Click here to load reader

Srednjevekovni dokumenti o Srbima u krajinama - lobodan Jarčević

  • View
    243

  • Download
    23

Embed Size (px)

Text of Srednjevekovni dokumenti o Srbima u krajinama - lobodan Jarčević

  • 1. Slobodan Jarevi Beograd SREDNJOVEKOVNI DOKUMENTI O SRBIMA U KRAJINAMA O etnikoj pripadnosti stanovnitva Balkanskog poluostrva u antici i Srednjem veku, istoriari se ne slau. Neki smatraju da je najstarije stanovnitvo Balkana slovensko (s plemenskim imenima: Iliri, Traani, Skordici...), a drugi izriito tvrde da su Sloveni stigli na Balkan tek u estom i sedmom stoleu posle Hrista. Zanemarujui ove nedoumice, pogledaemo ta pie u sauvanim dokumentima o neto kasnijem vremenu Srednjem veku. Ona svedoe o prisustvu Srba na teritorijama srpskih krajina danas u sastavu Republike Hrvatske, mnogo pre pojave Turaka na Balkanskom poluostrvu. Srbi se pominju u vreme kad, u tim dokumentima, nema pomena o Hrvatima, niti o hrvatskim dravama. Pominju se u devetom stoleu samo Srbi i slovenska plemena, a od kneevina: Slavonska i Dalmatinska. Ni u vladarskim titulama nema pomena o Hrvatskoj. Knez Borna, za koga zvanina istorija Jugoslavije pie da je hrvatski knez, oznaava se samo knezom Guduana i Timoana, ili, kasnije, knezom

2. Primorske Dalmacije. (Znai, bio je knez u Srbiji, pa kad je preao na teritoriju pod vlau Franaka, postavljen je za kneza Primorske Dalmacije ne Hrvatske Dalmacije, kako krivotvori istorija u Jugoslaviji). Toj Dalmaciji je pripojena Liburnija, ali opet se ne spominju ni Hrvati ni Hrvatska. Ove injenica ne bi bila sporna da literatura i istoriografija jugoslovenske drave (1918-1990), nije preovlaujue pisala o prisustvu Srba u Panoniji, Baniji, Kordunu, Lici i Dalmaciji, kao posledici njihovog doseljavanja iz Srbije, Makedonije i Crne Gore, i to po osvajanju Balkana od strane Turaka u etrnaestom, petnaestom i kasnijim stoleima. Istovremeno, i u enciklopedijske odrednice se uselila ova neutemeljena tvrdnja o tako kasnom dolasku Srba na podruje zapadnog Balkana. A kad je re o doseljavanju Slovena u estom i sednom stoleu, jugoslovenska literatura se (esto) i enciklopedije (redovno) ne oslanjaju na istorijska dokumenta. Tako, Enciklopedija Leksikografskog zavoda u Zagrebu ne govori o Srbima kad je re o tom doseljavanju na Balkan. Njene odrednice, uglavnom, sadre da su se na Balkan, u estom i sedmom stoleu, doselili Sloveni i Hrvati. One ne objanjavaju kako je u toj slovenskoj masi, tako rano, iskristalisan identitet Hrvata, a ne i Srba mada su Srbi, oduvek, bili brojniji od Hrvata. Oigledno, u pitanju je izvesna proizvoljnost, ili namera da se u neko davno vreme odreena teritorija proglasi posedom jedne nacije, mada to, ni delimino, kako smo naveli, ne potkrepljuju sauvana dokumenta toga vremena. Prof. Relja Novakovi, istraiva antike i srednjovekovne istorije Srba, upozorava na mogua ogreenja o nauku: Traei odgovor na ovakva i slina pitanja, istraiva, u nedostatku savremenih izvora, moe da zapadne u opasnost da reenja trai domiljanjem, pri emu se obino rukovodi logikom i shvatanjima svoga vremena.1 Ovog puta emo se osloboditi potrebe za domiljanjem o prolosti Srba i Hrvata i osloniemo se samo na poznata i verifikovana dokumenta s ciljem da vidimo da li su Srbi u srpskim krajinama stanovnici tek posle turske invazije na Balkan, ili su tamo iveli i nekoliko stolea ranije. 