of 95/95
T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI GIDA TEKNOLOJĠSĠ MĠKROBĠYOLOJĠK ANALĠZLERE HAZIRLIK 541GI0064 Ankara, 2011

Mikrobiyolojik Analizlere Hazırlık

  • View
    261

  • Download
    7

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Mikrobiyolojik Analizlere Hazırlık gıda bölümü

Text of Mikrobiyolojik Analizlere Hazırlık

  • T.C.

    MLL ETM BAKANLII

    GIDA TEKNOLOJS

    MKROBYOLOJK ANALZLERE HAZIRLIK

    541GI0064

    Ankara, 2011

  • Bu modl, mesleki ve teknik eitim okul/kurumlarnda uygulanan ereve retim Programlarnda yer alan yeterlikleri kazandrmaya ynelik olarak rencilere rehberlik etmek amacyla hazrlanm bireysel renme materyalidir.

    Mill Eitim Bakanlnca cretsiz olarak verilmitir.

    PARA LE SATILMAZ.

  • i

    AIKLAMALAR ................................................................................................................... iii GR ....................................................................................................................................... 1 RENME FAALYET-1 ................................................................................................... 3 1. LABORATUVAR ALIMASI N KSEL HAZIRLIKLAR .................................... 3

    1.1. Laboratuvar Kyafetleri ve Tamas Gereken zellikler ............................................. 4 1.2. Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Genel alma Kurallar ............................................. 5 1.3. Mikrobiyoloji Laboratuvarlar ...................................................................................... 6

    1.3.1. letmedeki Yeri .................................................................................................... 6 1.3.2. Tamas Gereken Teknik artlar .......................................................................... 7

    UYGULAMA FAALYET ................................................................................................ 9 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 10

    RENME FAALYET2 .................................................................................................. 12 2. ARA - GERELER STERLZASYONA HAZIRLAMA ............................................ 12

    2.1. Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Kullanlan Ara Gereler.......................................... 12 2.1.1. Cam Malzemeler .................................................................................................. 12 2.1.2. Metal Malzemeler ................................................................................................ 18 2.1.3. Dier Aralar ....................................................................................................... 22

    2.2. Cam Malzemelerin Temizlenmesi .............................................................................. 27 2.2.1. Ykanmas ve Durulanmas .................................................................................. 27 2.2.2. Temizleyici Kimyasallarn Hazrlanmas ............................................................ 28 2.2.3. Saf Sudan Geirilmesi ......................................................................................... 28

    2.3. Sterilizasyon ................................................................................................................ 29 2.3.1. Tanm .................................................................................................................. 29 2.3.2. Mikrobiyolojik almalarda Sterilizasyonun nemi ......................................... 29

    2.4. Cam Malzemenin Sterilizasyona Hazrlanmas .......................................................... 29 2.5. Metal ve Porselen Malzemelerin Sterilizasyona Hazrlanmas ................................... 30 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 31 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 34

    RENME FAALYET3 .................................................................................................. 37 3. ANALZ ARA-GERELERNN STERLZASYONU ................................................ 37

    3.1. Ara Gerelerin Sterilizasyonu ................................................................................... 37 3.2. Sterilizasyon Yntemleri ............................................................................................. 38 3.3. Kuru Scak Havada Bekletme (Kuru Sterilizasyon) lemleri .................................... 39

    3.3.1. Ara gerelerin Sterilizasyona Hazrlanmas ....................................................... 40 3.3.2. Sterilizasyona Hazrlanm Malzemelerin Etve Uygun ekilde Yerletirilmesi 40 3.3.3. Etvn altrlmas ........................................................................................... 40 3.3.4. Sterilizasyon Sonunda Etvn Boaltlmas ........................................................ 40

    3.4. Mikrodalga Frnda Sterilizasyon ve Kullanm .......................................................... 41 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 42 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 44

    RENME FAALYET4 .................................................................................................. 47 4. DLSYON (SEYRELTME) ZELTS HAZIRLAMA .............................................. 47

    4.1. Tanm ve nemi ........................................................................................................ 47 4.2. Seyreltmede Kullanlan zeltiler .............................................................................. 48

    4.2.1. Fizyolojik Tuzlu Su (Serum Fizyolojik-FTS) ...................................................... 48

    NDEKLER

  • ii

    4.2.2. Peptonlu Su ( % 0.1 ) ........................................................................................... 48 4.2.4. Peptonlu Fizyolojik Tuzlu Su .............................................................................. 50 4.2.5. 1/4 Kuvvetinde Ringer zeltisi ......................................................................... 50 4.2.6. % 15lik Sodyum Klorr zeltisi ...................................................................... 50 4.2.7. % 20lik Sakkaroz zeltisi ................................................................................ 51

    4.3. Dilsyon zeltisi Hazrlarken Dikkat Edilecek Noktalar ......................................... 51 4.4. Dilsyon zeltisi Hazrlama Hesaplamalar ............................................................. 51 4.5. Sterilizasyona Hazrlk ................................................................................................ 52 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 53 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 55

    RENME FAALYET5 .................................................................................................. 58 5. ZELTLERN STERLZASYONU ............................................................................. 58

    5.1. Basnl Buhar (Otoklav) ile Sterilizasyon ................................................................. 58 5.2. Otoklavn Kullanm ve Basnl Buhar lemleri ....................................................... 60 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 62 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 64

    RENME FAALYET6 .................................................................................................. 66 6. STERL MALZEMELERN SAKLANMASI ................................................................... 66

    6.1. Steril Malzemeleri Saklama lkeleri ........................................................................... 66 6.1.1. Steril zeltileri Saklama .................................................................................... 66 6.1.2. Cam, Metal ve Porselen Malzemeleri Saklama ................................................... 67

    6.2. Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Buzdolab Kullanm Kurallar .................................. 68 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 69 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 70

    RENME FAALYET7 .................................................................................................. 72 7. ASEPTK ALIMA TEKN ....................................................................................... 72

    7.1. Bek Altnda alma ................................................................................................... 73 7.2. Aktarma Teknikleri ..................................................................................................... 74 7.3. alma Ortamn Dezenfekte Etme............................................................................ 75

    7.3.1. Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Kullanlan Dezenfektanlar ve zellikleri.......... 75 7.3.2. Dezenfektanlarn Hazrlanmas ve Kullanlmasnda Dikkat Edilecek Noktalar .. 76 7.3.3. Laboratuvarda Zemin Dezenfeksiyonu ................................................................ 77 7.3.4. Tezgh ve Masalarn Dezenfeksiyonu ................................................................. 77

    UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 78 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 82

    MODL DEERLENDRME .............................................................................................. 85 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 87 KAYNAKA ......................................................................................................................... 89

  • iii

    AIKLAMALAR

    KOD 541GI0064

    ALAN Gda Teknolojisi

    DAL/MESLEK Gda Kontrol/ Gda Laboratuvar Teknisyeni

    MODLN ADI Mikrobiyolojik Analizlere Hazrlk

    MODLN TANIMI

    Bu modl Gda Teknolojisi Gda Kontrol dalnda eitim ve renim gren renciler iin hazrlanm, laboratuvar almas iin kiisel hazrlk yapma, ara gereleri sterilizasyona hazrlama ve sterilize etme, seyreltme zeltileri ve tampon zelti hazrlayarak sterilize etme, steril malzemelerin muhafazas, aseptik teknie uygun olarak alma yapabilme yeterliliinin kazandrld renme materyalidir.

    SRE 40/32

    N KOUL n koul yoktur.

    YETERLK Mikrobiyoloji laboratuvarnda analiz ncesi hazrlklar yapmak

    MODLN AMACI

    Genel Ama Uygun ortam salandnda aseptik teknie uygun olarak analiz ncesi hazrlk ilemlerini yaparak mikrobiyolojik analizlere balayabileceksiniz. Amalar:

    1. Mikrobiyoloji alma kurallarna uygun olarak laborotuvar almas iin kiisel hazrlk yapabileceksiniz.

    2. Aseptik teknie uygun olarak ara gereci sterilizasyona hazrlayabileceksiniz.

    3. Aseptik teknie uygun olarak analiz ara gerelerinin sterilizasyonunu yapabileceksiniz.

    4. Formlasyona uygun olarak seyreltme zeltilerini (dilsyon svlarn) hazrlayabileceksiniz.

    5. Hazrlanan zeltilerin zelliine uygun olarak sterilizasyonunu yapabileceksiniz.

    6. Sterilizasyon kurallarna uygun olarak steril materyalleri saklayabileceksiniz.

    7. Aseptik teknie uygun olarak aseptik alma yapabileceksiniz.

    ETM RETM ORTAMLARI VE

    DONANIMLARI

    Mikrobiyoloji laboratuvar, soyunma dolaplar, temiz laboratuvar nl, deney tpleri, balon ve erlenmeyer, pipetler, petri kaplar, petri kutular, metal ve porselen malzemeler (havan, havan eli, rnek kaplar vb ) mezrler, ieler, termometre, su geirmez yal pamuk, pamuklanm bo cam malzemeler, katlanm metal ve porselen malzemeler, etv, otoklav, saat, pepton, sodyum klorr,

    AIKLAMALAR

  • iv

    spatl, baget, tartm kab, terazi, balonjoje, saf su, alminyum folyo, tplk, cam kalemi, kalem, kat, buzdolab, steril metaryeller, malzeme dolab, UV lambal sterilizatr, alma tezgahlar, masalar, zemin, paspas, dezenfektan, alkol, UV lambalar, ktphane, nternet ortam vb.

    LME VE DEERLENDRME

    Modln iinde yer alan her bir renme faaliyetinden sonra verilen lme aralar ile kendinizi deerlendireceksiniz. Modl sonunda ise kazandnz bilgi, beceri ve tavrlar lmek amacyla retmen tarafndan hazrlanacak yazl ve uygulamal snav lme aralar ile deerlendirileceksiniz.

  • 1

    GR

    Sevgili renci,

    Gda laboratuvarlarnda yaplan inceleme ve analizler; fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik analizler olarak ayrlr. Analizler bu alanda yetimi elemanlar tarafndan yaplmaktadr.

    Gda mikrobiyolojisi laboratuvarnda gdalarda eitli mikroorganizmalar aranr veya saylr. Burada nemli olan analizlerin aseptik ortamda ve koullarda yaplp, standart ve tzklere uygunluunun kontroldr.

    Laboratuvar personeli mikrobiyolojik analizleri doru yapmak ve doru sonucu almak zorundadr. Bunun iin personelin uymas gereken iki nemli kural vardr. Birincisi steril alma zorluu ve sorumluluunun kavranmas, dieri ise allan materyalin mikrop olduunun unutulmamasdr.

    Mikrobiyolojik Analizlere Hazrlk modl, laboratuvar alma kurallarn ve dikkat edilmesi gereken noktalar, analizlerde kullanlan ara gereleri tanma ve analiz iin mikroorganizmalardan arndrma, mikroorganizma aranmas iin gerekli ortamlarn hazrlanmas gibi analiz ncesi yaplmas gereken tm ilemleri ve uygulama esnasnda dikkat edilecek hususlar iermektedir. Ayrca ileride iletme ortamnda mikrobiyoloji laboratuvar hazrlamada da sizlere yardmc olacaktr.

    Bu modl daha iyi anlayabilmek iin letmelerde Hijyen ve Sanitasyon dersi modllerinin tekrar gzden geirilmesi baary arttracaktr.

    Bu modln amac gda mikrobiyoloji labortuvarnda yaplan analiz ncesi hazrlk ilemleri hakknda sizlere yol gsterici olmaktr.

    GR

  • 2

  • 3

    RENME FAALYET-1

    Bu faaliyet sonunda gerekli bilgileri alp, uygun ortam, ara-gere ve ekipman salandnda mikrobiyoloji laboratuvarnda alma kurallarna uygun olarak laboratuvar almas iin kiisel hazrlk yapabileceksiniz.

    evrenizde bulunan gda iletmelerinin mikrobiyoloji laboratuvarndan randevu

    alarak laboratuvarda alma srasnda dikkat edilecek hususlar aratrnz.

    Aratrmalanz rapor hline getirerek snfta arkadalarnzla paylanz.

    1. LABORATUVAR ALIMASI N KSEL HAZIRLIKLAR

    Personel kiisel temizlie dikkat etmeli, trnaklar ksa kesilmi olmal, salar uzun ise balanmaldr. Bu hem hijyen hem de bunzen beki alevinden yanma tehlikesini engeller.

    Laboratuvara her giri ve kta eller mutlaka dezenfekte edilmelidir.

    Grip, nezle, benzeri hastalklara yakalanm personel zel koruyucu maske ile almaldr.

    Laboratuvara girerken beyaz ve temiz nlk giyilmelidir. nlk dmeleri kapal olmaldr.

    alma bittikten sonra nlk karlp yerine aslmaldr. Bulama olmamas iin laboratuvar dnda giyilmemelidir.

    Ellerinde kesik, yara olan personel laboratuvarda eldiven ile almaldr.

    RENME FAALYET1

    AMA

    ARATIRMA

  • 4

    1.1. Laboratuvar Kyafetleri ve Tamas Gereken zellikler

    nlk temiz olmaldr.

    nlk sadece laboratuvarda kullanlmaldr.

    nln yanmaz kumatan olmas tercih edilmelidir.

    nlk boyunun diz kapan rtecek uzunlukta, kol boyunun da uygun uzunlukta ve lastikli olmas tercih edilmelidir.

