Wstępy oraz materiały pomocnicze

Embed Size (px)

Text of Wstępy oraz materiały pomocnicze

  • ZYGMUNT GLOGER

    PISMA ROZPROSZONE

    TOM I

    1863-1876

    Biaystok 2014

  • ZYG M U N T G LO G ER

    PISMA ROZPROSZONE

    T O M I

    1 8 6 3 -1 8 7 6

    Praca naukowa finansowana z program u M inisterstwa N auki i Szkolnictwa W yszego pod nazw N arodow y Program Rozwoju H um anistyki w latach 2 0132017:

    NARODOWY PROGRAM J r ROZWOJU HUMANISTYKI

    N aukow a edycja krytyczna Pism rozproszonych Zygm unta Glogera w trzech tomach

  • ZYGMUNT GLOGER

    PISMA ROZPROSZONE

    TOM I

    1863-1876

    Redakcja naukowa edycji Jarosaw awski i Jan Leoczuk

    WstpJarosaw awski i Grzegorz Kowalski

    Opracowanie tekstw i przypisy

    Grzegorz Kowalski i ukasz Zabielski

    Noty i sownik czasopism

    Anna Janicka

    Indeksy opracowali

    Micha Siedlecki i Monika Jurkowska

    Biaystok 2014

  • Recenzenci tomu:

    Prof. zw. dr hab. Ewa Paczoska (UW, Warszawa)Dr hab. Adam Regiewicz, prof. A JD (AJD, Czstochowa)

    N a okadce wykorzystano: Portret Zygmunta Glogera, autor nieznany, przed 1910 r.

    Redakcja edycji: Jarosaw awski i Jan Leoczuk

    Streszczenia: dr Jacek Partyka, dr hab. Mariya Bracka, Jan Sienkiewicz i dr Alina Filinowicz

    Indeksy opracowali: dr Micha Siedlecki, Monika Jurkowska

    Korekta: Zesp, Apoloniusz Ciokiewicz

    Skad, koncepcja graficzna: Ewa Frymus-Dbrowska

    Projekt okadki: Hubert Pilcicki, Alter Studio

    Redakcja tekstw: Grzegorz Kowalski i ukasz Zabielski

    N oty o czasopismach, nota biograficzna: Anna Janicka

    ISBN 978-83-63470-44-9

    978-83-63470-41-8

    Copyright by: Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego

    KB FWSCHD-ZACHD

    D ruki oprawa: Wydawnictwo PRYM AT, Mariusz liwowski, ul. Kolejowa 19, 15-701 Biaystok,

    tek 602 766 304, e-mail: prymat@biasoft.net, www.prymat.biasoft.net

    mailto:prymat@biasoft.nethttp://www.prymat.biasoft.net

  • D ZIA N AU KO W Y G LO G ER IA N U M

    W KSINICY PO D LASKIEJ IM. UKASZA G R N IC K IE G O W BIAYM STO KU

    K A TED RA BA D A F IL O L O G IC Z N Y C H W SC H D - Z A C H D

    W YDZIA FILO L O G IC Z N Y U N IW ER SY TET U W BIA YM STO K U

    KB FWSCHD-ZACHD

    KOMITET REDAKCYJNY P IS M R O Z P R O S Z O N Y C H

    Jarosaw awski - Katedra Bada Filologicznych Wschd - Zachd Uniwersytetu w Biaymstoku

    - PrzewodniczcyJan Leoczuk - Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku - Wiceprzewodniczcy

    Anna Sitarska - Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku

    Grzegorz Kowalski - Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku

    ukasz Zabielski - Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku

    Anna Janicka - Zakad Literatury Pozytywizmu i Modej Polski Uniwersytetu w Biaymstoku

