrugaa

    Midzy tradycj a wspczesnoci :patriotyzm w zglobalizowanymwiecieGrnolskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa 4, 75-93

    2013

  • 75

    J. Mrugaa: M

    idzy tradycj a wspczesnoci

    JustynaMrugaaKatolickiUniwersytetLubelski

    Midzy tradycj a wspczesnoci Patriotyzm w zglobalizowanym wiecie

    Abstract:Anattempttodrawfactorswhichaffectthecrisisofpatriotismisamainpurposeofthearticle.Startingfromthemodernunderstandingoftheconceptsofnation,homelandandnationalidentity,theauthortriestoshowtheevolutionoftheconceptofpatriotism.Thecrisisofpatriotismresults fromtheprocessesofglobalisationand thehomogenisationasaresultof theaccessionofnewstates to theEuropeanUnion.Thiscrisis isundoubtedlyaverysignificant relationshipwithanewapproachtotheunderstandingofnation,homelandornationalidentity.Thearticleisthere-foreanattempttodrawupanewplaceandanewdefinitionforpatriotism.

    Key words:patriotism,nation,homeland,nationalidentity,globalisation.

    Wstp

    Wspczeniecorazczciej jestemywiadkamidyskusjinatematpatrioty-zmu,jegokryzysuipotrzebyredefinicji.Wniniejszymartykulepodejmprbokreleniaczynnikw,ktrewpywajnawkryzys.

    Zkategoripatriotyzmunierozerwalniewisipojciaojczyznainard.Wodniesieniudowspczesnychspoeczestwpojciateniemajjasnych,spre-cyzowanych definicji. Niejednokrotnie nie s to rwnie kategorie, do ktrychjednostki chtnie by si odwoyway. Ponadto w kontekcie akcesji nowychpastwwstrukturyUniiEuropejskiejwpublicznejdyskusjidominujeprzekonanieowchoniciurnorodnocinarodwwuniwersalizmeuropejskoci.Jednoczeniepojawiao simnstwoobaw zwizanych z kocempastwnarodowych, ktreutracswojeprzywilejenarzeczpowizaponadnarodowych.Takiescenariuszefunkcjonujwprzekonaniachspoeczestwpodzidzie,couwiarygodniadwie

  • 76

    Wok

    p

    robl

    emw

    tos

    amo

    ci m

    iesz

    kac

    w

    skrajnepostawy:zanikpostawpatriotycznychzarwnonapoziomienarodowym,jak i regionalnymbdwzrost narodowegopatriotyzmu jako akt obronyprzeduniwersalizmemponadnarodowym.

    Nardzkolei jestbardzomocnozwizanyzkategoriamiwiadomoci, to-samoci iwartoci.Wniepewnymwspczesnymwieciecorazczciejmamydoczynieniazkryzysemtosamoci,zarwnonapaszczyniejednostkowej,jakispoecznej.Pocigatozasobrwniekryzyswcodziennymyciuirozumieniupatriotyzmuniewiem,kimjestem,wictrudnozdefiniowaprzedmiotpatrio-tyzmu.

    Niniejszyartykustanowiprbokrelenia, jakzasygnalizowaneproblemywpywajnaumiejscowieniewzglobalizowanymwiecietakiejkategorii, jakjest patriotyzm. Sprbuj odpowiedzie na pytanie, gdzie wspczenie jestmiejscedlapatriotyzmuboniewtpliwieniejesttopojcie,ktrenaleaobyzamknjedyniewsowniku.Ponadtowkontekciepotrzebyredefinicjitegopojciazastanowisi,jakiksztatpowinienprzyjpatriotyzmwdzisiejszymwiecie.

    Rozpoczynajcrozwaanianatematpojciapatriotyzm,naleyprzyjrzesijegodefinicyjnemurozumieniu.Najoglniejmonapowiedzie,epatriotyzmtopoczuciewsplnotyzwasnymnarodem,miodoojczyzny. JakdowodziMiron K usak(2006),patriotyzmrzadkowystpujewrzeczywistocirealnej,dlatego trudnodostrzeckonstytuujcegowartociwpublicystycepolitycznejczyszerzejwmediach(M. K usak, 2006,s.175).Ponadtoniewielepiszesio patriotyzmie, ktry funkcjonuje przede wszystkim na paszczynie pojcia i to o do niewyranych granicach definicyjnych zarwnow naukachspoecznych,jakiliteraturzeczypoezji.Patriotyzmniejestmodny,anawetjestmoralnieniewygodny.Tegorodzajuuczuciewyszeprzegrywazcodziennoci,zestrategiprzetrwania.Wzniosaretorykapatriotycznaczytedemokratycznatowarzyszyzwyklemarketingowipolitycznemuimanipulacji,ktreosigajkul-minacjwokresiekampaniiwyborczych,kiedytrzebaobiecywa,iletylkosida,oferujcireklamujctowaryiusugi,ktreoprczefektownegoopakowanianiezawierajkonkretnychtreciiniewymagajodpowiedzialnoci(M. K usak ,2006,s.176).

