Summum ius summa iniuria

  • View
    42

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

O ideologicznych założeniach w interpretacji starożytnych tekstów źródłowych. Summum ius summa iniuria. Johannes Stroux „Rozdział poświęcony historii interpretatio iuris ” Salvatore Riccobono : - PowerPoint PPT Presentation

Text of Summum ius summa iniuria

Summum ius summa iniuria

Summum ius summa iniuria

O ideologicznych zaoeniach w interpretacji staroytnych tekstw rdowychJohannes StrouxRozdzia powicony historii interpretatio iuris

Salvatore Riccobono: Wobec tak wielkiego rozprenia wspczesnej krytyki i wspczesnej nauki, Stroux dokona dziea rewindykacji i sprawiedliwoci. Nikt dla prawdy historycznej tyle nie zdziaa, co on t krtk monografi. Fremant omnes licet mwi, co czuj: dla poznania rozwoju prawa rzymskiego ta monografia jest wicej warta, ni caa masa prac krytycznych z ostatnich 30 latzaoenia ideologiczneprzyjmowany klucz interpretacyjny musi by wyranie okrelonynaley starannie odrnia to, co bezporednio z tekstu wynika, od tego, co daje mu si jedynie przypisa

trzeba koniecznie wskazywa, skd czerpie si inspiracje, a take jakie stawia si tezy, na ktrych poparcie rdo bywa nastpnie powoywane.summum ius summa iniuriaS. Riccobono: rzymski geniusz poczony z potg jzyka da lapidarn form wiecznej prawdzieJ. Stroux: rzymski geniusz i jzyk Rzymian zespoliy si tu, aby powszechnie przyjmowanemu przez rodzaj ludzki dowiadczeniu da wyraz, ktrego sia przekonujca jest czym nie do odparcia ze wzgldu na oczywist brzemienno antytezy, wolnej od wszelkich dodatkw jzykowych, dowodowych czy ilustracyjnychFranz Wieacker: a) ujcie poznawcze na poziomie jzyka mwionego, wyraajce prost mdro ludzi obeznanych z prawem;b) sformuowanie to nigdy nie weszo do technicznego jzyka prawniczego staroytnychwiadectwo rdeCic., off. 1,33Krzywdy wynikaj te czsto z jakiego przekrcenia czy nazbyt wnikliwego, lecz zoliwego tumaczenia prawa. Std te sowa penia prawa to szczyt niesprawiedliwoci stay si ju powszechnie uywanym w rozmowie przysowiem. Wiele tego rodzaju grzechw popenia si take w yciu publicznym, jak to na przykad zrobi w krl, ktry po zawarciu z nieprzyjacielem na trzydzieci dni rozejmu, pustoszy jego kraj po nocach, twierdzc, e zawieszenie broni ustanowiono na dni, a nie na noce. Nie zasuguje, zaiste, na pochwa i nasz rodak, jeeli prawd jest, e Kwintus Fabiusz Labeo czy te kto inny (bo znam to tylko ze syszenia), wyznaczony przez senat na rozjemc w sporze granicznym midzy Nolaczykami i Neapolitaczykami, przybywszy na miejsce, namwi oddzielnie kad z dwu stron, by w poczynaniach swych nie kieroway si chciwoci czy zachannoci i zechciay raczej cofn si nieco zamiast posuwa si do przodu. Kiedy jedni i drudzy zastosowali si do tego, zosta w porodku pewien obszar ziemi. Wwczas wytyczy granice tak, jak je oznaczyli sami, a ziemi pooon w rodku przysdzi ludowi rzymskiemu. Lecz wszak jest to oszustwo, a nie rozjemstwo! I dlatego we wszystkich sprawach trzeba si strzec przed tak przemylnoci.Terencjusz, Heautontimoroumenos 787-798Syrus: Zreszt co do mnie, Chremesie, przychylam si do twego zdania w kwestii tego, co dobre i sprawiedliwe. Chremes: Niemniej jednak bardzo chc, aby take od innej strony nawietli spraw. Syrus: Niech tak bdzie, znajdzie si na to sposb. Ot co powiedziaem ci o srebrze, jakie (twoja crka) winna jest Bacchis, a ktre naley teraz wypaci nie zrobisz oczywicie uniku mwic: czy to mnie dotyczy? czyby mi zostao dane? czy na moje polecenie? czyby moga m crk obciy zastawem bez mej zgody? Prawdziwie to, Chremesie, powtarzaj najwysze prawo czsto najwysz niegodziwoci. Chremes: Nie uczyni. Syrus: Innym by owszem wypadao, tobie nie wypada wszyscy uwaaj ci za czowieka wspaniaego i okazaego majtku.Columella, De re rustica 1,7,2Jednake waciciel nie powinien trzyma si uporczywie swojego prawa w kadej bez wyjtku sprawie, do ktrej zobowiza kolona, na przykad w przestrzeganiu