Rana islamska arhitektura u Iraku

  • View
    272

  • Download
    11

Embed Size (px)

DESCRIPTION

seminarski rad

Text of Rana islamska arhitektura u Iraku

  • UNIVERZITET U SARAJEVU

    ARHITEKTONSKI FAKULTET

    DOKTORSKI STUDIJ, II SEMESTAR 2009/2010. godine

    PREDMET: Islamska arhitektura

    PREDMETNI NASTAVNIK: Prof.dr. Amir Pai d.i.a.

    Seminarski rad

    RANA ISLAMSKA ARHITEKTURA U IRAKU

    Student:

    Sarajevo, oktobar 2010. godine Kulinovi E. Amina d.i.a.

  • APSTRAKT:

    Ugnijezden izmeu rijeka Tigrisa i Eufrata, (arapski Dijla i Furat), moderni Irak se nalazi na

    plodnoj zemlji, koja ukljuuje drevnu Mezopotamiju. Dugo prije velikih civilizacija Egipta,

    Grke i Rima, napredna kultura cvjetala je u mezopotamskoj ravnici. Kocka kaldrme ulice,

    gradske zgrade i sama arhitektura imaju svoje poetke u Mezopotamiji. Doista, neki arheolozi

    vjeruju da je ovo podruje Biblijski (Dennetski) vrt Edena.

    Budui da je kolijevka civilizacije, u mezopotamskoj ravnici se nalaze arheoloka i

    arhitektonska blaga koja datiraju od poetka ljudske istorije. Zidine Bagdada priaju prie o

    mnogo razliitih kultura i vjerskih tradicija.

    Godine 762. al-Menurs II abasidski halifa je premjestio prestonicu iz Damaska na zapadnu

    obalu Tigrisa, u istu dolinu u kojoj su se nalazile neke od najmonijih prestonica starog svijeta

    i osnovao 'Okrugli grad mira' (Madinat as-Salam), bolje poznat kao Bagdad.

    Dinastija Abasida je imala jo jednu prestonicu Samaru, skraenica (Surre men rea) to znai

    'sretan onaj ko je vidi', koju je 836. godine izgradio halifa al-Mu'tasim, sin halife Haruna

    Raida. Nalazi se nekih 150 km sjeverno od Bagdada, takoer, na obali rijeke Tigrisa.

    Kufa (al-Kfah) je grad u Iraku, oko 170 km juno od Bagdada i 10 kilometara sjeveroistono

    od Najaf-a. Nalazi se na obalama Eufrata. Muslimani su naselili Kufu 17. godine po hidri i to

    neposredno nakon osvajanja Iraka. Ovaj grad je bio glavni grad Ali ibn Abi Taliba, etvrtog

    halife.

  • SADRAJ:

    UVOD ....................................................................................................................................... 4

    1.0. IRAK .................................................................................................................................. 6

    2.0. BAGDAD ........................................................................................................................... 7

    2.1. Velika damija u Bagdadu ................................................................................................ 10

    3.0. SAMARA ......................................................................................................................... 11

    3.1. Velika damija Devsek u Samari .................................................................................... 12

    4.0. KUFA ........................................................................................................................................... 14

    4.1. Velika damija Kufi........................................................................................................... 14

    5.0. Zakljuak .......................................................................................................................... 17

    Popis slika ............................................................................................................................... 18

    Literatura ................................................................................................................................. 19

  • UVOD

    Islamska umjetnost i arhitektura, podrazumijeva umjetnost i arhitekturu podruja Bliskog

    Istoka, sjeverne Afrike, sjeverne Indije i panije, koja su pala pod vladavinu muslimana na

    samom poetku 7. vijeka.

    Vanost kaligrafske ornamentalnosti i oblik damije u islamskoj umjetnosti i arhitekture su

    povezani uz islamsko vjerovanje, te su se razvili u rano doba religije.

    Utemeljitelj Islama poslanik Muhamed, s.a.v.a., bio je bogati trgovac iz Meke koji je u

    etrdesetoj godini ivota imao misiju prenoenja Objave i poeo javno propovijedati Boiji

    zakon. Njegova uenja sadrana su u Kur'anu (Qur'anu), posljednjoj Knjizi religijskog

    nadahnua.

    622. godine poinje islamski kalendar, kad Muhamed, s.a.v.a., ide iz Meke u grad Jasrib

    (kasnije Medinu). U svojoj skromnoj i jednostavnoj kui okuplja skupinu vjernika koji

    oblikuju damiju.

    Bio je to zidom ograen prostor dimenzija oko 55m u kvadrat i visine 3m. Na jugu, dakle

    prema Meki, bio je natkriveni molitveni prostor gdje je Poslanik razgovarao sa

    sljedbenicima i objanjavao. Na istoku su enske stambene odaje u koje se ulazilo direktno iz

    dvorita damije. Nije, dakle, ena iskljuena iz damije od prvog dana! I na sjeveru je

    pokriveni dio za goste. Objekat je edan i skroman kao i sam Poslanik Od ovog

    objekta i ovog doba ve je uspostavljen islamski stav da se ni od ega materijalnog ne pravi

    svetinja, neprikosnovena, pa ak kad je to i od samog Poslanika Uvijek je duhovno 1

    bilo vanije od materijalnog.

    , s.a.v.a.,

    , s.a.v.a.

    , s.a.v.a.

    4

    1

    [7.] Zuki, K., 2001., str. 29.S

    Sl.1. Prva damija u Medini, prema ematskoj rekonstrukciji

    [7.] Izvor: Zuki, K., 2001., str. 29.

