tarih geni konu anlat±m±

  • View
    241

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of tarih geni konu anlat±m±

  • 7/31/2019 tarih geni konu anlatm

    1/99

    TARH NOTLARI

    TARH: nsan topluluklarnn bir biriyle olan ilikilerini yer ve zaman gstererek neden sonuilikisi iinde inceleyen bilimdir. Deneyi, gzlemi yaplamaz ve tekrarlanamaz. Tarih ncesidevirler(Prehistorya): Yontmata, cilalta ve maden devridir.

    TRK ADININ ANLAMI VE KKEN

    1)- Ziya Gkalp'e gre; Tre kelimesinden gelir. Buna gre Trk demek"Treli=Nizaml,geleneklerine

    bal" demektir.2)- Danimarkal Bilgin WAMBERY'e gre Tremekten (Trk) gelir. Buna gre Trk demek

    TREM, OALMI demektir.3)- Kagarl Mahmut'un "Divan- Lgatt Trk" adl eserinde Trk demek "OLGUNLUK AI"

    demektir.4)- Genel olarak Trk demek, GL,KUVVETL manasnda kabul edilir.

    TRKLERN KULLANDII TAKVMLER:

    1-12 Hayvanl Takvim: 1 yl 365 gn ve 12 aya, Gn 12 ksma ayrlmtr.2-Hicri Takvim: slamiyeti kabulden sonra benimsenmitir. Hicri takvimin balangc (miladi

    622) Hz.Muhammedin Mekkeden Medineye gdr. Ay yl esasna dayanr. 1 yl 354 gndr.3-Takvim-i Meliki: Seluklu sultan Melikah adna dzenlenmitir.4-Rum-i Takvimi: 1.Mahmut zamannda (1676) Mali ilerde kullanlmaya balanmtr.5-Miladi Takvim: 1925 ylnda karlan bir kanunla kabul edilmitir. Hz.sann doumuyla

    balar.

    (KPSSde lk Uygarlklardan Soru Gelmemektedi r. )

    ASYA VE MISIRDA KURULAN LK UYGARLIKLARMEZEPOTAMYA: lkan ilk ve en nemli uygarlklarnn gelitii blgedir. Mezepotamya,Frat ve Dicle nehirleri arasnda kalan bereketli topraklar ifade eder. Smerler, Elamlar, Akatlar,Babiller, Asurlular uygarlklar mezepotamya uygarlklardr.

    Smerler: ehir devleti kurmular. Merkeziyetilik ve mutlakiyetilik vardr. ivi yazsn icatettiler. lk hukuk devletidir. Tarihte bilinen ilk yazl kanunlar Urgakina tarafndan hazrland.Smerler, edebi metinler yazmlardr. Glgam destan, Tufan menkbesi matematik, geometrive astronomi alannda temel tekil eden almalar yapmlardr. lk gzlemevini kurup burlarbulmulardr. Dzenli posta rgtleri kurmular. Smerler, kleci bir toplumdur.

    Akadlar: Samiler kurmulardr. Akadlar, Smer uygarln n Asyaya yaymlardr.Elamlar: Smerleri ykan toplumdur.

    Babiller : Kral Hammurabi 282 maddelik kanun hazrlad. Mutlak krallk denilen devletynetiminin ilk rneidir. Babilin asma baheleri, Babil kalesi stn sanat deeri tar.Asurlular: Kayseri yaknlarnda Kanite(Kltepe).Anadoluda ticaret kolonileri kurmulardr.

    Karum denilen pazar yerleri ve suvari birlikleri kurmulardr. Bakent Ninovada saray ve tapnakyapmlardr.

    N UYGARLIKLARI : Tunguz, Trk, Mool ve Tibet kltrdr. Resim yazs, 11.YYdaMrekkep, 200 ylnda Kat, M.S.8.YYda Matbaay bulmulardr. Toprak eya ve ipek yapmndaustalamlar bunlar ipek yolu ile batya aktarmlardr. Trk aknlarndan kurtulmak iin inSeddini yapmlardr. Hun ordu kyafetlerini kullanmlar, barut ve pusulay icat etmilerdir.

    Hint Uygarl: Kast sistemi; Sint medeniyetine son veren asilerin balatt sistemdir. Bukast sistemi Hindistann millet haline gelmesini engellemitir.

    skit Uygarl : Kadn egemenliine dayal bir toplumdur. At, bu kltrde nemlidir. zengiilk defa skitler tarafndan kullanlmtr.

