Click here to load reader

Wszystko o Ziolach

  • View
    42

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Wszystko o Ziolach

  • Projekt okadki i strony tytuowejJerzy Kpkiewicz

    RedaktorEwa Tarka-Huczek

    Redaktor technicznyAnna Wardzaa

    KorektorMarta Cichoska

    ISBN 83-202-0798-3

    Copyright by Instytut Wydawniczy Zwizkw ZawodowychWarszawa 1990

  • Spis treci

    I. Najczciej uywane zioa (50 gatunkw zi uprawianych idziko rosncych) ......................................................................7

    II. Ogrdek zielarski ..................................................................39Wybr miejsca.....................................................................39Plan ogrdka........................................................................40Przygotowanie gleby ...........................................................42Rozmnaanie zi ................................................................46Nawoenie upraw zielarskich..............................................55Prace pielgnacyjne w uprawie zi ....................................58Najgroniejsze choroby i szkodniki ....................................60Zbir i utrwalanie surowcw zielarskich.............................60

    III. Kcik zielarski w mieszkaniu i na balkonie.........................67Jak uprawia zioa w doniczkach i skrzynkach? .................67wiee zioa w zimie (pdzenie rolin przyprawowych) ....74

    IV. Zielarska ksika kucharska ...............................................77Zielone przyprawy o kadej porze roku ..............................78Myli przed pk na przyprawy .........................................80Przepisy dla smakoszw......................................................82Indeks rzeczowy potraw....................................................145

    V. Zioa dla urody .................................................................... 153Zioowa pielgnacja skry.................................................154Zioowa pielgnacja oczu..................................................162Zioa dla wosw ...............................................................163

    5

  • VI. Domowa apteczka zioowa ................................................. 169Jakie zioa na jakie dolegliwoci? (wykaz surowcwzielarskich stosowanych na najbardziej znanedolegliwoci) .....................................................................169Gotowe mieszanki zioowe ...............................................174Rne postaci leku rolinnego, czyli jak przyrzdzazioa...................................................................................180

    VII. Inne zastosowanie zi i przypraw w gospodarstwiedomowym ................................................................................. 187

    Zioa przeciw owadom......................................................187Mieszanki zapachowe zi i przypraw zwanepot-pourri.......................................................................188Kadzida i wiece zioowe.................................................189Barwniki rolinne..............................................................189

  • I. Najczciej uywane zioa(50 gatunkw zi uprawianych i

    dziko rosncych)

    Arcydzigiel lekarski (arcydzigiel litwor)

    Rolina dwuletnia, wyrastajca do wysokoci 2,5 m. Kwitnie wlipcu i sierpniu. Pod ziemi znajduje si jej krtkie, walcowatekcze, od ktrego odchodz liczne korzenie. Caa rolina arcydziglawydziela silny, charakterystyczny zapach i jest miododajna.

    W Polsce w stanie naturalnym wystpuje rzadko, gwniespotykana bywa w Tatrach (Dolina Litworowa po stronie sowackiej)i w Sudetach - nad brzegami rzek i potokw. Arcydzigiel rosncydziko znajduje si pod ochron.

    Arcydzigiel dobrze ronie rwnie na kadej glebie ogrodowej.Rozmnaa si wycznie z nasion, ktre wysiewa si na rozsadniku,wprost do gruntu lub do skrzyneczek. Najlepszym terminem siewujest sierpie, to znaczy tu po zbiorze nasion, ktre bardzo szybkotrac zdolno kiekowania. Rozsad otrzymuje si jesieni tegosamego roku. Mode roliny sadzi si w rozstawie 70 X 50 cm.

    Arcydzigiel wykorzystywany jest w caoci. Jego korzewykopuje si jesieni pierwszego roku wegetacji (przy uprawie zsiewu wiosennego). Nie jest on zbyt dugi i dlatego mona go atwowyj wraz z kczem za pomoc wide szerokozbnych(amerykaskich) lub szpadla. Nastpnie obcina si cz nadziemn,korze szybko i dokadnie myje pod biec wod, pniej -kroi na2-4 czci. Suszy naley go w podwyszonej temperaturze (do40C). Ogonki liciowe smay si w cukrze, a wycina je wiosn wdrugim roku uprawy lub jesieni w pierwszym (przy uprawie z siewuwiosennego), gdy nie s jeszcze wkniste. Ucina si je u nasady, anastpnie kroi na 1-2-centymetrowe odcinki.

    Nasiona arcydzigla przeznaczone do siewu zbiera si naprzeomie sierpnia i wrzenia - w drugim roku wegetacji.

    7

  • Waciwoci lecznicze korzenia arcydzigla polegaj napobudzaniu wydzielania sokw odkowych i zmniejszaniunadmiernej fermentacji w przewodzie pokarmowym. Gwnyskadnik surowca - olejek arcydziglowy ma dziaanie uspokajajce, apreparaty zawierajce olejek wykorzystywane s pomocniczo przyblach gocowych, nerwoblach i zapaleniu korzonkw nerwowych.Najczciej stosowan postaci leku jest odwar ( l yka stoowasurowca na 1/2 szklanki wody ), ktry pije si po 1/2 szklanki: przedposikami - jako rodek odkowy, po posikach - wiatropdny lubprzed snem - przy bezsennoci. Korze arcydzigla uywany jest jakoprzyprawa do ryb, saatek i sosw. Stosowany bywa rwnie dowyrobu wdek gatunkowych, miedzy innymi synnej gralskiejlitworwki. Ogonki liciowe smaone w cukrze su doprzybierania ciast i tortw oraz wchodz w skad bakalii do keksu.