3. Srednjovekovna dokumenta o Srbima na teritorijama dananje Hrvatske 1. Ajnhardov letopis deveto stolee Letopis se odnosi na vreme izmeu 818. i 823. godine. Mona franaka drava je gospodarila velikim delom Panonije. Protiv franake vlasti, podigao je ustanak u Slavoniji knez Ljudevit Posavski. Ovaj istorijski dogaaj su jugoslovenski istoriari komentarisali na osnovu shvatanja svog vremena to kodi nauci, kako nas upozorava prof. R. Novakovi. Oni su slavonske ustanike i kneza Ljudevita proglasili Hrvatima, mada Ajnhardov letopis, uopte, ne spominje Hrvate. Opisujui ovo vreme, franaki hroniar Ajnhard pie da je car Ludvik pozvao u Heristal sve narodne prvake 818. godine, neto pre Ljudevitovog ustanka. U popisu plemenskih prvaka, nema spomena o predstavniku Hrvata, niti se spominju Hrvati. Na skup je pozvan Ljudevit, kao gospodar Donje Panonije a ne kao gospodar Hrvata. U isto vreme, potonji knez Dalmacije Borna je pozvan kod franakog cara u svojstvu kneza Guduskana. Ni on se ne spominje kao hrvatski voa i uz njegovo ime nema pomena o Hrvatima, ili hrvatskoj dravi. Suprotno ovako nedvosmislenom istorijskom izvoru, istoriografija dvadesetog stolea Bornu tretira kao Hrvata, a Kneevinu Dalmaciju preimenuje u Primorsku Hrvatsku, ili Dalmatinsku Hrvatsku.2 (Zanimljivo je, ovakav tretman Kneevine Dalmacije i kneza Borne u jugoslovenskoj istorijskoj literaturi pravda se pozivom na Ajnhardov letopis mada u njemu, kako smo videli, nema pomena o Hrvatima. Tako, Vladimir orovi navodi da su na dravnom saboru u Heristalu, te 818. godine, cara Ludviga pozdravili neki hrvatski izaslanici3, mada to Ajnhard nije zapisao, a prof. Relja Novakovi je iscrpno analizirao zato se Hrvati ne spominju u ovom Franakom letopisu). 4. Ajnhardov letopis ne spominje ni predstavnike Srba u Heristalu, ali belei da Srbi ive juno od reke Save i u dananjoj Lici. To je godina 822. I orovi to ovako zapisuje: Beei ispred Franaka, Ljudevit je, pria franaki analist, prebegao Srbima 'za koji se narod kazuje da zauzima veliki deo Dalmacije'.4 Niko od naih istoriara ne raspravlja o ovoj injenici da Srbi naseljavaju Dalmaciju u devetom stoleu, i to njen veliki deo, a da se ona proglaava hrvatskom dravnom teritorijom. Da je u pitanju neoprostiv propust, svedoi i neloginost oko kneza Borne. Za njega se kae da je Hrvat, a vlada tom srpskom zemljom u Dalmaciji koju nai istoriari prekrtavaju u Primorsku Hrvatsku. A ako Borna vlada zemljom koju naseljavaju Srbi, zar je mogue da je on Hrvat, a ne Srbin? Ovo je pitanje jo zanimljivije zato to zapisi iz poetka devetog stolea potvruju da je Bornin ujak srpski plemi! To znai da je i Bornina majka Srpkinja. Prof. Relja Novakovi je bio na pragu da rei ovu zagonetku o ranoj rasprostranjenosti Srba na zapadu