  • 7/31/2019 tarih geni konu anlatm

    2/99

    ran Uygarl : ran uygarl, Medler ve Persler tarafndan gelimitir. lke satraplk denilen

    eyaletlere blnmtr. Medler, Ticareti canlandrdlar. Posta rgt kurdular. Dzenli ve glordu birlikleri kurdular. Dinleri Zerdlk (Atee tapan)

    Fenike Uygarl : Tccar bir kavimdir. Gemicilik sanat gelimitir. Latin alfabesinin temelinioluturdular. Fildii ilemesi ve cam buldular.

    braniler: Hz.Musa zamannda Kuds bakent yaptlar. Tarihte ilk tek tanrl inanca sahiptoplumdur. Bu dinin yalnz brani halkna gnderildiine inanrlar. Bunun sonucu Musevilik dnyadini olamam, buna karlk Musevilerin, eriyip yok olmasn nlemitir.

    ANADOLU UYGARLIKLARI : Hitit (Eti), Frigya, Lidya, yon, Urartu uygarlklar kurulmutur.lk blgesel ynetimler orta asya kkenli proto Hititler tarafndan kurulmutur. Yerleim merkezleri:anakkale : Truva Burdur : Haclarorum : Alacahyk Antalya: KarainYozgat : Aliar Konya : atal hyk

    Hititler (M..2000-M..1200): Kafkasyadan gelerek Kzlrmak evresine yerletiler.Bakenti Hattuatr (Boazky) Hititler, Anadolu da ilk merkeziyeti krall kurdular (Panku).Tarihte bilinen ilk meclisi kurdular. Hitit hiyerogrif yazsn kullandlar. lk tarih yazmaclrneklerini verdiler. Anal denilen yllklara kayt yaptlar. Kanunlar tabletlere yazdlar. Msr ordusu

    ile tarihin ilk byk meydan muharebesi olan kade savan ve kade anlamasn yaptlar.Tarihin en eski ve nemli anlamas kade anlamasdr. Anlamann bir metni Msr da karnaktapnanda, dieri Boazky de ki Eti devlet arivinde bulunmutur.

    Frigya (M..1200-M..676) : Frigyallar, trak kkenli bir kavimdir. Bakenti Gordiondur.Ekonomileri tarma dayanyor. En byk tanrs kibale, en nl hkmdar Milastr. Kayamezarlar nldr. Gemeli mobilya yapmlardr.

    Lidya (M..680-546): Gediz ve Menderes rma civarnda kurulmutur. Bakenti Sarddr.Bat kltrnn etkisinde kalmlardr. Kimmerleri Anadoludan kardlar. Sarddan Elamda susehrine kadar uzanan, en eski ticaret yolu Kral Yolunu yaptlar. Tarihte ilk kez para kullanantoplumdur. Parann icadyla ticaret hacmi artmtr. cretli askerlerden oluan ordu kurdular.Savata medlere yenildiler ve persler tarafndan tarih sahnesinden silindiler.

    yon (M..1200-334): Akalarn zmir civarna yerleerek yerli halkla meydana getirdiiuygarlktr. yonlar uygarlkta ok ileri gitmilerdi. lk kez demokratik ynetim oluturdular.Mimaride yon dzeni olarak bilinen yap tarzn oluturdular. Matematikte: Tales ve pisagor,Fizikte; Aneksinemes, Tpta; Hipokrat, Tarihte; Heredot, iirde; air Homeros, Felsefede; milletokulunun kurucusu iyonlardr. Yunan kltrnn olumasnda yonlu bilginlerin katks vardr.Persler tarafndan yklmtr.

    Urartu (M..900-600) : Bakenti Van Tubadr. Sulama kanallar yaparak tarm gelitirdiler.Kale, saray, tapnak yapmlardr. Kabartma kaya oymacl, maden ilemeciliinde ilerigitmilerdir. Medler tarafndan yklmlardr.

    EGE UYGARLIKLARI: Girit, miken, yunanGirit Uygarl : Ege blgesindeki en eski uygarlktr. Corafi konumu. Knossos rasay

    Giritin en nemli sanat eseridir. Ticaret ve denizcilikle uramlardr. Tiyatro ve kanalizasyontertibat kurmulardr. Gnmze ulaan kabartma freskler dikkat ekicidir.Miken Uygarl : Mora yarmadasnn dounda miken uygarlk merkezidir. Krallar iin

    yaplan kuyu mezarlar, trins ve miken atolar eserleridir. Miken kral Aga Memunun Truvay alyks Momerosun ilyada destannda anlatlmtr.