    Laboratuvarda kullanlacak nln cepsiz olmas tercih edilmelidir.

    nlk laboratuvarda incelenen mikroorganizma trne gre belli periyotlarda ykanmal ve mutlaka tlenmelidir.

    alma srasnda nle mikrop bulama olaslnda nlk hemen deitirilmeli ve kirlenen nln dezenfekte edilmesi salanmaldr.

    Laboratuvarda kullanlacak ayakkab ve terlikler su geirmez, kolay temizlenebilir, kaymayan,topuksuz zellikte olmal ve yalnzca laboratuvarda giyilmelidir.

    Gerekli durumlarda galo kullanlmaldr.

    Bone, maske ve eldivenler steril ve tek kullanmlk olmaldr.

    Resim 1.1: Laboratuvar nl

  • 5

    1.2. Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Genel alma Kurallar

    Laboratuvara sadece laboratuvarda alanlar girmelidir.

    Kiisel temizlik kurallarna titizlikle uyulmaldr.

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda mutlaka mikrobiyoloji eitimi alm kiiler almaldr.

    Laboratuvarda kesinlikle hibir ey yenmemeli ve bulundurulmamaldr.

    alrken laboratuvar kap ve pencereleri kapal tutulmaldr.

    Laboratuvar hijyeni asndan laboratuvarda gereksiz her trl malzemenin bulunmas nlenmelidir.

    e balamadan nce alma tezgahlar dezenfekte edilmeli ve her alma bitiminde tezgahlar tekrar dezenfekte edilmelidir

    Mikroorganizma kltrlerine elle dokunulmamal, kltrlerin kapaklar ak braklmamal, kltrler ve laboratuvar metaryelleri laboratuvar dna karlmamaldr.

    Laboratuvarda yksek sesli konuulmamal, ani hareketlerden kanlmaldr.

    Laboratuvarda bulunan p tenekelerinin iine otoklavlanabilir poetler koyulmal, atlacak her trl malzeme otoklavlandktan sonra atlmaldr.

    Dezenfeksiyonda ticari olarak pazarlanan rnler kullanlmaldr. Mikroorganizma remi materyalin krlmas, mikroorganizmann dklmesi

    durumunda laboratuvar sorumlusuna bildirilmelidir.

    Dezenfeksiyon srasnda ve krlm malzemenin toplanmasnda eldiven kullanlmaldr.

    Laboratuvar aralar bo ya da dolu olarak nlk cebinde tanmamal, tpler tplkte tutulmal, masa veya tezgh zerine geliigzel braklmamaldr.

    Laboratuvardan ayrlmadan nce su ve hava gaz musluklar ile kullanlmayacak blmlerin elektik alteri kapatlmaldr.

    Pipetleme yaplrken flenmemelidir. Etiket kullanlacaksa, etiketler dile srlmemelidir. Kullanlacak tm ara gere sterilize edilmelidir. Sterilizasyonundan kuku duyulan malzemeler kullanlmamaldr. Laboratuvar sorumlusunun yapt grev paylamna kesinlikle uyulmaldr. Mikroskop, terazi, etv, sterilizatr gibi aletler her kullanmdan sonra

    kapatlmaldr.

    Mikroskop her kullanmdan nce temizlenmeli ve temiz braklmaldr.

    Direkt olarak mikroorganizmalar ile temas eden pipet, lam, lamel gibi malzemeleri kullandktan sonra dezenfektan zeltisi bulunan zel kaplara konulmaldr.

    Pipetler kullanmdan nce pipet kutusu iinde sterilize edilmeli ve kullanm aralarnda pipet kutusunun az kapal tutulmaldr.

    Analiz sonunda alma raporu hazrlanarak sorumluya teslim edilmelidir.

    Size ait olmayan hibir eye dokunmamal ve hibir eyin yeri deitirilmemelidir.

  • 6

    1.3. Mikrobiyoloji Laboratuvarlar

    Franszca laboratoire olan szck okunuuyla laboratuvar olarak dilimize girmitir. Gda laboratuvar retim, aratrma-gelitirme ve kontrol amacyla gda ve gda hammaddelerinin zelliklerinin belirlendii, bunun iin gerekli ara gerelerin bulunduu yer olarak tanmlanmaktadr.

    Gda laboratuvarlarnda yaplan inceleme ve analizler fiziksel,

    kimyasal,

    mikrobiyolojik analizler olarak ayrlr.

    Fiziksel ve kimyasal analizler ayn laboratuvarnda yaplabilirken mikrobiyolojik analizlerin ayr laboratuvarda yaplmas gerekir. nk hem gdadan insanlara mikroorganizma bulamamas hem de analiz sonucunun gvenilir olmas iin gdadaki mikroorganizma saysnn deimemesi gerekir. Bu nedenle steril ortamda titiz ve dikkatli allmaldr. Bu da iyi dzenlenmi bir mikrobiyoloji laboratuvarda yaplabilir.

    Gda mikrobiyolojisi laboratuvarnda hammaddede, yardmc maddelerde, alma ekipman ve atmosferinde, ambalaj materyalinde, kullanma suyunda, ilenmi gdada bulunabilen mikroorganizmalarn aranmas veya saym yaplr.

    Genel olarak gdalarda saprofit ve patojen mikroorganizmalarn bulunmas istenmez. Gda eidine gre belirli mikroorganizmalarn gdalarda bulunmas kanlmazdr. Gdann elde edildii hammaddede doal olarak bulunan, insan salna zarar vermeyen ve ilem gerei tmyle ldrlemeyen bu mikroorganizmalarn belirli saylarda gdada bulunmasna izin verilir.

    Mikroorganizmalarn yksek sayda bulunmas iletmenin hijyenik artlarnn iyi olmadnn ve alanlarn hijyen kurallarna uymadnn iareti olarak kabul edilir.

    Gdann belirlenmi kalite snrlar iinde olup olmad eitli analizlerle mikrobiyoloji laboratuvarlarnda kontrol edilir.

    1.3.1. letmedeki Yeri

    Mikrobiyoloji laboratuvarlarnn, iletmelerin zemin katlarnda, doal k alabilen ve iletmeden bamsz olarak ina edilmesi gerekir.

    Gda mikrobiyolojisi laboratuvarnn en nemli zellii ayr bir ekim odas bulunmasdr. Bu oda genel ve basit olarak ana laboratuvardan cam ile ayrlm bir blme eklinde kurulabilir.

  • 7

    1.3.2. Tamas Gereken Teknik artlar

    Tavan, duvar ve tezghlar mikroorganizma barndrmayan ve kolay temizlenebilir malzemeden yaplmaldr.

    Laboratuvarda toz bulunmamal, fiziki yerleimde buna dikkat edilmelidir. Ara gere toz tutmayacak ekilde yerletirilmeli, dolaplar tavana kadar olmal, dolaplarn yerden yksekliinin de 20 cm olmas dolap altnn rahat temizlenmesini salar.

    Havalandrma, laboratuvara taze hava salayacak ekilde, nem ve scakl kontrol ederek yaplmaldr. Pencereden salanan doal havalandrma yannda mekanik sistemlerle stma ve soutma da yaplabilir. Filtrasyon sayesinde de tozlanmann nne geilir.

    Laboratuvarda yeterli sayda elektrik prizi, su musluu, eviye ve hava gaz bulunmaldr. Musluklarn ama-kapama vanalar basit olmal, prizlerin sigortalar kolay ulalabilir yerde bulunmaldr.

    ncelikle vanalarn ve sigortalarn yerini ve nasl kapatlacan

    renmelisiniz.

    Laboratuvara direkt gne nn girmesinden saknlmal, doal k veren florasan lambalar tercih edilmelidir.

    Otoklav ve ykama odas ortamda nem olmamas iin tercihen mikrobiyoloji laboratuvarlar dnda olmaldr.

    Besiyerleri ve kimyasal maddeler kuru, serin ve karanlk dolapta depolanmaldr.

    Steril olan ve olmayan malzeme ayr dolaplarda depolanmaldr.

    Soutucu ve inkbatr gibi scakla duyarl ekipmann yerletirilmesinde dikkatli olunmaldr.

    Laboratuvarda ilk yardm dolab bulunmaldr. Personel basit kazalarda (kesik, yank vb) nasl davranacan bilmeli yani ilk yardm eitimi alm olmaldr.

    Ekim odas veya mikrobiyoloji laboratuvarnda UV (ultra viyole) lambas kullanlarak havada veya yzeylerde sterilizasyon salanabilir.

    UV lambas laboratuvarda alma yaplrken kapal tutulmal, alma saati dnda ak tutulmaldr.UV nn gzlerde krlk, deride kanser yapabileceinin unutulmamas gerekir.Caml ekim odasnda yanan UV lambasnn oda dnda alanlara zarar olmaz.

    Lamba yanarken kapnn almas durumunda sesle uyar sistemi devreye girerek alanlar uyarmaldr.

    UV lambasnn kontrol dmesinin darda olmas gvenlik asndan nemlidir (Resim 1.1).

  • 8

    Resim 1.2:UV uyars

  • 9

    UYGULAMA FAALYET

    Aadaki ilem basamaklarna gre, mikrobiyoloji laboratuvarnda alma ncesi kiisel hazrlk yapnz.

    lem Basamaklar neriler

    Kiisel hijyen salaynz.

    Personel hijyeni modlndeki Kiisel Temizlik Kurallarn hatrlaynz.

    Salarnz toplamaya zen gsteriniz. Ellerinizi dezenfektan etkili sabun ile

    ykamaya dikkat ediniz Kt havlu ile kurulamaya zen

    gsteriniz

    Temiz laboratuvar nl giyiniz.

    Laboratuvar kyafetleri ve tamas gereken zellikler konusunu hatrlaynz.

    alma srasnda nln dmelerini iliklemeyi unutmaynz.

    Galo kullanmay alkanlk hline getiriniz.

    karttnz kyafetleri varsa dolabnza yoksa askya dzgn ekilde asnz.

    Gerektiinde koruyucu malzeme taknz.

    Ellerinizi dezenfekte ediniz.

    Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Genel alma Kurallar balkl konuyu hatrlaynz.

    Her alma ncesi ve sonras ellerinizi dezenfekte etmeyi alkanlk hline getiriniz.

    UYGULAMA FAALYET

  • 10

    LME VE DEERLENDRME

    Aadaki seeneklerden doru olan iaretleyiniz.

    1. Aadakilerden hangisi laboratuvar nlnn tamas gereken zelliklerden biri deildir? A) nlk boyu diz hizasnda olmal B) nln kolu lastikli olmal C) nlkte bol cep bulunmal D) nlk yanmaz kumatan yaplmal

    2. Aadakilerden hangisi laboratuvar alma kurallarndan deildir? A) Laboratuvar kap ve pencereler kapal tutulmal B) Laboratuvar ara-gereci nlk cebinde tanmal C) Laboratuvarda yemek yenmemeli D) Laboratuvarda yksek sesle konuulmamal

    3. lenmi gdalarda bulunan mikroorganizmalarn bulama kaynaklar aadakilerden hangisidir?

    A) Hammadde B) letme atmosferi C) Kullanma suyu D) Hepsi

    Aadaki cmlelerde verilen bilgiler doru ise parantez iine (D), yanl ise (Y) yaznz.

    4. ( ) Laboratuvara sadece laboratuvarda alanlar girmelidir.

    5. ( ) Direkt olarak mikroorganizmalar ile temas eden pipet, lam, lamel gibi malzemelerkullanldktan sonra ykanarak yerine konmaldr.

    6. ( ) Gdalarda patojen mikroorganizma bulunmas istenmez.

    7. ( ) Caml ekim odasnda yanan UV lambasnn oda dnda alanlara zarar olmaz.

    8. ( ) Mikroorganizmalarn yksek sayda bulunmas iletmenin hijyenik artlarnn iyi olduunu gsterir.

    9. ( ) Mikrobiyoloji laboratuvar iletme ile dorudan balant halinde olmas hijyen asndan nemlidir.

    DEERLENDRME

    Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular tekrar ediniz. Tm sorulara doru cevap verdiyseniz uygulama testine geiniz.

    LME VE DEERLENDRME

  • 11

    UYGULAMALI TEST

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda alma ncesi kiisel hazrlk yapnz. Yaptnz uygulamay kontrol listesine gre deerlendirerek eksik veya hatal grdnz davranlar tamamlama yoluna gidiniz.

    Deerlendirme ltleri Evet Hayr 1. Kiisel hijyen kurallarn uyguladnz m?

    2. Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Genel alma Kurallarn okudunuz mu?

    3. Temiz laboratuvar kyafetlerini giydiniz mi? 4. Kullanmadnz kiisel eyalarnz dolabnza kaldrdnz m?

    5. almanz asndan sakncal bir durumunuz varsa laboratuvar sorumlusuna bildirdiniz mi?

    6. almanza izin verildiyse koruyucu nlemleri aldnz m?