Balkana sledeim zakljukom: Ako, po prianju Ajnhardovom, smemo da naslutimo da su Srbi, kojima je Ljudevit prebegao 822. godine, stanovali negde u oblasti Srba, a moda i neto zapadnije, onda bismo, uzimajui u obzir i Paganiju, Zahumlje, Travuniju, a moda i Bosnu, mogli rei da je prvobitno jezgro srpske dravno-plemenske zajednice nastalo u zapadnom delu kontinentalne Dalmacije.5 Drei se podataka u Ajnhardovom letopisu, prof. Novakovi pronalazi teritorije naseljene Srbima, gde se sklonio Ljudevit Posavski i na kojima se sukobio s franakim podanikom knezom Dalmacije Bornom: Sasvim, meutim, drugaije zvui kada ove Ajnhardove Srbe zamislimo na podruju koje je za sve vreme bilo ili neposredno ukljueno u opisana zbivanja ili se nalazilo negde u blizini. Vrlo je verovatno da je na tom podruju jedan deo plemena bio protivan politici koju je Borna vodio, kao franaki tienik. Ljudevit je moda to znao i kada je iz svog sredita otiao meu Srbe, verovatno dolinom Gline ili Une, mogao je pokuati da uklanjanjem protivnika u novoj sredini uvrsti svoje pozicije. On je takav poduhvat mogao da preduzme samo na podruju koje je dobro poznavao i gde je jo od ranije imao izvestan broj svojih oprobanih pristalica, dok bi takav potez negde u sreditu Bosne, ili jo istonije, bio ravan bezumlju... Sasvim, meutim, drugaije zvui kad pod tom srpskom zemljom razumemo podruje nedaleko od granice 5. Panonije, negde, recimo, od Plitivikih jezera prema Srbu, ili dublje prema Lici, ili prema Uni i Sani. Ta srpska zemlja nije morala biti prostorno mala im Ajnhard kae da je Ljudevit ubio jednog od njihovih knezova. Najpre e biti da je re o vie upanija.6 Ajnhardov letopis jo jednom potvruje prisutnost Srba u zapadnim delovima Balkana, tamo gde su vlast drali Franci. Videli smo da na saboru u Heristalu (818) predstavnici Srba nisu bili, ali su pozvani na sabor u Frankfurtu (822): Ajnhard spominje na saboru u Frankfurtu izaslanike ovih naroda: Abodrita, Soraba, Vilaca, Bohema, Moravaca, Predenecenata i Avara.7 Ni ovog puta se ne spominju Hrvati, mada su Franci tada vladali delom Dalmacije, Likom, Kordunom, Banijom, Slavonijom, Baranjom i Sremom. Poto su predstavnici Srba (Soraba) pozvani na sabor u Frankfurtu, oigledno je da su Srbi iveli u ovim pokrajinama, ili u nekima od njih. Ovaj istorijski dokumenat s franakog dvora, mada ne objanjava sve detalje tadanjih zbivanja, neosporno potvruje da su Srbi iveli u navedenim podrujima (danas u sastavu Republike Hrvatske) i da su neutemeljene tvrdnje kojima se prisustvo Srba u ovim krajevima pripisuje njihovom doseljavanju od 15. do 19. stolea. 2. Car Konstantin Porfirogenit: O upravljanju dravom (DAI) Raspravljajui o ovom dokumentu, prof. Relja Novakovi kae da njegove delove istoriari razliito tumae esto se ne slau. Posebno je u njemu nejasno gde se tano prostirala Hrvatska a gde Srbija, gde su tane granice srpskih, a gde hrvatskih naseobina. Ovo je jo nejasnije kad Porfirogenit, kao i neki drugi srednjovekovni hroniari napiu: Srbi, koje zovu i Hrvatima", ili Hrvati, koje zovu i Srbima". Ono to nas