STOSUNKI DZIECKO - RODZIC - TRENER

  • View
    1.262

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of STOSUNKI DZIECKO - RODZIC - TRENER

  • STOSUNKI DZIECKO - RODZIC - TRENER dr hab. Edward Wlazo, profesor nadzwyczajny KIEROWNIK ZAKADU PSYCHOLOGII AWF WROCAW, AUTOR WIELU PUBLIKACJI Z ZAKRESU PSYCHOLOGII SPORTU.

    Katarzyna Prasek, Dariusz Parzelski, WYDZIA PSYCHOLOGII, UNIWERSYTET WARSZAWSKI

  • Postawy rodzicw modych zawodnikw wobec sportu

    Wstp

    Mali sportowcy budz w nas podziw i uznanie ze wzgldu na sw

    wytrwao oraz zdolno do pokonywania wasnych ogranicze i barier

    zewntrznych. Na karier modego czowieka patrzy si zwykle pod ktem

    jego wynikw w zawodach, a rde sukcesw szuka w jego osobistych

    predyspozycjach oraz w umiejtnociach trenera. Natomiast zapomina

    si o jeszcze jednym wanym czynniku, majcym ogromny wpyw nie

    tylko na maego sportowca, ale na kade dziecko. Tym czynnikiem s

    rodzice. Ich rola w karierze maluchw jest czsto niedoceniana, a to

    wanie oni, wychowujc swoj pociech, zaszczepiaj" w niej pewne

    wartoci, ucz waciwych postaw i motywuj do podejmowania

    kolejnych wyzwa. Dziki temu dziecko chtnie rozpoczyna aktywno

    sportow, ktra jest dla niego przede wszystkim zabaw ale rwnie

    pozwaa pozna nowych przyjaci i rozwija okrelone umiejtnoci.

    Niestety, rodzice mog wywiera nie tylko pozytywny wpyw na swoje

    pociechy. Zdarza si, e poprzez wasne zachowanie niekorzystnie

    oddziauj na osobowo dziecka, a to z kolei wpywa na rezultaty w

    kadej sferze aktywnoci malucha.

    Celem niniejszej pracy jest wykazanie, e pewne charakterystyczne

    zachowania niektrych rodzicw modych sportowcw maj swoje

    podoe w sposobie, komunikowania si w rodzinie, co pozwoli

    przewidzie najbardziej prawdopodobne skutki wpywu rodzicw na ich

    pociechy.

  • Podstawowy cel uczestnictwa dzieci w sporcie

    Wielu z nas niejednokrotnie na widok maego sportowca zastanawiao

    si, co takiego sprawia, e bez reszty oddaje si on jakiej dyscyplinie.

    Powica jej wikszo swego czasu, czsto kosztem innych form

    aktywnoci. Aby odpowiedzie na to pytanie, warto odnie si do

    wynikw badania przeprowadzonego w stanie Michigan w 1978 r.

    (Universities Study Committee, 1978). Ponad 100 tysicy modych

    chopcw i dziewczt, jako gwny powd swego uczestnictwa w sporcie

    wymienio zabaw. Dopiero nadalszych pozycjach pojawiy si

    zdobywanie nowych umiejtnoci, dreszczyk emocji, przebywanie z

    przyjacimi i poznawanie nowych ludzi. To, co dla wielu dorosych jest

    nieodczn czci sportu,^ wic sukces i wygrana, u modych pojawia

    si dopiero na pitej pozycji. Warto mie t rnic na uwadze, gdy

    organizuje si dzieciom programy sportowe.

    Zarwno trenerzy, jak i rodzice modych sportowcw czsto traktuj ich

    jak dorosych, narzucajc im sposb rywalizacji przypisany sportowi

    dorosych. Zapominaj, e dla modego czowieka wikszym sukcesem

    ni wygrane zawody jest poznawanie rwienikw, zdobywanie

    dowiadczenia, nowych umiejtnoci, zyskiwanie pewnoci siebie i

    wiary we wasne siy, a take polepszanie sprawnoci fizycznej. Dopki

    may sportowiec osiga te cele, dopty nie jest przegranym w swojej

    dyscyplinie. Sukcesem nie jest pokonywanie konkurentw, s nim

    starania i wysiek woony w doskonalenie siebie. A wszystko to osiga

    si poprzez rodzaj aktywnoci bdcy nieodcznym elementem

    dziecistwa, a mianowicie zabaw. Powinno si, wic uszanowa

    prawo modych podopiecznych do przeywania sportu na ich wasny

  • sposb, do identyfikowania go z zabaw z kolegami. Tylko wtedy

    aktywno bdzie dla dziecka pozytywnym dowiadczeniem i umoliwi

    dalszy rozwj w sporcie.

    Przyjemno, jak czerpie pocztkujcy sportowiec z uprawiania swojej

    dyscypliny nie jest jednak odizolowana od wpyww dorosych. Sport,

    jak kada zabawa, moe by

    rdem odczu zarwno pozytywnych, jak i negatywnych, m.in.

    smutku, zatroskania, alu czy irytacji. Mimo i zabawa ta podejmowana

    jest dobrowolnie, rado, jakiej dostarcza, zaley od stosunku rodzicw

    do dziecka i jego zainteresowa. Badania przeprowadzone wrd

    zapanikw w wieku od 9 do 14 lat wykazay, e przyjemno, jak

    odczuwa mody zawodnik ze swojej aktywnoci, cile czy si z

    poziomem satysfakcji rodzicw z jego wystpu, ich pozytywnym

    zaangaowaniem w dziaalno sportow dziecka oraz z postrzeganym

    przez niego poziomem wasnych umiejtnoci (Scanlan, Lewthwaite

    1986). S to jednoczenie predyktory przyszego zaangaowania dziecka

    w sport. Wyniki innych bada (dotyczcych zawodnikw oraz

    zawodniczek koszykwki) wskazuj, e brak presji rodzicw oraz wrodzona

    preferencja dla zada bdcych wyzwaniem to czynniki podwyszajce

    poziom odbieranej przez sportowca przyjemnoci. Co wane, wyniki

    zawodw nie wpywaj istotnie na poczucie zadowolenia z gry (Brustad

    1988). Rodzice nie s, wic biernymi obserwatorami aktywnoci wasnego

    dziecka - poprzez swoje zachowanie i stosunek do sportu stale oddziauj

    na to, jaka forma zabawy wydaje si mu atrakcyjna.