    7. Ellerinizi dezenfekte ettiniz mi?

    DEERLENDRME

    Yaplan deerlendirme sonunda Hayr eklindeki cevaplarnz bir daha gzden geiriniz. Kendinizi yeterli grmyorsanz renme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarnzn tamam Evet ise bir sonraki faaliyete geiniz.

  • 12

    RENME FAALYET2

    Bu faaliyet sonunda gerekli bilgileri alp, uygun ortam, ara-gere ve ekipman salandnda aseptik teknie uygun olarak ara gereleri sterilizasyona hazrlayabileceksiniz.

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda kullanlan cam malzemele eitlerini aratrnz.

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda saf su kullanma nedenini ve saf su elde etme yntemlerini aratrnz.

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda kullanlan ara gerelerin sterilizasyonundaki ilem basamaklarn aratrnz.

    Yukardaki konular gruplar hlinde alarak snf arkadalarnzla paylanz.

    2. ARA - GERELER STERLZASYONA HAZIRLAMA

    2.1. Mikrobiyoloji Laboratuvarnda Kullanlan Ara Gereler

    Gda mikrobiyolojisi laboratuvarnda u ara gereler bulunur;

    Cam malzemeler

    Metal malzemeler

    Plastik malzemeler

    Dier malzemelerdir

    2.1.1. Cam Malzemeler

    Gda laboratuvarnda en sk ve ok kullanlan malzemelerdir. Cam malzemelerin kullanm yeri ve dayankll retildii camn kalitesine gre deiir.

    Cam malzemeler adi cam ve pyrexten retilir. Adi cam ucuz olmasna ramen yksek scaklk, basn ve ani scaklk deiikliklerine dayanksz olduundan laboratuvar malzemesi retimine pek uygun deildir. Pyrex cam; scaklk, asit ve alkalilere dayankldr. Bu nedenle laboratuvarda kullanlan cam malzemelerin byk ounluu bu malzemeden retilmitir.

    RENME FAALYET2

    AMA

    ARATIRMA

  • 13

    Cam malzemeler unlardr: Deney tpleri, durham tpleri, petri kutular, lam, lamel, pipetler, erlenler, balonlar, l balonlar (balon joje), beherler, l silindiri (mezr), cam ubuklar (baget) ve drigalski spatldr.

    zellikleri ve Kullanm Alanlar;

    Deney tpleri; alt ksm yuvarlak, kapal, az ksm ak cam malzemelerdir. ounlukla 18x180 mm veya 15x150 mm boyutlar tercih edilir. Tplk veya spor denilen tp koruyucularna dizilerek, dilsyon zeltileri ve besiyerlerinin hazrlanmasnda kullanlr (Resim 2.1).

    Durham tpleri; 7x25 mm boyutlarndadr. Gaz oluturarak test edilen mikroorganizmalarn tesbit iin sv besiyeri ekimlerinde kullanlr. Test tpnn iine ters yerletirilerek zerine sv besiyeri konulur ve sterilize edilir.

    Resim 2.1: Deney tpleri Resim 2.2: Petri kutusu

    Petri kutusu; i ie gemi iki cam kapaktan oluur. Genellikle ykseklik 1.5 cm, ap 9 cmdir. Daha kk veya daha byk petri kutular da vardr. Gnmzde saydam plastikten ve tek kullanmlk olarak retilen petri kutularnn kullanm yaygnlamtr. Kk olann iine ince tabaka sterilize edilmi besiyeri dklr ve mikroorganizmalarn izolasyonu ile saym yaplr (Resim 2.2).

    Lam; genellikle 26x76 mm boyutlarnda dikdrtgen cam malzemedir. Preparat hazrlamada kullanlr. Thoma lam (maya saymnda), Howard lam (kf saymnda), ukur lam gibi zel tipte lamlar da kullanlmaktadr.

    Lamel; kare eklinde ok ince camdan yaplmtr. Genellikle 20x20 mm veya 22x22 mm boyutlarndadr. Temiz lameller lam zerindeki rnei kapatmada kullanlr.

    Pipetler; belli hacimlerde sv alma ve aktarma ilemlerinde kullanlan ii bo, dereceli veya derecesiz zel cam veya plastik borulardr.

    Her pipetin u ve az ksm bulunur. U ksm damlalk eklinde inceltilmitir. 0.1- 0.2-0.5-1-2-5-10-20-25 ve 50 ml gibi deiik llerde pipetler vardr.

    Pipet eitleri

  • 14

    Otomatik Pipet: Svy ekme ve brakma dmeleri vardr. Sv miktarn pipet hacmi kadar otomatik olarak eker (Resim 2.3.).

    Tek Kullanmlk Steril Pipet: Plastik materyalden bir sefer kullanm iin yaplm pipetlerdir (Resim 2.4.).

    Tam l Pipeti (Bull Pipet, Joje Pipet, Pastr Pipeti): zerlerinde aza yakn ksmda hacmi bildiren bir izgi vardr. Orta ksm ikindir (Resim 2.5.).

    Dereceli pipet: zerlerinde taksimat bulunan pipetlerdir (Resim 2.6.).

    Resim 2.3: Otomatik pipet Resim 2.4: Tek kullanmlk pipet

    Resim 2.5: Tam l pipeti

    Resim 2.6: Dereceli pipet

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda daha ok 0,1-1 ml aras hacimde pipetler kullanlr.

    Mikrobiyolojik almalarda doru pipet seimi ve doru pipetleme ok nemlidir. Bunun iin aktarlacak hacim iin uygun ll pipet seilmelidir. rnein 1 ml sv aktarlacaksa 1 mllik pipet seilmelidir. 1 mllik pipet yoksa 2 mllik pipet kullanlabilir.

  • 15

    Pipetleme srasnda, incelenen svnn yutulma tehlikesine kar nlem olarak lastik puvar (Not: Maddede Temel Deiimler Modlndeki bilgilerinizi hatrlaynz.) veya bullu pipetler kullanlabilir.

    Resim 2.7: Numunenin pipete ekilmesi Resim 2.8: Pipetten petri kutusuna aktarma

    Pipetlerle aadaki ekilde allmaldr:

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda mutlaka steril pipetlerle allmaldr.

    Steril pipetler, pipet kutusundan veya paketlenmi ise kdndan uygun ekilde karlmal, asla u ksmna dokunulmamal ve sterilliinin bozulmamasna dikkat edilmelidir.

    stenilen hacimdeki steril pipet, orta ve ba parmak arasnda tutularak ucu zeltiye daldrlmaldr (Resim 2.7.).

    Pipetin az ksmndaki boluktan hafif bir emme hareketiyle istenilen hacim miktarn biraz geinceye kadar zelti pipet iine ekilmelidir. Pipete sv ekilirken yava yava ekilmeli, aksi taktirde aza kaabilecei unutulmamaldr.

    Az ksm hzla iaret parmayla kapatlmal, pipetin ucu zeltiden kartlmaldr. st ksmdaki iaret parmann basks pipet ierisindeki zelti istenen hacim izgisine gelinceye kadar azaltlmaldr. stenen hacim izgisi ile pipet ierisindeki zeltinin yarm ay kavisinin alt ucu birbirine tam teet olduu zaman iaret parma tam olarak kapatlmaldr.

    zelti aktarlmak istenen yere pipetin alt ucu dedirilip iaret parma kaldrlarak boaltlmaldr. Pipetlenen sv boaltlrken kendi kendine boalmas salanmal, az ksmndan hibir zaman flenerek boaltlmamaldr (Resim 2.8.).

    Pipetler boaldktan sonra u ksmlarnda bir miktar sv kalabilir. Bu durum normaldir. Pipet bu sv kalacak ekilde iaretlenmitir.

    Zehirli ve yakc maddeler kesinlikle azla ekilmemelidir.

  • 16

    Erlen; erlenmayer olarak da isimlendirilen bu malzeme dip ksm geni, az ksm dar bir boazla sona eren konik ekle yakn bir grnme sahiptir. Az tral ya da trasz olabilir. Bunun yansra kapakl ve kapaksz olanlar, hacim gstergeli ve nue erlenleri de vardr. En ok 100-500 ml arasndaki hacimde erlenler kullanlr. Mikrobiyoloji laboratuvarnda;

    Besiyeri hazrlanmasnda,

    Dilsyon zeltisi hazrlanmasnda,

    Aktarma ileminde,

    Numune kab olarak kullanlr

    Balon; gvdesi kresel, dibi dz veya yuvarlak; az veya ok uzun, dar bir boaz olan cam malzemelerdir. Laboratuvarlarda en fazla kullanlan 250-1000 ml arasnda olanlardr. Mikrobiyolojik almalarda besiyerlerinin hazrlanmasnda ve sterilizasyonunda kullanlr (Resim 2.9).

    Resim 2.9: Balonlar Resim 2.10: Balon joje

    Balon joje; dar uzun boyunlu, boyun ksmnda l izgisi bulanan, az ksm tral veya trasz olabilen cam malzemelerdir. l izgisine kadar tam doldurulduunda zerinde belirtilen hacim kadar sv alr. Farkl boy ve hacimde olanlar vardr. Genellikle istenen hacimde zelti hazrlamada kullanlr (Resim 2.10).

    Beherler; alt dz, bardak eklinde, silindir cam kaplardr. Az ksm sv aktarmaya uygun yaplmtr. Farkl boy ve hacimde olanlar vardr. En ok kullanlanlar 50, 100, 250, 500, 1000 ml olanlardr. (Resim 2.11.).

  • 17

    Resim 2.11: Beher

    Beherler mikrobiyoloji laboratuvarnda;

    Istma,

    Kartrma,

    Tartm,

    Aktarma,

    Besiyeri ve zelti hazrlama,

    rnek kab olarak kullanlr

    Mezr; genelde svlarn lmnde ve aktarmnda kullanlr (Resim 2.12.).

    Resim 2.12: Silindir ( mezr)

  • 18

    Cam ubuk (baget); cam ubuk baget olarak da isimlendirilir. ap 3-10 mm, uzunluu 10-30 cm arasndadr. Ular alevle kreltilmitir. zeltilerin kartrlmasnda, ezilmesinde ve kaptan kaba aktarlmasnda kullanlr.

    Drigalski spatl; cam ubuun, ucunun gen eklinde kvrlmas ile oluan zelerdir ( Resim 2.13). Tamam cam olabilecei gibi tutma yeri metal, yayma yeri cam veya silikon kapl camdan da yaplabilir. Ticari olarak hazrlanm tek kullanmlk modelleri de mevcuttur.

    Resim 2.13: Drigalski spatl

    Yayma yntemiyle ekimde, sv numunenin petri kutusu iindeki kat besiyeri zerine aktarlmasndan sonra yzeye homojen ekilde yaylmasnda kullanlr.

    2.1.2. Metal Malzemeler

    Metal malzemelerde aranan genel zellikler asit, alkali ve oksitlenmeye dayankl

    olmalardr. Gnmzde, gda laboratuvarnda kullanlan metal malzemeler daha ok krom-nikel alaml demir malzemeler, alminyum ve paslanmaz elik malzemelerdir. Bunlar;

    Bek,

    ayak,

    Kafesli tel,

    rnek kaplar,

    Maa,

    Tplk,

    Spatl,

    Pens,

    ze sap ve ucu,

    Boya teli,

    Pipet kutular,

    Kvet takmlar saylabilir.

  • 19

    zellikleri ve Kullanm Alanlar; Bek; hava gaz veya butangazla alan ve ayarl alev verebilen bir aratr.

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda bek;

    Alev ats oluturma,

    Istma veya kaynatma

    Metal malzemelerin zellikle zelerin alevden geirilmesinde ve akkor hline getirerek sterilize edilmesinde kullanlr

    Resim 2.14: Bek, ayak, kafesli tel

    ayak; bekte stma veya kaynatma yaplaca zaman gerekli olan bir malzemedir. ncelikle ayak zerine kafesli tel konulur, zerine beher veya erlen gibi malzeme yerletirilir ve bek yaklarak amaca uygun kullanlr (Resim 2.14).

    Kafesli tel; ayak zerinde s datc olarak kullanlr. plak alevle direkt temas nedeniyle cam malzemelerin atlama ve krlmalarn nler (Resim 2.14).

    Maa; erlen, tp vb. scak malzemenin tanmasnda kullanlr.

    Halka; erlenlerin su banyosunda su iinde kalmasn salamak amacyla kullanlr.

    Tplk; deney tplerinin konulduu 2 veya 3 katl metal, tahta ve plastikten retilen bir aratr. Daha ok metal ve plastik olanlar kullanlr (Resim 2.15.).

    Resim 2.15: Farkl tplkler

  • 20

    Spatl; mikrobiyolojik analizler iin numune ve kimyasal maddelerin alnmas, tartm, kartrlmas ve ezilmesinde kullanlr. Bir ucu kak eklindedir (Resim 2.16).

    Pens; paslanmaz metal malzemedir. Daha ok tartm srasnda ve cam tart kaplarnn tutulmasnda kullanlr (Resim 2.17).

    Resim 2.16: Spatl Resim 2.17: Pens

    ze; numunelerin transferinde kullanlan, ucunda nikel-krom veya platinden yaplm, yuvarlatlm tel bulunan sap ksm sdan etkilenmeyen bir malzemedir. Bu telin uzunluu ortalama 5 cm, ucundaki emberin ap ise 34 mm olmaldr. U ksm halka eklinde kvrlm platin veya paslanmaz telden, sap da metal veya bakalitten oluur. Bunlara yuvarlak ulu ze de denir.

