Click here to load reader

SİNEMADA KONSTRÜKTİVİZM - Turuz · PDF file Dziga Vertov, hem belgesel filmlerinde sergilediği hem de toplumsal bir güç ve sanatsal anlatım için bir araç olarak gördüğü

  • View
    1

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of SİNEMADA KONSTRÜKTİVİZM - Turuz · PDF file Dziga Vertov, hem belgesel filmlerinde...

  • Öteki SİNEMA

    Dizi Editörü ULUS BAKER- EGE BERENSEL

    Yapım ÖTEKİ AJANS

    Kapak Tasarımı KASIM HALİS

    Redaktör SEVAL BOZKURT

    Baskı v e Cilt ÖTEKİ MATBAASI

    Birinci Basım AGUSTOS 2000

    Kitabın Özgün Adı Constructivism in Film:

    The Man with the Movie Camera -A Cinematic Analysis-

    Kapak Fotoğrafı Dziga Vertov'un "Kameralı Adam" filminden

    YÖNETİM YERİ Ataç-2 Sokak No: 65/1

    06420 Kızılay/ ANKARA Tel: 312 435 38 33 Fax: 312 433 96 09

    ISBN 975-584-160-1

  • Vlada Petric

    DZİGA VERTOV: SİNEMADA KONSTRÜKTİVİZM

    Türkçesi Güzin YAMANER

  • İÇİNDEKİLER

    ÖNSÖZ .... . . . . ...... ....... . . . . . . .. . . . ............. . . . . . . . . . . ........... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

    TEŞEKKÜR . . .. . . ......... . . . .... . . . . .. . ...... . . . . . . . ...................... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .... 13

    I. BÖLÜM DZİGA VERTOV ve RUS AVANT-GARDE HAREKETİ . . . . . . . 15 Kinoklar ........................................................................................ 15

    Konstrüktivist Gelenek . .. . . . . . . ........... ............ . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . ...... 21 "Gerçeğin Sanatı" . . . . .. . . . . . . . . . . . .... . . . . . . ... . . . .......... . . . . . . . . . ....... . . . . . . . . . . . . . . 33 NEP'le Tartışmalar . . . .. . . . . . . ............ . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . ........ .. . . .... . . . . . . . . . . .45 Vertov ve Mayakovski . . .. . . . ........ ....... . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . ..... 50 Fütürist ve Formalist Anlatım . . .......... . . ....... . . . . . ........ . . . . . .. . . . . ....... . . 65 Kitleleri Eğitmek . . . ...... . . . . . . . . . . ....... . . . . . . ........ . .. . . . . .. . . ........ . . . . . . . . . . . .... 79 Vertov-Eisenstein Tartışması ............. . . . . . . . . . . . . . ...... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Vertov'un Zor Yılları ... . . . . . . . . .......... . . . . . . . . . . . . . . . . . ....... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Sovyet Avant-Garde'ının Çöküşü . . ............ . . . . . ............. . . . . . . . . . . . . . 106

    il. BÖLÜM KAMERALI ADAMIN TEMA TİK ANLAMI . . . . . . . . . . . . . .. . . .. . . . . . . . . 117 Sinemasal İletişim Deneyimi . . . . . . ........... ........ . . . . . . . . .... . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Film Yapısının Parçalanışı ... . . . ........ ......... . . . . . . . . ...... ......... . ........ 120 "Zor" Bir Film . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .... . . ....... . . ..... . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .......... . . 127 Kameraya Tepkiler ....... . . . .. . ............... .. . . .......................... . . . . .. . . . . . 131

  • Kendine-Gönderme Yapan Oluşumlar ...................................... 133 İdeolojik Vurgular ... ............................ ................. . . . ........... ........ 136 Anlatı Tartışması ...................................................................... 144 Yıkıcı-Çağrışımsal Montaj ........... . . .......................................... 150 Toplumsal ve Politik Yorumlar ....... ........................... ................ 165 Film İmgesinin Doğası. ................. . . . . . ............. . . ....... ................ . . 168 Sinemasal Yanılsama ................................................. . . . . . . . . ........ 172 Bakış Açısı ............... . . . . . . . . . . . . . . ......... ....... ........................ ........... 181

    III. BÖLÜM KAMERALI ADAMIN BİÇİMSEL YAPISI... . . . . . . . . ...... . . . . . ........ 194 Gerçeklerin Matematiği .......... . . . . . . ....... ......................... . . . .......... 194 Çekim Kompozisyonu ve Görsel Tasarım . . . . . . . . . ......... ............... 196 Phi-Efekti ve Kinesthesia ... . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . ................ . . . . . . . . . ...... 208 Hareket Aralıkları ....................................... . . . . . . ............ . . . .......... 220 Büyük İtici Güç ........... . . . . . ............ . . ......... . . . . . . . . . ...... . . . . . . .. . ........... 229 Aralıkların Birincil Etkisi ....... .......... . . .. . . .. . . . . . . . . . . ............ . . . . . . . . . . . 240 Optik Iv1üzik .. . . . .. . . .. . . . ....... . . . . . . . .... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ...... . . . . ...... . . ........ . . 252 Harekete Karşı Durağanlık .......... . . . . . ............... ......................... 262 Yapısal Tekrarlar . . . . ................ ........... . . ............ . . . . . . ........ . .. . . . ...... 267 Grafik Yapıların İdeolojisi ........ .... . . . ............. . . . . ....... . . . . .............. 276 Dünya Sinemasının Köşetaşı ..... . . . . . . . . . . .. . . . . . . . ............. . . ....... . . . . . 280