    Dorota Rembiszewska Instytut Slawistyki Polskiej Akademii N auk w Warszawie

    Daniel Znamierowski - Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku

    Micha Siedlecki - Katedra Bada Filologicznych W schd - Zachd UwB

    Iwona E. Rusek - Katedra Bada Filologicznych W schd - Zachd UwB

    WYKONAWCY - WSPPRACOWNICY PROJEKTU EDYCJI

    Urszula Adamska Katedra Bada Filologicznych Wschd - Zachd UwB

    Jolanta Dragaska - Katedra Bada Filologicznych Wschd - Zachd UwB

    Piotr Drozdowski - Wydzia Filologiczny Uniwersytetu w Biaymstoku

    Monika Jurkowska - Wydzia Filologiczny Uniwersytetu w Biaymstoku

    Sebastian Kochaniec - Katedra Bada Filologicznych Wschd - Zachd UwB

    Joanna Koroniecka - Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku

    Dariusz Kukieko - Ek - Katedra Bada Filologicznych W schd - Zachd UwB

    Adam Sawicki - Uniwersytet Pedagogiczny im. K E N w Krakowie

    Dominika Olga Stankiewicz - Wydzia Filologiczny Uniwersytetu w Biaymstoku

    Magorzata Wojtowicz - Wydzia Filologiczny Uniwersytetu w Biaymstoku

    Sylwia Znamierowska - Ksinica Podlaska im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku

  • OD REDAKCJI

    Pierwszy z prezentowanych trzech tomw Pism rozproszonych Zygmunta Glogera (1845-1910) przynosi prace z lat 1863-1876. Podczas ich edycji kierowano si przede wszystkim Bibliografi prac Zygmunta Glogera, ogoszon w 1910 roku przez Stefana Dembego. Rozpoznania badawcze, wstpne jak dotychczas, wskazuj, i nie jest ona kompletna. W czasie prac nad tekstami natrafiono na artykuy nieujte w Bibliografii Dembego, lecz, jak wiele na to wskazuje, napisane przez Glogera.

    Pisma rozproszone przynosz pierwsz - opatrzon komentarzem edytorskim, przypisami i wstpem - edycj dorobku publicystycznego i pisarskiego autora Roku polskiego (1900), ktry od chwili debiutu w 1863 roku publikowa stale w Kronice Rodzinnej , Bibliotece Warszawskiej , Kurierze Warszawskim, Gazecie Handlowej i wielu innych czasopismach z 2. poowy XIX wieku. Zakres tematyczny jego szkicw, artykuw, doniesie, reportay, biogramw, studiw jest niezwykle szeroki. Obejmuje prace z dziedziny historiografii, archeologii, etnografii, bada ycia spoecznego, rolnictwa, gospodarki, jzykoznawstwa, literatury, a nawet lenictwa, rybowstwa i mylistwa. Gloger by czowiekiem niezwykle wszechstronnym, bardzo utalentowanym publicyst, pionierem reportau wspczesnego i wietnym polemist, co niniejsze Pisma rozproszone pokazuj wyrazicie.

    Jednoczenie mona ju teraz wysun postulaty badawcze dotyczce Glogera. Edycj krytyczn (a nie tylko wznowieniami w formie reprintw) powinny zosta objte najwaniejsze ksiki uczonego i pisarza, takie jak Obchody weselne (1869), Rok polski (1900), Ksiga rzeczy polskich (1896), lecz rwnie jego prace pozostajce w rkopisach oraz liczne a rozproszone prace mniejsze: broszury, hasa, biogramy. Niewtpliwie wiele tekstw Glogera pozostaje nieodkrytych. Pisa on szybko i do wielu czasopism, nie zawsze te podpisywa swoje prace - to wszystko otwiera ciekawe pole badawcze przed historykami, etnografami i filologami. Istnieje potrzeba rozpoznania wielu zjawisk i osb, o ktrych znajdujemy przekaz u badacza. N iniejsza edycja stwarza tak moliwo, w przypisach odnoszc si do zjawisk i postaci tylko najbardziej rozpoznawalnych i moliwych do ustalenia w czasie dwch lat pracy nad ni.

    Istnieje take, co przedkadana ksiga unaocznia, pilna potrzeba refleksji nad miejscem tej osobistoci w kulturze wspczesnej. Gloger - okrelany dzi przede wszystkim jako etnograf i historyk by take znakomitym pisarzem, za sam okrela si przede wszystkim jako archeolog. Mamy nadziej, e publikacja licznych artykuw Glogera w III tomach Pism rozproszonych rozpocznie nowy etap w badaniach nad dorobkiem autora zarwno Encyklopedii staropolskiej (1900-1903), jak i Snu ziemianina (1910).