interesuje naseobine Srba na teritorijama dananje Hrvatske neosporno je. Porfirogenit, u 34. glavi svoga spisa, navodi: Zemlja Travunjana i Konavljana je jedna: tamonji stanovnici vode poreklo od nekrtenih Srba, koji su tu iveli od onog arhonta koji je prebegao caru Irakliju iz nekrtene Srbije, do srpskog arhonta Vlastimira. Ovaj arhont Vlastimir dade svojoj kerci za mua Krajinu, sina Beloja, upana Travunije.8 6. Ovde prof. Novakovi obavetava da Porfirogenit navodi da su u Paganiji (Neretljanska oblast) naseljeni Srbi i da Pagani dre ostrva: Korulu, Mljet, Hvar, Bra, Vis, i Lastovo. Paganija je postala uzrok razmirica Srbije i Hrvatske u vreme Porfirogenita, kada e Hrvatska da se iri na raun Srbije i da zaposedne i ranije reene srpske oblasti: Liku, Krbavu i Gacko. Tako e granice Hrvatske stii, rekom Unom, do Livna i reke Cetine, to podvlai i Porfirogenit. 9 Ovaj podatak o Srbima u Dalmaciji, na otocima, u Lici, Krbavi i Gacku (u desetom stoleu), ne daje za pravo onim istoriarima koji navode da se iz ovih oblasti iselio samo hrvatski narod pred turskom najezdom u 15. i 16. stoleu. Ako su Turci iz ovog kraja prognali stanovnitvo, onda je ono bilo i srpsko. 3. Hrvatski istoriar Natko Nodilo: Stanovnici Dubrovnika su Srbi Krajem devetnaestog stolea je hrvatski istoriar Natko Nodilo prouavao nacionalni sastav stanovnitvo zapadnog Balkana, pa je svoje miljenje izneo i o Dubrovanima. On u ovom gradu ne nalazi ni Hrvate ni hrvatski jezik. Doslovno pie: U Dubrovniku, ako i ne od prvog poetka, a ono od pamtivjeka, govorilo se srpski; kako kod kue, tako u javnom ivotu i u opini, a srpski je bio i raspravni jezik.10 4. Srbi Dubrovnika (rimokatolici) o hrvatskom planu za istrebljenje Srba, XIX vek Dubrovani su u 19. veku bili svesni da Austrija sprovodi plan da Srbe rimokatolike prevede u hrvatsku naciju. Oni su se tome opirali i preko novina upozoravali rimokatolike da ne prihvate ovu antisrpsku podvalu. Vodei dubrovaki intelektualci su uoavali da ova austrijska politika podrazumeva i teror nad Srbima najirih razmera. Njega je trebalo da sprovode Hrvati iz Zagreba i Zagorja, s pridobijenim katolicima meu Srbima u Dalmaciji, Dubrovniku, Hercegovini, Bosni, Slavoniji i drugim srpskim krajevima. Dubrovanin Luka Vojinovi je preko srpskih dubrovakih novina, u lanku 1897, tano predvideo hrvatski genocid nad Srbima, sproveden u velikim razmerama u Drugom svetskom ratu. Proroki je napisao: 7. Srbi preko Drine! I ta se lozinka slijepo slua i sluae se do onog usudnog dana koji mora da doe, kad e jedan veliki kataklizam oboriti sve umjetne ograde, ili... ili, jaoh, poruiti i poljednje bedeme narodne srpske zgrade i tada e Hrvati biti zadovoljni!11 5. Vatikanska dokumenta o Srbima u Dalmaciji pre turskih osvajanja Srbije Srpski episkop Nikodim Mila je, na osnovu srednjovekovnih dokumenata i radova italijanskih i hrvatskih istoriara, zabeleio da je u XIV stoleu srpski kralj Bosne Tvrtko preselio u Dalmaciju, koja je bila retko naseljena, desetine hiljada Srba: Dalmatinska kronika beljei da je 1371. godine Tvrtko