    Mikrobiyolojik almalarda tip ze kullanlmaktadr. Bunlar;

    Tek kullanmlk steril plastik zeler; yuvarlak ulu ze veya ine ze ile ayn amala kullanlr, plastikten yaplmtr ve tek kullanmlktr (Resim 2.18.).

    Yuvarlak ulu metal zeler; ok az miktarda numuneyi aktarma ileminde, daha ok mikroorganizmalar besiyerine aktarp, yaymak veya preparat hazrlamada kullanlr (Resim 2.19.).

    ne zeler; zeye benzer, fakat telin ucu dzdr. ne ze, besiyerine daldrma veya izme yntemleriyle ekim yapmak iin ve yzeyden mikroorganizma kolonisi almak amacyla kullanlr (Resim 2.20.).

    Resim 2.18:Plastik ze eitleri

    Resim 2.19: Metal ze eitleri Resim 2.20: ne ze

  • 21

    ze ile alma esnasnda u kurallara uyulmaldr:

    ze kalem gibi tutulmaldr. U ksm bek alevinin mavi ksmnda dike yakn bir konumda, ucu tamamen krmz renk alncaya (akkor) kadar tutulmaldr (Resim.2.21). Bu srada ze alev ierisinde sallanmamaldr.

    Resim 2.21: zenin sterilize edilii

    Daha sonra ze alev ats altnda tutularak 1015 saniye kadar soumas iin beklenmelidir. ze ucunun scakken kullanm rnekteki mikroorganizmalar ldrebilir.

    Numunenin alnaca zelti ierisine ze ucu daldrlarak kartrma hareketi yaplr. Bu sayede zeltinin ze ucundaki yuvarlak ksm bir film gibi sarmas salanr. ayet sv rnek bu ekilde halkay sarmamsa ze ucu yanl kvrlmtr. ze ucu bek alevinde yaklarak dzeltilmelidir.

    ze ucu tpe hi dedirilmeden dar kartlr.

    Kat besiyerindeki bir kltrden aktarma yaplaca zaman, ze ucu reme blgesine hafife srtlerek rnek alnr.

    zeyle alnan numune kat veya sv besiyerine ekilir.

    Ekim ilemi bitince ze tekrar bek alevinde tutularak sterilize edilir.

    Pipet kutusu; pipetlerin sterilize edilmesinde ve sterilize pipetlerin saklanmasnda kullanlr (Resim 2.22.).

    Resim 2.22: Pipet ve petri kutusu

  • 22

    Kvet takmlar; metal, cam, plastik olanlar vardr. Dezenfektan kab olarak veya preparat boyama ilemlerinde kullanlr.

    Boya teli; preparat hazrlanrken boyama ileminde kullanlan cam veya metal malzemedir.

    2.1.3. Dier Aralar

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda kullanlan dier aralar ekvyon, puar, piset, plastik numune kaplar ve havanlardr.

    Gnmzde sert ve saydam plastikten spatl, silindir, huni, yannda tp ve piset gibi malzemeler, tek kullanmlk petri kaplar da retilmektedir. Daha nceleri camdan yaplan pek ok malzeme plastikten retilmeye balanmtr.

    zellikleri ve Kullanm Alanlar;

    Ekvyon; ucunda pamuk sarl olan tahta, plastik veya metal ubuklardr. Tp iinde bulunup sterilize edilenleri veya tek kullanmlk olanlar vardr. Mikrobiyolojide yzeylerden rnek alnmasnda kullanlr (Resim 2.23.).

    Resim.2.23: Ekvyon

  • 23

    Puar; pipetlerin arkasna taklarak, azla ekilmesi tehlikeli olan sv veya zeltilerin, zellikle de patojen mikroorganizma ieren besiyerlerinin pipetlenmesinde kullanlr.

    Resim 2.24: Puar

    Havanlar; deiik byklkte olan havanlar, kat gda rneklerinin mikrobiyolojik analize hazrlanmasnda kullanlr (Resim 2.25.).

    Resim 2.25: Porselen havan ve havan eli

    Piset: ounlukla plastikten retilen saf su kaplardr (Resim 2.26.).

    Resim 2.26: Piset

  • 24

    2.1.4. Laboratuvarda Kullanlan Ekipmanlar

    Otoklav; gda mikrobiyolojisi laboratuvarnn en nemli cihazlar arasndadr. Temel grevi basn altnda buharla sterilizasyondur. Deiik kapasite ve ekillerde, farkl marka ve modellerde otoklavlar bulunmaktadr (Resim 2.27).

    Resim 2.27:Otoklav

    Otoklav

    Besiyerleri ve dilsyon zeltilerinin sterilizasyonunda,

    Mikrobiyoloji laboratuvar ara gerelerinin sterilizasyonunda,

    Eski kltrlerin imha edilmesinde kullanlr.

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda yanl sonularn alnmasnda nemli faktrlerden biri otoklavn hatal kullanlmasdr.

    nkbatr; laboratuvarn alma ykne ve kullanm amalarna gre farkl byklklerde ve eitli zelliklerde olabilir. Mikrobiyolojik analizlerde besiyerine ekim yapldktan sonra uygun scaklk ve srede ortam inkbatrlerle salanr (Resim 2.28).

    Resim 2.28: nkbatr

  • 25

    Sterilizatr; 0-300C scaklk aralna sahip etvdr. Cam ve metal malzemelerin kurutulmas ve sterilizasyonu amacyla kullanlr. Ykanm cam malzemenin kurutulmas iin 50-60C, cam ve metal malzemelerin sterilizasyonu iin 180Cdeki scaklklar uygulanr.

    Saf su cihaz; besiyerleri ve eitli zeltilerin hazrlanmasnda, ykanm malzemelerin durulanmasnda kullanlan saf suyun retimini salar. Mikrobiyoloji laboratuvarnda taze hazrlanm ve pH 6,5-7.5 olan suyun kullanlmas nerilir (Resim 2.29.).

    Resim 2.29: Saf su ve destile deiyonize saf su cihazlar

    Hassas terazi; genellikle 1/1000 g duyarllkta tartm yapan aralardr. stenilen miktarda tartm alma ilemlerinde kullanlr (Resim 2.30.).

    Resim.2.30: eitli hassas teraziler

    pHmetre; besiyeri ve zeltilerin pH ayarlamasnda kullanlan aralardr.

    Su banyosu; 0-100C scaklk aralnda termostatl ift cidarl aralardr. Su

    banyosu;

    Besiyeri ve zeltileri sterilize etmek,

    Agarl besiyerlerinin sterilizasyon sonras katlamasn nlemek,

    Kat besiyerlerinin yeniden eritmek,

  • 26

    zel almalarda inkbasyon salamak amacyla kullanlmaktadr (Resim 2.31.).

    Homojenizatrler; kat rneklerin ilk zeltilerini yapmak iin stomacher ( steril torbal peristaltik homojenizatr) (Resim 2.32.) veya blender (rotary homojenizatr) kullanlr.

    Resim 2.31: Su banyosu Resim. 2.32: Homojenizatr

    Alama kabini; analiz edilecek rne dardan toz ve mikroorganizma bulamasn nlemek amacyla kullanlan kabinlerdir (Resim 2.33.).

    Resim 2.33: Alama kabini

  • 27

    Kartrclar; amaca uygun manyetik kartrc ve tp kartrcs her mikrobiyoloji laboratuvarnda bulunmas gereken basit ancak nemli cihazlardandr. Manyetik kartrcnn stc tablaya sahip olmas tercih edilir. Tp kartrcs, ekimi yaplacak sv numunenin homojenizasyonunda kullanlr (Resim. 2.34.).

    Resim 2.34: Manyetik kartrc ve tp kartrc

    Koloni sayc; panosuna petri kutusu yerletirilerek koloni saymnn yaplabildii aratr. Aydnlatma, bytme sistemleri bulunur. Numaratr sistemi bulunanlar da vardr. ( Resim 2.35).

    Resim 2.35: Koloni Sayc

    Laboratuvarn ilevine gre yeterli niteliklerde mikroskop veya binokler mikroskop, mikrodalga frn, membran filtrasyon seti, soutucu (buzdolab-derin dondurucu), UV, el lambas gibi aralar da gda mikrobiyoloji laboratuvarnda bulunmaldr.

    2.2. Cam Malzemelerin Temizlenmesi

    2.2.1. Ykanmas ve Durulanmas

    Gda laboratuvarnda yaplan analizlerin gvenirlilii, uygun cam malzeme seimine ve temizliine baldr.

  • 28

    Cam malzemenin temizlenmesinde dikkat edilecek noktalar;

    Eer kirletici maddeler suda kolayca znyorsa souk veya scak su ile malzeme ykanmal, birka kez iten ve dtan saf su ile durulanmaldr.

    Kirletici madde cam yzeyinde kurumu ise malzeme su dolu bir kaba batrlarak, kirin yumuatlmas iin bir sre bekletilmelidir.

    Kirletici madde suda znmyorsa veya su ile yeterince temizlenemiyorsa, uygun temizleyici kimyasal madde seilerek nce bu malzeme ile ykanmaldr, sonra bol su ile durulanmaldr.

    Pipetler, lam ve lameller kullanldktan sonra % 5lik lizol gibi dezenfektan madde ieren bir kapta biriktirilir.

    Cam malzemeden, zellikle pipetlerden deterjan ile kmayan organik kalntlar slfirik, kromik, nitrik asit gibi kuvvetli oksitleyici asitlerle temizlenebilir.

    2.2.2. Temizleyici Kimyasallarn Hazrlanmas

    Bikromatl slfirik asit (kromik-slfirik asit) zeltisi; laboratuvarlarda en yaygn kullanlan zeltidir. 40 g potasyum bikromat 5 llik cam kaba (s ve kimyasaldan etkilenmemesi iin) konarak zerine az miktarda su eklenerek eritilir. Youn slfirik asit azar azar dklerek 1 lye tamamlanr. zelti sar-kahverengi arasndadr. Rengin yeile dnmesi kirlendiini gsterir.

    Sulandrlm nitrik asit; kirletici maddelerin ktrlmesinde kullanlan kurunlu zeltilerin, cam malzemelerin yzeyinde oluturduu buulanm grnm temizleyen bir kimyasal maddedir.

    Seyreltik (1/10luk) hidroklorik asit; analizlerde kullanlacak cam malzemenin temizlenmesinde kullanlan baka bir kimyasal maddedir. Bunun iin bir ksm konsantre HCl asit ile 9 ksm saf su kartrlarak hazrlanr.

    Laboratuvara yeni alnm cam malzemeler ilk kullanma alndklarnda temiz grnebilir. Buna ramen bu malzemeler su ile ykanarak veya bikromatl slfirik asit zeltisi ile temizlenmelidir.

    2.2.3. Saf Sudan Geirilmesi

    Cam malzemenin temizlii yapldktan sonra malzeme saf sudan geirilir. Ama; eme suyunda bulunan maddelerin analiz sonucunu etkilemesini engellemektir. Durulama suyunun dipte toplanp kurumasna izin vermemek iin durulanan cam malzemeler ters durumda szlmeye brakmaldr. Bylece hem daha abuk kuruma salanr hem de dipte toplanan suya havadan mikroorganizma bulamas engellenir.

  • 29

    2.3. Sterilizasyon

    2.3.1. Tanm

    Bir ortamdaki tm mikroorganizmalarn ldrlmesi ya da ortamdan uzaklatrlmas ilemine sterilizasyon denir. Sterilizasyon ilemi uygulanm materyale steril denir. Steril kap, steril besiyeri vb.

    2.3.2. Mikrobiyolojik almalarda Sterilizasyonun nemi

    Gda mikrobiyolojisi laboratuvarnda sonularn gvenilir olmas iin laboratuvar alma kurallarna eksiksiz uyulmas gerekir. Bunlarn en nemlisi de kullanlan btn malzemenin sterilizasyonudur.

    Besiyerleri, zeltiler, cam malzeme vb. malzeme steril olmazsa bunlardan gelebilecek mikroorganizmalar gdadan gelmi gibi deerlendirilir.

    rnein, cam malzemede nceki deneyden bir mikroorganizma bulamas kalmsa, yeni yaplan analizde de gda rnei hijyenik kurallara uygun retilse dahi mikrobiyel reme grlecek ve gdann hatal deerlendirilmesine neden olacaktr.

    2.4. Cam Malzemenin Sterilizasyona Hazrlanmas

    yice temizlenmi tp, pipet, balon, erlenmayer ve mezrlerin azlar svlar emmeyen zel yal pamuk (kalayc pamuu) ile kapatlarak iinin kontamine olmamas salanr.

    Tpler;

    Pamuun cam iinde kalan ksm mmkn olduu kadar lif ular bulundurmayacak ekilde katlanr.

    Pamuun tp iindeki ksm 1.5-2 cm, dtaki ksm ise 1 cm olmaldr.

    Pamuktan tutulup ekildiinde tp de kaldracak sklkta olmaldr.