    Babka lancetowata i babka zwyczajna

    Roliny wieloletnie. Licie zebrane s w ryczk, za brunatne(babka lancetowata) lub biaawe (babka zwyczajna) kwiaty w kos nadugiej sztywnej odyce. Babka lancetowata kwitnie w maju iczerwcu, a babka zwyczajna od czerwca do jesieni. Oba gatunkiwystpuj pospolicie na polach, miedzach, pastwiskach, przydrogach, nad brzegami wd.

    Surowcem zielarskim s licie zbierane w czasie kwitnienia.Zrywa si je wraz z ogonkami tu przy ziemi i nastpnie suszy.

    Z 1-2 yek lici, zalanych 2 szklankami wrztku, sporzdza sinapar, ktry pije si po 1/2 szklanki 2-4 razy dziennie jako lekpobudzajcy wydzielanie soku odkowego, osaniajcy w chorobiewrzodowej odka i dwunastnicy, u dzieci - jako agodny rodekwykrztuny oraz przy nieytach pcherza moczowego.

    Bazylia pospolita

    Rolina jednoroczna osigajca wysoko 30-40 cm. Kwitnie wlipcu i sierpniu, ma silny balsamiczny zapach, dziki ktremu

    8

  • dawniej wchodzia do wielu kompozycji bukietowych, a obecnie wogrodach Azji bywa sadzona w celu odstraszania mszyc.

    Bazylia udaje si na kadej glebie ogrodowej, ale musi to bymiejsce nasonecznione i osonite od wiatru. Bazylie rozmnaa si znasion, ktre mona wysiewa wprost do gruntu w poowie maja albodo doniczek w mieszkaniu na pocztku kwietnia. Rozsad wysadzasi do ogrodu po majowych przymrozkach. Roliny powinny rosnw rozstawie 20 X 40 cm. Wasne nasiona bazylii zbierane s naprzeomie wrzenia i padziernika.

    Surowcem zielarskim jest ziele bazylii zebrane w peni kwitnieniai wysuszone. Ma dziaanie regulujce trawienie i wiatropdne,stosowane jest w zioolecznictwie jako skadnik mieszanek i herbatekzioowych. Najwiksze zastosowanie ma bazylia jako aromatyczna,troch ostra przyprawa do potraw misnych, rybnych, warzywnych ipizzy. wiee listki dodaje si do zimnych sosw, majonezu, masazioowego, twaroku, kanapek, octu zioowego, surwek i saatek.

    Berberys zwyczajny

    Krzew osigajcy do 1,5 m wysokoci. Ronie prawie w caejEuropie, sigajc a po Kaukaz. W Polsce mona go spotka nanizinach i na przedgrzu, w lasach i w zarolach. Krzew pokryty jestcierniami. Zocistote kwiaty wydzielaj siln wo.

    Owoce (jagody) berberysu zbiera si zwykle we wrzeniu, tuprzed osigniciem przez nie penej dojrzaoci. Zawieraj one dueiloci witaminy C (kwasu askorbinowego) i atwo przyswajalnychkwasw organicznych, dlatego te berberys bywa niekiedy nazywanypolsk cytryn". Jagody berberysu zrywa si bez szypuek i suszy wpodwyszonej temperaturze. Owoce w trakcie suszenia majskonno do czernienia. Te sczerniae naley odrzuci,pozostawiajc owoce o barwie naturalnej - ciemnoczerwonej.

    Poza du zawartoci witamin berberys przyczynia si rwniedo zwikszenia iloci wydalanego moczu, a take ma waciwociprzeciwgorczkowe. Z owocw berberysu mona przygotowasmaczne konfitury, marmolady oraz galaretki.

    9

  • Bez czarny

    Krzew kilkumetrowej wysokoci, spotykany w zaniedbanychogrodach, parkach, rzadziej w lasach. Kremowobiae kwiaty tworzszeroko rozoone, stojce baldachowate kwiatostany, owocami sfioletowoczarne jagody, ktre dojrzewaj w sierpniu i we wrzeniu.

    Surowcami zielarskimi s kwiaty i owoce. Kwiaty zbiera si napocztku kwitnienia lub w maju, gdy cz baldachu jeszcze si nierozwina. cina si je z 3-centymetrowym kawakiem szypuki,suszy w cieniu, eby zachoway tawobia barw. Owocezawierajce do duo witaminy C zbiera si, gdy s dojrzae,cinajc cae baldachy. Suszy si je w baldachach, a nastpnieobrywa z szypuek.

    Kwiaty i owoce maj dziaanie przeciwgorczkowe i napotne orazagodz chroniczne zapalenia drg oddechowych. Powida,marmolady i sok z owocw (bez cukru lub z bardzo maym jegododatkiem) stosuje si przy biegunce, reguluj one rwnieprzemian materii. Napar z kwiatw uywa si przy katarze doinhalacji.

    Biedrzeniec any

    Rolina jednoroczna osigajca 30-50 cm wysokoci. Rozmnaasi z nasion (waciwie: owocw), ktre wysiewa si wprost dogruntu w pierwszej poowie kwietnia. Nasiona anyu mona kupi wsklepach Herbapolu" lub w aptekach pod nazw owoc anyu.

    Do siewu wybierane s owoce najbardziej dojrzae, due iciemne. Wartociowe nasiona kiekuj po 3 tygodniach. Rolinypowinny rosn w rozstawie 20 X 29 cm.

    wiee pdy, zebrane przed kwitnieniem, bywaj stosowane jakoprzyprawa. Owoce anyu dojrzewaj pod koniec sierpnia, a ich zbirrozpoczyna si w momencie knicia odyg i szarzenia owocw.odygi cina si i suszy w pczkach, baldachami do dou. Potemmcone s owoce. Uzyskanie wartociowych

Search related