    Zdrugiejstrony,PiotrBu rgosk i (2009,s.103)podkrela,epomimowszel-kichprzeksztace, jakimpodlegaobecnierzeczywisto,patriotyzmjestwciobecnywnaszymyciu.Cowicej,mamydzidoczynieniazbogactwemjegoprzejaww.Wspczeniewspoecznociachpostawypatriotycznemonabowiemodnalenarnychpoziomach:lokalnym,regionalnym,narodowymorazeuro-pejskim.Rnisionemidzysobnietylkorodzajemprzedmiotuafirmacji,aletenateniempostawy,udziaemelementuemocjonalnego,stosunkiemdoinnychspoecznoci(P.Bu rgosk i,2009,s.103).

  • 77

    J. Mrugaa: M

    idzy tradycj a wspczesnoci

    Patriotyzm dzisiaj

    Nieulegawtpliwoci,epatriotyzmjestpojciem,ktreaktualizujesiwcisejzalenociodwarunkwhistorycznychpanujcychwdanejchwili.Wspczeniemoemyzaobserwowanawieciedwaprzeciwstawnetrendyzjednejstronyszerokiedeniedoniezalenocinarodowej(jakchobyrozpadwielonarodowychpastw, jakbyyZSRR,Czechosowacja, Jugosawia,czybardziejwspczesnedenianacjonalistyczneBaskwczyKurdw),zdrugiejzastronypowstajszero-kiepolityczno-gospodarczejednostkiczcewielenarodw,jakUniaEuropejska,NAFTAczyLigaArabska.Wramachglobalizujcego si wiatawysuwane spostulatyotwartychgranic,wsplnejmonetyczywolnejwymiany ludzi i idei.Powstajnowemidzynarodoweinstytucje(np.parlament),reguygry,wsplnesymbole, takie jakflagaczyhymn.Sprawneiprzyjazneludziomfunkcjonowa-nietakichcaociwymagaodichczonkwredefinicjipoczuciaprzynalenocizbiorowej,uksztatowania sinowej spoecznej tosamoci (K. Skaryska,1998,s.33).Stdtakwanestajsipostawyludziwobecwasnegokraju,naroduipastwa.

    Nato,jakpostrzegamypatriotyzm,wpywawieleczynnikwodekonomicz-nychpopolityczne.Naleydonichtakewewntrznepoczuciewiadomociczyprzynalenocinarodowej.Wspczeniezacierasisenspatriotyzmuinaleaobypodjprbprzedefiniowaniategopojciatak,abyprzystawaoonodoobecnychwarunkw,okolicznoci,przemawiaodowspczesnegoPolakaibyozwizanezrealnociwspczesnejpolskiejdemokracji(M. Cichock i, 2011).Takwicwydajesi,enaleaobyodrzucipowstaczymodelpatriotyzmunie jakoconietrafionego,ale jakoprzeszo,zamknityrozdzia,co,conieprzystajezupeniedowspczesnychwarunkw.Naleaobyzgodzi si zopiniMarkaCichockiego: Odmienna sytuacja polityczna, inny rodzaj zagroe i wyzwaokrelatrepolskiegopatriotyzmuprzedipopowstaniu1863roku,wdwudzie-stoleciumidzywojennym,wPRL-u,czywreszciepo1989roku(M.Cichock i,2011).

    Wieluautorwzwracauwag,ewspczeniepatriotyzmstajesitematemjakby z innej epoki, niezbyt czsto obecnymwewspczesnych rozwaaniach.ZdaniemAndrzejaJd rzejewsk iego(2009,s.1113),naleaobysprecyzowa,etoniesamawraliwopatriotycznapodlegakryzysowi,alepojawisiproblemzwaciwymukierunkowaniemowejwraliwoci.WPolskiejwiadomocidomi-nujepatetyczne,martyrologicznepojciepatriotyzmu,ktryniemaprzeoenianawspczesneuwarunkowania.Oczywicieniechodzitutajoto,abyostateczniepozbawidoniosocinaszmiodoojczyzny,aleniemonatakeograniczadefinicjipatriotyzmujedyniedobolesnejpamicioprzeszoci.

