Skripta Podvodna arheologija

  • View
    131

  • Download
    44

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Skripta od studenata, za studente!

Text of Skripta Podvodna arheologija

  • SVEUILITE U ZADRUOdjel za arheologiju

    UVOD U PODVODNU ARHEOLOGIJU

    Skripta za studente

  • Priredili

    mr. sc. Irena Radi Rossi

    i studenti 2. godine dodiplomskog studija,

    akademska godina 2009/2010.:

    Milo Biserko

    Karlo Buterin

    Nikola Cesarik

    Stipe ikoti

    Petar uri

    Jere Drpi

    Tena FestiniAnela Jordan

    Nikolina Jovanovi

    Dobrila Kalebota

    Ana Karaole

    Mia Koak

    Juraj Kovaevi

    Ema Lukin

    Vanja Majnari

    Nikola Malnar

    Sandi ManceLucija Mandac

    Ivona Mari

    Ivan Peroevi

    Katarina Podunajec

    Ivan Raos

    Domagoj Soldo

    Mira Ursi

    Martina Zelenko

    Irena Zlatec

    Ante epina

    Naslovnica: Plakat za izlobu o podmorskoj arheologiji, odranoj u ibeniku 1969. godine

    Samo za internu uporabu na Odjelu za arheologiju Sveuilita u Zadru

  • Sadraj

    1. Uvod ...................................................................................................................................5 1.1 Podvodna arheologija definicija i terminologija (Ema Lukin) ...........................5

    . Podvodna arheoloka istraivanja u svijetu 2.1 Povijest podvodnih arheolokih istraivanja u svijetu (Domagoj Soldo) .............7 2.2 Najstariji brodolomi Uluburun i Cape Gelidonya (Nikola Cesarik) ................. 10 2.3 Brodolom iz grkog doba Tekta Burnu (Martina Zelenko) .............................. 2.4 Najvei istraeni rimski brodolom - Madrague de Giens .....................................4 2.5 Srednjovjekovni brodolomi Yass Ada, Sere Limani (Ivan Peroevi) ............16 2.6 Dvije znaajne publikacije na temu plovidbe u prolosti (Lucija Mandac) ........8

    3. Podmorska istraivanja, nalazita i nalazi

    3.1 Vrste podmorskih nalazi ta ...................................................................................20 3.2 Metode podmorskih istraivanja (Ivona Mari) .................................................. 3.3 Dokumentiranje podmorskog arheolokog nalazita (Katarina Podunajec) .........4 3.4 Podrijetlo amfora; Grke amfore (Mira Ursi) .....................................................7 3.5 Rimske amfore (Anela Jordan) ...........................................................................29 3.6 Antika sidra (Juraj Kovaevi) ............................................................................

    4. Podmorska arholoka istraivanja u hrvatskoj 4.1 Najstariji zapisi i prvo podmorsko istraivanje u Hrvatskoj (Ivan Raos) .............4 4.2 Povijest istraivanja po pojedinim podrujima

    4.2.1 Pulsko podruje (Milo Biserko) .........................................................36 4.2.2 Rijeko podruje (Vanja Majnari) .......................................................8 4.2.3 Zadarsko podruje ...............................................................................40

    4.2.4 ibensko podruje (Ana Karaole) .......................................................4 4.2.5 Splitsko podruje (Stipe ikoti) .........................................................44 4.2.6 Dubrovako podruje (Dobrila Kalebota) ...........................................46 4.3 Dasen Vrsalovi i njegovo djelo (Jere Drpi) .......................................................48

  • 45. Podmorska nalazita u hrvatskoj 5.1 Prapovijesni nalazi iz hrvatskog podmorja (Mia Koak) ....................................50 5.2 Antiki brodolomi .................................................................................................5 5.2.1 Vela Svitnja na Visu; rt Plavac na Zlarinu (Petar uri).....................5 5.2.2 Vlaka Mala na Pagu, Supetar kod Cavtata (Irena Zlatec) ..................55 5.3 Antika nalazita u plitkome moru

    5.3.1 Resnik (Sandi Mance) ..........................................................................58 5.3.2 Zaton kod Nina (Ante epina) ..............................................................60 5.4 Nalazita iz kasnijih razdoblja

    5.4.1 Srednjovjekovni brodovi iz Nina .........................................................62 5.4.2 Post-srednjovjekovni brodolomi (Tena Festini) ...................................65 5.4.3 Novovjekovna podmorska nalazita (Karlo Buterin) ...........................67

    6. nalazita u unutranjim vodama

    6.1 Rijeka Cetina (Nikola Malnar) ..............................................................................70

    7. PoPis literature.................................................................................................................71

  • 51. Uvod

    1.1 Podvodna arheologija; definicija i terminologija

    U razvoju podmorskih arheolokih istraivanja prvi znaajni rezultati u Sredozemlju postignuti su

    1900. godine kod Antikythere (Grka) i 1907. godine kod Mahdie (Tunis) organiziranim vaenjem

    vrhunskih proizvoda helenistike umjetnosti - mramornih i bronanih skulptura s potonulih antikih

    brodova. Zbog vanosti i bogatstva arheolokih nalaza ti su brodolomi znaili prekretnicu u odnosu

    strune i ire javnosti prema podmorskim arheolokim nalazitima. Istraivanja na njima predstavljala

    su na neki nain roendan podvodne arheologije kao znanstvene discipline, ne samo zbog posebnih

    metodolokih postupaka primijenjenih pri vaenju brodskoga tereta ve i stoga to su tako znaajni

    nalazi uvrstili vjeru u budunost nove arheoloke djelatnosti.

