A.Dziak, S.Tayara - Bóle krzyża

Embed Size (px)

Text of A.Dziak, S.Tayara - Bóle krzyża

  • Artur Dziak, Samer Tayara

    Ble krzya

    Krakw 1997

  • Spis treci

    Wstp 5

    Ble krzya - wany problem spoeczny 7

    Anatomia i fizjologia krgosupa ldwiowego 19 Krki midzykrgowe 21

    Biomechanika krgosupa ldwiowego 22

    Biomechaniczne podstawy blw krzya 26

    Uszkodzenia krkw midzykrgowych 32

    Inne przyczyny blw krzya 40

    Profilaktyka i leczenie 46 Zapobieganie postpowi procesu chorobowego 46 Leczenie w zaostrzeniach dolegliwoci blowych 58 Tryb ycia osoby zagroonej blami krzya 61

    Atlas wicze leczniczych 74

    Zakoczenie 95

  • Wstp

    Terminem ..bl krzya" opatruje si dokuczliwe ble dolnego odcinka krgosupa ldwiowego, ktre w momentach zaostrze dosownie obezwadniaj chorego.

    Ble krzya stanowi typowa, chorob przecieniow wspczesnego czowieka. Przyczyn tego stanu rzeczy istnieje wiele. Po pierwsze, krgosup czowieka nie zosta waciwie przygotowany w procesie ewolucji do postawy wyprostnej ciaa i odcinek ldwiowy stanowi jego najsabsze ogniwo. Po drugie, rozwj techniki i maszyn oraz zwizane / tym przeobraenia warunkw ycia na ziemi w kierunku eliminacji (wzgldnie powanego ograniczenia) pracy fizycznej czowieka spowodoway niewiecienie"* mini, w tym mini antygrawitacyjnych ciaa. Cao obrazu dopeniaj: przekarmianie, niewaciwe spdzanie wolnego czasu i odpoczynku (siedzenie przed telewizorem, w pracy czy za kierownic), a take nieznajomo zasad biomechaniki ciaa. Szkodliwe take s okazjonalnie podejmowane prace i wiczenia przekraczajce sprawno i wydolno narzdu ruchu - majsterkowanie w ramach modnego ruchu ..zrb to sam", cieki zdrowia, przypadkowy udzia u zawodach sportowych itp.

    Ble krzya stanowi najczstsz przyczyn zgosze do lekarza i znaczn przyczyn absencji chorobowej w pracy.

    Przyczyn caego nieszczcia jest z reguy choroba krkw midzy krgowych, od ktrych uzaleniona jest zarwno stabi lno krgosupa, swobodny przebieg nerww rdzeniowych w kanale krgowym i w kanaach korzeniowych, wychwytywanie szkodliwie dziaajcych na rdze i mzg mikrowstrzsw, wibracji itp.

  • Wstp fi

    Krki midzykrgowe s najwikszymi nieunaczynionymi strukturami tkankowymi w organizmie, dlatego te czynno wychwytywania i neutralizowania wstrzsw- mog one naleycie wykonywa tylko dziki odywianiu sposobem biernej dyfuzji. Na odywianie krkw midzykrgowych ujemnie wpywaj zarwno przecienia krgosupa, jak i mao ruchliwy tryb ycia, czste naraanie ciaa na dziaanie wibracji; nie obojtne jest te palenie tytoniu (kaszel palacza'").

    Z biegiem lat krki midzykrgowe ulegaj postpujcemu procesowi zwyrodnieniowemu, ktry zaczyna si wczenie, bo ju w latach dwudziestych, by w latach czterdziestych doprowadzi do zmian zapalnych staww midzywyrostkowych, w wyniku przeniesienia podranie i obcie na tylny segment krgosupa, nie przystosowany do dwigania ciaru ciaa.

    Jest rzecz dowiedzion, e w powstawaniu blw krzya du rol odgrywaj czynniki mechaniczne. Co wicej, to wanie czynniki natury mechanicznej powoduj tak powszechne zaostrzenia blw: z tego wzgldu du wag przykada si obecnie do znajomoci i wykorzystania zasad biomechaniki ciaa zarwno w przemyle, w sporcie i rekreacji, jak i w yciu codziennym. Zasady te naley uwzgldnia take w projektowaniu stanowisk pracy.

    M i m o prowadzonej od lat akcji uwiadamiajcej o istocie, rozpoznaniu i leczeniu oraz zapobieganiu blw krzya, w spoeczestwie panuje nadal wiele faszywych pogldw, za istniejce zamieszanie umoliwia lecznictwo irracjonalne oraz praktyki typu szarlatanerii, przynoszce due straty zdrowotne jak i ekonomiczno-spoeczne.

    Trzeba wyranie podkrel i, e duy procent pacjentw z blami krzya, nieprawidowo czy te wrcz szkodliwie leczonych i w kocu trwale okaleczonych, przekonuje si ostatecznie do lecznictwa konwencjonalnego. Jednak z powodu zaawansowania choroby (faza przewlekych blw krzya) nic ma ju mowy o wyleczeniu, a zwielokrotnione koszty leczenia szpitalnego, sanatoryjnego, zwolnie z pracy i rent ponosi w ostatecznoci budet pastwa.

