osnovi sociologije

  • View
    97

  • Download
    7

Embed Size (px)

DESCRIPTION

skripta

Text of osnovi sociologije

47. PORODICAOna je neizbean deo ljudskog drutva koji ulazi u temelje drutvene organizacije.Obeleja koja porodicu ine posebnom drutvenom grupom su:1. polni odnosi i bioloka reprodukcija2. srodniki odnosi (bio-socijalne veze), na kojima su utemeljeni polni tabui i podela uloga unutar porodice3. socijalni odnosi u porodici (podizanje dece, moralna, zatitna funkcija)4. ekonomske delatnosti (proizvodno-potroake ili samo potroake funkcije porodice)Kategorije,Porodica je najstarija i najprirodnija od svih zajednica, ona se uspostavlja brakom.U njoj se raaju deca koja nastavljaju porodicu i tako se ljudska vrsta odrava.To je bioloka kategorija porodice.U porodici postoji potreba da se na mlada pokolenja prenese normativni sistem konkretnog drutva.Zbog toga porodica nikada nije bila privatna stvar njenih lanova.Porodica je I drutvena kategorija.Ona je drutveno regulisana, u tom smislu su polni odnosi I bioloka reprodukcija istovremeno idrutveni odnosi.Srodstvo,predstavlja veze izmeu pojedinaca uspostavljene posredstvom braka ili linija porekla.Krvno ili prirodno srodstvo je utemeljeno na roenju.Ono se moe raunati po mukoj (oevoj) liniji (patrilinearno srodstvo)i po enskoj (majinoj) liniji (matrilinearno srodstvo).Ako se srodstvo rauna po obe linije istovremeno onda je to bilinearno srodstvo.Sem ovih srodstava postoji i tazbinsko srodstvo (koje nastaje udajom ili enidbom),adoptivno srodstvo (koje nastaje usvajanjem) i duhovno srodstvo (kumovi, pobratimi).Tokom razvoja porodice vidljiv je trend da se iz porodice iskljue dalji srodnici, pa u prvi plan dolazi porodicakoja broji samo roditelje i decu. Taj trend se nalazi trend redukcije srodnikih odnosa.U porodici se razvijaju prisniji odnosi razumevanja, uzajamne podrke i solidarnosti.Ali, istovremeno dolazi do daljeg suavanja brojano ve redukovane porodine grupe(porodica sa jednim roditeljem, brani par bez dece), pa i njenog raspadanja.Fukcije,- Zadatak porodice je da podie decu, da omogui njihovu socijalizaciju i zatitu, da kod njih razvije osobineneophodne za obavljanje raznih drutvenih uloga. Ovo je socijalna funkcija porodice.- Ekonomska funkcija porodice je u tome da je ona proizvodno-potroaka ili samo potroaka jedinica.Do industrijske epohe porodica je bila i proizvodna i potroaka jedinica.U dugom istorijskom periodu, porodica je bila osnovna jedinica privreivanja ipoklapa se sa gazdinstvom i domainstvom.Gazdinstvo,se odreuje kao proizvoaka jedinica u kojoj se ostvaruje ekonomska reprodukcija.Domainstvo,predstavlja grupu ljudi, uglavnom bliskih srodnika koja zajedno stanuje i zajedno troi svoje prihode.U modernoj epohi dolazi do izdvajanja proizvodne funkcije iz porodice, tako da porodica ostaje samo potroakajedinica.Na bazi svega ovoga moemo rei da je porodica drutvena grupa ljudi koji su povezani biolokomreprodukcijom, srodnikim odnosima, kao i socijalnim i ekonomskim odnosima.U irem smislu, porodica se shvata kao skupina osoba povezanih srodnikim odnosima. Formira se branimvezama, a sastavljena je od suprunika I njihove dece, kao I drugih srodnika.U najirem smislu, porodica je nerazdvojna celina osoba povezanih brakom ili usvojenjem, izmeu kojih seuspostavljaju razliiti socijalni, ekonomski I lini odnosi.U uem smislu, porodica obuhvata odnose