preselio u Dalmaciju mnogo srpskog naroda, i da su zauzeli i utvrdili se u brijegovitim stranama. Za 1373. godinu, Farlati spominje da je tog naroda bilo toliko na granici Bosne, spremna za prijelaz u Dalmaciju, da su na sebe obratili panju i pape, jer su bili doseljenici pravoslavne vjere... Od Tvrtkova vremena, Knin postaje srpski grad. 12 Sticajem istorijskih dogaaja, Dalmacija je izgubila ovo srpsko stanovnitvo bealo je pred Turcima u petnaestom stoleu, sklanjajui se ak i u Italiju. Dalmacija je bila ponovo naseljavana u XVII i XVIII stoleu. I tada, u Dalmaciju, dolaze Srbi pravoslavne vere, iz: Like, Hercegovine i Bosne. O ovom doseljavanju je prikupio podatke Marko Jaov u Vatikanskim arhivama. 13 6. Podaci o Srbima u Sremu, Baranji i Vojvodini od X do XIV stolea Direktor Arhiva Srbije Jovan Pejin je objavio knjigu o srpskom stanovnitvu u Panoniji (koja zahvata i delove dananje Hrvatske) i o srpskim pravoslavnim crkvama od devetog do etrnaestog stolea znai, mnogo pre nego to su Turci poeli osvajanje Balkanskog poluostrava. Ova injenica svedoi da su Srbi starosedalako stanovnitvo i da e ih, kao takve, pokoriti azijski Maari u X stoleu posle Hrista. Pejin to objanjava: Zahvaljujui hrianskim Slovenima u Panoniji, 1001. godine, Maari, za vlade Stevana Prvoga prihvataju hrianstvo i udaraju temelje dravi koja e odigrati 8. znaajnu ulogu u istoriji ovog dela Evrope. Uspostavljanje maarske drave, spreilo je razvoj srpksih drava u Banatu, Sremu, Baranji i Sremu i njihovo ujedinjenje sa sredinim srpskim oblastimaa. Jedino je Srem, povremeno, ulazio u sastav srpske sredenjevekovne drave za vreme kralja Dragutina Nemanjia (1284-1316), a prema nekim izvorima i za vreme cara Duana Nemanjia (u etrnaestom stoleu).14 Pejin navodi da su ve tada Maari sve krajeve naseljene Srbima zvali na svom jeziku Raszyorsyag to znai: Srbija. U vreme turskih osvajanja deo Srba iz planinskih predela Balkana bei u Maarsku. Pejin to belei ovako: Dolaskom balkanskih Srba u Podunavlje, dolo je do njihovog meanja sa srpskim starincima... Priaju se iste prie i pevaju iste pesme. Junaci koji su iveli u Podunavlju, koje znamo iz Vukovih pesama, kroz deseterac, postaju junaci i pridolih Srba, a junaci novodolih Srba, takoe kroz deseterac, postaju bliski starincima. Pravosalvna crkva odigrala je veliku ulogu u stvaranju brzog stapanja jednorodnog naroda u celinu.15 7. Svedoanstva austrijskog dravnika o Srbima starosedeocima u Slavoniji Austrijski dravnik grof Johan Kristijan Bartentajn, savetnik carice Marije Terezije 18. stolee, potvruje injenicu da su Srbi u Hrvatskoj i Slavoniji starosedelako stanovnitvo: A ve su car Rudolf Drugi i car Matija, kao kraljevi Ugarske, nali bili pravo (priznajui da su Grci ili Vlasi /Srbi/, koji u onim krajevima stanuju, obadvema kraljevinama: Slavoniji i Hrvatskoj, itekako pomogli time to su Turke zadrali od daljeg upadanja u onu prvu) da im najsnanije osiguraju uivanje svega onoga to su god za njihova doba imali, ako bi to lealo u jednoj ili drugoj od ovih dveju kraljevina.16 Ovde je sve jasno austrijski