TRADYCJA I DZIEDZICTWO KULTUROWE - psp7. ?· TRADYCJA I DZIEDZICTWO KULTUROWE Opracowała : Marta Binkowska.…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p> BOCHNIA TRADYCJA I DZIEDZICTWO </p> <p> KULTUROWE </p> <p>Opracowaa : Marta Binkowska </p> <p> I HISTORIA MIASTA Geneza Bochni siga okoo 750 lat temu. Wtedy to w bagnistej dolinie Babicy osiedlili si </p> <p>pierwsi mieszkacy. Nazwali to miejsce bochami, ze wzgldu na tamt ziemi, bogat w solank. Bochnia powstaa dziki soli, dziki niej egzystowaa. Pierwsze historyczne informacje o </p> <p>miecie pochodz z 1198 roku i dotycz eksploatacji sonych wd.Lokacja Bochni na prawie niemieckim wzorowana na Wrocawiu miaa miejsce 27 II 1253r i bya skutkiem odkrycia </p> <p>w 1248 r soli kamiennej eksploatowanej od 1251r na skal przemysow. Przywilej lokacyjny nadany zosta miastu przez ksicia Bolesawa Wstydliwego. Kopalnia, nazywana solin lub up, decydowaa o rozwoju Bochni dajc przez stulecia </p> <p>utrzymanie dziesitkom pokole bochnian i mieszkacom okolicznych miejscowoci. Chtnie osiedlali si w niej take przybysze z wielu stron m.in. ze lska, Czech, Wgier. W szybko </p> <p>rozwijajcym si orodku grniczym szukano yciowej szansy na polepszenie bytu. W XIV i XV stuleciu Bochnia zaliczana bya obok Krakowa do najwikszych miast Maopolski. </p> <p>Wzrostowi zamonoci bocheskich mieszczan sprzyjay take hojne przywileje ksice i krlewskie. Miasto budzio rwnie zainteresowanie rozmaitych podrnikw, ludzi kultury </p> <p>i nauki. Symptom zamonoci Bochni stanowi ratusz na rynku, sukiennice, miejska Waga, obronne umocnienia, okazay koci parafialny w. Mikoaja, klasztor dominikanw. Wysoki poziom </p> <p>cywilizacyjny bocheskiego mieszczastwa stanowia nowoczesna na wczesne czasy infrastruktura. </p> <p>Kulturalne ambicje speniaa od XV wieku miejska szkoa, organizacyjnie powizana z Akademi Krakowsk. Kolejne stulecia stanowiy lata regresu. </p> <p>W XVII i XVIII w miasto wielokrotnie nkane byo poarami, epidemiami, przemarszami wojsk (szczeglnie Szwedw). Niezwykle dotkliwie odczuwao obecno armii rosyjskiej w </p> <p>okresie konfederacji barskiej. W wyniku rozbiorw w 1772r Bochnia znalaza si pod panowaniem austriackim. Na przeomie XVIII i XIX stulecia gospodarka miasta nadal opieraa si na produkcji soli, jak </p> <p>rwnie na eksporcie do innych dzielnic Austrii. Bochnia ponownie zyskaa na znaczeniu w 1856r, kiedy otwarto lini kolejow z Wiednia </p> <p>i Krakowa do Lwowa. W 1908r zbudowano w miecie jeden z najnowoczeniejszych wodocigw w Galicji. Druga poowa XIX wieku charakteryzowaa si rwnie wzrostem aktywnoci kulturalnej </p> <p>mieszkacw Bochni, w czym gwn rol odgrywao rodowisko gimnazjum. Ostatnie kilkadziesit lat to dalszy rozwj miasta zahamowany drug wojn wiatow. </p> <p>Podobnie jak przed wieloma stuleciami Bochnia czerpie korzyci z doskonaego pooenia przy gwnych szlakach komunikacyjnych, stanowi centrum powiatu bocheskiego, posiada dobrze rozwinity przemys, infrastruktur komunaln. </p> <p>Miasto w okresie midzywojennym zatrudniao mieszkacw w kopalni, cegielni, fabryce wyrobw ceramicznych. </p> <p>Po