I aspekte porodine strukture koji izraavaju bio-socijalnopovezivanje u procesu prirodne reprodukcije.48. BRAKPorodica se obino definie kao grupa, a brak kao par ili dijadni odnos.Brak je u najirem smislu drutvena zajednica izmeu dve odrasle osobe, po pravilu razliitih polovaradi zajednikog ivota.Preciznija i modernija odredba braka je da je to:drutveno priznata i odobrena emotivno-polna i drutvena zajednica izmeu dve odrasle osobe,po pravilu, suprotnog pola.Osnovna funkcija braka jeste legitimizacija potomstva.Brak sadri tri osnovna elementa:1. polno spajanje (kopulacija)2. ivot udvoje (konabitacija)3. drutveno priznanje brane zajednice (legitimizacija)Brak se moe odrediti kao drutvena institucija sa osnovnim zadatkom da se reprodukcija drutvaostvaruje kao ureeni drutveni proces. Ovim se ne sugerira da se obnavljanje potomstva nije vrilo i ne vriizvan braka.Za razliku od braka, odnosi u porodici nisu odreeni i nemaju samo racionalnu osnovu, ve i emotivnu.Odnosi u porodici i njeno funkcionisanje zasnovani su vie na obiajnim i moranim normama,dok je brak zasnovan na pravnim propisima.Brak i porodica se ne mogu posmatrati odvojeno, jer uglavnom svaki brak tei da preraste u porodicu.Brak je sastavni element i okosnica svake porodice.49.TIPOVI PORODICE I BRAKARazliiti oblici porodice zasnivaju se na procesu diferencijacije unutar njene srodnike iekonomske komponente.Po veliini porodica moe biti:1. mala ili nuklearna porodica2. velika ili proirena porodicaU nuklearnoj ili maloj porodici se nalaze samo roditelji i deca.U velikoj ili proirenoj porodici se nalaze razliiti srodnici koji ive u istom domainstvu.Po mestu stanovanja, porodica se deli na:1. matrilokalnu porodicu: ovde mladi brani par ivi kod eninih roditelja2. patrilokalnu porodicu: ovde mladi brani par ivi kod mladoenjinih roditeljaPrema tome ko ima vlast u porodici razlikujemo:1. matrijarhat: tu vlast ima majka2. patrijarhat: tu vlast ima otac3. egalitarna porodica: i otac i majka imaju podjednaku vlast u porodiciLoren Stoun je razlikovao tri faze u razvoju porodice od 1500. do 1800. godine:1. otvorena linearna porodica: to je bila mala porodica, ali je bila povezana sa drugim srodnicima.Erotska ili romantina ljubav bila je od strane teologa i moralista smatrana kao neto odvratno.U ovakvoj porodici nije postojala privatnost, niti supruanska ljubav, a brani drug je biran u interesuzajednice. ivot lanova porodice bio je kratak, a deca su rano odlazila od kue.2. ograniena patrijarhalna porodica (od 17. do 18. veka): to je porodica u kojoj postoji suprunika iroditeljska ljubav, ali i veliki autoritet oca, kao glave familije.Ovakva porodica je relativno odvojena od veza sa drugim roacima i lokalnom zajednicom.3. zatvorena, mala porodica: tu postoje jake emocije meu lanovima porodice, veliki stepen privatnosti.Ovakve porodice postoje i danas. Brak je stvar linog izbora i polazi se od ljubavi.Ovakva porodica sastoji se iz roditeljstva i dece.Danas je nuklearna porodica osnovni oblik porodinog srodstva.Ona se sastoji od dve odrasle osobe sa vlastitom ili usvojenom decom u istom domainstvu.Po drugom gleditu, danas je najrasprostranjeniji oblik porodice proirena porodica.To je grupa od tri ili vie generacija srodnika koje ive u istom domainstvu.U nekim delovima sveta sreu se i klanovi i poligamijski brani odnosi.Pod uticajem moderne industrije i urbanog naina