    Ortamdan gelecek mikroorganizma kontaminasyonuna kar pamuun tp dnda kalan ksmnn ap tp apndan geni olmaldr.

    Pamuklarn ular yaklarak pamuk lifleri uzaklatrlmaldr.

  • 30

    Pipetler;

    Pipetlerin sivri ular kabn dibine gelecek ekilde madeni pipet kab iine yerletirilir ve kapa kapatlr.

    Pipet ularnn krlmamas iin metal kutunun dibine alminyum folyo yerletirilir.

    Pipet kutusu yoksa pipetler ktlara sarlarak sterilizasyona hazrlanmaldr.

    Erlen ve balonlar;

    Tplerin pamuklanmasnda dikkat edilecek hususlarla ayndr.

    Petri kutular; ykama, durulama, saf sudan geirme ve kurulama ileminden sonra tek tek veya ikili, l gruplar hlinde ktlara sarlarak veya kda sarmadan zel metal kutulara gruplar hlinde yerletirilerek sterilizasyona hazr hle getirilir.

    2.5. Metal ve Porselen Malzemelerin Sterilizasyona Hazrlanmas

    Mikrobiyoloji laboratuvarndaki metal malzemeler; numune alnmas srasnda spatl ve ekim aamasnda kullanlan ine, ze gibi aralardr. ne, ze vb. aralar her kullanm ncesi ve sonrasnda bek alevinde akkor hline gelinceye kadar tutularak, spatl ise kda sarlarak etv veya otoklavda sterilize edilir.

    Porselen malzemeler de ykanp kuruduktan sonra kda sarlarak etvde sterilizasyona braklr. Cam, metal, porselen malzemeyi sarmada samanl kat veya parmen kad kullanlr.

  • 31

    UYGULAMA FAALYET

    Aseptik teknie uygun olarak ara gereleri sterilizasyona hazrlayanz.

    lem Basamaklar neriler

    Ykama kvetine su doldurunuz.

    Laboratuvar kyafetlerinizi giyiniz.

    Ellerinizi her alma ncesinde ykaynz ve dezenfekte ediniz.

    Gerekli koruyucu malzemelerinizi giyiniz.

    alma ortamn temizleyiniz. allan alan ve masalar

    temizleyiniz.

    Cam malzemenin temizlenmesi konusunu

    hatrlaynz. Dikkatli alnz. Kurutma iin gerekirse etv

    kullannz.

    Yeterli deterjan ilave ediniz.

    Cam malzemeleri deterjanl su ile fralaynz.

    Ykadnz malzemeyi ii su dolu baka bir kvete braknz.

    Malzemeler kirli ise bikromatl slfirik asit- kromik asit zeltisinden geiriniz ve durulaynz.

    Duruladnz malzemeyi ii saf su dolu baka bir kvete braknz.

    Cam malzemeleri ters evirerek kurutma asksna asnz.

    Sularnn szlmesini salaynz.

    UYGULAMA FAALYET

  • 32

    Temizlenmi tplerde:

    Az ksmlarna svlar emmeyen zel yal pamukla usulne uygun olarak tka yapnz.

    2.4. Cam Malzemenin Sterilizasyona Hazlanmas balkl konuyu hatrlaynz.

    Dikkatli alnz. Zaman iyi kullannz Gzlemci olunuz. Sorumluluklarnz tam olarak

    yerine getiriniz.

    Azlar pamuklanm tpleri gruplar hlinde ktlara sarnz.

    Metal vida kapakl tplerin kapaklar bir ka di ak kalacak ekilde hazrlaynz.

    Temizlenmi balon, erlenmayerlerde;

    Azlar gazl bezle sarlm pamuk tamponlar ile kapatnz

    Sonra azlar kat veya alminyum folyo ile sarnz.

    Ekip almasna yakn olunuz. Temizlik kurallarna uyunuz.

    Temizlenmi pipetlerde;

    Pipetleri ya teker teker kda sarnz ya

    Temizlenmi petri kutularnda;

    Teker teker veya en ok tanesini ktla usulne uygun olarak sarnz.

  • 33

    zel metal kutular varsa petrilerin kapaklar ayn yne gelecek ekilde yerletiriniz.

    Temizlenmi Metal ve Porselen Malzemeler;

    Her birini usulne uygun olarak ktlara sarnz.

    2.5. Metal ve Porselen Malzemelerin Sterilizasyona

    Hazrlanmas balkl konuyu hatrlaynz.

    alma ortamn temizleyiniz. Kullanlan ara ve gereleri

    temizleyiniz.

    Laboratuvar nlnz karp asnz.

    Ellerinizi her alma sonrasnda ykaynz.

    Koruyucu malzemelerinizi karp pe atnz

    Laboratuvar son kontrollerinizi yapnz.

  • 34

    LME VE DEERLENDRME

    Aadaki seeneklerden doru olan iaretleyiniz.

    1. Gda mikrobiyolojisi laboratuvarnda en ok kullanlan ara gereler aadakilerden hangisidir?

    A) Plastik malzemeler B) Cam malzemeler C) Metal malzemeler D) Kimyasal malzemeler

    2. Svlarn belli hacimlerde bir kaptan dierine aktarlmasnda kullanlan malzeme aadakilerden hangisidir? A) Erlen B) Balon C) Pipet D) Deney tp

    3. Dip ksm geni, az ksm dar bir boazla sona eren konik ekle yakn bir grnme sahip olan ara aadakilerden hangisidir? A) Beher B) Balon C) Silindir D) Erlen

    4. Mikrobiyolojik ve kimyasal analizler iin numune alnmasnda veya tartm esnasnda kullanlan metal malzeme aadakilerden hangisidir? A) ne B) Petri kutusu C) Spatl D) Maa

    Aadaki bilgi cmlelerinde braklan boluklara tabloda verilen kelimelerden doru olann seerek yaznz.

    5. Pyrex cam scaklk . ve . dayankldr.

    6. mikroorganizmalar besiyerine ekmek veya preparat yapmak iin kullanlr.

    7. Mikrobiyoloji laboratuvarnda besiyerinin nemli s ile sterilizasyonunda . kullanlr.

    8. Agarl besiyerlerinin eritilmesinde . kullanlmaldr.

    alkali ze

    su banyosu otoklav

    asit etv

    LME VE DEERLENDRME

  • 35

    DEERLENDRME

    Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular tekrar ediniz.

    Tm sorulara doru cevap verdiyseniz uygulama testine geiniz.

  • 36

    UYGULAMALI TEST

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda kullanlan pipetleri tek olarak sterilizasyona hazrlaynz. Yaptnz uygulamay kontrol listesine gre deerlendirerek eksik veya hatal grdnz davranlar tamamlama yoluna gidiniz.

    Deerlendirme ltleri Evet Hayr 1. Laboratuvar kyafetlerinizi giydiniz mi?

    2. Ellerinizi ykayp dezenfekte ettiniz mi?

    3. Ykama kvetine su doldurdunuz mu?

    4. Yeterli deterjan ilave ettiniz mi?

    5. Pipetleri deterjanl su ile ykadnz m?

    6. Ykadnz pipetleri ii su dolu baka bir kvete braktnz m?

    7. Pipetleri kirli ise bikromatl slfirik asit - kromik asit zeltisinden geirip duruladnz m?

    8. Duruladnz pipetleri ii saf su dolu baka bir kvete braktnz m?

    9. Saf sudan geirdikten sonra pipetlerin sularnn szlmesini salayp kuruttunuz mu?

    10. Parmen kd veya yal kattan ince eritler kestiniz mi?

    11. Pipetleri u ksmndan balayarak almayacak ekilde ktla sardnz m?

    12. Temizlikte kullandnz ara gereleri yerine kaldrdnz m? 13. Ellerinizi ykayp dezenfekte ettiniz mi? 14. Laboratuvarn son kontrollerini yaptnz m? 15. nlnz karp yerine astnz m?

    DEERLENDRME

    Yaplan deerlendirme sonunda Hayr eklindeki cevaplarnz bir daha gzden geiriniz. Kendinizi yeterli grmyorsanz renme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarnzn tamam Evet ise bir sonraki faaliyete geiniz.

  • 37

    RENME FAALYET3

    Bu faaliyet sonunda gerekli bilgileri alp, uygun ortam, ara-gere ve ekipman salandnda aseptik teknie uygun olarak analiz ara gerelerinin sterilizasyonunu yapabileceksiniz.

    Sterilizasyon tanm ve amacn aratrnz.

    Laboratuvarlarda kullanlan sterilizasyon yntemlerini aratrnz.

    Sterilizasyon uygulamalarnda karlaabileceiniz riskler ve alnabilecek nlemleri aratrnz.

    Aratrmalarnz rapor hline getirerek snfta arkadalarnz ile paylanz.

    3. ANALZ ARA-GERELERNN STERLZASYONU

    3.1. Ara Gerelerin Sterilizasyonu

    Sterilizasyon tm mikrobiyolojik almalarda ok nemlidir. Mikrobiyolojik almalarda kullanlan tm ara gerelerin steril olmas zorunludur. Aksi takdirde ara gerete bulunan mikroorganizmalar analizi yaplan gdaya bulaacandan yanl sonu alnmasna neden olur. Mikrobiyoloji laboratuvarlarnda, besiyerleri, dilsyon zeltileri, pipetler, petri kutular vb. malzemeler, zelliklerine gre farkl yntemlerle sterilize edilir.

    RENME FAALYET3

    AMA

    ARATIRMA

  • 38

    3.2. Sterilizasyon Yntemleri

    Aadaki 4 yntem yaygn olarak kullanlr;

    Is uygulamas Alevden geirme

    Alevde tutma

    Kuru scak havada bekletme

    Buharla sterilizasyon o Basnl buharla sterilizasyon (otoklavda) o Basnsz buharla sterilizasyon

    o Kaynatma o Tindalizasyon o Doymu su buharnda tutmak

    Filtre ile sterilizasyon Kimyasal maddelerle sterilizasyon Radyasyon ile sterilizasyon

    yonize radyasyon

    yonize olmayan radyasyon

    Is Uygulamas

    Alevden geirme; analiz srasnda steril tp, erlen, pipet ve balon gibi cam malzemelerin az ksmlarnn alp kapanmas esnasnda kullanlan bir yntemdir.

    Alevde tutma; yzeyden kontaminasyonu nlemek amacyla pens, ze, ine gibi malzemelerin iki kez bunzen beki alevinden geirilerek sterilize edilmesidir. zeler kullanmdan nce ve kullandktan sonra ucu akkor hle gelinceye kadar bunzen beki alevinde tutulmaldr.

    Kuru scak havada bekletme; genellikle sterilizasyona hazrlanm bo ve temiz cam malzemeler ile metal malzemelerin sterilizatrde belli scaklk ve srede tutularak sterilize edilmesidir.

    Buharla Sterilizasyon o Basnl buharla sterilizasyon (ya sterilizasyon); kuru scak

    havada sterilize edilemeyen ara gereler ile zellikle besiyerleri ve eitli zeltilerin sterilize edilme yntemidir. Baz durumlarda sterilizasyona hazrlanm bo, temiz malzemeler de otoklavda basnl buharla sterilize edilebilir.

    o Basnsz buharla sterilizasyon;

    Kaynatma; otoklavda sterilize edilemeyecek ve yksek scaklkta yaps bozulan baz besiyerlerinin sterilize edilmesinde kullanlan yntemdir. Bu tip besiyerleri bunzen beki alevinde, su banyosunda, mikrodalga frnda kaynatlarak sterilize edilir. Kaynatma ile yeterli bir sterilizasyon iin merkez scakln 95-98Cye kmas ve bu scaklkta birka dakika kalmas gerekir.

  • 39

    Tindalizasyon; scakla duyarl besiyerlerinin veya zeltilerin 3 gn arka arkaya stma ve soutma ile sterilize edilmesi ilemidir. Su banyosunda 80Cda 1 dakika tutulup oda scaklnda 1 saat beklenir. Sonra yine kaynar su banyosunda 95-98Cde 30 dakika tutulur ve hzla soutulup oda scaklnda 8 saat daha beklenir ve bu ilem iki kez daha uygulanr.

    Doymu su buharnda tutmak; doymu su buhar elde edilen zel kazanlarda yaplr. Sterilizasyon sresi 100Cde yaklak 90 dakikadr.

    Filtre ile sterilizasyon; bakterilerin geemeyecei kadar kk gzenekleri olan zel filtrelerin kullanld bir sterilizasyon yntemidir. Dzenekte bulunan ekipman nceden sterilize edilmelidir. Filtrasyon tekniinde sadece svlar deil hava da sterilize edilebilir. Bu amala en ok sinterlenmi cam filtreler kullanlr.

    Kimyasal maddelerle sterilizasyon; mikrobiyoloji laboratuvarnda daha ok tezghlarn dezenfeksiyonunda kullanlr. eitli kimyasal maddeler mikroorganizmalar ldrr. Bu amala;

    Dezenfektanlar,

    Antibiyotikler,

    Boyalar kullanlmaktadr.

