Click here to load reader

Psychische moeiten - Praktijkcentrum

  • View
    1

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Psychische moeiten - Praktijkcentrum

Psychische moeitenmensbeeld, assertiviteit
1. Algemene informatie 3
2. Angsten en fobieën 4
2.1 Beschrijving 4
2.2. Oorzaken 5
2.3. Behandeling 6
2.4. Vertrouwen 6
3. Depressie – 7
3.1. inleiding 7
3.4. Oorzaken 8
3.7. Behandeling 10
4. Stress en overspannenheid 12
4.1. Wat is stress? 12
4.2. Stress en persoonlijkheid 13
4.3. Welke situaties veroorzaken stress? 14
4.4. Steun 15
5.1. Nuanceren 16
5.3. Gebrekkige gewetensvorming 17
5.5. Misbruik 18
pagina 2 v. 25 | Psychische moeiten
6. Godsbeeld en zelfbeeld 18
6.1. Wat is een zelfbeeld? 18
6.2. Hoe komen we aan ons zelfbeeld? 19
6.3. Verschillende soorten zelfbeelden 20
6.4. Wat is een Godsbeeld? 21
6.5. Relatie Godsbeeld – zelfbeeld 22
6.6. Invloed van trauma’s op het Godsbeeld 22
6.7. Conclusies en valkuilen 23
7. Assertiviteit 24
© copyright 2012 Praktijkcentrum
niets in deze uitgave mag worden verveelvoudigd en / of openbaar gemaakt door middel van druk,
fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming
van hetPraktijkcentrum
1. Algemene informatie
De mens is als eenheid geschapen, te onderscheiden (onlosmakelijk aan
elkaar verbonden) in een chemisch, biologisch, psychologisch, sociaal en
spiritueel wezen.
Dit onderscheid kunnen we als volgt duidelijk maken:
Het chemische: als christen weten we dat de mens uit stof gemaakt is.
Het biologische: we hebben in ons lichaam te maken met levende cellen, organen.
Het psychologische: we hebben een bewustzijn en treden handelend
op, we denken en ervaren daar van alles bij.
Het sociale: we zijn betrokken en ook afhankelijk van anderen.
Het spirituele: als christen weten we dat deze horizon niet het einde is, maar dat we voor het aangezicht van onze Schepper leven.
Deze relaties die de mens heeft met het chemische, het biologische, met
zichzelf, met anderen en met God, zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden.
Als er iets mis gaat met het één, dan heeft dat invloed op andere gebieden.
De zondeval heeft op al deze gebieden doorgewerkt, waardoor ons voelen,
denken en handelen onvolkomen en onvolledig is. We missen vaak ons doel
en weten regelmatig van gekkigheid niet wat we moeten doen met datgene
wat we nog wel kunnen.
Andere richting door verlossing in Christus
De verlossing in Christus is het kruispunt van de geschiedenis, waardoor wij
als mensen weer een andere richting mogen krijgen. Vanuit dit spirituele
herstel zal er doorwerking zijn op de andere gebieden. Tegelijk heeft God de
gevolgen van de zondeval op het sociale en het psychische gebied nog niet
opgeheven. Ook niet bij bekeerde mensen. Die krijgen nog steeds te maken
met lichamelijk, psychisch en sociaal lijden. Vaak vertroebelt dit de relatie
met God ook weer. Dit betekent dat als een kerklid meldt dat hij angstig of
depressief is, maar dat de relatie met de Heer goed is, daar op zijn minst
vraagtekens gezet moeten worden.