    Ek 1 Filmin Tanıtım Bilgileri . . . . . . . .. . . ........... ...... ............... . . .......... 282

    Ek 2 Vertov'un Yazılarına Ek Kaynakça (Yayınlanmış Makaleler) ...... . . . . .. . . . ........... ........................ . . . 284

    Ek 3 Vertov'un 1918-1954 Arasındaki Çalışmalarının Ek Filmografisi ..................................................................... 300

    Ek 4 Vertov'un Kariyerinin Biyografik Dökümü ............... . . .... . . . . . 31 S

    Ek S Seçilmiş Kaynakça . . .......... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..... . . . . . . . . . . . . . . . . . 329

    Ek 6 Türkçede Dziga Vertov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ....... . . . . . ......... . . . . . . . . . . . . . . . . . 342

    Ek 7 Sözlükçe . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . .. . . . .. . . . . . . . 344

    Film Kareleri . .. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . ... . . . . . . . . ........ . . . . . . .. . .. . .. . . . . . .. . . . . .... . . . . . . . . . . . . . 347

    Tablolar . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . .. . . . . .. . . . . .... . ... . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . ......................... 406

  • ÖN SÖZ

    Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri B irliği, kendi kültürel tarihi içinde kısa bir süre için, özgür sanatsal anlatım ve hükümetin cömert desteği arasındaki bağlılıktan da hoşnut kalmıştır. Ekim Devrimi'nin hemen sonrasında Sovyet sanatçılar kendilerini, partinin resmi çizgisiyle çatışanlar dahil, en yenilikçi ve baş­ kaldıran deneyimlere yönelmekte serbest hissetmişlerdir. İdeo­ loj ik özgürlüğün ve yaratıcı coşkunun bu birkaç yılı , sanatsal tutuculukların ve politik yaptırımların uzlaşmasız yollarında, sanatçıları kendilerini dünya çapında ifade etmeleri için hala destekleyen bazı önemli avant-garde başarıların doğmasına ne­ den olmuştur.

    Dziga Vertov, hem belgesel filmlerinde sergilediği hem de toplumsal bir güç ve sanatsal anlatım için bir araç olarak gördüğü sinema bağlamındaki tarzıyla, Sovyet avant-garde hareketi için­ de en tutucu olmayan sanatçılardan biridir. Konstrüktivist ve fü­ türist ideallerden beslenen Vertov, sinemayı özerk bir sanat ola­ rak görmüş; filmi, çok sayıda birimden (çekimden) ve görüntü kompozisyonları, çekimlerin sıralanışları ve anlatıyı da içeren sinemasal kenetlenmenin tüm bileşenleri aracılığıyla tanımla-

    7

  • VLADA PETRIC

    nan vurgu ve anlamda uygun olan "mimari" süreçlerden (çekim tekniklerinden) " inşa edilen bir yapı" biçiminde algılamıştır.

    Kinoklar olarak bilinen grubu coşturan filmlerin arkasında yatan güçle Vertov, filmin uluslararası bir anlatım dili olduğunu, ulusal sınırlan y ıkarak tüm insanlara ulaşabileceğini, çünkü fi­ kirleri herhangi bir iletişim aracından daha güçlü bir şekilde aktaracak "cümleleri" ve "kalıpları" oluşturma kapasitesinin bulunduğunu kanıtlamak için savaşmıştır. O, kamerayı bir sa­ natçının dış gerçekliğin varlığına nüfuz etmek için kullanabile­ ceği bir araç olarak görmüştür. Diğer işçilerin içinde kendisini de bir işçi gibi tanımlayan Vertov, filmlerini, seyircilerin - işçi­ lerin, köylülerin ve sıradan yurttaşların - günlük gerçekliğin varlığını "onun aracılığıyla ve onun da ötesinde" görmelerine yardımcı olsun diye, "film-nesneleri" ya da "üretilmiş varlıklar" olarak düşünmüştür. Vertov, Marx'a göndermede bulunarak, "insanları uyuşturduğu" yolunda etiketlediği burjuva melod­ ramlarını (foto oyunlarını) reddetmek üzere, sinemanın, insan­ ları kışkırtacak ve kitlelerin bilincini etkileyebilecek bir dev­ rimci güç olduğuna inanmıştır. Aynı zamanda o, yeni bir toplu­ mun inşasında eğitici anlamda kullanılabilecek olan bu sanatın ayırt edici gücünü sergilemek istemiştir.

    Vertov'un en radikal başarısı ve başyapıtı Kameralı Adam, "gerçeğin sanatı" olarak bilinen konstrüktivist bağlam üzerine kuruludur. Jeneriğinde de belirtildiği gibi, bu oyunsuz (unstaged) film, "ara yazıların, senaryonun, tiyatronun, dekorların ve oyuncuların yardımı olmadan, görünen olayların sinemasal ile­ tişim içinde deneyimlenmesidir". Film, geleneksel belgesel film yapımına olduğu kadar tutucu anlatı filmlerine de meydan o