Click here to load reader

RÜZGAR ETKİLERİ (YÜKLERİ) (W)w3. kturker/Download/CCT_ders_2.pdf Çelik yapılar tasarım yönetmeliğine göre (ÇYTHYE-2017); Rüzgar hızının temel değeri, V b,o = 28 m/sn

  • View
    18

  • Download
    6

Embed Size (px)

Text of RÜZGAR ETKİLERİ (YÜKLERİ) (W)w3. kturker/Download/CCT_ders_2.pdf Çelik yapılar...

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    1

    RÜZGAR ETKİLERİ (YÜKLERİ) (W)

    Çatılara etkiyen rüzgar yükleri TS EN 1991-1-4’den yararlanarak belirlenir. Rüzgar etkileri, yapı tipine, geometrisine ve yüksekliğine bağlı olarak önemli farklılıklar göstermektedir. Burada düz yüzeylere ve çift eğimli (pozitif) çatıya sahip kapalı bina tipi yapıların rüzgar yüklerinin belirlenmesi özet olarak anlatılmıştır. Rüzgar, hava kütlesinin hareketi olup, hızına bağlı olarak etkidiği yüzeylerde iç ve dış basınç (pozitif/negatif) kuvvetleri ile sürtünme kuvveti uygular. Rüzgara dik yüzeylerde basınç etkisi, rüzgara paralel yüzeylerde sürtünme etkisi oluşur. Bu etkilerin şiddeti yapının yüksekliğine ve aerodinamik özelliklerine göre yapı üzerinde farklı değerler alır.

     Kapalı bina tipi yapılarda sürtünme kuvvetleri çok düşük düzeyde kaldığı için genellikle ihmal edilebilmektedir. Ancak, kolonlar üzerinde mesnetlenmiş büyük platform gibi açık yapılarda sürtünme kuvvetleri önemli olabilmektedir.

    Rüzgar etkisiyle yüzeylerde oluşan basınç ve sürtünme etkileri Rüzgarın doğrultusuna dik yöndeki yüzeylerde oluşan kuvvetlere ilave olarak, rüzgara paralel yüzeylerde de basınç kuvvetleri oluşur. Aşağıdaki kapalı binada bu kuvvetler şematik olarak gösterilmiştir.

    Çift eğimli çatılı, kapalı bir binada rüzgar dış basınç kuvvetleri

    Rüzgar doğrultusu

    Dış basınç etkisi

    Sürtünme etkisi

    Dış basınç etkisi (negatif)

    Rüzgar doğrultusu

    Rüzgar doğrultusu

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    2

    Rüzgar etkilerinin binaya iki ortogonal doğrultuda etkiyeceği kabul edilir ve her bir doğrultu için iki ayrı yönde rüzgar yüklemesi yapılarak yüzey basınç kuvvetleri belirlenir.

    Binada gözönüne alınması gereken rüzgar doğrultuları ve yönleri Yapı sistemlerinde kapalı olmalarına rağmen pencere, kapı havalandırma boşlukları baca vb. açık alanlar nedeniyle ve boşluklardan oluşan hava sızıntıları nedeniyle iç basınç kuvvetleri de oluşur. Dış basınç kuvvetleri ve iç basınç kuvvetlerinin birlikte (aynı anda) gözönüne alınması gerekmektedir. Yüzeye doğru yönelen basınç pozitif ve yüzeyden uzaklaşan yöndeki basınçlar ise negatif olarak alınır.

    Kapalı bir yapıda içi ve dış basınç kuvvetleri (TS EN 1991-1-4, Şekil 5.3’ün bir kısmı) İç basınç kuvvetlerinin hesabı için bina yüzeylerindeki açık alanlara ve hava geçirgen alanların miktarına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu açık alanların proje aşamasında öngörülemediği durumlarda Şartnamede öngörülen olumsuz durumlar uygulanabilir.

    Rüzgar

    Rüzgar

    Plan

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    3

    Tepe hızı kaynaklı rüzgar basıncının hesabı (aerodinamik etkilerden bağımsız rüzgar basıncı)

    Tepe hızı kaynaklı rüzgar basıncı : qp (z) = ce (z) * qp

    ce (z) : Maruz kalma katsayısıdır. Binanın yapılacağı arazinin kategorisine ve yapının zeminden yüksekliğine (z) bağlı olarak aşağıdaki grafikten yararlanarak belirlenir. İstenirse, TS EN 1991-1-4’de verilen sayısal yöntem ile de belirlenebilir.

    Maruz kalma katsayısının yapı yüksekliği ve araziye göre değişimi (TS EN 1991-1-4 Şekil 4.2) Arazi kategorileri, binanın bulunduğu bölgenin topografik özelliklerine ve etrafındaki binalarla olan ilişkilerine bağlı olarak aşağıdaki tablodan belirlenir. Bu arazilerin şekilsel gösterimi aşağıda verilmiştir.

