Click here to load reader

problem običajnosti u hegelovoj političkoj filozofiji

  • View
    219

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of problem običajnosti u hegelovoj političkoj filozofiji

Univerzitet u Beogradu

FAKULTET POLITIKIH NAUKA

MARINKO V. LOLI

PROBLEM OBIAJNOSTI

U HEGELOVOJ POLITIKOJ FILOZOFIJI DOKTORSKA DISERTACIJA

Beograd 2011.

UNIVERZITET U BEOGRADU

FAKULTET POLITIKIH NAUKA

MARINKO V. LOLI

PROBLEM OBIAJNOSTI U HEGELOVOJ POLITIKOJ FILOZOFIJI

DOKTORSKA DISERTACIJA

Mentor: prof. dr ore Pavievi, Fakultet politikih nauka u Beogradu

BEOGRAD 2011.

1

PROBLEM OBIAJNOSTI U HEGELOVOJ POLITIKOJ FILOZOFIJI

Apstrakt

U ovom radu polazi se od teze da se Hegelov problem obiajnosti moe razumeti

kao pokuaj reenja jednog od kljunih pitanja moderne epohe, tj. kao odgovor na

problem razdvajanja koji predstavlja signaturu moderne epohe i koji se u modernom

svetu ivota javlja u razliitim vidovima.

Dokaz za tezu najpre se izvodi kroz kritiku hronoloku rekonstrukciju evolucije

samog pojma obiajnosti u najvanijim Hegelovim filozofskim i politikim spisima.

Glavne take u evoluciji ovog pojma u ranom periodu Hegelove filozofske misli

predstavljaju njegovo shvatanje grke narodne religije, kritika pozitivnosti hrianstva, i

pokuaj da se, u frankfurtskom razdoblju, kao medijumi sjedinjenja iskoriste pojmovi

ljubavi i ivota. Do znaajnih promena u Hegelovom shvatanju problema obiajnosti

dolazi u njegovim jenskim spisima u kojima je prvi put uvedena distinkcija izmeu ovih

pojmova.

Ipak, potpuna artikulacija problema obiajnosti izvedena je u Hegelovim kljunim

filozofskim spisima; Fenomenologiji duha, Enciklopediji filozofskih nauka i Osnovnim

crtama filozofije prava. U ovom delu rada razmatrane su najznaajnije kontroverze

kritika moralnosti sa stanovita obiajnosti kao i druga kljuna pitanja koja su obeleila

razliite aspekte najnovije recepcije Hegelove filozofije objektivnog duha u dvadesetom

veku, u doba tzv. renesanse praktike filozofije. U radu se istie da je Hegel suoen s

problemima modernog graanskog drutva izvrio rekonstrukciju pojma obiajnosti i, za

razliku od antikog pojma etosa, u moderni pojam obiajnosti ukljuio pojam

subjektivnosti, koji je doveo do propasti antike obiajnosti.

Kljune rei: Narodna religija, hrianstvo, pozitivnost, ljubav, ivot, obiajnost,

moralnost, subjektivnost, drava, individuum,

2

The problem of ethical life Hegels political philospohy

Summary

The departure point of this work is the thesis that Hegels problem of ethics can

be understood as an attempt to solve the crucial issue of the modern age, that is as an

answer to the problem of separation which represents the essence of the modern age and

which manifests itself in modern life in various forms.

The evidence for the thesis is at first deduced through a reconstruction of the

evolution of the problem of ethics itself in the most important of Hegels writings. The

main points of the evolution of the concept are the following: Hegels understanding of

Greek popular religion, the criticism of positive Christianity and its institutions, and an

attempt to find the media of integration in concepts of love. Hegels writings and life

from the Jena period show important changes in Hegels understanding of the problem of

ethics and for the first time introduce the distinction between these notions.

Yet, the complete speculative and conceptual articulation of the problem of ethics

is to be found in Hegels systematic writings: The Phenomenology of Mind, The

Encyclopedia of philosophical Sciences and The Philosophy of Right. In this part of the

work crucial controversies of Hegels problem of ethics (the criticism of morality from

the standpoint of ethics) which influenced various aspects of the reception of Hegels

philosophy of objective spirit in 19. And 20. century are discussed. This work shows that

Hegel, facing the fundamental issues of the modern civil society, provided a

reconstruction of the concept of ethics and that he proved thet, unlike the ancient notion

of ethos, the modern reflexive concept of ethics has to include the concept of subjectivity

which ruined the ancient ethics.