wojnie zbudowano Zakady Urzdze Chodniczych i Przetwrstwa Hutniczego. Szansy dla miasta upatruje si w przeksztaceniu go w orodek turystyki i rekreacji, a z chwil odkrycia unikalnego mikroklimatu podziemnych komr kopalni take i lecznictwa. Istnieje </p> <p>koncepcja nadania miastu statusu uzdrowiska. </p> <p>II ZABYTKI </p> <p>Bochnia stanowi przykad redniowiecznego miasta historycznego o specyficznym krajobrazie kulturowym i niepowtarzalnym uroku. Na uwag zasuguje centrum miasta, ktre </p> <p>przetrwao w redniowiecznym ukadzie urbanistycznym, jeszcze z czasw lokacji. Urokliwe kamieniczki pochodz z XVIII i XIX stulecia, spokojne, ciche ulice zachoway swoje szesnastowieczne nazwy; Solna Gra, Floris, Oracka, ktrych pochodzenie niejednokrotnie </p> <p>zwizane jest z grnictwem solnym. </p> <p>1.Rynek Miejski </p> <p>Rynek w Bochni to redniowieczna zabudowa w charakterystycznym ukadzie </p> <p>urbanistycznym. Jak niegdy, tak i dzisiaj peni bardzo wan funkcj dla miasta. Przed wiekami stanowi centrum komunikacyjne i handlowe, obecnie peni funkcj kulturaln </p> <p> i reprezentacyjn. Rynek jest placem przypominajcym kwadrat o boku rwnym 90m. Pooony jest na wysokoci 216m n.p.m. Przy poudniowej pierzei znajduj si 3 kamieniczki mieszczaskie </p> <p>z barokowymi szczytami (obecnie jedna z nich jest siedzib Stowarzyszenia Bochniakw i Mionikw Ziemi Bocheskiej). Na wschodniej pierzei znajduje si budynek dawnego </p> <p>klasztoru Dominikanw z 1375r (obecnie muzeum). Na rodku rynku znajduje si jedyny w Polsce pomnik Kazimierza Wielkiego, dobroczycy miasta, za ktrego panowania Bochnia przeywaa lata swego najwikszego rozkwitu. </p> <p>Pomnik jest dzieem Walerego Gadomskiego, odsonity zosta 29 V 1871r. Obecnie u stp Kazimierza Wielkiego spotyka si modzie, odbywaj si liczne kulturalne </p> <p>i okolicznociowe imprezy. </p> <p>W miar upywu czasu oblicze bocheskiego rynku zmienio si diametralnie. Jedynie </p> <p>nieliczne grono obywateli Bochni wiadome jest jego dawnego pikna. Warto wspomnie, e na naszym bocheskim rynku sta kiedy wspaniay, okazay ratusz. Mona przypuszcza, e </p> <p>zbudowany by w stylu gotyckim. Materiaem budowlanym sta si kamie wraz z ceg. Budynek by pitrowy, growa nad zabudow rynku. Z wiey miejski trbacz trbi godziny, dzwon ratuszowy bi na alarm w razie niebezpieczestwa, natomiast w czasie </p> <p>pokoju zwoywa mieszkacw na zebrania. W ratuszu obradowaa Miejska Rada. Budynek suy take jako skarbiec. Znajdoway si </p> <p>w nim dwie zbrojownie oraz wizienie z izb tortur. W 1794r popadajcy w ruin i zniszczony ratusz postanowili rozebra w okresie zaboru Austriacy. W taki oto sposb zakoczya si pewna era bocheskiej tradycji. </p> <p>Na rynku usytuowane byy te trzy szyby solne, ustawione w jego naronikach. Dzisiaj wiadectwem owych szybw s trzy wzki kopalniane postawione na miejscach </p> <p>dawnej ich lokalizacji. </p> <p> 2. Kocioy bocheskie </p> <p> -- Koci w. Mikoaja </p> <p>Najstarsza i najwiksza bocheska witynia usytuowana jest w centralnej czci miasta. Jej cennym zabytkiem sztuki sakralnej jest koci farny, pod wezwaniem