carevi i maarski kraljevi svedoe da su Srbi branili Slavoniju od Turaka u 16. stoleu i da su odgaali turska osvajanja i sad, kad je Slavonija osloboena kraj 17. stolea, priznaju im vlasnitvo nad bivom imovinom i u Slavoniji i u Hrvatskoj. Grof Bartentajn demantuje da je veina dananjih Srba na teritorijama severne Srbije (Vojvodine), Maarske i Hrvatske poreklom od onih Srba koji su iz Srbije doli pod vostvom svog patrijarha Arsenija arnojevia 1690. godine. Bartenttajn, time, ponavlja da je veinsko srpsko stanovnitvo u ovim 9. krajevima starosedelako. To ini na zanimljiv nain Austrija je odluila da se nagrade svi Srbi koji su u ovoj seobi doli sa svojim patrijarhom, ali to dravni organi nisu mogli da sprovedu, jer je bio u pitanju neznatan broj porodica, u odnosu na starosedelake, meu kojima su se doljaci izgubili. Evo tog opisa Bartentajna: Odmah godine 1701, htedoe ukloniti mitropolita sa granice i narediti mu stan u Sent-Andreji, vie Budima, i dokazati da Leopolodova obeanja pripadaju samo onim porodicama to su prele ovamo s mitropolitom arnojeviem koje bi, posle dvanaest godina, teko bilo pronai.17 Bartentajn svedoi da su u osamnaestom stoleu svi stanovnici Slavonije Srbi jedni su pravoslavni, a drugi, takoe, pravoslavni ali priznaju rimskog papu i za svog poglavara (unijati): Jo se jedna razlika pojavljuje kod graniara u tom to su jedni od njih unijati, drugi pak nisu. U ove poslednje (pravoslavne) broje se osobito Varadinci i u Slavnoji stanovnici u Zemunskom srezu, a nasuprot ostatak je meovit, i u Gradianskom srezu nai e daleko vie unijata, nego li neunijata.18 8. Austrijski car o Srbima kao starosedeocima Slavonije U vreme Leopolda Drugog, Hrvati su pokuavali da srpske krajeve stave pod vlast hrvatskih feudalaca u Austriji. Srbi su traili da se odri autonomija i dalje nezavisne od maarskih i hrvatskih feudalaca, pa su odrali svoj Sabor u Temivaru 1790. godine. Leopold Drugi je poslao poruku Saboru Srba i posvedoio da su Srbi starosedeoci Slavonije, Srema i Bake. Evo te poruke: to se Mene tie, drim da je srpski narod, i pre rata s Turcima, iveo u Sremu, Slavoniji i Bakoj, a prilikom rata, jednoduno u ponovnom osvajanju istih predela, uestvovao, te i sad tamo ivi, pa da, stoga, na te zemlje i najvie prava ima.19 9. Vojna, privredna i sudska samouprava Srba u Maarskoj i Austriji Srbi su, od 15. do 19. stolea imali svoju samoupravu, potinjenu jedino austrijskom caru. Prostirala se na teritorijama Republike Srpske Krajine (uspostavljene od 1991. do 1995), a prostirala se i na druga podruja ak do Arada u Rumuniji. 10. Prilaemo Srpski ustav Vojne Krajine i privilegije austrijskih careva srpskom narodu na samoupravnom podruju, na srpskom i engleskom jeziku objavljeno u asopisu Sardonija, izlazi u ikagu i Beogradu. ---------------- Srpski ustav i privilegije sa zakonskom snagom govore o tome da su Srbi u krajinama tradicionalno imali svoje dravne institucije u prolosti i da su na osnovu toga eleli samo da ih obnove u vreme hrvatske secesije iz Jugoslavije 1991-1995. Narod s tako bogatom