2. Angsten en fobieën
2.1 Beschrijving
Veel mensen hebben wel een specifieke angst waar omstanders weinig van
merken. Op het moment dat iemand bij de plek komt waar hij of zij bang
voor is, kan ineens de angst toeslaan en bij sommigen leidt dit tot
oncontroleerbare paniek, waardoor ze juist door de paniek zichzelf en
anderen in gevaar kunnen brengen. Wat opvalt bij angst, zijn de sterke
lichamelijke reacties, de hartslag versnelt, het angstzweet breekt uit, de
bloeddruk stijgt, de spieren verslappen of beginnen te trillen. Mensen met
een angststoornis zijn in de angstverwekkende situatie de controle over
zichzelf geheel of gedeeltelijk kwijt. Deze paniek gaat gepaard met irrationele
gedachten over de angstverwekkende situatie en er is vermijdingsgedrag. Als
deze reacties specifiek op bepaalde situaties zijn gericht, spreken we van een
fobie. Zo kan er sprake zijn van een hondenfobie, of een tandartsenfobie,
hoogtevrees is eveneens een fobie.
Veel van deze specifieke fobieën blijven voor de omgeving verborgen omdat
er goed mee te leven valt. Alleen als men door verandering van
omstandigheden met de angstverwekkende situatie wordt geconfronteerd en
men komt er niet zelf uit, wordt er wel eens hulp gezocht bij fobieën.
Straatangst
Een zwaardere vorm van fobie is straatangst. Deze vorm van angst gaat vaak
gepaard met heftige paniekaanvallen en angst om flauw te vallen of de
controle te verliezen. Dikwijls zijn deze mensen ook bang voor ernstige
ziektes en is er sprake van hyperventilatie. Meestal is kerk- en
verenigingsbezoek moeilijk of niet mogelijk en is er een zekere mate van
isolatie. Hoe sterker de straatangst, hoe meer het leven om deze angst draait
en ook de omgeving hierbij wordt ingeschakeld.
Sociale angst
Een andere vorm van fobie is een sociale fobie. Hierbij is er angst voor het
oordeel van de ander en tegelijk een afhankelijkheid van dat oordeel. Vaak
lijkt de eigen identiteit zo weinig ontwikkeld te zijn, waardoor de ander de
dienst uitmaakt. Bij een sociale fobie is er angst om zich te presenteren in
het openbaar, om het woord te doen tijdens een vergadering, of om ‘nee’ te
zeggen als er iets gevraagd wordt. Tevens is er angst om initiatieven te
nemen in contacten. De angst om af te gaan, is vaak groter dan de behoefte
om een relatie op te bouwen. Vaak is er angst om te blozen of te gaan trillen.
Sociaal angstige mensen hebben vaak veel schaamtegevoelens. Om veel wat
ze doen, schamen ze zich. Vaak begeleiden ze hun optreden met ‘sorry’ of
‘neem me niet kwalijk’.
pagina 5 v. 25 | Psychische moeiten
Het gevolg van al deze angsten is dat de persoon zich zoveel mogelijk
terugtrekt en afwacht. Vaak zijn er een paar veilige mensen in de buurt die
op de hoogte zijn en de angsten accepteren. Desondanks krijgen veel sociaal
angstige mensen in de loop van hun leven te maken met depressieve
klachten. Waarschijnlijk omdat de inspanning die zij moeten plegen om op de
been te blijven, ondraaglijk groot is.
Dwangstoornis
Een speciale vorm van angststoornissen is de dwangstoornis. Hierbij is er
sprake van een dwang om bepaalde handelingen of gedachten uit te voeren,
zonder dat men ervaart daar controle over te hebben. Als deze handelingen
of gedachten worden uitgesteld, ontstaat er paniek en angst. Deze
dwangmatigheid lijkt als functie te hebben de gevreesde chaos te bezweren.
Chaos die ontstaat als er besmetting, rommel of iets onoverzichtelijks
gebeurt. Vandaar het schoonmaken, opruimen of sloten controleren.
Paniekaanvallen
Naast deze specifieke angsten kunnen mensen ook paniekaanvallen hebben
die niet samengaan met specifieke fobieën. Er kan dan wel een algemeen
angstig gevoel zijn, zonder dat er iets vermeden wordt. Deze paniekaanvallen
gaan soms samen met gedeeltelijke bewustzijnsvernauwingen.
