Tema: MARRËDHËNIET SHQIPTARO-SOVJETIKE (1949-1960) .REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS

  • View
    300

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of Tema: MARRËDHËNIET SHQIPTARO-SOVJETIKE (1949-1960) .REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I...

REPUBLIKA E SHQIPRIS

UNIVERSITETI I TIRANS

INSTITUTI I STUDIMEVE EVROPIANE

Tema: MARRDHNIET SHQIPTARO-SOVJETIKE

(1949-1960)

Kandidati Udhheqs shkencor

Msc. Hajdi XHIXHA Prof. Dr. Ajet SHAHU

Tiran, 2018

REPUBLIKA E SHQIPRIS

UNIVERSITETI I TIRANS

INSTITUTI I STUDIMEVE EVROPIANE

Disertacion i paraqitur nga:

Hajdi XHIXHA

N krkim t grads shkencore:

DOKTOR

n

Studime Evropiane dhe Integrim Evropian

Tema: MARRDHNIET SHQIPTARO-SOVJETIKE

(1949-1960)

Drejtimi: Diplomaci dhe Marrdhnie ndrkombtare

Udhheqs shkencor

Prof. Dr. Ajet SHAHU

Mbrohet, m dt. ...../ ......2018.

1. ..................................................... Kryetar

2. ..................................................... Antar (oponent)

3. ..................................................... Antar (oponent)

4. ..................................................... Antar

5. ..................................................... Antar

TIRAN, 2018

II

PASQYRA E LNDS

LISTA E SHKURTIMEVE..III

PARATHNIE.VI

HYRJEXV

KREU I PAR...1

SITUATA N SHQIPRI DHE MARRDHNIET ME JUGOSLLAVIN DHE BS-N N

PERIUDHN 1945-19481

I.1.Vendosja e regjimit komunist n Shqipri ....................................................................... 1

I.2. Programi i par i qeveris komuniste (mars 1946), rruga socialiste e zhvillimit .......... 15

I.3. Fillimi i bashkpunimit shqiptaro-sovjetik (1944-1945) .............................................. 23

I.4. Statusi i partnerit i Jugosllavis n marrdhniet ndrkombtare t Shqipris (1944-

1948) .................................................................................................................................... 27

I.5. Plani Marshall dhe Shqipria ........................................................................................ 44

I.6. Rezoluta e Informbyros dhe afrimi i PKSH-s me PKBS-n (1948) ......................... 47

KREU I DYT..57

INSTITUCIONALIZIMI I MARRDHNIEVE DYPALSHE (1949-1953)...57

II.1. Ndrprerja e marrdhnieve diplomatike t Shqipris me Jugosllavin (1948) ........ 57

II.2. Reformat socialiste t ndrtimit t shtetit, politika staliniste n Shqipri .................... 62

II.3. Aderimi i Shqipris n KNER dhe statusi ekonomik i saj si antar i KNER-it. ........ 68

II.4. Takimet e Enver Hoxhs me Stalinin dhe rezultatet .................................................... 76

II.5. Shqipria dhe Lufta Civile n Greqi (1949) ................................................................ 84

KREU I TRET93

INTEGRIMI I SHQIPRIS N ORGANIZATAT E BLLOKUT KOMUNIST LINDOR

(1953-1960)...93

III.1. Marrdhniet e shtetit shqiptar me ekipin e ri drejtues t Mosks (1956) .................. 93

III.2. Shqipria antare e Traktatit t Varshavs ............................................................... 111

III.3. Vizita e N.S.Hrushovit n Shqipri (1959), qllimi dhe rezultatet ........................... 122

III.4. Baza Ushtarake e Vlors dhe rndsia e saj n marrdhniet e Shqipris me BS-n

........................................................................................................................................... 126

KREU I KATRT...137

NDRPRERJA E MARRDHNIEVE SHQIPTARO-SOVJETIKE...137

IV.1. Mbledhja e Bukureshtit (1960) dhe acarimi i marrdhnieve shqiptaro-sovjetike .. 137

IV.2. Vshtirsit ekonomike n Shqipri (1960) ............................................................ 146

IV.3. Mbledhja e Mosks dhe largimi i sovjetikve (1960-1961) ................................... 149

P R F U N D I M E..162

BIBLIOGRAFIA172

III

LISTA E SHKURTIMEVE

AQSH Arkivi Qendror i Shtetit;

AVNOJ (Antifaistiko vee narodnog osloboenja Jugoslavije)

Kshilli Antifashist Nacionallirimtar i Jugosllavis;

BB Banka Botrore;

BBC (British Broadcasting Corporation), Korporata Britanike e

Transmetimit;

BGASH Bashkimi i Grave Antifashiste Shqiptare;

BI Byroja Informative;

BK Balli Kombtar;

BKSH Biblioteka Kombtare e Shqipris;

BL Blloku Lindor;

BP Byroja Politike;

BRASH Bashkimi i Rinis Antifashiste Shqiptare;

BRSS Bashkimi i Republikave Socialiste Sovjetike;

BS Bashkimi Sovjetik;

CEKA (Crejzvicajnaja Komisija), Komisioni i Jashtzakonshm,

Policia sekrete;

CNN (Cable News Network), Rrjeti Kabllor i Lajmeve;

COMECON (Council for Mutual Economic Assistance) Kshilli pr

Ndihm t Ndrsjell Ekonomike;

DAM Departamenti Amerikan i Mbrojtjes;

DASH Departamenti Amerikan i Shtetit;