w.Mikoaja, od </p> <p>1997r posiadajcy tytu bazyliki mniejszej, nadany przez Ojca witego Jana Pawa II, a od 2003r rwnie tytu Kolegiaty. ycie religijne Bochni od stuleci koncentrowao si w Kociele w. Mikoaja. Przed nadaniem </p> <p>praw miejskich w 1253r istnia w miecie drewniany Kociek pod wezwaniem w. Mikoaja, ufundowany przez ksin Grzymisaw matk Bolesawa Wstydliwego. Tradycja i zapiski w ksigach parafialnych mwi, e na jego miejscu w 1253r ona </p> <p>Ksicia Kinga ufundowaa duy koci murowany. W 1440r koci spon doszcztnie. Odbudow usytuowanego w tym samym, co poprzednio </p> <p>miejscu budynku ukoczono ok.1445r, w okresie pnego gotyku. </p> <p>By to jeden z najwikszych kociow, jakie wzniesiono wczenie na prowincji. </p> <p>Nowe wntrze uzyskao ukad halowo-czteroprzsowy ze stosunkowo dugim trjbocznie zamknitym prezbiterium, przy ktrym wzniesiono od pnocy nieregularn przybudwk </p> <p>mieszczc zakrysti oraz jednoprzsow kaplic pod wezwaniem 11 tysicy dziewic, przemianowan pniej na w. Kingi. Wysoko osadzone sklepienie wspierao si na bocznych filarach, ktre do dzi tkwi w cikiej barokowej obudowie. Poszczeglne przsa </p> <p>wydzielay ostroukowe arkady, powodujc silne rozwietlenie wntrza. W 1655r miasto przeyo wielki poar. Pastw ognia pad gotycki dach, runy sklepienia </p> <p>nawy grnej i naw bocznych oraz przepada znaczna cz wyposaenia. Z poogi ocalao jedynie prezbiterium z gwnym otarzem, mury, fasada zachodnia oraz kaplica b. Kingi. witynia przez dugi czas nie moga podnie si z ruin, gdy na barkach zuboaego </p> <p>mieszczastwa spoczywa trud odbudowy zniszczonego miasta. Odbudowa kocioa prowadzona bya kosztem Krla Jana Kazimierza. Zakoczono j w 1665 r. Zgodnie </p> <p>z duchem czasu przebudowano wityni w panujcym wwczas barokowym stylu. W miejsce pierwotnych filarw i midzynawowych arkad wstawiono masywne pkoliste arkady filarowe, wspierajce sklepienia kolebkowe. ciany i filary opito pilastrami. Na </p> <p>sklepieniach umieszczono skromn dekoracj stiukow z motywem czworolici. W latach 1762-1775 do wntrza kocioa wprowadzony zosta wystrj barokowo-rokokowy </p> <p>autorstwa Piotra Korneckiego, w tym otarz gwny, otarze boczne, ambon, kilka obrazw i feretronw. W 1769r Kornecki wykona na cianie tarczowej prawej nawy malowido przedstawiajce </p> <p>b. King. W 1777r wityni odrestaurowano z subwencji salinarnej oraz dobudowano do prezbiterium </p> <p>od poudniowej strony kaplic na wzr kaplicy w bocheskim kosciele dominikanw, specjalnie dla pomieszczenia cudami syncego obrazu Matki Boskiej. Kaplic zaoono na planie prostokta z dwoma przsami o krzyowych sklepieniach. </p> <p>W tym czasie koci pozyska rwnie sprzty pochodzce ze skasowanych klasztorw bocheskich dominikanw i bernardynw, m.in. obraz Matki Boskiej Bocheskiej wraz </p> <p>z otarzem, portal i krat do kapljcy, kilka feretronw, relikwiarzy. W XIX wieku stan techniczny wityni by zy, drobne prace remontowe nie rozwizyway problemu. Dopiero w 1845r odnowiono kaplic b. Kingi, natomiast w 1846 wzniesiono </p> <p>niewielkie kruchty przy bocznych wyjciach. W 1847r konserwacji poddano organy. W