dravotvornou nije trebalo niko da podstie sa strane na tako neto, kako to hrvatski dravnici ele da objasne i kako su takve tvrdnje pretoene u hake optunice protiv srpskih dravnih i vojnih prvaka Savezne Republike Jugoslavije i Republike Srpske Krajine. STATISTIKI PODACI O SRBIMA U AUSTRIJI U XIX STOLEU 1. Pavle Josif afarik je 1840. godine napisao u Slovenskom narodopisu da je u Austriji 2.590.000 pravoslavnih Srba. To su bile oblasti: Dalmacija, Lika, Kordun, Banija, Slavonija, Baranja, Srem, Maarska i Vojvodina. U isto vreme, Hrvata je u Austriji bilo samo 1.153.000, iako je afarik u ovu brojku uneo i Srbe katolike. Tada, Srbi katolici nisu znali da e se njihovi potomci, zaista, ubrajati u hrvatsku naciju, pa e Srbi, od dvadesetog stolea, biti jedini narod na svetu koji nee imati ni jednog katolika. 2. Ruski profesor Pipin i poljski Spasevi razvrstali su Srbe pravoslavne vere u Austriji (kako ih je nabrojao afarik) na sledei nain: A) Vojvodina i Banat 532.000 B) Slavonija i Slavonska vojna granica 738.000 V) Hrvatska i Hrvatska vojna granica 629.000 G) Juna Kranjska (danas Slovenija) 40.000 D) Istra i Maarsko primorje 254.000 ) Dalmacija 391.000 11. Ukupno pravoslavnih Srba u Austriji 2.584.000 3. Braheli, beki profesor statistike uporeuje Srbe i Hrvate u Austriji: H r v a t i A) U civilnoj i vojnoj Hrvatskoj 625.000 B) U Hrvatskoj vojnoj granici 480.000 V) U Kranjskoj 17.583 D) U Istri i Kvarneru 88.343 ) U Maarskoj 71.962 E) U Vojvodini 2.860 ) U Austriji 6.460 Z) U Moravskoj 720 I) U vojsci 36.000 Ukupno Hrvata u Austriji 1.329.000 S r b a A) U Dalmaciji 378.676 B) U Vojvodini 384.046 V) U Slavoniji 222.062 * Napomene 12. 1 Prof. Relja Novakovi, Odakle su Srbi doli na Balkansko poluostrvo, Istorijski institut u Beogradu, 1977, str. 7. 2 Prof. Relja Novakovi, Baltiki Sloveni u Beogradu i Srbiji, Narodna knjiga, Beograd, 1985, str: 8. i 9. 3 Vladimir orovi, Istorija Srba, Zograf, Ni, 2001, str. 83. 4 Isto, str. 84. 5 Prof. Relja Novakovi, Odakle su Srbi doli na Balkansko poluostrvo, Istorijski institut u Beogradu, 1977, str. 60. 6 Prof. Relja Novakovi, Gde se nalazila Srbija od VII do XII veka, Istorijski institut, Beograd, 1977, str. 33. 7 Isto, str. 36. 8 Isto, str. 34. i 35. 9 Isto, str. 76. 10 Natko Nodilo: Prvi letopisci i davna historiografija dubrovaka, Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti, Zagreb, 1883, sveska 65, strane od 65. do 128. 11 Srpske novine: Dubrovnik, broj 35, 1897. godine. 12 Nikodim Mila, Pravoslavna Dalmacija, Beograd, Safaris", 1989. 13 Predrag Dragi Kijuk, Catena Mundi, Ibarske novosti, Kraljevo i Matica iseljenika Srbije, Beograd, 1992. 14 Jovan M. Pejin, Srbi i Maari, NIP Komuna, Kikinda, 1996, str. 10. 15 Isto, str. 12. 16 Johan Hristof Bartentajn, Kratak izvetaj o stanju rasejanog mnogobrojnog Ilirskog naroda po Carskim i Kraljevskim naslednikim zemljama, tamparija Jermenskog manastira u Beu, 1866, str. 54. 17 Isto. 13. 18 Isto, str. 33. http://kovceg.tripod.com/jarcevic_krajiski_srbi.htm http://www.srpskapolitika.com/Tekstovi/Analize/2007/165.html