Trauma’s
Men is bang, maar het is niet duidelijk waarvoor precies. Bij sommige van
deze paniekaanvallen verliest men het contact met wat er dat moment echt
gebeurt en de plaats waar men is. Iets dergelijks kan ook wijzen op
herbelevingen van trauma’s, waarbij de realiteit even wordt overgenomen
door het verleden. Door het meemaken van schokkende en bedreigende
gebeurtenissen kunnen er eveneens angstklachten optreden. Deze angst is
meestal gericht op wat men heeft mee gemaakt. Zo kan iemand die
overvallen is, een angst hebben om weer naar de parkeerplaats te gaan waar
dit gebeurd is. Deze angst kan overgaan in een angst voor alle grote
parkeerplaatsen. Daarnaast kan er een angst zijn om terug te denken aan
deze gebeurtenis. Men probeert dit te vermijden, waardoor een goede
verwerking evenmin tot stand komt.
Mensen met een trauma worden vaak heen en weer geslingerd tussen
spontane herbelevingen en pogingen om niet meer aan het trauma te
denken.
Angst kan er ook voor God zijn. Met name voor zijn verwerping en zijn
oordeel. Veelal gaat dit samen met een angst voor de dood en een angst
voor ziektes.
2.2. Oorzaken
Oorzaken van angst- en paniekstoornissen zijn voor een groot deel dezelfde
als voor een depressie. Daarnaast kunnen er specifieke oorzaken zijn zoals
een auto-ongeluk of het verlies van één van de ouders op jonge leeftijd door
pagina 6 v. 25 | Psychische moeiten
een bepaalde ziekte, waardoor er een angst is om zelf die ziekte ook te
krijgen. Centraal hierbij staat de dreiging met de dood en de ervaren
onmacht om iets aan de situatie te doen.
Vaak lijkt er een zekere aanleg te zijn voor angst en paniek, waardoor de één
veel angstiger reageert op dezelfde gebeurtenis dan de ander.
Psychologisch gezien gaat angst gepaard met een gebrek aan vertrouwen en
een onvermogen om zich over te geven en onzekerheid te verdragen. Dit
gebrek aan vertrouwen heeft vaak diepe wortels en is een kenmerk binnen
alle relaties die iemand aangaat.
2.3. Behandeling
middel van gesprekken, oefeningen en gebruik van medicatie kunnen de
meeste stoornissen geheel of gedeeltelijk verholpen worden. De eerst
aangewezene bij behandelingen van angststoornissen is de huisarts. Vaak zal
die met medicatie en adviezen voor een eerste opvang proberen te zorgen.
Als dit niet voldoende is, zal hij kunnen doorverwijzen naar het
maatschappelijk werk, het RIAGG, een polikliniek van een psychiatrisch
ziekenhuis of vrijgevestigde psychiaters en psychotherapeuten. Het
maatschappelijk werk is vooral voor de wat lichtere angsten en
relatieproblemen geschikt. De angststoornissen die een grote invloed op het
dagelijks leven hebben, vragen vaak meer gespecialiseerde hulp van
psychiatrische en psychotherapeutische aard.
Stappenplan
Bij de behandeling van een fobie wordt regelmatig gewerkt met een
stappenplan, om stap voor stap datgene wat vermeden wordt, weer te
benaderen. Soms gaat dit heel letterlijk. Zo heeft eens iemand die last van
hoogtevrees had en daarom niet meer bij familie op de flat op bezoek ging,
zichzelf als therapie opgelegd om twee maal per week De Domtoren in
Utrecht te gaan beklimmen. Hierbij probeerde hij steeds weer een paar
treden verder te komen. Soms mislukte dit en kwam hij wat minder ver,
totdat hij uiteindelijk die top behaalde.
Anderen helpt het al om zich regelmatig een voorstelling te maken voor
datgene waar men bang voor is. Het principe dat hierachter zit, is, dat alle
angst, indien lang genoeg beleefd, vanzelf minder wordt.