    Edycja bya moliwa dziki finansowemu wsparciu programu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyszego pod nazw Narodowy Program Rozwoju Humanistyki. Projekt naukowy by realizowany w Ksinicy Podlaskiej im. ukasza Grnickiego w Biaymstoku (grant przyznany na lata 2013-2017) we wsppracy z Katedr Bada Filologicznych Wschd-Zachd dziaajc na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Biaymstoku. Kolejne tomy Pism rozproszonych uka si w roku 2015 i nastpnie 2016 (pisma z lat 1877-1910).

    Wyraamy nadziej, e publikacja Pism rozproszonych Zygmunta Glogera w trzech tomach nie tylko przybliy Polakom oraz wszystkim narodom dawnego Wielkiego Ksistwa Litewskiego, mieszkacom Europy rodkowo-Wschodniej sylwetk ich autora, lecz take otworzy nowy etap w badaniach nad twrczoci tego wszechstronnego czowieka, pozwoli lepiej pozna drug poow XIX stulecia, ktra daa pocztek take naszej nowoczesnoci. Przygotowujc edycj, kierowalimy si myl tego twrcy z Jeewa, gboko zwizanego z Podlasiem, z pograniczem Korony i Wielkiego Ksistwa Litewskiego, absolwenta, czym si szczyci, naraz Szkoy Gwnej w Warszawie i Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie. Brzmi ona:

    17

  • Od Redakcji

    Przeszo bez tradycji i poda, czyme byaby dla nas? Chyba ruinami pamitkowego ogrodu, z ktrego odarto bluszcz pncy si i dzikie ziele, aby star ceg spieniy; chyba zbiorem faktw, cho wanych, ale ju obojtnych dla nas, bo zerwalimy t ni dziwnego uczucia i uroku, ktra zowie si tradycj (Podania i tradycje, Kronika Rodzinna 1868, nr 19).

    Jarosaw awski, Jan Leoczuk

    18

  • Jarosaw awskiKatedra Bada Filologicznych Wschd-Zachd Uniwersytetu w Biaymstoku

    ZYGMUNT GLOGER I WIEK XIX

    Nawet jeli przypadkiem nic nie robi, to nie mog z czystym sumieniem powiedzie: ten dzie jest mj i wolno mi nie myle o niczym...

    Stanisaw Kryczyski1 2

    Zygmunt Gloger (1845-1910) jako autor monumentalnej Encyklopedii staropolskiej2 od ponad stu lat naley do najpopularniejszych postaci XIX-wiecznej kultury polskiej. Rzec mona: reprezentuje XIX- -wieczn formacj kulturow w wiadomoci wspczesnych Polakw. Zarazem jednak jest on jako naukowiec, pisarz - postaci wielowymiarowo pechow: nie mamy wydania jego wszystkich prac. Rozproszone po czasopismach z epoki, s one trudno dzi dostpne. Gloger, trzeba to podkreli, jest twrc bezdomnym. Przyznaj si wprawdzie do etnografowie, ale i wspominaj o nim historycy obyczaju, literatury, nawet jzyka, archeologowie i badacze staropolskiej epoki. Pisarzem jest Gloger z przypadku, etnografem i historykiem po czci. Dobrze oddaj ten stan jego biogramy w popularnych wydawnictwach. Historia literatury epoki pozytywizmu odnotowuje, i godny jest nazwania: etnografem, krajoznawc i historykiem kultury , a ponadto By organizatorem i pierwszym prezesem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. I jeszcze szczeg pisarski: Poczwszy od zamieszczonej w 1867 rozprawki w Bibliotece Warszawskiej, przez cae ycie by czynnym wsppracownikiem pism warszawskich i galicyjskich3. Do liczne kompendia literackie w ogle o nim zapominaj4. Z kolei noty encyklopedyczne wydobywaj jego naukowe pasje: (...) archeolog, etnograf, krajoznawca. Ucze O. Kolberga. Uczestnik wielu wystaw przemysowo-rolniczych, na ktrych prezentowano m.in. zbiory staroytne i