Key words: peoples religion, Christianity, morality, ethics, sabjectivity, reflexion.

3

S A D R A J

Uvod .....................................................................................................................................4 PRVI DEO .........................................................................................................................14

U traganju za obiajnim totalitetom ..............................................................................14 Moralnost i legalnost .....................................................................................................62 Umetnost kao element pomirenja ..................................................................................85 Hegelov antinomini frankfurtski preokret ...................................................................90 Ljubav kao istinski duh hriaanstva .............................................................................99 Proirenje pojma religije .............................................................................................102 Problem obiajnosti u Hegelovim politikim spisima ................................................108

DRUGI DEO ....................................................................................................................124

Spis o Razlici i promena perspektive ........................................................................124 Um kao mo sjedinjenja ..............................................................................................147 Uvoenje distinkcije izmeu moralnosti i obiajnosti ................................................161 Prvi Hegelov pokuaj izgradnje celovitog sistema obiajnosti ...................................168

a) Odreenje stalea .........................................................................................174 b) Odreenje sistema vlasti ...............................................................................176 c) Apsolutna vlast ..............................................................................................178 d) Sistem vlasti ..................................................................................................180

TREI DEO .....................................................................................................................184

Problem obiajnosti u Fenomenologiji duha ...............................................................184 Hegelovo razreenje ambivalentnog odnosa prema moralnosti ..................................194 Promena obiajnosti u Filozofiji prava .......................................................................209

a) Znaaj konteksta ...........................................................................................210 b) Hegelovo odreenje stvarnosti .....................................................................214

Prelazak iz moralnosti u obiajnost .............................................................................231 Mesto moralnosti i obiajnosti u Hegelovoj teoriji modernih institucija ....................237

Zavrna razmatranja .........................................................................................................254 Literatura ..........................................................................................................................272

4

UVOD

Pojam obiajnosti predstavlja temeljnu kategoriju u Hegelovom odreenju

objektivnog duha. S obzirom na brojne, stare i nove, kontroverze, kojima obiluje bogata

istorija recepcije ovog pojma, moe se s velikom sigurnou tvrditi, da je obiajnost sve

do danas ostala jedan od najspornijih pojmova Hegelove praktike i politike filozofije.

Na indirektan nain, polemike i budue sporove oko ovog pojma, kao i neizvesnost

njegovog reenja, Hegel je nagovestio u zavrnom delu svoje Filozofije istorije, rekavi

da sloboda predstavlja vor (...) na kojem stoji istorija i koji ona u budunosti treba da

rei1. Parafrazirajui ovu Hegelovu prognozu o budunosti problema slobode, moglo bi

se rei da ova analogija vai i kad je re o problemu obiajnosti. Naime, i pored niza

ozbiljnih pokuaja, koji su uinjeni u razmatranju ovog problema, neemo pogreiti ako

kaemo, da je vor koji predstavlja problem obiajnosti, jo uvek, u mnogim svojim

aspektima, ostao nerazreen.

Na osnovu uvida u diskusije koje su u proteklom periodu voene o ovom

problemu, stie se utisak, da su autori tih rasprava uspeli da ukau na brojne tekoe i

napetosti koje postoje izmeu ovog pojma i pojma moralnosti, ali time nisu uspeli da se

priblie reenju ovog problema.

Novovekovno hipostaziranje subjektivne refleksije, koje je dostiglo svoj

najradikalniji oblik u Kantovoj filozofiji morala, imalo je, s jedne strane, za posledicu

uvrivanje unutranje suprotnosti izmeu novovekovnog praktinog uma u njegovoj

optosti, i, s druge strane, ulne prirodne posebnosti. Time je oznaeno podvajanje sveta;

ovek je, tako, kantovski reeno, postao graanin dva sveta. Moralna autonomija

modernog subjekta, kao temeljni zakon moralnog sveta, u suprotstavljenosti objektivnom

1 G. W. F. Hegel, Vorlesungen ber die Philo

Search related