2.4. Vertrouwen
Toch moet bij angststoornissen vaak bekeken worden of het mogelijk is om
dieper te graven en te zoeken naar de oorzaken van het gebrek aan
vertrouwen. Regelmatig blijkt dan dat er verschillende soorten oorzaken
kunnen zijn. Sommigen hebben ouders gehad die zelf ook bang waren en
hebben te weinig geleerd om moeilijke situaties goed te hanteren. Door hun
angstig gedrag zijn kinderen dit gaan overnemen. Bij anderen blijkt dat ze
pagina 7 v. 25 | Psychische moeiten
weinig band met de ouders hadden, door ziekte, of drukte in het gezin, of
door het onvermogen van ouders om nabijheid te geven. Daardoor blijkt de
persoon basale veiligheid te missen. Een fobie, een angststoornis of een
dwangneurose kan dan een (overlevings-)middel zijn om te leven met dit
gemis. Deze mensen hebben vaak ook moeite om zich over te geven aan God
en te vertrouwen dat als ze zich tot Hem wenden, Hij hen zal aannemen en
beschermen.
3. Depressie –
3.1. inleiding
Depressie is één van de vormen van psychisch lijden die wellicht nog het
makkelijkst te begrijpen is doordat ze veel voorkomt en we bijna allemaal
wel periodes kennen waarin we somber zijn. Daarnaast komen we met een
zekere regelmaat depressieve mensen in onze omgeving tegen.
Depressie hoort bij de zogenaamde stemmingsstoornissen. Centraal in dit
ziektebeeld staat de sombere stemming met daarbij de lusteloosheid, vaak is
er sprake van slapeloosheid of juist veel slapen, problemen met de
concentratie, de eetlust is verminderd, een negatieve kijk op zichzelf, de
omgeving en de toekomst, vaak denken aan de dood en graag willen
doodgaan. Een depressie kan in meer of mindere mate gepaard gaan met
schuldgevoelens die zeker qua omvang niet op de werkelijkheid berusten.
Wanen
In sommige vormen van depressie nemen deze schuldgevoelens waanachtige
vormen aan, bij christenen vaak in de vorm van een zondewaan. Ook kunnen
er wanen bijkomen die niet in overeenstemming hoeven te zijn met de
sombere stemming.
Als er slechts een paar van deze klachten zijn, dan spreken we meer van
depressiviteit; hierbij is de somberheid ook minder extreem.
3.2. Verschillende presentatievormen
Niet iedereen die depressief is, laat dat direct merken. Immers vanuit het
eigen ideaalbeeld en vanuit de omgeving is er vaak een zekere druk om niet
zwak te zijn. Daarom komt het nogal eens voor dat de depressie
gepresenteerd wordt via lichamelijke klachten. Met name achter chronische
pijnklachten waar geen fysieke oorzaak voor te vinden is, gaat nogal eens
een depressie schuil. Het lastige hierbij is echter dat mensen die langdurig
pijn hebben, daar ook niet vrolijker van worden. Daarom vraagt dit nadere
pagina 8 v. 25 | Psychische moeiten
diagnostiek om na te gaan of de depressie al dan niet vooraf ging aan de
lichamelijk pijnklachten.
Terugtrekken
Veel mensen die depressief zijn, hebben de neiging om zich terug te trekken
en te isoleren, waardoor het in een gemeente onopgemerkt kan blijven dat
iemand een depressie heeft. In ernstige gevallen komt iemand zelfs niet
meer zijn huis of zijn bed uit. Daarnaast blijkt dat het voor de omgeving
lastig is om contact met deze mensen te blijven houden. Immers,
depressieve mensen zijn niet erg dankbaar voor de inspanningen die anderen
verrichten om hen op te beuren. Het blijkt dat veel mensen afhaken in het
contact met depressieve mensen.