    Arazi kategorileri ve arazi parametreleri (TS EN 1991-1-4, Çizelge 4.1)

    (z0: Engebelilik uzunluğu, zen küçük : En düşük yükseklik)

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    4

    Arazi kategorilerinin şekilsel gösterimi

    Arazi kategorisi - 0 Arazi kategorisi - I

    Arazi kategorisi - II Arazi kategorisi - III

    Arazi kategorisi - IV

    qp : Esas hız kaynaklı rüzgar basıncıdır. Aşağıdaki ifade ile belirlenir.

    qp = 1

    2 ∗ ρ ∗ Vb

    2 (N/m2 ) Vb (m/s)

     : Havanın birim hacim ağırlığıdır. Tavsiye edilen değer 1.25 kg/m3’ dür.

    Vb : Esas rüzgar hızıdır. Aşağıdaki bağıntı ile belirlenir.

    Vb = cdir * cseason * Vb,0

    cdir : Faklı rüzgâr yönleri için doğrultu katsayısıdır. Tavsiye edilen değer 1.0’dir.

    cseason : Mevsim katsayısıdır. Tavsiye edilen değer 1.0’dir.

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    5

    Vb,0 : Esas rüzgar hızının temel değeridir. Yılın herhangi bir bölümünden ve rüzgâr yönünden bağımsız olarak, çayır gibi az bir bitki örtüsüne ve aralarında en az engel yüksekliğinin 20 katı kadar mesafe bulunan engellere sahip açık kırsal alanda yer seviyesinden 10 metre yukarıdaki karakteristik 10 dakikalık ortalama rüzgâr hızıdır. Bu hız değeri ilgili bölge için yapılacak meteorolojik ölçümlerle elde edilir.

     Çelik yapılar tasarım yönetmeliğine göre (ÇYTHYE-2017); Rüzgar hızının temel değeri, Vb,o =

    28 m/sn (100 km/sa) den ve binanın ana taşıyıcı sistemine, dış cephe kaplamalarına ve rüzgara maruz yapısal ve yapısal olmayan elemanlarına gelen rüzgar yükleri 0.50 kN/m2 den az olmayacaktır. Tasarımlarda bölgeye özel bir veri yok ise Vb,o = 28 m/sn alınabilir.

    Yüzeylere etkiyen rüzgar basınçlarının hesabı Tepe hızı kaynaklı rüzgar basıncı qp (z), yüzeylerin aerodinamik özelliklerini temsil eden katsayılar ( cp ) ile çarpılması ile elde edilir. Dış yüzeylere etkiyen rüzgar basıncı : We = qp (ze) * cpe İç yüzeylere etkiyen rüzgar basıncı : Wi = qp (zi) * cpi Dış basınç katsayıları (cpe), etkidiği yüzeyin (alanın) büyüklüğüne göre değişim göstermektedir. Bu değişim aşağıdaki grafik ile gösterilmiştir. Yüzey alanı küçüldükçe basınç etkisi artış gösterir. 1 m2 den küçük yüzey alanlarında ve 10 m2 den büyük yüzey alanlarında ise değişim olmamaktadır.

    Dış basınç katsayıları farklı olan bina ve yapı elemanı örnekleri aşağıda verilmiştir.

    We10

    We1

    We1 > We10

    Pano yüzey alanı=1m

    2

    Pano yüzey alanı=10m

    2

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    6

    Farklı dış basınç katsayısına sahip yapılar ve yapı elemanları (TS EN 1991-1-4) Bina çatı yüzeyleri, yapı boyutlarına bağlı olarak çeşitli etki bölgelerine ayrılır ve bu bölgelerin her biri harf ile adlandırılır. Şartnamede, çift eğimli çatılar için verilen dış basınç etki bölgeleri ve katsayıları aşağıda örnek olarak gösterilmiştir.

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    7

    Çift eğimli çatı yüzeylerine rüzgarın iki dik doğrultuda etkimesi durumu için dış basınç katsayı bölgeleri

  • BAÜ MÜH. FAK. İNŞAAT MÜH. BL. ÇELİK ÇATI TASARIMI DERS NOTLARI Dr. Kaan TÜRKER 2.HAFTA (2019)

    8

    Çift eğimli çatı yüzeyleri için dış basınç katsayıları

    İç basınç katsayıları (cpi), ise bina yüzeylerindeki açık alanlara (kapı, pencere vb.) bağlı olarak TS EN 1991-1-4’de verilen prosedür ile belirlenir. Eğer bu boşluklar proje aşamasında öngörülemiyorsa veya değişken olacağı düşünülüyorsa, cpi değeri olarak +0,2 ve -0,3 değerlerinden en gayrı müsait durumu oluşturanı kullanılmalıdır ( TS EN 1991-1-4). Eğer rüzgar dışarıdan ve içeriden aynı tabakaya (örtü, duvar vb.) etkiyorsa, yüzeye etkiyen net basınç, dış ve iç basınçların vektörel çıkarılması ile edilir. Wnet = qp (ze) * cpe - qp (zi) * cpi Rüzgar dışarıdan ve içeriden farklı tabakalara (örtü, duvar vb.) etkiyorsa, bu durumda tabakalar arası geçirimlilik gözönüne alınarak TS EN 1991-1-4’de verilen prosedür uygulanmalıdır.

  • BAÜ M

Search related