Politicka Sociologija - Skripta Zavrsni

  • View
    52

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

SKRIPTA

Text of Politicka Sociologija - Skripta Zavrsni

1. Pojam drave (M.Bei Drava)

Prva i osnovna karakteristika drave je da ona nastaje u odreenim istorijskim uslovima. To znai da u nastanku same drave posreduju odreeni drutveno-istorijski procesi. Iako se kao pojam drava javlja jo u Antikom dobu (Platon), moderno znaenje drave se raa u XVI veku, tanije sa razvojem trgovakog kapitalizma. Ovaj period implicira nekoliko vanih procesa koji su uticali na nastanak drave. Prvo, trgovina ukida teritorijalne tj. feudalne barijere koje karakteriu tradicionalno drutvo. Time se stvara prvi preduslov za postojanje drave, tj. integracija jednog geografskog prostora u celinu. Drugo, razvojem trgovine razvija se i grad kao epicentar politikog ivota u kome su svi pojedinci slobodni tj. graani. Tree, ruenjem feudalnog sistema slabi mo tradicionalne vlastele ime je olakana pokretljivost stanovnitva od neslobodnih seljaka ka slobodnim graanima. Sa razvojem trgovine cveta i zanatstvo pri emu se razvija i drutvena podela rada koja, kao to znamo, deluje u pravcu drutvene diferencijacije. Konano, teritorijalnim zaokruivanjem jednog naroda, ukidanjem feudalnih oblika ropstva, te pravnim ujednaavanjem graana, raa se i nacija, kolektivitet, koji konstruie dravu kao oblik vrhovnog autoriteta i vladanja ovom globalnom drutvenom grupom. Druga karakteristika drave jeste da je ovo oblik politikog organizovanja jedne drutvene zajednice. Politika kao oblast drutvenog ivota usmerena je na kolektivne akcije, tj. oblike delovanja kojim se ostvaruju interesi itave drutvene zajednice, drutvenih grupa i pojedinaca. Dakle, drava se javlja kao vrhovni autoritet (vlast) koji integrie i artikulie globalne, parcijalne i individualne interese pojedinaca (graana). Drava odgovara (makar po definiciji) interesima lanova drutva (graana) u smislu postizanja odreenih zajednikih politikih ciljeva, a takoe i posreduje u politikim sukobima izmeu posebnih drutvenih grupa. Drava oliava vlast u jednom drutvu i zato je karakteriemo kao vrhovni autoritet. Sledea karakteristika drave je da ova ima odgovarajuu institucionalnu strukturu. Ovo znai da drava predstavlja skup institucija posredstvom kojih upravlja drutvom. Institucionalna struktura postoji zbog efikasnijeg funkcionisanja u pravcu upravljanja itavim drutvenim ivotom. Sve institucije u dravi prema tome dijele ukupnu vlast na one aspekte u kojima se ta vlast ispoljava.Na osnovu datih elemenata dravu moemo definisati na sledei nain: Drava je istorijski oblik politikog organizovanja jedne drutvene zajednice i ona predstavlja vrhovni drutveni autoritet (vlast), koji posredstvom odgovarajuih institucija utie i upravlja ivotom itavog drutva. Da bi drava postojala prema ovoj definiciji, moramo imati sledee elemente: - teritorijalna odreenost -suverenitet na datoj teritoriji -institucije koje ovaplouju vlast -politiki i drutveni konsenzus lanova drutava (graana)

2. Istorijsko razlikovanje tipova drave (M.Bei Drava)

Istorijski se razlikuju sledei tipovi drave: Unitarna drava, tj. onaj oblik drave u kome je vrhovna vlast u jednom centru i ne postoje teritorijalne razlike u okviru dravne celine;Federacija, tj. onaj oblik drave koji se sastoji iz dve ili vie teritorijalno zaokruene teritorije, koje se meusobno razlikuju po odreenim ekonomskim, politikim, kulturnim, verskim ili nacionalnim karakteristikama. Meutim, karakteristika federacije jeste da suverenitet poiva na centralnoj vlasti a na na dravama lanicama;Konfederacija, tj. oblik drave koji je po svojim drutvenim karakteristikama isti kao i federacije, samo to suverenitet poiva na dravama lanicama, dok je centralna vlast reletivizovana. Unija, tj. oblik dravne organizacije u kome drave lanice imaju gotovo ekskluzivan suverenitet na svakoj teritoriji dok je skup ingerencija institucija zajednike drave upadljivo mali