    Yunan Uygarl : Isparta, Atina, Korint, Tebai, kk ehir devletlerinden kurulmutur.Demokratik bir toplum yaps oluturulmutur. Drakon ve solon kanunlardr. Ege, Akdeniz veKaradeniz de koloniler kurdular. M..5.YY siyasi, sosyal ve kltrel alanlarda gelitiler. Helenklasik a. Tarihi Heredot ve Tukidides bu devirde yaad. Akademi ve okullarn kurulmasyla,bilimsel almalar yapld. Aristo, btn ynetim ekillerini incelemi; monari, Aristokrasi veDemokrasi olarak e ayrmtr. Mimari de iyon, dor korint etkisinde kalmlardr. Drt ylda bir

    olimpiyat dzenlemilerdir.Helenizm Uygarl : Yunanistann dnda, yunan etkisiyle gelimi olan uygarl Helenizm

    ad verilir. Makedonya kral skender Dou-Bat sentezinde dnya devleti kurmak istemitir.

  • 7/31/2019 tarih geni konu anlatm

    3/99

    skenderiye ve Bergama da byk ktphaneler, Antakya da bilim merkezi kurulmutur. Arimet,Matematiin; klit ve Apollonios, Geometrinin temelini atmlardr. Eratosten dnyann evresinihesaplad. Anatomi bilgisi (nsann fiziki yapsn inceleyen bilim) geliti.

    Roma Uygarl: talyada domutur. (375 Kavimler G) 395te Kavimler Gnn etkisiile ikiye blnmtr. lk an en byk kleci devletidir. Hristiyanl resmi devlet diniyapmlardr. Aristokratlarla (Particiler) halk (Plep) arasnda ki snf mcadelesi sonucunda 12Levha Kanunlar karlmtr. Latince bilim kltr dili olarak Akdenize yayld. Yunan ve Helenuygarlklarnn gelitirerek Avrupaya yaylmasn salamlardr. Lejyon ad verilen askeribirliklerden daimi ordu kurmulardr.

    TRK TARHNN KARAKTER: Dank yaamlar, deiik blgelerde yaamlar. Srekliyeni yurt ve iklimler aramlar. Ortak bir milli kltrn sahibi olmular. Birisi siyasi hayatnkaybederken dieri iktidarn zirvesine ulamtr. Trk tarihi: eitli Trk Devlet ve zmrelerininayr ayr blgelerde ortaya koyduu Tarihlerin btndr.

    ANAYURTTAK TRK KLTRLER: Anav, Kelteminar, Afanesyeva, Andronova, Karasuk,ve Togar kltrleridir. Anayurt: Trklerin ilk ve anayurdu Orta Asyadr. Orta Asyann snrlar

    yledir : Douda Kingan ( Kadrgan ) Dalar, Gneyde Hindiku, Karanlk dalar, Batda HazarGl, Kuzeyde Sibirya ovalar ile evrili toprak parasdr.

    Gler: klim, ktlk ve kuraklk, salgn hayvan hastal nfus kalabal, kavimler arasndakig kavgalar, anlamazlklar ve in saldrlar ge neden olmutur.

    Hunlar : Afganistan, Kuzey HindistanKuzey Hunlar : AvrupayaOurlar : Gney bat Sibirya ve gney RusyaSibirler : KafkasyayaAvarlar : Orta Avrupaya

    Bulgarlar : Balkanlar ve Volga nehri boylarnaMacarlar : Orta AvrupayaUygurlar : AsyayaOuzlar : ran ve AnadoluyaHazarlar : KafkasyayaPeenekler : Dou Avrupa ve BalkanlarKumanlar : Dou Avrupa ve BalkanlarUzlar : Dou Avrupa ve Balkanlar

    LK TRK DEVLETLERNDE KLTR ve UYGARLIK Devlet Ynetimi : Devletin banda Kaan ( Hakan ) ad verilen bir hkmdar bulunurdu

    Hakann eine Katun (Hatun) denilirdi . Kaan devlet ilerini dant Kurultay denilen meclisvard .Din ve nan :Trkler Gk Tanrya inanrlard . Buna gre btn Dnyay yaratan Gk Tanr

    idi , Din adamlarna kam ( taman ) denirdi . lleri iin yaplan trene yu , mezarlarna kurgandenirdi . lenler eyalar ile gmlrd . Trkler arasnda sonralar bilhassa Uygurlar dnemindedier dinler de yayld . Trkler daha sonralar ( 10. yy ) Mslmanl kabul ettiler .

    Sosyal ve Ekonomik Yaam :Trkler nceleri yar gebe olarak yaadlar. lk ehirleriniGktrkler zamannda kuran Trkler Uygurlar dneminde de yerleik yaama getiler . Gebeolanlar kldan yaplm yurt ad verilen adrlarda yaarlard .

    Yaz Dil ve Edebiyat :Trk devletlerinde ilk yaz Gktrk Devletinde kullanld . GktrkAlfabesi denilen bu yaz 38 harften oluur . Orhun Yaztlar Gktrk Alfabesi ile yazlmtr .

    Yaztlar Trk edebiyat tarihinin ilk yazl