    Radyasyon ile sterilizasyon; UV gibi nlarn kullanld sterilizasyon yntemidir. Maddede scaklk ykselmediinden nlarla sterilizasyona souk sterilizasyon denir.

    yonize radyasyon; kullanrken yksek risk nedeniyle zel gvenlik tedbirleri alnmasn gerektiren bir yntemdir. Genel olarak radyasyon sterilizasyonu dendiinde iyonize nlar kastedilir.

    yonize olmayan radyasyon; UV n ile yaplr. UV nlar yzeysel etkili olduundan, tam sterilizasyon salamaz; sadece mikroorganizma saysnda azalma meydana getirir. Gda iletmelerinde hava, su, ara gere ve oda sterilizasyonunda kullanlr.

    3.3. Kuru Scak Havada Bekletme (Kuru Sterilizasyon) lemleri

    Mikrobiyoloji laboratuvarnda cam ve metal malzemelerin sterilizasyonu iin 180Cde alan bir etve ihtiya vardr. Etvde sadece cam ve metal malzeme sterilize edilmeli, dzenli olarak temizlik yaplmal, belirli aralklarla da dezenfeksiyon yaplmaldr.

    Resim 3.1: Etv

  • 40

    Etvde sterilizasyon aamalar;

    Ara gerelerin sterilizasyona hazrlanmas,

    Sterilizasyona hazrlanm malzemelerin etve uygun ekilde yerletirilmesi,

    Etvn altrlmas,

    Sterilizasyon sonunda etvn boaltlmasdr.

    3.3.1. Ara gerelerin Sterilizasyona Hazrlanmas

    renme faaliyeti 2de malzemelerin sterilizasyona hazrlanmas konusunu hatrlaynz.

    3.3.2. Sterilizasyona Hazrlanm Malzemelerin Etve Uygun ekilde Yerletirilmesi

    Etvn en scak blgesi alt ve st duvarlar, en souk blgesi ise kapaa yakn yeridir. Yerletirmede buna dikkat edilmelidir.

    Sterilize edilecek malzeme, hava sirklasyonu salayacak ekilde yerletirilmelidir.

    Paketlenmi malzeme boyutlar 10 x 10 x 30 cmden daha byk olmamaldr.

    3.3.3. Etvn altrlmas

    Normal doldurulmu sterilizatrlerde sterilizasyon sresi 160Cde 2 saat, 170Cde 1-1.5 saattir.

    Etv altrlp istenen scaklk termometrede grldkten sonra sterilizasyon sresi balatlr.

    Etv alrken kapa almamaldr. Nedeni ald anda scaklk decek ve sterilizasyon salkl olarak yaplamayacaktr. Scakken kapa alacak olursa cam eyalar ani scaklk deiimi nedeniyle atlayabilir.

    Sre bitiminde etv kapatlr.

    Soumas iin 1-2 saat kendi hlinde braklr.

    3.3.4. Sterilizasyon Sonunda Etvn Boaltlmas

    Sterilize edilmi ara gere souyup oda scaklna geldikten sonra etvden alnarak muhafaza edilmek zere dolaplara kaldrlr.

  • 41

    3.4. Mikrodalga Frnda Sterilizasyon ve Kullanm

    Mikrodalgalar, radyan enerjinin elektromanyetik dalgalardr. Dalga boylar 0.0250.75 cm, frekanslar ise 40020000 megahertz olan nlardr (bir megahertz saniyede bir milyon titreim demektir).

    Direkt alev, scak hava, scak buhar gibi sl ilemlerde s yzeyden ieriye doru ilerlerken mikrodalga stmasnda; s merkezden da doru olmaktadr.

    Otoklavla sterilizasyon zaman alr ve bazen sterilize edilecek malzemelere zarar verebilir. Filtre ile sterilizasyon ise pahal ve az kullanlan bir yntemdir. Bu nedenlerle sterilizasyonda mikrodalga frnda kullanlabilir.

    Mikrodalga frn daha ok besiyerlerinin eritilmesinde kullanlmaktadr.

  • 42

    UYGULAMA FAALYET

    Aadaki ilem basamaklarna gre cam va metal malzemeleri sterilize ediniz.

    lem Basamaklar neriler

    Verilen cam ve metal malzemeyi sterilizasyona hazrlaynz.

    Laboratuvar kyafetlerinizi giyiniz. Ellerinizi her alma ncesinde

    ykaynz ve dezenfekte ediniz. Gerekli koruyucu malzemelerinizi

    giyiniz.

    alma ortamn temizleyiniz. Kullanlan ara ve gereleri

    temizleyiniz.

    Sterilizasyon hazrl yaplan cam, metal ve porselen malzemeleri uygun ekilde etv raflarna yerletiriniz ve etv kapan kapatnz.

    Etv temizliini kontrol ediniz. Sterilizasyon hazrl yaplm

    malzemeleri hava akmn engellemeyecek ekilde etv raflarna yerletirmeye zen gsteriniz.

    Dikkatli alnz. Sorumluluklarnz tam olarak yerine

    getiriniz.

    Etvn scaklk derecesini 170Cye, zaman ayarn 1.5 saate ayarlaynz.

    Etv kullanm talimatna uyunuz. Etv scaklk ve sre ayarn kontrol

    ediniz.

    Dikkatli alnz. Zaman iyi kullannz. Sorumluluklarnz tam olarak yerine

    getiriniz.

    Temizlik kurallarna uyunuz.

    Etvde 170Cde 1.5 saat sreyle sterilize ediniz.

    Etv alarml ise alarm sesini duyunca etv kapatnz.

    Etv alarml deilse termostat dmesi sndkten sonra bir saat sre tutunuz. Sre sonunda etv kapatnz.

    Etvn altrlmas konusunu hatrlaynz.

    Dikkatli alnz. Etv alrken kapan amaynz. Sterilizasyon sresini takip ediniz.

    UYGULAMA FAALYET

  • 43

    Sterilizasyon sonunda etv amadan nce scakln dmesini bekleyiniz.

    Etvn altrlmas konusunu hatrlaynz..

    Dikkatli alnz. Sorumluluklarnz tam olarak yerine

    getiriniz.

    alma ortamn temizleyiniz. Kullanlan ara ve gereleri

    temizleyiniz.

    Laboratuvar nlnz karp asnz. Ellerinizi her alma sonrasnda

    ykaynz. Koruyucu malzemelerinizi karp

    pe atnz. Laboratuvarda son kontrollerinizi

    yapnz.

  • 44

    LME VE DEERLENDRME

    Aadaki seeneklerden doru olan iaretleyiniz.

    1. Aadaki sterilizasyon yntemlerinden hangisi s uygulamalarndan deildir? A) Tindalizasyon B) Radyasyon C) Basnl buhar D) Kaynatma

    2. Besiyerleri sterilizasyonu genellikle aadakilerden hangisi ile yaplmaz? A) Bunzen beki B) Su banyosu C) Mikrodalga frn D) Otoklav

    3. Kimyasal maddelerle sterilizasyon yntemi aadakilerden hangisine uygulanr? A) Besiyerleri B) Tezgahlar C) Laboratuvar aralar D) Hava

    4. Etv kullanmnda aadakilerden hangisine dikkat edilmelidir? A) Scaklk ve zaman ayar B) Hava sirklasyonu C) Paketlenmi malzeme boyutlar D) Hepsi

    Aadaki cmlelerde verilen bilgiler doru ise parantez iine (D), yanl ise (Y) yaznz.

    5. ( ) Mikrodalga frn daha ok besiyerlerinini eritilmesinde kullanlmaktadr.

    6. ( ) Etvde istenen scaklk termometrede grldkten sonra sterilizasyon sresi

    balatlr.

    7. ( ) Normal doldurulmu sterilizatrlerde sterilizasyon sresi 160Cde 1 saat,

    170Cde 1/2 saattir.

    LME VE DEERLENDRME

  • 45

    Aadaki bilgi cmlelerinde braklan boluklara tabloda verilen kelimelerden doru olann seerek yaznz.

    8. Etvde sadece . ve .. sterilize edilmelidir.

    9. Inlarla sterilizasyonda maddede scaklk ykselmediinden . denir.

    10. Besiyeri veya zeltilerin 3 gn arka arkaya stma ve soutma ileminden geirilerek

    sterilize edilmesine denir.

    kimyasal dezenfeksiyon

    cam malzeme

    besiyeri

    tindalizasyon

    metal malzeme

    souk sterilizasyon

    DEERLENDRME

    Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular tekrar ediniz

    Tm sorulara doru cevap verdiyseniz uygulama testine geiniz.

  • 46

    UYGULAMALI TEST

    Erlenleri sterilizasyona hazrlayp etvde sterilize ediniz. Yaptnz uygulamay kontrol listesine gre deerlendirerek, eksik veya hatal grdnz davranlar tamamlama yoluna gidiniz.

    Deerlendirme ltleri Evet Hayr 1. Laboratuvar kyafetlerinizi giydiniz mi?

    2. Ellerinizi ykayp dezenfekte ettiniz mi?

    3. Ykama kvetine su doldurdunuz mu?

    4. Yeterli deterjan ilave ettiniz mi?

    5. Erlenleri deterjanl su ile fralayarak ykadnz m?

    6. Ykadnz erlenleri ii su dolu baka bir kvete braktnz m?

    7. Erlenleri kirli ise bikromatl slfirik asit- kromik asit zeltisinden geirdiniz ve duruladnz m?

    8. Duruladnz erlenleri ii saf su dolu baka bir kvete braktnz m?

    9. Saf sudan geirdikten sonra erlenleri askya asarak sularnn szlmesini salayp kuruttunuz mu?

    10. Kuru erlenlerin az ksmna gazl bezle sarlm pamuk tamponlar yerletirdiniz mi?

    11. Erlenlerin azlarn alminyum folyo ile sardnz m?

    12. Sterilizasyon hazrl yaplan erlenleri etvde hava akmn engellemeyecek ekilde etv raflarna yerletirdiniz mi?

    13. Etv kapan kapattnz m?

    14. Etv scaklk derecesini 170Cye, zaman 1.5 saate ayarladnz m?

    15. Sre ve scakl kontrol ettiniz mi?

    16. Alarm ald zaman etv kapattnz m?

    17. Sterilizasyon sonunda etv amadan nce scakln dmesini beklediniz mi?

    18. Sterilize malzemeleri etvden karp uygun dolaba yerletirdiniz mi?

    19. Ellerinizi ykayp dezenfekte ettiniz mi?

    20. Laboratuvarn son kontrollerini yaptnz m?

    21. nlnz karp yerine astnz m?

    DEERLENDRME

    Yaplan deerlendirme sonunda Hayr eklindeki cevaplarnz bir daha gzden geiriniz. Kendinizi yeterli grmyorsanz renme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarnzn tamam Evet ise bir sonraki faaliyete geiniz.

  • 47

    RENME FAALYET4

    Bu faaliyet sonunda gerekli bilgileri alp, uygun ortam, ara-gere ve ekipman salandnda formlasyona uygun olarak seyreltme zeltilerini (dilsyon svs) hazrlayabileceksiniz.

    Seyreltme zeltilerinin (dilsyon svlar) mikroorganizmalar zerine etkisini aratrnz.

    Seyreltme zeltileri eitlerini ve kullanm amalarn aratrnz.

    Aratrma sonularn rapor hline getirerek snfta arkadalarnzla paylanz.

    4. DLSYON (SEYRELTME) ZELTS HAZIRLAMA

    4.1. Tanm ve nemi

    Seyreltme yapma, mikrobiyolojik ynden incelemeye alnan orijinal rnek iindeki mikroorganizma saysnn belli oranlarda seyreltilerek (dile edilerek) daha aza indirilmesini amalayan bir ilemdir. Bu amala kullanlan svlara dilsyon zeltisi (seyreltme svs) denir.

    Seyreltmede iki husus ok nemlidir. Bunlar seyreltme zeltisinin seimi ve seyreltme orandr. Seyreltme zeltisinin mikrobiyal say zerinde bir deiiklie neden olmamas gerekir. Bu amala en yaygn kullanlan seyreltme zeltileri;

    Fizyolojik tuzlu su,

    Peptonlu su,

    Tamponlanm peptonlu su,

    Peptonlu fizyolojik tuzlu su,

    1/4 Ringer zeltisidir.

    Seyreltme zeltisi olarak en fazla fizyolojik tuzlu su (FTS) kullanlr.

    1/4 Ringer zeltisi st ve st rnlerinin seyreltilmesinde kullanlr.

    RENME FAALYET4

    AMA

    ARATIRMA

  • 48

    ekerli bir gdada ozmofil (yksek osmotik basnca dayankl) maya aranacak ise seyreltmede % 20lik sakkaroz zeltisi kullanlmas mikroorganizmalar olumsuzluklardan korur.

    Halofil (tuzlu ortamda yaayabilen) mikroorganizmalarn aranaca zaman, gdann tuz oranna yakn konsantrasyonda NaCll su ile seyreltme yaplmaldr.

    Seyreltme yapmann amac, petri kutusunda saylabilecek (30-300 arasnda) koloni elde edilecek ekilde ekimin yaplabilmesidir. Bu ilemin yarar petri kutusunda fazla koloni oluturmadan saym kolaylatrmaktr. rnein 1 g yourtta 1.000.000 adet/gr bakteri varsa, 1 g yourdun petri kutusuna ekimi hlinde saylamayacak kadar ok koloni oluur. Bu nedenle canl mikroorganizma says yksek olan rneklerde ekim, seyreltme teknii ile yaplr.