terminw uiszczenia pienidzy lub dostarczenia drewna i w innych mniej wanych sprawach, o ktre staranie przysparza rolnikom wicej kopotu ni dochodu. Bynajmniej nie powinnimy przypisywa sobie, e wszystko wolno, bowiem staroytni uwaali, i najwysze prawo jest najwyszym bezprawiem. Nie powinno si jednak ze wszystkiego rezygnowa, poniewa powiada si, e lichwiarz Alfius najuczciwiej stwierdzi: nawet najlepsi dunicy nie upominani staj si zymi.w. Hieronim, Listy 1,14Podczas gdy zawstydzono w ten sposb zawistnego kata, niewiasta ukryta w domu przychodzia do zdrowia. By za czste odwiedzanie kocioa przez lekarza nie budzio podejrze, zostaje po obciciu wosw wysana z kilkoma dziewicami do maej willi na uboczu. Tam przebywa w mskim odzieniu (po zmianie szaty) i powoli zablinia si jej rana. Lecz prawdziwie, najwysze prawo najwysz zoliwoci. Po tak wielkich cudach jeszcze sro si ustawy.apices iuris non sunt iura(D. 17,1,29,4) rozwizania skrajne wedug prawa nie s prawami.Cic., off. 1.33:summum ius summa iniuriaTer., Heaut. 787-798: ius summum saepe summast malitiaColum., Rust. 1.7.2: summum ius antiqui summam putabant crucemHier., Epist. 1.14: ius summum summa malitiaKryterium walki klasAntonio Carcaterra: wynik bolesnego spoecznego dowiadczenia walki klasWolfgang Waldstein: wydaje mi si prawdziwie niezrozumiaym badanie rde w celu uzasadnienia wasnych idei wbrew jasnoci tekstu i znaczeniu samych rdeTh. Mayer-Maly: ten produkt fantazji naley do pseudomarksistowskich aberracji, ktre daj si od czasu do czasu odnotowa we woskiej romanistyceGennaro Franciosi (2003):Cho w miejscu tym nie sposb zagbia si w problem pocztkw Rzymu, trudno mi uchyli si przed sprecyzowaniem niektrych danych dla zapewnienia prowadzonym rozwaaniom minimum jasnoci. Wiadomo, e formacja pastwowa zaley od stopnia rozwoju si produkcji i stosunkw produkcji, a take od wyodrbnienia si w spoeczestwie antagonistycznych klas spoecznych. Badania archeologiczne, prowadzone w miejscu skd Rzym bierze pocztek, wykazay prawdziwe rnice w zamonoci i statusie spoecznym ju poczwszy od VII wieku przed Chrystusem. Oczywicie zrnicowanie w bogactwie nie oznacza natychmiast i bezporednio formowania si antagonistycznych klas; docza si charakter procesualny formowania si pastwa, ktry nie pojawia si przy pierwszym wyjciu na jaw rozwarstwienia, lecz dopiero wtedy, gdy antagonizm klas przestaje by ujmowany w spoeczno szczepow czy rodow. W Rzymie ten typ antagonistycznego rozwoju spoeczestwa musia by przyspieszony przez przeniesienie si do doliny Forum i na ssiednie wzgrza (np. na Kapitol) spoecznoci etruskich, ktre niosy ze sob, prcz rozlunienia stosunkw handlowych i dziaa z nimi zwizanych, dowiadczenie miasta-pastwa. To, moim zdaniem, klucz do odczytania archaicznej historii Rzymu, gdy chodzi o zasadniczy rozwj spoeczestwaKantowskie inspiracjeJ. Stroux inspiroway przekonania Immanuela Kanta na temat interpretatio iuris. Filozof z Krlewca rozwaajc relacj midzy aequitas a ius necessitatis, wspomnia o dictum: summum ius summa iniuria. W jego przekonaniu w sposb absolutny stanowio maksym susznoci i przez antonomazj stao si wyrazem zasady susznoci.J. Stroux: w staroytnym Rzymie zosta zamany wymg, i norma stanowiona powinna zasadniczo obowizywa. Otwierao to drog, na ktrej susznoci pozwolono wej na pole, gdzie dotd bardzo stabilnie okopa si formalizm. Wyraenie summum ius summa iniuria musiao sta si maksym teje susznoci, nawet bez nadmieniania o niej wprost.W. Waldstein (1990):najwikszym bdem byo kantowskie utosamienia aequitas ze susznocigdy si bowiem pamita definicj Celsusa: ius est ars boni et aequi, trudno nie doj do wniosku ju przy analizie terencjuszowego tekstu, e proverbium trzeba czyta w kontekcie przeciwstawienia ius oraz aequum bonumquesummum ius summa iniuria znajduje si w samym centrum tendencji do korygowania rygoru staroytnego ius civile, ktra w czasach komediopisarza dopiero z wolna si rozwijaa