bazylice podziwia mona Stalle z XVII wieku przedstawiajce sceny z ycia </p> <p>w. Stanisawa Biskupa i w. Jana Chrzciciela. W nawie gwnej znajduje si marmurowa chrzcielnica z drugiej poowy XVII wieku z rokokow drewnian pokryw w ksztacie korony przedstawiajc Chrzest Jezusa </p> <p> w Jordanie. Otarz Matki Boskiej Szkaplerznej z XVIII wieku znajduje si po lewej stronie, po prawej </p> <p>natomiast jest Otarz Serca Jezusowego. W Kociele znajduj si 2 kaplice: Kaplica w. Kingi. Jej ciany maj tobrzow tonacj. Po prawej stronie Otarza widnieje herb Bochni. W otarzu umieszczono obraz w. Kingi wg rysunkowego szkicu Jana Matejki. </p> <p>Kaplica Matki Boej Racowej, wzniesiona w 1778r znajduje si w przedueniu nawy poudniowej. W kaplicy najcenniejszym elementem wystroju architektonicznego jest otarz </p> <p>z czarnego marmuru. Zosta ufundowany w 1740r. Umieszczony jest w nim obraz Matki Boskiej Bocheskiej, koronowany papieskimi koronami Piusa XI 7 X 1934r. Namalowany zosta na ptnie, naklejonym na modrzewiow desk. Na cianach kaplicy jest polichromia przedstawiajca 15 tajemnic racowych. Wykonana w 1965r. W oknach umieszczono witrae. </p> <p>Obok bazyliki usytuowana jest dzwonnica. Niestety obecnie to rekonstrukcja. Wykonana w 1609r spona w 1987r. Odbudowano j w latach 1990-1993. Obecnie dzwonnica zbudowana jest na planie kwadratu. Stoi na kamiennym podmurowaniu. </p> <p> -- Koci w. Pawa Apostoa </p> <p>Druga co do wielkoci bocheska parafia erygowana 25 V 1984r usytuowana jest w zachodniej czci miasta. Jest to koci w. Pawa Apostoa. Zbudowano go w latach </p> <p>1981-1985 z cegy. Elementy konstrukcyjne i wiea wykonane s z elbetonu. Dach kocioa kryty jest miedzian blach. Poziom zasadniczy ma powierzchni 1078 m. kw. Mens otarzow zrobiono z albaskiego marmuru. Centralnym elementem otarza jest stojce </p> <p>tabernakulum. Z prawej strony nawy jest witra, na ktrym zamieszczono histori zbawienia ludzkoci, </p> <p>a z lewej dwa witrae. S to Polonia semper fidelis, przedstawiajcy dzieje chrzecijastwa i U progu II Tysiclecia Chrzecijastwa w Polsce, na ktrym umieszczono Papiea Jana Pawa II i Prymasa Polski Stefana Wyszyskiego. </p> <p>Witra Boe Narodzenie znajdujcy si nad platform chru jest najwikszym w Bochni. Z prawej strony znajduje si natomiast witra z objawieniem Chrystusa narodzonego Trzem </p> <p>Krlom. Organy piszczakowe Reigera ( 32 gosy, mechaniczna traktura, elektryczne rejestry, 12 kombinacji). S one jedynym w promieniu ponad 30 km od Bochni instrumentem koncertowym tej klasy. </p> <p> -- Koci w. Jana Nepomucena We wschodniej czci Bochni usytuowana jest najmodsza parafia z erygowan 15 VIII 1987r </p> <p>wityni pod wezwaniem w. Jana Nepomucena. Koci, ktry obecnie wznosi si na osiedlu Jana budowany by w latach 1984-1994r. </p> <p> -- Koci Szkolny w. Stanisawa Kostki </p> <p> W latach 1932-1937 podjta zostaa budowa kocioa szkolnego. Budowano wityni z ciosu </p> <p>kamiennego i cegy, na planie prostokta. W nawie poudniowej umieszczony jest witra Zmartwychwstanie. Na cianie zamykajcej naw pnocn widnieje witra ze w. Kazimierzem, a na cianie zamykajcej