    4.2. Seyreltmede Kullanlan zeltiler

    4.2.1. Fizyolojik Tuzlu Su (Serum Fizyolojik-FTS)

    Osmotik basnc mikroorganizmalarn osmotik basncna edeer %0.85-0.90luk tuzlu sudur. Hazrlan;

    8.5 g sodyum klorr 1000 ml damtk su (saf su) iinde zdrlr.

    Test tplerine veya erlenmayere ve balon gibi cam kaplara gerekli miktarlarda (9 ml, 90 ml vb.) datlr.

    Sterilizasyona hazrlanr.

    4.2.2. Peptonlu Su ( % 0.1 )

    Genel amal bir seyreltme zeltisidir. Hazrlan;

    1 g pepton 1000 ml damtk su zeltisi iinde zndrlr.

    pH= 7.0a ayarlanr.

    Tplere veya erlenmayerlere gerekli miktarlarda (9 ml, 90 ml vb) datlr.

    Sterilizasyona hazrlanr.

    4.2.3. Tamponlanm Peptonlu Su

    Belirli snrlar arasnda asitlik ve alkalilik deiimlerine kar koyma zelliine sahip zeltiler tampon zeltiler olarak tanmlanr. Bunlar genellikle zayf asit veya bazlarla bunlarn kuvvetli tuzlarnn karmdr. Tampon olarak en ok kullanlan maddeler, fosfatlar (KH2PO4, KH2PO4, Na2HPO4), karbonatlar, asetat ve sitratlardr.

  • 49

    Tamponlanm peptonlu zeltiler ok zel bakterilerle alldnda kullanlr. Ekim yaplncaya kadar geen srede tamponlanm peptonlu zelti, mikroorganizmalarn hcre yapsnda bir deiiklik meydana gelmeden stabil kalmasn salar.

    Hazr tampon maddelerin kullanm pratik ve gvenilirdir. Sv hldekilerin son kullanm tarihleri gz nne alnmal, zellikle tablet veya en azndan toz hlinde bulunanlar bu adan tercih edilmelidir.

    Bileimi;

    pepton 10.0 g/L;

    NaCl (sodyum klorr) 5.0 g/L;

    Na2HPO4.12H2O (disodyumhidrojen fosfat) 9.0 g/L;

    K2HPO4 (potasyum dihidrojen fosfat) 1.5 g/L eklindedir.

    Hazrlan;

    Toz ya da tablet ticari tampon maddeden 25.5 g/L tartlr.

    Hazr tablet bulunmadnda, bileenler istenen hacme gre hesaplanarak tartlr.

    Balonjojeye aktarlarak saf su iinde zndrlr.

    pH 25 oC 'da 7.20.2 olmaldr. pH metre veya pH ktlar ile llr. pH= 7.20.2 den dkse baz zeltisi ile, pH =7.20.2 den bykse asit zeltisi ile ayarlanr.

    500 mllik erlenlere 250er ml olacak ekilde ya da dier hacimlerde uygun cam malzemeye datlr.

    Hazrlanm tampon zelti berrak ve sar renklidir.

    Sterilizasyon hazrlklar yaplr.

    Tp ve erlenlere hazrlama bilgileri yazlr.

    Belli hacimde hazrlanan tampon zelti saf ve taze suyla hazrlandktan sonra kk hacimli, temiz ve az kapal polimerik kaplara, zerinde hava boluu kalmayacak ekilde blnerek + 4Cde ve karanlkta saklanmaldr. Tercihen oda scaklna geldikten sonra veya scaklk dzeltmesi ile kullanlmaldr. Tampon zeltinin kk hacimleri bir kez kullanldktan sonra atlmaldr.

    Uyar: Tamponlanm Peptonlu Su genel amal besiyeri olarak da kullanlmaktadr. Seyreltme amac ile kullanlan peptonlu su bileimi ile Salmonella analizinde n zenginletirme iin kullanlan "Tamponlanm Peptonlu Su" bileimi ok farkldr. Tamponlanm Peptonlu Su canlandrma ya da seyreltme amac ile kullanlacak ise mutlaka 25.5 g/L konsantrasyonda hazrlanmaldr.

  • 50

    4.2.4. Peptonlu Fizyolojik Tuzlu Su

    Ekim sresinin uzamas durumunda mikroorganizmalarn zarar grmesini nlemek iin kullanlan seyreltme zeltisidir.

    Hazrlan;

    10 g pepton, 5 g sodyum klorr, 9 g disodyumhidrojen fosfat (Na2HPO4.12H2O) ve 1.5 g potasyum dihidrojen fosfat ( KH2PO4 ) 1000 ml damtk su iinde zndrlr.

    pH= 7.0a ayarlanr.

    Tplere veya erlenmayerlere gerekli miktarlarda (9 ml, 90 ml vb.) datlr.

    Sterilizasyona hazrlanr.

    4.2.5. 1/4 Kuvvetinde Ringer zeltisi

    Osmotik basn nedeniyle zarar grm mikroorganizmalar veya osmotik basnca duyarl bakteriler iin kullanlan seyreltme zeltisidir.

    Hazrlan;

    2.25 g sodyum klorr, 0.105 g potasyum klorr, 0.12 g kalsiyum klorr (CaCl2.6H2O) ve ve 0.05 g sodyum hidrojen karbonat ( Na H CO3), 1000 ml

    damtk su iinde zndrlr.

    pH= 7.0a ayarlanr.

    Tplere veya erlenmayerlere gerekli miktarlarda (9 ml, 90 ml vb) datlr.

    Sterilizasyona hazrlanr.

    4.2.6. % 15lik Sodyum Klorr zeltisi

    Bu zelti halofilik mikroorganizmalarn tehis ve saymlarnda dilsyon svs olarak kullanlr.

    Hazrlan;

    150 g sodyum klorr zerine damtk sudan azar azar eklenerek 1000 mlye tamamlanr ve zndrlr.

    Tplere veya erlenmayerlere gerekli miktarlarda (9 ml, 90 ml vb) datlr.

    Sterilizasyona hazrlanr.

  • 51

    4.2.7. % 20lik Sakkaroz zeltisi

    Osmofilik veya osmotolerant mikroorganizmalarla ilgili almalarda dilsyon svs olarak yararlanlr. Hazrlan;

    200 g sakkaroz zerine damtk sudan azar azar eklenerek 1000 mlye tamamlanr ve zndrlr.

    Tplere veya erlenmayerlere gerekli miktarlarda (9 ml, 90 ml vb) datlr.

    Sterilizasyona hazrlanr.

    4.3. Dilsyon zeltisi Hazrlarken Dikkat Edilecek Noktalar

    Dilsyon svsnn seiminde, incelenecek rnekteki osmotik basn ile dilsyon svsnn osmotik basncnn birbirine yakn olmasna dikkat edilmelidir.

    Tartmlar hassas terazide titizlikle yaplmaldr.

    Su miktar doru olarak alnmaldr.

    zelti balonjojede hazrlanmaldr.

    Kat maddelerin sv ierisinde tamamen znmesi salanmaldr.

    Dilsyon svlar daha sonra kullanlacaksa buzdolabnda saklanmaldr.

    4.4. Dilsyon zeltisi Hazrlama Hesaplamalar

    Belirlenen miktarda seyreltme zeltisi hazrlamak iin;

    Reeteye gre bileen miktarlar hesaplanr,

    Hesaplanan miktarlarda tartm yaplr,

    Tartlan miktarlar balonjojeye aktarlp, bir miktar saf su ile zndrlr,

    Daha sonra balonjoje, izgisine kadar saf su ile tamamlanr.

    rnek hesaplamalar;

    250 ml FTS Hazrlama:

    1000 ml FTS iin 8.5 g NaCl tartlrsa 250 ml FTS iin x gr tartlr x = 250 8,5 / 1000 = 2.125 g NaCl tartlr

    250 mllik balonjojeye aktarlr. Bir miktar saf su ile NaCl zndrlr, NaCl tamamen zndkten sonra balonjojenin l izgisine kadar saf su ile tamamlanr.

  • 52

    500 ml 1/4 Kuvvetinde Ringer zeltisi Hazrlama

    1000 ml 1/4 kuvvetinde Ringer zeltisinin bileiminde 2.25 g NaCl + 0.105 g KCl + 0.12 g CaCl2 + 0.05 g NaHCO3 vardr. Her bileen iin ayr ayr hesaplama yaplr.

    1000 ml Ringer zeltisi iin 2.25 g NaCl tartlrsa 500 ml Ringer zeltisi iin X NaCl g tartlr. x = 500 2.25 / 1000 = 1.125 g NaCl

    1000 ml Ringer zeltisi iin 0.105 g KCl tartlrsa 500 ml Ringer zeltisi iin X g KCl tartlr. x = 500 0.105 / 1000 = 0.0525 g KCl

    1000 ml Ringer zeltisi iin 0.12 g CaCl2 tartlrsa 500 ml Ringer zeltisi iin X g CaCl2 tartlr. x = 500 0.12 / 1000 = 0.06 g CaCl2

    1000 ml Ringer zeltisi iin 0.05 g NaHCO3 tartlrsa 500 ml Ringer zeltisi iin X g NaHCO3 tartlr. x = 500 0.05 / 1000 =.0.025 g NaHCO3

    1.125 g NaCl + 0.0525 g KCl + 0.06 g CaCl2 + 0.025 g NaHCO3 ayr ayr tartlarak 500 mllik balonjojeye aktarlr. Bir miktar saf su ile bileenler zndrlr, bileenler tamamen zndkten sonra balonjojenin l izgisine kadar saf su ile tamamlanr.

    4.5. Sterilizasyona Hazrlk

    Cam malzemenin sterilizasyonunda olduu gibi seyreltme zeltisi aktarlan erlen ve tpler yal pamuk ile kapatldktan sonra alminyun folyalarla sarlarak tpler tplklere yerletirilir. Erlen ve tplkler otoklav sepetine yerletirilerek sterilizasyona braklr.

    Resim 4.1: Otoklav sepeti Resim 4.2: Otoklav

  • 53

    UYGULAMA FAALYET

    Aadaki ilem basamaklarna gre, 500 mllik peptonlu FTS zeltisi hazrlaynz.

    lem Basamaklar neriler

    Hazrlanacak miktara gre sodyum klorr miktarn hesaplaynz.

    Laboratuvar kyafetlerinizi giyiniz. Ellerinizi her alma ncesinde

    ykaynz ve dezenfekte ediniz. Gerekli koruyucu malzemelerinizi

    giyiniz.

    alma ortamn temizleyiniz. Kullanlan ara ve gereleri

    temizleyiniz.

    allan alan ve masalar temizleyiniz. Standart formul yaznz. Oranty doru kurmaya zen

    gsteriniz. Matematik ilemlerinizi kontrol ediniz.

    Hesaplanan miktarda pepton, sodyum klorr, disodyumhidrojen fosfat, potasyum dihidrojen fosfat tartmlarn yapnz.

    Gerekli kimyasallar tezgah zerine karnz.

    Spatl, tartm kabn hazrlaynz. Hassas teraziyi nceden ayarlaynz. Tartm kabnn darasn almay

    unutmaynz.

    Tartlan bileenleri 500 mllik balon jojeye aktarnz.

    Balonjojeye bir miktar yeni hazrlanm saf su ekleyerek bileenlerin znmesini salaynz.

    Bileenler tamamen znmelidir.

    Bileenlerin tamam zndkten sonra balonjojenin l izgisine kadar saf su ile ekleyiniz.

    Balonjojeye saf su eklerken l izgisine yaklaldnda daha dikkatli olunuz.

    Sv okuma kurallarna uyunuz. Temizlik kurallarna uyunuz.

    Peptonlu FTS zeltisi pHn lnz ve 7.0a ayarlaynz.

    nceden pHmetreyi kalibre ediniz.

    UYGULAMA FAALYET

  • 54

    Tplere 9ar ml , erlen ve balonlara 90

    ml peptonlu fizyolojik suyu datnz.

    Tplere aktarm tplkte ve pipet yardmyla yapnz.

    Zaman iyi kullannz. Sorumluluklarnz tam olarak yerine

    getiriniz.

    Tp ve erlenlerin azlarn pamuklayp, folyoladktan sonra tplklere yerletiriniz.

    Cam Malzemenin Sterilizasyona Hazrlanmas balndaki konuyu hatrlaynz.

    Tp ve erlenmayerin azn anlatld gibi pamuklayp alminyum folyo ile sarnz.

    Tp ve erlenlerin zerine gerekli bilgileri cam kalemiyle yazmay unutmaynz.

    Tp ve erlenlerin zerine gerekli bilgileri cam kalemiyle yaznz.

    Tp ve erlenleri otoklav sepetine ve sepeti de otoklava yerletiriniz.

    alma ortamn temizleyiniz.

    Laboratuvar son kontrollerinizi yapnz.

    Kullanlan ara ve gereleri temizleyiniz.

    Laboratuvar nlnz karp asnz. Ellerinizi her alma sonrasnda

    ykaynz. Koruyucu malzemelerinizi karp pe

    atnz.

  • 55

    LME VE DEERLENDRME

    Aadaki seeneklerden doru olan iaretleyiniz.