    Wpyw rodzicw na zaangaowanie dzieci w sport

    Na rozwj psychiczny, a przede wszystkim spoeczny, dziecka silny wpyw

    ma ideologia rodzinna, czyli -wkad wyobrae o wiecie, postaw i

    oczekiwa czonkw rodziny (Tyszkowa 1985). Rodzina dostarcza, wic

  • wielu wzorcw zachowania, przeywania i wartociowania wydarze,

    dziki ktrym dziecko opracowuje i porzdkuje swoje dowiadczenia,

    rwnie te spoza rodowiska rodzinnego. To w domu rodzinnym

    przekazuje si wartoci i ksztatuje postawy wobec ycia. Bliskie i

    intymne interakcje midzy czonkami rodziny s niezwykle istotne,

    poniewa w procesie komunikacji z rodzicami dziecko uczy si

    interpretowania swoich dowiadcze. Rodzice, jako najwaniejsze, bo

    pierwsze w kolejnoci, rodowisko rozwojowe i wychowawcze, zarwno

    poprzez wiadom prac wychowawcz, jak i oddziaywanie

    niezamierzone (wydarzenia majce miejsce w domu, stosunek rodzicw

    do tych wydarze oraz wzajemne stosunki w rodzinie) wpywaj na

    fizyczny, psychiczny i spoeczny rozwj pociechy. Rodzina, ksztatujc

    osobowo i system wartoci dziecka, decyduje o jego deniach

    yciowych i preferowanych wzorach sukcesu yciowego. Rodzice maj,

    wic rwnie przemony wpyw na podjcie lub ewentualne

    zaniechanie przez syna lub crk uczestnictwa w sporcie. Przekazywane

    przez nich wartoci i wzorce przeywania dowiadcze decyduj o tym, jak

    dziecko postrzega i interpretuje swoj aktywno sportow. Rodzice, gdy

    stworz dziecku moliwo zetknicia si ze sportem, staj si

    odpowiedzialni nie tylko za to, jak bardzo ich pociecha angauje si w t

    aktywno, ale nawet za same wyniki maego sportowca.

    Postrzeganie samego siebie w sporcie pozostaje pod cigym wpywem

    rodzicw, gdy dzieci traktuj dorosych, jako rdo informacji zwrotnej o

    swoich umiejtnociach. Rodzic zainteresowany aktywnoci swojej

    pociechy, wspierajcy j, cho niestresujcy, pomagajcy w czerpaniu

    nauki nawet z poraek, wierzcy w jego zdolnoci sprawia, e mody

    sportowiec odczuwa wiksz przyjemno ze swojej aktywnoci, chtnie

    kontynuuje przygod ze sportem i odnosi na tym polu wiksze sukcesy.

    Sport umoliwia wyksztacenie podanych cech fizycznych i

    psychicznych, lecz to wanie doroli mog t okazj zaprzepaci,

    zniechcajc syna lub crk do kontynuowania kariery sportowej.

  • Jeli jednak dziecko postanowi nadal trenowa, pozostaje pod

    nieustannym wpywem rodzicw, rzutujcym na jego postrzeganie

    samego siebie, motywacj oraz na odczucia zwizane z dowiadczeniami

    w sporcie. Badania wykazay, e 80% maych sportowcw ma rodzicw,

    ktrzy s obecni przynajmniej na trzech czwartych ich zawodw, przy czym

    25% rodzicw zjawia si na treningach pociechy minimum 2-3 razy w

    miesicu (McPherson, Davidson 1980 za: Sm). Rodzice maj, oli 2001wic

    okazj, jedni z pierwszych oceni gr dziecka, poinformowa go o jego

    umiejtnociach i postpach. Jeli dodamy, e stanowisko dziecka w

    sprawie wasnych zdolnoci, a take poziomu trudnoci na zawodach

    cile wie si z ocen tyche dokonan przez rodzicw, to zrozumiemy, jak

    bardzo aktywno maego sportowca poddana jest wpywom

    najbliszych.

    Podstawwe pytania

    Zgoda na uprawianie przez pociech sportu moe nie wiele

    konsekwencji. Warto, wic, aby kady z rodzicw przed podjciem decyzji

    zastanowi si nad nastpujcymi kwestiami (za: Smoli 2001).

    1. Czy rodzice s w stanie dzieli si swoim dzieckiem?

    Kady sportowiec wiczy pod okiem swojego trenera, ktrego si sucha i

    ktrego darzy szacunkiem. Dziecko, dotychczas podziwiajce tylko

    rodzicw, teraz w ten sam sposb patrzy na trenera i widzi w nim

    autorytet. Rodzic nie tylko musi si z tym pogodzi, ale take sam obdarzy

    trenera zaufaniem niezbdnym dla osoby, ktrej powierza wasne

    dziecko. Z du ostronoci rodzic powinien podchodzi do podwaania

    kompetencji trenera i susznoci jego decyz