naw pnocn </p> <p>widnieje witra ze w. King. W absydzie umieszczonych jest 5 witray przedstawiajcych chrzecijaskie cnoty. </p> <p>3. Kopalnia Soli </p> <p>Kopalnia Soli w Bochni wg naukowcw z Instytutu Turystyki w Krakowie jest najstarszym nieprzerwanie czynnym zakadem przemysowym w Europie. Zanim powstaa funkcjonoway jedynie 4 gbinowe kopalnie soli znajdujce si w Alpach </p> <p>Austriackich. Od dawna s one jednak nieczynne. W 1248r, najprawdopodobniej przypadkowo, podczas pogbiania studni solankowych, na gbokoci 50-60m </p> <p>w miejscowoci Bochnia po raz pierwszy w Polsce, odkryto tward sl kamienn. Byo to doniose wydarzenie na skal kraju, wice si z powstaniem Kopalni Soli Bochnia. Bochnia staa si bardzo atrakcyjna ekonomicznie, co wizao si z imigracj licznych </p> <p>inwestorw. </p> <p>Gdy kopalnia bocheska bya ju duym, dobrze prosperujcym przedsibiorstwem, okoo 40 lat pniej, odkryto sl w Wieliczce. Obie kopalnie poczono i stay si wsplnie olbrzymim </p> <p>przedsibiorstwem nazywanym dawniej upami Krakowskimi. Stanowio ono wasno Krlw Polski i przynosio w redniowieczu 1/3 dochodw ich skarbca. Std zrodzio si przysowie Bez Bochni i Wieliczki nie warta Polska ojowej wieczki. </p> <p>W kopalni bocheskiej stosowano pionierskie i unikatowe techniki grnicze, ktre powodoway, e praca w niej bya wyjtkowo cika. Innym tego efektem byy wyjtkowo </p> <p>zrnicowane i niespotykane ksztaty komr poeksploatacyjnych. Od pocztku istnienia kopalni a do XIX wieku stosowano w niej tylko w nieznacznym stopniu zmienione i doskonalone techniki eksploatacji soli. Sl odrywano rcznie od calizny </p> <p>za pomoc kilofw i klinw. Kruchy solne wycigano do gry w beczkach. Przeom XV i XVI stulecia wprowadzi na d do pracy konie. </p> <p>Najlepszy okres w historii Kopalni to czasy Kazimierza Wielkiego, ktry da najszersze przywileje na skal kraju. W pamici Bochniakw zapisa si gwnie dziki fundacji szybu Regis, ktrego budowa pozwolia na odkrycie obfitych pokadw solnych oraz szpitala </p> <p>przytuku dla chorych grnikw. Wok kopalni powstay liczne miejscowoci: Nowy Winicz, Ujcie Solne. </p> <p>W XV wieku wyrobiska kopalni sigay ju gbokoci 300 metrw. </p> <p>Odkrycie duych pokadw soli, budowa szybu Campi, stanowicego gwny szyb wydobywczy spowodoway przesunicie robt grniczych na zachd. Apogeum kryzysu </p> <p>kopalni nastpio podczas Potopu Szwedzkiego. Zdecydowana poprawa sytuacji saliny bocheskiej nastpia w czasach Dynastii Saskiej. Druga poowa XVIII wieku zaznaczya si przejciem przedsibiorstwa przez Austriakw w </p> <p>zwizku z pocztkiem okresu zaboru. Nie zmienia to faktu, e grnictwo w Bochni rozwijao si szybko i przed kocem XJX wieku wprowadzono sporo ulepsze w wydobyciu soli. </p> <p>Na krtko po pierwszej wojnie wiatowej nastpia poprawa sytuacji w bocheskim zakadzie przemysowym. Wkrtce lata dwudzieste i trzydzieste XX wieku przyniosy zaamanie gospodarcze. </p> <p>W okresie po II wojnie wiatowej grnicy bochescy zajmowali si wtrn eksploatacj komr grniczych oraz sigali do niszych pokadw soli. W latach 60-tych zastosowano w </p> <p>kopalni elektryczno....</p>