ivota, ispoljavaju se sledee tendencije promena uporodinim oblicima: smanjenje i gubljenje utcaja proirenih porodica slobodan izbor branog druga brakovi meu srodnicima su sve rei poveanje seksualnih sloboda poveanje prava ena u odluivanju o sklapanju braka i donoenju odluka u porodiciU pogledu branih veza, brak se deli na:1. monogamni brak2. poligamni brakKod monogamnog braka jedan mukarac je venan jednom enom.Kod poligamnog braka jedan mukarac je venan sa vie ena (to se zove poliganija), ili je jedna ena venanasa vie mukaraca ( to se zove poliandrija).Prema zajednikom ivotu razlikujemo:1. razdvojene partnere (obino zbog posla)2. razdvojen brani ivot ( recimo, zbog izbeglitva)3. dobrovoljnu razdvojenost (takoe, zbog posla)Prema tome kako je brak regulisan razlikujemo:1. brak regulisan obiajima (raznim ritualima)2. brak regulisan od strane crkve (crkveni brak). Kod katolika je zabranjen razvod ovog braka3. brak regulisan od strane drave ( civilni ili graanski brak)4. brak regulisan ugovorom kod advokata (ovo se javlja u novije vreme)50.TRADICIJSKA I MODERNA PORODICAU predindustrijskom drutvu javlja se tradicijska porodica.To je velika ili zadruna porodica porodina zadruga.Porodica je predstavljala osnovni okvr socijalnog ivota, te se poklapala sa domainstvom i gazdinstvom.Sve osnovne funkcije su se obavljale u njoj: privreivanje, raanje, podizanje i vaspitanje dece.Sposobnost da zadovolji sve osnovne potrebe svojih lanova uinila je tradicijsku porodicusamodovoljnom zajednicom.Svojina je bila kolektivna i neotuiva.Ona se prenosila sa kolena na koleno. U takvoj porodici uvek je postojao stareina, koga su svi sluali.Postoji vrsta i stroga unutranja hijerarhijska organizacija.Inae, mukarci su imali vii rang od ena. i najmlai muki lan imao je vii rang od od bilo koje ene uporodici. Dakle, vidimo da su odnosi bili patrijarhalni i hijerarhijski.Poslovi koji su se u takvoj porodici obavljali bili su zajedniki.Svako je imao neko svoje zaduenje: i deca i ene i stariji lanovi.Vidimo da je podela rada izvrena prema polu, starosti i fizikoj snazi.Stariji lanovi ili oni koji su uli ranije u porodicu su imali vii rang.Ovaj tip porodice bio je karakteristian za nerazvijene krajeve.U ovakvom tipu porodice stareina je odluivao kad e se ko eniti ili udavati i sa kim.Interesi porodice natkrivljavali su individualne potrebe i elje.Seksualne slobode su imali samo mukarci. Ovakav tip porodice je obino obuhvatao nekoliko desetina lanova.Unutranji odnosi u zadruzi bili su regulisani strogim pravilima, preteno obiajima.- Sa industrijalizacijom dolazi do promena koje su ile u pravcu redukcije broja lanova i porodinihfunkcija i izdvajanja porodine grupe iz iroke srodnike mree.Porodinu zadrugu zamenjuje proirena patrijarhalna porodica i nuklearna (mala) porodica.U ovakvim porodicama ne vri se istovremeno proizvodnja i potronja, ve se proizvodnja izmeta vanporodice. Mukarac je taj koji radi i hrani svoju porodicu, mada se postepeno poinju zapoljavati i ene.Poto porodica sada zavisi od posla i zarade, onda se ona premeta tamo gde ima posla.To dovodi do cepanja velikih porodica, kao i do slabljenja veza sa ostalim srodnicima.U ovakvim porodicama suprunici postaju postepeno partneri a deca dobijaju vea prava.- Porodica u modernoj epohi prestala je biti ekonomska jedinica drutva, a na toj osnovi i samodovoljnadrutvena zajednica.Ona je ostala posrednik izm