Bij het ouder worden neemt vaak de vitaliteit af, het aantal klachten neemt
toe en de partner overlijdt of er zijn problemen met de kinderen. Veel
ouderen lijden aan een vorm van depressie. Dit kan gepaard gaan met
geheugenverlies, waardoor snel aan een vorm van dementie gedacht wordt,
hetgeen tot verkeerde besluiten kan leiden.
3.3. Manisch depressieve stoornis
Een speciale vorm van een stemmingsstoornis is de manisch depressieve
stoornis. Hierbij kan de persoon periodiek in verschillende stemmingen
komen, hetzij opgewonden, geagiteerd en ontremd, hetzij depressief,
lusteloos en geremd. Bij een manische ontremming blijkt er vaak de nodige
schade te worden aangericht op diverse fronten. Sommigen worden dan
koopziek en plunderen de bankrekening of gaan onverantwoorde leningen
aan. Anderen worden seksueel ontremd.
Kritiek wordt niet verdragen en deze legt men naast zich neer. Soms gaat de
fase gepaard met de nodige agressie. Deze stoornis is redelijk goed met
medicatie te behandelen.
Maar dit vraagt wel de medewerking van de patiënt. Dit mislukt nogal eens
doordat het ziekte-inzicht in bepaalde fases ontbreekt. In de overgangsfase
tussen een depressie en een manie zijn deze mensen soms zeer goed
aanspreekbaar en tonen het nodige inzicht. Als ze naar een andere fase
doorschieten, zijn ze dit inzicht vaak weer kwijt.
3.4. Oorzaken
Er is een veelheid aan oorzaken voor depressie. In de eerste plaats blijkt een
depressie vaak samen te gaan met andere psychiatrische ziektes en ook
lichamelijke ziektes. Iemand die door een ernstige fobie en paniekstoornis
zijn werk niet meer kan doen, zal daar vaak ook somber van worden, vooral
als behandeling weinig resultaat heeft. Veel persoonlijkheidsstoornissen gaan
pagina 9 v. 25 | Psychische moeiten
samen met een depressie. Zo zal iemand met een afhankelijke
persoonlijkheidsstoornis het moeilijk kunnen verdragen als belangrijke
mensen overlijden of weggaan. Als deze mensen alleen komen te staan, kan
er zich gemakkelijk een depressie ontwikkelen.
Bij een verslaving kan ook gemakkelijk een depressie optreden. Immers, een verslaving heeft veelal destructieve gevolgen waar men niet vrolijk van wordt. Wat op zich weer een reden is om verder in de verslaving te vluchten. Daarnaast kan de depressie ook één van de factoren zijn geweest die de
verslaving veroorzaakt heeft.
Aanleg: een belangrijke oorzaak blijkt erfelijkheid en aanleg te zijn. Sommige vormen van depressie blijken genetisch doorgegeven te worden.
Ziektes: er zijn diverse ziektes waar mensen met een depressie op
kunnen reageren. Zo kunnen na een ernstige griep mensen heel gemakkelijk een depressie inglijden.
Opvoeding: bij affectieve verwaarlozing is de vatbaarheid voor depressies groot. Dit komt nogal eens voor in situaties waarin de ouders met elkaar overhoop liggen, of waarbij er vaak ziekte is. Vooral als één of beide ouders zelf een psychiatrische ziekte hebben, maken de kinderen een grote kans zelf ook problemen te krijgen. Daarnaast treffen we dit aan bij kinderen die op wat latere leeftijd zijn geadopteerd.
Opvoeding heeft veel invloed op het zelfbeeld van de persoon. Heeft iemand geleerd zichzelf met zijn mogelijkheden en begrenzingen te accepteren en te zien als waardevol in Gods ogen of is er steeds een druk geweest om meer en meer te presteren. Voor velen heeft het beeld van de mens als zondig en geneigd tot alle kwaad geleid tot een onvermogen om rust te vinden bij God en lijkt er een soort praktisch farizeïsme te zijn ontstaan, waardoor er maar steeds gepresteerd moet worden en er in het
geweten geen rust is. Deze mensen zijn vaak zeer gevoelig voor de kritiek en waardering van de omgeving.