ELAS (Elliniks Laks Apeleftherotiks Strats) Ushtria e lirimit

Kombtar Grek;

EL Evropa Lindore;

EJ Evropa Jugore;

EP Evropa Perndimore;

EQ Evropa Qendrore;

FB Federata Ballkanike;

IV

FD Fronti Demokratik;

FKB Federata Komuniste Ballkanike;

FMN Fondi Monetar Ndrkombtar;

FN Fronti Nacionallirimtar;

FNLSH Fronti Nacionallirimtar Shqiptar;

FO (Foreing Office), Ministria e Jashtme Britanike;

KB Kombet e Bashkuara;

KM Kshilli i Ministrave;

KANL Kshilli Antifashist Nacionallirimtar;

KANSH Kshilli Antifashist Nacionallirimtar Shqiptar;

KNER Kshilli i Ndihms Ekonomike Reciproke;

KONARE Komiteti Nacional Revolucionar;

KP Kuvendi Popullor;

KQ Komiteti Qendror;

KSK Kshilli i Siguris Kombtare;

LA Lindja e Afrme;

LK Lidhja e Kombeve;

LM Lindja e Mesme;

LPB Lufta e Par Botrore;

LDB Lufta e Dyt Botrore;

LTB Lufta e Tret Botrore;

MB Ministria e Brendshme;

MD Ministria e Drejtsis;

ME Ministria e Ekonomis;

MFA Ministria e Forcave t Armatosura;

ML (Military Liaison) Ndrlidhja Ushtarake;

MM Ministria e Mbrojtjes;

MPJ Ministria e Punve t Jashtme;

MSSH Ministria e Sigurimit t Shtetit;

OKB Organizata e Kombeve t Bashkuara;

OSS (Office of Strategic Services), Zyra e Shrbimeve Strategjike;

PAM (Mutual Defense Assistance Program) Programi i Ndihms s

Ndrsjell t Mbrojtjes;

V

PKBS Partia Komuniste e Bashkimit Sovjetik;

PKG Partia Komuniste e Greqis;

PKJ Partia Komuniste e Jugosllavis;

PKP Partia Komuniste e Polonis;

PKR Partia Komuniste e Rumanis;

PKSH Partia Komuniste e Shqipris;

PP Partia Puntore;

PPSH Partia e Puns s Shqipris;

PSS Presidiumi i Sovjetit Suprem;

RDGJ Republika Demokratike e Gjermanis;

RFGJ Republika Federale e Gjermanis;

RFPJ Republika Federative e Popujve t Jugosllavis;

RP Republika Popullore;

RPB Republika Popullore e Bullgaris;

RP Republika Popullore e ekosllovakis;

RPD Republik Popullore Demokratike

RPH Republika Popullore e Hungaris;

RPK Republika Popullore e Kins;

RPP Republika Popullore e Polonis;

RPSH Republika Popullore e Shqipris;

SHBA Shtetet e Bashkuara t Ameriks;

SIS (Secret Intelligence Service), Shrbimi Sekret i Inteligjencs;

SOE (Special Operation Executive), Ekzekutivi i Operacioneve

Speciale;

SS Sovjeti Suprem;

TPE Tregu i Prbashkt Evropian;

TV Traktati i Varshavs;

UDG Ushtria Demokratike Greke;

UK Ushtria e Kuqe;

UNLSH Ushtria Nacionallirimtare e Shqipris;

UNRRA (United Nation Relief and Rehabilitation), Administrata e

Kombeve t Bashkuara pr Ndihm dhe Rindrtim;

UP Ushtria Popullore.

VI

PARATHNIE

Studiuesit mendojn se LPB-ja nuk ishte e pashmangshme, dhe se pas

fuqizimit t Hitlerit edhe LDB-ja nuk mund t ndalohej. Me ambicjen pr t vendosur

hegjemonin, Hitleri prhapi fashizmin, i cili ishte edhe shkaku i LDB-s, por

shkatrrimi i tij (fashizmit), n prfundim t lufts, prishi edhe ekuilibrin tradicional

q ekzistonte n Evrop, sepse: Franca dhe Britania u dobsuan nga lufta, Rusia

kishte ardhur deri n zemr t Evrops, Italia dhe Gjermania kishin kapitulluar.

Kshtu, lufta zbuloi politika t reja, njerz t rinj dhe fuqi t reja. Balanca e fuqis

midis Rusis dhe Ameriks zvendsoi ekuilibrin e vjetr evropian, dhe, ndarja e re e

Evrops (e ndryshme nga ajo e 1919-s) nuk u b mbi baza etnike, pasi parsore, n

kushtet e reja q u krijuan, ishte ekuilibri Lindje-Perndim, dhe, fati i kontinentit,

tanim do t vendosej nga Uashingtoni dhe Moska.

Megjith dshirn dhe thirrjet pr ekulibr, Rusia prbnte rrezik, sepse duke

qen se kishte vn nn zotrrim, pothuajse, gjith EL-n dhe nj pjes t Ballkanit,

oreksi i saj ishte rritur. Ndrkoh q euforia e fitores po ulej, SHBA-t u bn pjes e

atmosfers ndrkombtare t krijuar nga LDB-ja. Roli i tyre n bashksin

ndrkombtare ndryshoi, pasi n fund t lufts, ishin ndr fuqit mbizotruese

ushtarake, duke kryesuar Aleancn Perndimore. N kt rol, SHBA-t u prballn

me sfidat e shndrrimit t ekonomis evropiane