    Niezaprzeczalny pozostaje fakt, e wspczesne spoeczestwo potrzebujenowegospojrzenianakategoripatriotyzmu.P.Bu rgosk i (2009,s.102)wyr-niapiwyzwa,przedktrymistajewspczeniepatriotyzmeuropejskichspoe-czestw.Popierwsze,jesttoupowszechniajcysiindywidualizm,ktryprzejawia

  • 78

    Wok

    p

    robl

    emw

    tos

    amo

    ci m

    iesz

    kac

    w

    siprzedewszystkimwkoncentracjijednostkinapartykularnychinteresachoraznachciuwolnieniasizogranicze,jakienarzucanajednostkwsplnota.

    Drugim wyzwaniem jest wewntrzne zrnicowanie kultury narodowej(P.Bu rgosk i, 2009,s.102).Czonkowiewspczesnychnarodwscorazbar-dziejzrnicowanigwniepodwzgldemstopniautosamianiasizewsplnymiwartociami,pogldamiczywiedznatematdanejkultury.Corazczciejrnisioniwyznaniem,wiatopogldem,obyczajami.Monatakewramachpastwnarodowychzaobserwowarosncezrnicowanieetniczno-kulturowe,coprowa-dzidoodywanianacjonalizmwczyregionalizmw.

    Kolejnewyzwanietoprzeksztaceniedotychczasowegomodeluobywatelstwa jest to zwizanezograniczaniemkompetencji suwerennychpastwanaro-dowego,zktrychwielezostaoprzekazanenawyszypoziom,np.europejski(P.Bu rgosk i, 2009,s.102).Burgoskisugerujewrcz,eprawaobywatelskieniesjugwarantowaneprzezpodmiotynapoziomienarodowym,alebdtonapoziomieponadnarodowymUniaEuropejska,bdlokalnym,ktrywynikazewzrostuznaczeniasamorzdwlokalnych.Tomiejsce,gdzieurzeczywistniajsipotrzebyuczestnictwawsamorzdzeniu,jakrwniemiejsce,gdzietakiepotrzebymogzostawyraane,poniewastwarzasitakiemoliwoci.

    Wiesiztymczwartewyzwanie,ktredotyczyprzemian,jakimpodlegajspoecznocilokalne.Wspczeniecorazbardziejpowszechnielokalnespoecz-nociuwaaneszaschronienieprzedkulturowymchaosem.Tomiejscestaychwartoci.

    Ostatniewyzwanie,przedjakimstajewspczeniepatriotyzm,toniskaefek-tywno socjalizacji. Tradycyjne instytucje, takie jak rodzina, szkoa,wojsko,Koci,niewypeniajdotychczasowychfunkcji.Albosameprzeywajkryzys,jakrodzina,albomajsilnkonkurencjzestronytzw.rozproszonychrodowisksocjalizujcych,np.mediw(P.Bu rgosk i,2009,s.103).

    Ojczyzna i nard: rozumienie dawne i wspczesne

    Dowyzwa,jakieprzedstawiaP.Burgoski,monadoczytakerozmyciesiznaczeniapojciaojczyzna,ktrestanowifundamentrozumieniapatriotyzmu,poniewanajczciej inajprociejpatriotyzmokrelasiwanie jakomiodoojczyzny.Czyjednakojczyznnaleaobynazwakraj,zktregopochodzimy,czyten,wktrymosiedlamysinastae?Czymwicjestojczyzna?Jaknaleyjdefinio-wa?JacekSal ij (2005,s.16)proponuje,abyujmowaojczyznjakokraj,ktregoczujemysiczciprzedewszystkimczujemysiczcikonkretnegokrajuzewzgldunafakturodzenia,zamieszkaniaczysubiektywnegoprzekonaniaobyciuusiebie.Jednakedawniejpojcieojczyznaniebyoutosamianezkrajem,alemiaowPolscedwainneznaczenia:pierwszedotyczyopojciaojczyznyjakospuciznyidziedzictwaprzodkwiojcw,awicjakoojcowiznyczymwic

  • 79

    J. Mrugaa: M

    idzy tradycj a wspczesnoci

    wspczeniemajtku; drugie byo bliszewspczesnemu, gdy traktowaoojczyznjakokrajrodzinny,miejscezamieszkania,terra patria,awicstanowioto,codzirozumiemyprzezmaojczyzn(D.Simonides,1998,s.24).

    DlaJerzegoSadowsk iego(2009,s.2021)podpojciemojczyznakryjsiziemia(przyroda,klimat,krajobraz),nard(wktregoskadwchodzikulturamaterialnaiduchowa)idzieje(zarwnoziemi,jakinarodu).Takwicojczyznaposiadawymiarczaso-przestrzennyi ludzki(spoeczny),bowiemstanowioniejterytorium,historiainard.Wwymiarzeczasowo-przestrzennymosadzonyjestnard.Awicojczyznamatrzylubcilejmwicpiwymiarw:trzyprzestrzen-ne,jedenczasowy