    1. % 0.9 luk NaCl ieren seyreltme zeltisi aadakilerden hangisidir? A) kuvvetinde ringer zeltisi B) Fizyolojik su (FTS) C) Peptonlu su (% 0.1) D) Peptonlu fizyolojik su,

    2. Seyreltme ileminin amac aadakilerden hangisidir? A) Mikroorganizmann remesi iin ortam hazrlamak B) Mikroorganizma saysn arttrmak C) Petri kutusunda saylabilecek dzeyde koloni oluturmak D) rnek orjinalliini korumak

    3. 500 ml FTS zeltisi hazrlamak iin ka g NaCl tartlmaldr? A) 2.125 g B) 8.5 g C) 4.25 g D) 1.00 g

    4. l izgisine kadar saf su ile tamamlama A) Hesaplanan miktarlarda tartm yapma B) Bileenleri balonjojeye kaypsz aktarma C) Belirlenen hacme gre hesaplama yapma D) Saf su ile zndrme

    5. Seyreltme zeltisi hazrlama aamalar hangi seenekte doru sralanmtr? A) 2-5-3-4-1 B) 5-2-4-3-1 C) 4-2-3-5-1 D) 3-2-4-5-1

    6. Tuza dayankl mikroorganizmalar iin hangi seyreltme zeltisi kullanlmaldr? A) % 15lik NaCl zeltisi B) Peptonlu su C) Peptonlu fizyolojik su D) 1/4 kuvvetinde Ringer zeltisi

    7. Aadakilerden hangisi tampon olarak kullanlan maddelerden deildir? A) Damtk su B) Sitratlar C) Karbonatlar D) Fosfatlar

    LME VE DEERLENDRME

  • 56

    8. Aadakilerden hangisi tamponlanm peptonlu zeltilerin zelliidir? A) Asitlik ve bazlk deimelerine kar direnir B) Az miktarda kuvvetli asit veya kuvvetli baz ilavesiyle pH yaklak olarak sabit

    kalr. C) Tamponlanm peptonlu zeltiler iinde seyreltilen mikroorganizmalar stabil

    kalr. D) Hepsi

    DEERLENDRME

    Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular tekrar ediniz.

    Tm sorulara doru cevap verdiyseniz uygulama testine geiniz.

  • 57

    UYGULAMALI TEST

    250 ml peptonlu su hazrlaynz. Yaptnz uygulamay kontrol listesine gre deerlendirerek, eksik veya hatal grdnz davranlar tamamlama yoluna gidiniz.

    Deerlendirme ltleri Evet Hayr

    1. Laboratuvar kyafetlerinizi giydiniz mi?

    2. Ellerinizi ykayp dezenfekte ettiniz mi?

    3. Yeterli saf suyunuz var m?

    4. 250 ml peptonlu su iin gerekli pepton miktarn hesapladnz m? 5. Tartlan peptonu 250 mllik balonjojeye kaypsz ktardnz m? 6. Balonjojeye bir miktar yeni hazrlanm saf su ekleyerek

    peptonun znmesini saladnz m?

    7. Balonjojenin l izgisine kadar saf su eklediniz mi? 8. pHmetreyi kalibre ettiniz mi? 9. Peptonlu su zeltisinin pHn lp 7.0a ayarladnz m? 10. Pipet yardmyla tplere 9ar ml , erlen ve balonlara 90 ml

    peptonlu su

    11. dattnz m?

    12. Tp ve erlenlerin azlarn pamuklayp, folyoladktan sonra tplklere yerletirdiniz mi?

    13. Tp ve erlenlerin zerine gerekli bilgileri cam kalemiyle yazdnz m?

    14. Ellerinizi ykayp dezenfekte ettiniz mi? 15. Laboratuvarn son kontrollerini yaptnz m? 16. nlnz karp yerine astnz m?

    DEERLENDRME

    Yaplan deerlendirme sonunda Hayr eklindeki cevaplarnz bir daha gzden geiriniz. Cevaplarnzda tereddtleriniz varsa renme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarnzn tamam Evet ise bir sonraki faaliyete geiniz.

  • 58

    RENME FAALYET5

    Bu faaliyet sonunda gerekli bilgileri alp, uygun ortam, ara-gere ve ekipman salandnda formlasyona uygun olarak hazrlanan zeltilerin sterilizasyonunu yapabileceksiniz.

    Sterilizasyonda kullanlan otoklav eitlerini aratrnz.

    Laboratuvarda otoklav yerinin seimi ve gvenlik tedbirlerini aratrnz.

    Aratrmalarnz snf arkadalarnz ile paylanz.

    5. ZELTLERN STERLZASYONU

    5.1. Basnl Buhar (Otoklav) ile Sterilizasyon

    Bu yntemde otoklav denen aletler kullanlr. Kaynama derecesi 100C olan suyun scakl ancak basn altnda ykseltilebilir. Kapal bir kap iinde basn arttka su, sv fazn koruyabilir. Otoklav, elde edilen buharn kontroll basn altnda kullanmn salar.

    Otoklavn temel grevi; basn altnda buharla sterilizasyondur. Mikroorganizmalar zerindeki ldrc etkiyi basn deil, doymu su buhar ile elde edilen yksek scaklk meydana getirmektedir.

    Otoklavda sterilizasyon iin genel olarak 121Cde 15-20 dakikalk bir sre yeterli olmaktadr. nk Clostridium ve Bacilluslarn sporlar ancak 121Cde 15 dakikada yok olmaktadr.

    Sterilizasyon sresi; Sterilize edilecek materyalin hacmi, Doldurulu ekli gibi deiik faktrlerden etkilenir.

    Scaklk derecesi ise ; Sterilize edilecek materyalin zelliine, Materyalin iine konduu kabn tipine, Sterilize edilecek materyalin hacmine bal olarak deiir.

    RENME FAALYET5

    AMA

    ARATIRMA

  • 59

    Otoklav ift cidarl buhar odasdr. Hava gaz veya elektrikle alr. Yatay ve dik tipleri bulunmaktadr (Resim 5.1.).

    Resim 5.1: Otoklav eitleri

    Sterilize edilecek malzemenin hacmine gre 121 Cdeki otoklavlama sresi;

    Kap cinsi Sv Hacmi Sre (dakika) Test tpleri 5 15 ml 15 500 ml erlen 250 300 ml 20 1000 ml erlen 500 750 ml 25 2000 ml erlen 1000 1500 ml 30

    Otoklava malzemeler yerletirilirken delikli tel sepetlere konulmaldr. Delikli sepet kullanlmad zaman sterilizasyon gerekleemez. Sepet buhar dolamn engellemeyecek ekilde yerletirilmelidir.

    Besiyerleri, dilsyon svlar, eitli zeltiler, konserve gibi gdalar hazrlandklar cam ve metal kaplarda otoklavda sterilize edilir.

    Otoklavda sterilize edilecek besiyeri ve zeltiler ile kullanlm ve ykanmak zere sterilize edilecek malzeme beraberce otaklavlanmamal, bu amala iki farkl otoklav kullanlmaldr.

  • 60

    5.2. Otoklavn Kullanm ve Basnl Buhar lemleri

    Klasik tip otoklav kullanm aadaki gibidir

    Otoklav kontrol edilir.

    Suyu eksikse saf su ile su seviye gstergesine kadar tamamlanr.

    stenen scaklk derecesi ayarlanr.

    Sterilize edilecek zelti tel sepetlere yerletirilerek otoklava yerletirilir.

    Otoklavn kapa kapatlr ve vidalar sktrlr.

    Otoklav altrlr.

    Otoklavn havasn almak iin buhar k vanas sonuna kadar alr.

    Otoklavn termometresi 90Cyi gsterdiinde buhar k vanas kapatlr.

    Otoklavn manometresi gzlenir. Otoklav otomat yaptnda ayarlanan scaklk derecesine ulalm demektir ve

    istenen sterilizasyon sresi tutulur.

    Sre tamamlannca otoklav kapatlr.

    Manometre gstergesi 0Cye dtnde otoklavn kapa alr.

    Ksa bir sre beklendikten sonra tel sepetlerdeki sterilize edilmi malzeme dar alnr.

  • 61

    Otomatik (Dijital) otoklav kullanm aadaki gibidir

    Ama-kapama dmesi alr.

    Scaklk derecesi, sre ve basn ayarlanr.

    Progamdan su seviye gstergesine baklarak, minimumda ise damtk suyla ve su seviye gstergesine kadar suyu tamamlanr.

    Sterilize edilecek materyal otoklava yerletirilir.

    Kapak kapatlr ve dijital ekranda uyar lambas snnceye kadar karlkl vidalar sktrlr.

    Dijital ekrandan sre, basn ve scaklk baklarak kontrol edilir. Ayarlanm scaklk derecesine ulaldnda otoklav otomat yapar. Sre dolunca otoklav devreden karlr. Monometre gstergesinin (0)a inmesi beklenir.

    Kapak alarak ksa sre beklenir. Sterilize edilmi malzemeler saklanmak zere dar alnr.

    Fi ekilerek otoklavn kullanm talimatna gre su boaltlr.

    Raflar temizlenir.

  • 62

    UYGULAMA FAALYET

    Hazrlanan seyreltme zeltisini aadaki ilem basamaklarna gre sterilize ediniz

    lem Basamaklar neriler

    Otoklavn ama-kapama dmesi anz.

    Laboratuvar kyafetlerinizi giyiniz. Ellerinizi her alma ncesinde

    ykaynz ve dezenfekte ediniz. Gerekli koruyucu malzemelerinizi

    giyiniz.

    alma ortamn temizleyiniz. Kullanlan ara ve gereleri

    temizleyiniz.

    allan alan ve masalar temizleyiniz. Cam Malzemenin Sterilizasyona

    Hazrlanmas balndaki konuyu hatrlaynz.

    121C scaklk, 15 -20 dakika sre ve 1 atm basnca ayarlaynz.

    Dikkatli ve titiz alnz. Zaman iyi kullannz. Sorumluluklarnz tam olarak yerine

    getiriniz.

    Temizlik kurallarna uyunuz.

    Otoklavn su seviyesini kontrol ediniz.

    Minimumda ise ayarlaynz.

    Progamdan su seviye gstergesine baknz.

    Minimumda ise damtk suyla su seviye gstergesine kadar suyu tamamlaynz.

    5.1. ve 5.2. balkl konular hatrlaynz.

    Sterilize edilecek azlar pamuklanm ve folyolanm erlen ve balonlar otoklava yerletiriniz.

    Otoklav kapan usulne uygun olarak kapatnz.

    Malzemeyi yerletirirken buharn serbeste dolamna engel olmamasna dikkat ediniz.

    Tplerin azn pamuklayp alminyum folyo ile sarmay unutmaynz.

    Tp ve erlenlerin zerine gerekli bilgileri cam kalemiyle yazmay unutmaynz.

    Otoklavn vidalarn karlkl olarak eit ekilde eviriniz.

    Dijital ekranda uyar lambas snnceye kadar karlkl vidalar sktrnz.

    Otoklav devreye alnz. Temizlik kurallarna uyunuz.

    Otoklavn havasn boaltnz.

    Otoklavda bulunan havay boaltnz. Hava kalrsa, istenen scaklk derecesine

    ulalamaz. Termometre 90 Cyi gsterince, buhar

    k vanas ok az buhar kna izin verilecek ekilde kapatnz.

    UYGULAMA FAALYET

  • 63

    Scaklk 121 Cye ulanca 15-30 dakika sre tutunuz.

    Ayarlanm scaklk derecesine ulaldnda alet otomat yapar. Bu noktadan itibaren sre tutunuz.

    Sorumluluklarnz tam olarak yerine getiriniz.

    Sre sonunda otoklav devreden kararak basncn dmesini bekleyiniz.

    Sre dolunca otoklav devreden karnz.

    Monometre gstergesinin ( 0 )a inmesini bekleyiniz.

    Eer otoklavda otomatik bir hava boaltma sistemi yoksa buhar k vanasn ak tutunuz.

    Otoklavn kapakn anz ve sterilize edilmi materyali dar alnz.

    Kapa aarak ksa sre bekleyiniz. Sterilize edilmi materyali dar alnz.

    (Kapa amada acele edilirse besiyerleri ani basn farkllamas nedeniyle kaplardan dar fkrabilir).

    alma ortamn temizleyerek laboratuvarda son kontrollerinizi

    yapnz.

    Kullanlan ara ve gereleri temizleyiniz.

    Laboratuvar nlnz karp asnz. Ellerinizi her alma sonrasnda

    ykaynz. Koruyucu malzemelerinizi karp pe

    atnz Laboratuvar kontrollerini yapmay

    unutmaynz.

  • 64

    LME VE DEERLENDRME

    Aadaki seeneklerden doru olan iaretleyiniz.

    1. Aadakilerden hangisi otoklavn zelliklerinden deildir? A) Otoklav ift cidarl buhar odasdr. B) Hava gaz veya elektrikle alr. C) Yatay ve dik tipleri bulunmaktadr. D) Kuru syla sterilizasyon salar.

    2. Otoklavn temel grevi aadakilerden hangisidir? A) Otoklav iindeki suyun kaynama derecesini 100Cye kadar karmak B