Traumatisering: bedreiging met de dood of het zien van deze zaken kunnen een ernstig gevolg hebben. Iemand die verkracht is of overvallen, heeft daar vaak maanden later nog last van. Dit kan in de vorm van depressieve klachten zijn, met daarbij nog een aantal andere klachten, vaak veel spanningsklachten en gedeeltelijke herbelevingen
van wat er gebeurd is.
Heeft de traumatisering op jonge leeftijd plaatsgevonden en voor een langere periode bestaan, dan is de kans groot dat dit de ontwikkeling verder heeft beïnvloed.
Relatieproblemen en gezinsproblemen: bij langdurige problemen in het gezin is een depressieve reactie goed mogelijk. Vooral als er op het werk
of in de kerk ook nog de nodige problemen zijn. Veel mensen kunnen problemen op één levensterrein nog wel het hoofd bieden maar als er op meerdere fronten wat mis gaat en als er dus ook geen steun meer is van het ene front om de problemen op het andere front op te vangen, knappen ze af.
Eenzaamheid: dit is een van de belangrijkste oorzaken voor depressie. Door het hebben van weinig aanspraak kan iemand die daar vatbaar voor
is, gemakkelijk wegzakken en in een soort schemerachtige roes van apathie en leegheid terechtkomen, vaak gecombineerd met zelfverwaarlozing. Hier ligt voor de christelijke kerk een grote uitdaging.
Schuldgevoelens: niet verwerkte en al dan niet reële schuldgevoelens blijken eveneens een bron van depressies te zijn. Dit hoeft niet persé met een streng geweten samen te hangen. Het blijven rondlopen met
pagina 10 v. 25 | Psychische moeiten
geheime zonden en niet goed gemaakte schuld blijkt vaak te knagen aan iemands gemoed. Er is veel schaamte om gevoelige zaken aan elkaar te
belijden of de eigen schuld in een conflict op tafel te leggen. Toch blijken veel mensen, als ze dit doen, hierdoor vaak van een zware last te worden bevrijd. Daarnaast blijken schuldgevoelens met een strenge
gewetensfunctie te maken te hebben. Hierbij is het de vraag of iemand reële eisen aan zichzelf en aan zijn omgeving stelt, of dat de persoon zichzelf voortdurend onder te hoge druk zet, waardoor de mislukkingen vanzelf komen.
3.5. Rouw en depressie
Over het algemeen is het lastig om iemand die in de rouw is, te
onderscheiden van iemand die depressief is. Het grote verschil is de
invoelbaarheid van het verdriet. Daarnaast ontbreekt meestal de negatieve
kijk op zichzelf, de omgeving en de toekomst, of is deze minder extreem.
Niet goed verwerkte rouw kan wel leiden tot depressie. Rouwen vraagt tijd
en wordt vergemakkelijkt, als er mensen om de rouwende heen staan die
hem of haar opvangen in het ervaren van de pijn en het verdriet.
3.6. Angst en depressie
Veel vormen van depressie gaan samen met angsten en zijn soms moeilijk te
onderscheiden van een angststoornis. Dit kan betekenen dat ook zeer
onrustige en opgejaagde personen wel degelijk depressief kunnen zijn,
ondanks dat ze geen apathische uitstraling hebben.
3.7. Behandeling
behandelingsmogelijkheden.
Voor de wat zwaardere vormen van depressie is vaak het gebruik van
medicatie noodzakelijk, naast het voeren van gesprekken om mogelijke
oorzaken in kaart te brengen. Deze medicijnen grijpen in op de
prikkeloverdracht van de hersencellen.
Vaak is het nodig dat depressieve mensen door hun omgeving worden
gestimuleerd om hulp te gaan zoeken en de aangeboden…