    Zbog jasno odreenih zadataka i metoda rada u specifinom ambijentu, uz upotrebu specijalizirane

    opreme i instrumentarija, ta je arheoloka disciplina dobila odreenu fizionomiju, a srodno tome

    i naziv podvodna arheologija (underwater archaeology, archeologie subacquatique, unterwasser

    archologie, archeologia subacquea, arqueologa subacutica). Ona prouava sve materijalne

    ostatke ljudske prolosti koji su se zbog potonua, erozije, promjene vodene razine ili na neki drugi

    nain nali na dnu mora, rijeka, movara i jezera.

    Termin 'podvodna arheologija' koristi se prije svega kao tehniki izraz kojim se izraava odredjene

    specifinosti rada na arheolokom nalazitu. No, arheologija, bilo podvodna ili kopnena, ustvari

    je nedjeljiva cjelina, a sva se arheoloka istraivanja zasnivaju na istom metodolokom pristupu i istim

    metodolokim postupcima. Specifinost podvodne arheologije samo je u tome to je za istraivanje

    potrebno koristiti ronilaku opremu, a i alat i pribor posebno su prilagoeni za rad pod vodom. Ukoliko

    se istraivanje odvija pod morem tada moemo govoriti i o podmorskoj arheologiji.

    Termin hidroarheologija koji se poeo koristiti krajem ezdesetih godina, doveden je u pitanje

    nekoliko godina kasnije. Protiv njega se 1975. godine pobunio Nenad Cambi, a potom i Dasen

    Vrsalovi koji ga je prestao koristiti. Taj termin neprecizan je i neprikladan iz vie razloga. Usprkos

    injenici da je sastavljen od dvije starogrke rijei, a time i internacionalno razumljiv, nije ga prihvatio

    niti jedan svjetski jezik to nam najbolje potvruje da se nije pokazao opravdanim.

    Podvodna arheologija moe nam znatno pomoi u prouavanju brodogradnje i brodarstva tj.

    plovidbe tijekom svih povijesnih razdoblja. Grana arheologije ija su istraivanja usmjerena na

    prouavanje brodskih konstrukcija, plovidbenih putova, uvjeta plovidbe itd. naziva se arheologijom

    broda (eng. nautical archaeology).

  • 6Podvodna arheologija takoer predstavlja znaajan izvor podataka za prouavanje svih ljudskih

    djelatnosti, vjetina i drutvenih odnosa na moru ili u vezi s morem (brodarstvo, eksploatacija luka,

    brodogradnja, ribarstvo, pomorska uprava, sigurnost plovidbe, pomorsko kolstvo, pomorske vjetine

    i dr.). U tom sluaju govorimo o arheologiji pomorstva (eng. maritime archaeology).

    Literatura:RADI ROSSI 2005; VRSALOVI 1979

    Primjena termina podvodna arheologija

    Primjena termina arheologija broda'

    Primjena termina arheologija pomorstva

  • 72. Podvodna arheoloka iStraivanja u Svijetu

    2.1 Povijest podvodnih arheolokih istraivanja u svijetu

    Poetci podvodne arheologije padaju u doba kad se arheologija oblikuje kao znanost. Tada jo nije

    bilo istraivanja ve su se povremeno pojavljivali sluajni nalazi koji su upozoravali strunjake i

    ljubitelje starina upozoravali na iznimno bogatu kulturnu batinu koju kriju morske dubine.

    Prvi spasioci arheolokih ostataka s dna mora bili su ribari. U njihove su mree esto zalutale

    umjetnine od velikog znaenja. Zapisi o takvim nalazima iz 18. st. spominju samo o umjetnika djela

    koja su bila osobito cijenjena, ali jo nema govora o amforama koje su predstavljale najei teret

    antikih laa, a time i najee podmorske nalaze.

    Jedan od najstarijih i najvanijih arheolokih nalaza iz mora je otkrie bronane statue uz toskansku

    obalu Italije. Prema mjestu nalaza statua je nazvana Apolon iz Piombina, a prikazuje stojei lik

    mladia arhajskih stilskih karakteristika na osnovu kojih se datira u 5. st. pr. Kr. Nalaz se se uva u

    muzeju Louvre u Parizu.

    Na ostatke brodoloma esto su nailazili ronioci, a sa poveanjem njihovoga broja i usavravanjem

    klasine opreme dolazio je na vidjelo sve vei broj nalaza. Posebno mjesto meu otkriima ronilaca-

    spuvara zauzimaju dva izvanredno vana i bogata nalazita, ve spomenuta u prethodnom poglavlju.

    Prvi nalaza datira u 1900. godinu kad je kod grkog otoka Antykithere je pronaen potonuli brod

    natovaren uglavnom mramornim i bronanim skulpturama meu kojima se istie bronana

    skulptura mladia iz 4. st. pr. Kr. Grka vlada povjerila je tada samim roniocima spaavanje tereta

    lae, a kako arheolozi nisu sudjelovali u akciji, posao je bio obavljen uz velike nedostatke.

    Drugi vaan nalaz otkriven je 1907. godine kod Mahdije