3. Oblici drave problem suvereniteta i politikog konsenzusa

Kada je rije o politikom konsenzusu pojedinaca i drutvenih grupa koji tvore jednu dravu, u politikoj teoriji se najee ovaj problem svodi na tretman pitanja samog suvereniteta tj. razreavanje problema ko je nosilac suvereniteta ili u prevodu ko, zato i u ije ime vlada, ko mu to daje za pravo? Moe se rei na osnovu teorijskih i istorijskih kriterijuma da postoje etiri dravna oblika koje problem suvereniteta i politikog konsenzusa reavaju na razliit nain:Apsolutna monarhija - oblik drave i politike vladavine u kojoj vlastodrac (Kralj ili Car) ima apsolutnu vlast u drutvu. Konsenzus svih lanova druva sa razreava na religijskom nivou, naime suverenitet monarha se opravdava boanskim poreklom njegove vlasti koju drutvena zajednica kao religijska zajednica prihvata;Ustavna monarhija - oblik drave i politike vladavine u kome monarh deli vlast sa narodom pri emu postoji politiki konsenzus izmeu monarha kao nosioca tradicionalne vlasti i naroda koji na osnovama odreene politike procedure uestvuje u vlasti posredstvom odreenih institucija. Osnov ograniavanja apsolutne vlasti monarha jeste ustav;Nacionalna drava u kojoj suverenitet ima nacija koja predstavlja osnovnu drutvenu grupu koja se politiki organizuje u dravu. Graanska drava pri emu svi graani(bez obzira na nacionalnu, versku ili drugu pripadnost) tvore politiki konsenzus iz koga nastaje drava kao artikulator njihovih zajednikih interesa.U politikoj i socijalnoj teoriji postoji i klasifikacija drava s obzirom na vitalne funkcije koje drava ima u artikulaciji drutvenog ivota. Tako razlikujemo:Liberalnu dravu koja ima limitiran uticaj na drutveni ivot i osnovni joj je cilj da obezbedi drutveni red i zatitu privatne svojine, pri emu trite predstavlja jedini mehanizam koji odreuje drutveno-ekonomski ivot. (Zapadna Evropa i SAD u XIX veku) Socijalna drava koja na dovodi u pitanje zakone trita ali koja preuzima na sebe deo socijalnih funkcija sa ciljem da zatiti one drutvene slojeve 6 koji su socijalno ugroeni delovanjem zakona slobodnog trita. (Zapadna Evropa i SAD u XX veku) Drava blagostanja koja intenzivno ograniava delovanje trita i koja na sebe preuzima itav niz ekonomskih funkcija sa ciljem da se obezbedi jednakost svih drutvenih slojeva. (Nordijske drave: vedska i Norveka, zatim Australija i Kanada). Etatizam tj. oblik drave koji potpuno ukida delovanje trita i na sebe preuzima sve ekonomske funkcije sa idealom jednakosti svih lanova drutva i drutvenih slojeva (Socijalistike zemlje XX veka i Kina).

4. Pojam politike (M.Bei Drava)

Politika predstavlja akcioni aspekt drutvenih zajednica, drutvenih grupa i pojedinaca. Politika predstavlja takav oblik delanja u kome se ispoljavaju opti partikularni ili specifini interesi drutvene zajednice. Tako se sama politika u drutvenoj stvarnosti i ne moe odvojiti od drutva, pa je razlikovanje izmeu drutvene i politike zajednice samo analitikog karaktera. Dakle, politika datira od kad i samo drutvo. Ona predstavlja delanje a svako delanje je usmereno ka odreenim ciljevima. Prema tome, politika je u osnovi racionalna delatnost kojom se postiu odreeni ciljevi. Prema tome, politika je u osnovi racionalna delatnost kojom se postiu odreeni ciljevi. Oblici i ciljevi politikog delanja mogu biti razliiti kako teorijski tako i istorijski. Na ove oblike i ciljeve utie priroda drutvene zajednice, ekonomski, kulturni, istorijski i drugi uslovi. Politika je gotovo neodvojiva od drave. Ovo zato to je ona sastavni deo prakse upravljanja drutvenim odnosima i procesima. Prema tome, drava i politika su jednako usmerene na razliite aspekte vlasti nad jednim drutvenim totalitetom. To znai da kad god govorimo o dravi mi se nalazimo na politikom terenu, te kad god govorimo o politikom delovanju mi se eksplicitno i implicitno odnosimo prema problemu drave i dravnog ureenja. Takoe, politika analiza drutva se ne moe odvojiti od socioloke analize. Svaki oblik politikog delanja je ukorenjen u drutvenim odnosima koji definiu jednu drutvenu zajednicu. Prema tome, politiki odnosi se mogu posmatrati i kao oblik drutvenih odnosa. Ova teza se moe najlake potvrditi na osnovu injenice da razliiti oblici drutvene organizacije podrazumevaju odgovarajue politike oblike organizacije koji su ovima imanentni. Meutim, politika kao sastvni deo ukupne drutvene strukture moe da se analitiki posmatra i u svom autohtonom smislu, tj. kao oblast drutvenog ivota koja kao nezavisna utie na sam drutveni ivot. Tako veza izmeu politike i drutva nije jednosmerna ve sloena i viestruko isprepletana.Istorija ljudskog drutva je u isto vreme i istorija razliitih politikih zajednica. U prvim oblicima drutvenog zajednitva postoje i politiki oblici vlasti koji su odreivali pravce zajednikog delovanja drutvene zajednice. Prvi oblici politike vlasti vezani su za podelu vlasti na svetovnu i svetu. Tako u prvobitnim oblicima drutvenog zajednitva postoji politiki autoritet koji se stara o praktinim pitanjima vezanim za ivot drutvene zajednice i svetovni autoritet koji se stara o duhovnom ivotu. Neretko su ova dva oblika politikog autoriteta dolazila u sukob koji je dovodio do razliitih drutveno-politikih posledica. Prvi oblik organizovanog oblika politike zajednice se javlja sa robovlasnikim drutvima. Ova injenica korespondira i sa tim to se u ovom drutvu prvi put u istoriji javlja otar sukob izmeu bazinih drutvenih gupa-klasa. U ovim uslovima otre podeljenosti drutvene zajednice iznutra politika se pojavljuje kao integrativni mehanizam koji omoguava da itavo drutvo funkcionie kao celina. U osnovi, celokupna politika mo ovih zajednica u rukama je jednog pojedinca- apsolutnog vladara i naslednog je karaktera. Sama vlast izraz je klasne dominacije i ima za cilj da obezbedi integritet itave drutvene zajednice represivnim mehanizmima. Ovakav oblik politike zajednice je vremenom evoulirao te se u tradicionalnom drutvu pojavljuje najpre kao monarhija, a zatim i kao apsolutna monarhija.

5. Oblici vladavine (M.Bei Drava)

Politiki razvoj drutva u istorijskoj perspektivi moe se posmatrati kao napredovanje participacije lanova zajednice u politikom