W. Waldstein za Maxem Kaserem: celsusow definicj powinno si tumaczy jako umiejtno stosowania tego, co dobre i sprawiedliwe (die schpferische Lehre vom Guten und Gerechten),

a nie tego, co dobre i suszne.

Pytanie obecnego pokolenia badaczyWasNe ycie summum ius summa iniuria Art. 56. Kro 1. Jeeli midzy maonkami nastpi zupeny i trway rozkad poycia, kady z maonkw moe da, aeby sd rozwiza maestwo przez rozwd. 2. Jednake mimo zupenego i trwaego rozkadu poycia rozwd nie jest dopuszczalny, jeeli wskutek niego miaoby ucierpie dobro wsplnych maoletnich dzieci maonkw albo jeeli z innych wzgldw orzeczenie rozwodu byoby sprzeczne z zasadami wspycia spoecznego. 3. Rozwd nie jest rwnie dopuszczalny, jeeli da go maonek wycznie winny rozkadu poycia, chyba e drugi maonek wyrazi zgod na rozwd albo e odmowa jego zgody na rozwd jest w danych okolicznociach sprzeczna z zasadami wspycia spoecznego.Uchwaa Penego Skadu Izby Cywilnej Sdu Najwyszego z dnia 18 marca 1968 r.(III CZP 70/66, OSNCP 1968/5 poz. 77)rola zasad wspycia spoecznego polega na synchronizowaniu przepisw prawa z nakazami moralnoci i obyczajw, na uelastycznianiu prawa i zapobieganiu stanom, do ktrych odnosi si znana paremia summum ius - summa iniuria. Stanowi one wyraz okrelonego etapu rozwoju historycznego i w miar postpw socjalizmu bd ulegay dalszym zmianom i przeksztaceniom.Tre zasad wspycia spoecznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej okrela podstawowa dla spoeczestwa budujcego socjalizm idea humanizmu i suce jej realizacji zasady wzajemnej pomocy oraz wiadomej dyscypliny spoecznej. Zasady wspycia spoecznego z istoty swej nie nadaj si do wyczerpujcego skatalogowania. Zarysoway si one jednak w sposb wyrany w dotychczasowym orzecznictwie Sdu Najwyszego, ktre mimo zmiany stanu prawnego zachowao pod tym wzgldem pen aktualno.Wyrok Naczelnego Sdu Administracyjnego z dnia 12 maja 2000 r. (III SA 957/99, III SA 958/99)1. Artyku 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. nie moe by samodzieln podstaw rozstrzygnicia sprawy. Moe natomiast by pomocny przy wykadni przepisw podatkowych.2. Zasada pastwa prawnego wyklucza moliwo obcienia podatnika skutkami bdu spowodowanego przez pracownika urzdu skarbowego. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, gdy ekonomiczny rozmiar skutkw wielokrotnie przewysza rozmiar bdu.Wyrok Sdu Najwyszego - Izba Pracy i Ubezpiecze Spoecznychz dnia 14 wrzenia 1981 r.(II URN 105/81 OSNPG 1982/7 poz. 26 str. 28)

W takim stanie faktycznym obowizkiem Sdu rozpatrujcego spraw jest - przy zastosowaniu z