    Sl.2. Prva damija u Medini iz perioda Umejada, proirena Poslanikova kua,

    ematska rekonstrukcija [7.] Izvor: Zuki, K., 2001., str. 29.

    , s.a.v.a.,

  • 5Islamska umjetnost se razvila iz nekoliko izvora. U ranu islamsku arhitekturu su prenijeti

    rimski, ranokranski i bizantski stilovi. Utjecaj ukrasne umjetnosti predislamske Perzije pod

    Sasanidima je bila veoma znaajna. Srednjoazijski stilovi su donijeti s turskim i mongolskim

    prodorima, a kineski utjecaj je imao djelovanje na islamsko slikarstvo, lonarstvo i odijevanje.

    Danas sa sigurnou znamo da su mnogi gotiki oblici kranske Evrope nastali u islamskoj

    arhitekturi, te prenijeti posredstvom sve eih provala krana.

  • 61.0. IRAK

    Republika Irak, obino poznata kao Irak, je drava na Bliskom istoku koja zauzima vei dio

    sjeverozapadnog kraja planinskog lanca Zagros, istoni dio Sirijske pustinje i sjeverni dio

    Arapske pustinje. Granii sa Kuvajtom i Saudijskom Arabijom na jugu, Jordanom na zapadu,

    Sirijom na sjeverozapadu, Turskom na sjeveru i Iranom na istoku. Ima vrlo uski dio obale u

    Umm Qasr na obali Perzijskog zaljeva. Dvije glavne rijeke su: Tigris i Eufrat, koje

    obezbjeuju Irak sa zemljitem pogodnim za poljoprivredu i stvara kontrast pustinjskom

    krajoliku koji pokriva veinu Bliskog Istoka.

    Irak ima bogatu istoriju koja see do drevne Mezopotamije. Podruje izmeu rijeka Eufrat i

    Tigrisa se identificirana kao Plodni polumjesec, kolijevka civilizacije i rodno mjesto pisma.

    Regija Iraka istorijski je bila poznata kao Mezopotamija (grki: izmeu rijeka). To je bio dom

    prve svjetske poznate civilizacije, sumerske kulture, koju je naslijedila akadska, babilonska i

    asirska kultura, iji se utjecaj proirio i na susjedne regije ve 5000 g.pr. Hrista. Ove

    civilizacije su nainile prvo pismo, te neke od prvih znanosti, matematiku i filozofiju.

    Od 7. vijeka, Islam se proirio i na podruje, poznato danas kao Irak, tokom islamskog

    osvajanja Perzije, pod vostvom zapovjednika arapskih muslimana Khalid ibn al-Walida.

    Amidi poslanika Muhameda i njegov zet Ali, preselio je svoju prijestolnicu u

    Kufu kada je postao etvrti halifa. Umejadski halifat je upravljao pokrajinom Irak iz Damaska

    u 7. vijeku. Abasidski halifat je podigao Bagdad u 8. vijeku kao svoj glavni grad i postao je

    vodea metropola arapskog i muslimanskog svijeta pet vijekova, a bio je ujedno i centar za

    uenje tokom islamskog zlatnog doba.

    , s.a.v.a., ,

    v

    Sl.3. Rani islamski svijet

    [1.] Izvor: K. A. C., 1989., mapa ICreswell,

  • 72.0. BAGDAD

    Godine 762. al-Menurs II abasidski halifa je premjestio prestonicu iz Damaska na zapadnu

    obalu Tigrisa, u istu dolinu u kojoj su se nalazile neke od najmonijih prestonica starog svijeta

    i osnovao grad mira (Madinat as-Salam), bolje poznat kao Bagdad.

    U staro doba na tom mjestu lealo je sasanidsko selo istog imena, koje znai dat od Boga.

    Al-Mensur se zaustavio na tom mjestu nakon to je pretraio veliki broj drugih, jer je prema

    njegovim rijeima, izvanredno pogodno za vojniki logor. Pored toga, ovdje je Tigris, koji e

    nas povezati sa zemljama sve do Kine i donijeti k nama sve to daju mora, kao i prehrambene

    produkte Mezopotamije, Jermenije i okolnih zemalja. Dalje, tu je i Eufrat koji e nam dovesti

    sve to daje Sirija, Raka i susjedne zemlje.U izgradnji svoga grada, koji je zavren u roku od

    4 godine, al-Mensur je utroio 4.883.000 dirhema i zaposlio je oko 100.000 arhitekata, 2

    zanatlija i radnika koji du bili dovedeni iz Sirije, Mezopotamije i drugih krajeva carstva.

    Astrolozi su odredili tano vrijeme i mjesto postavljanja temelja nove prestonice, da prema 3

    persijskoj kosmogoniji ovaj grad bude novi centar Islama i itavog Univerzuma. Gradilo se

    prema preciznim cirkularnim planovima. Kao peat politike i ekonomske moi halifa je

    podigao Okrugli grad (al-mudevvare) po uzoru na gradove Bliskog istoka, asirske i 4

    sasanidske. Dijametar kruga je tri kilometra. Grad je opasan sa dvostrukim zidovima od

    opeke, dubokim jarkom i treim unutarnjim zidom, visokim 20 stopa koji je opasao centralni

    prostor. Trstike su bile postavljene kao veza izmeu svakog sloja prilikom zidanja. Peena

    opeka je koritena za tunel-svodove i kupole.

    U samom centru nalazio se Ebu Da'ferov dvorac zvani Palata zlatnih vrata (Bab-az-zaheb) ili

    Zelen