    Ble krzya - wany problem spoeczny

    Zgodnie z opini znawcw zagadnienia 60-80% populacji w krajach wysoko rozwinitych zostanie dotknita blami krzya, za 20-30% cierpie bdzie stale.

    Wikszo badaczy jest zgodna, e zachorowalno na ble krzya cechuje krzywa wzrostowa do okoo 60 roku ycia; po tym czasie dolegliwoci znacznie ustpuj.

    a b c d e f

    Ryc. 1. Tak zwane siedem wiekw czowieka" - zmiany postawy ciaa na przestrzeni ycia, a - noworodek, krgosup skada si z 1 krzywizny, b - niemowl unoszce juz gow, powstaje

    krzywizna szyjna, c - mae dziecko uczce si chodzi, wytwarzaj si wszystkie krzywizny krgosupa, d - wiek modzieczy i wiek dorosy, krzywizny prawidowo wyksztacone,

    e - zaawansowanie i schyek wieku dorosego, szkodliwe pogbianie si krzywizn, - zaawansowana staro i g" pna staro, krgosup zblia si ksztatem do krgosupa

    noworodka - 1 krzywizna, tzw. kifoza krgosupa (wg Scotta, zmodyfik.).

  • Ble krzya - wany problem spoeczny

    Naley wyranie podkreli, e krtkotrway, przemijajcy i o niewielkim nasileniu bl krzya (olbrzymia wikszo przypadkw) bez towarzyszcej rwy kulszowej, a co wicej o wyranym zwizku z epizodem przecienia krgosupa, jest chorob agodn i zazwyczaj samowyleczaln.

    Ryc. 2 a. b. Moliwe (niektre!) przyczyny blw krzya.

    9 BLE KRZYA

    W wikszoci przypadkw ble krzya mijaj same i u okoo 90% pacjentw dochodzi do ustpienia dolegliwoci po upywie 1-2 miesicy. Jeli jednak ble trwaj 6 miesicy, to odsetek wylecze spada ju do okoo 3 8 % .

    Tak wic dopiero bl krzya rzeczywisty, utrzymujcy si 3-4 miesice oznacza chorob powan.

    W latach 1969-1970 w USA ble krzya stanowiy najczstsz przyczyn ograniczenia aktywnoci zawodowej u osb powyej 45 roku ycia. W tym okresie w Wielkiej Brytanii ble tego typu byy przyczyn 3.6% absencji. W Szwecji przyjmuje si, e w skali roku pastwo traci 1% dniwek.

    Przypuszcza si. e w spoeczestwach rozwinitych ble krzya bd dotyczyy blisko 50% robotnikw przemysowych, gwnie w wieku najwikszej wydajnoci (35-55 lat). Wszyscy znawcy zagadnienia s /godni, e nie ma choroby, ktra by w rwnym stopniu zuboaa gospodark narodow co ble krzya.

    W przypadku pracownika korzystajcego z ponad 6-miesicznych zwolnie chorobowych z powodu blw krzya, istnieje tylko 5 0 % szansa j e g o powrotu do pracy. Jeli zwolnienia trwaj ponad rok. szanse te spadaj do zera. Wydatki zwizane z blami krzya przekraczaj koszty leczenia wszystkich razem urazw i chorb przemysowych.

    Osoby dotknite blami krzya czciej korzystaj z porad lekarskich rnych specjalistw, z powodu trapicych je obaw. wzmoonego napicia nerwowego, s tanw zmczenia, depresji, blw koczyn dolnych, gowy czy brzucha, a nawet objaww dusznicy bolesnej. Osoby te maj czsto problemy natury psychologicznej .

    Wielu pacjentw z blami krzya pije alkohol i zaywa stale rnorodne leki. ich za sytuacja socjalna sprzyja rozwodom, konfliktom rodzinnym, konfliktom z otoczeniem, zmniejsza zarobki, upoledza edukacj i obnia poziom wyksztacenia. Naogowe palenie papierosw sprzyja rozwojowi blw krzya z racji szkodliwego dziaania chronicznego kaszlu na cinienie w krkach midzykrgowych. Ponadto obniona zawarto mikroelementw w koci sprzyja mikrouszkodzeniom trzonw krgw.

  • Ble krzya - wany problem spoeczny 10

    Ryc. 4. W tak zwanych zaostrzeniach przewlekych blw krzya przeciwwskazane jest (nawet na krtko!) wstawanie z ka, siadanie itp

    l I BLE KRZYA

    Jest rzecz dowiedzion (chocia tak niewielu to rozumie), e leczenie objawowe - masae, nawietlania lub tzw. manipulacje czy podobne zabiegi krgarskic - tak powszechnie stosowane, bez rzetelnej nowoczesnej diagnostyki lekarskiej, nie lecz a co wicej mog grozi tragedi.

    Najbardziej rozpowszechnion form terapii stanowi tzw. leczenie zachowawcze czyli leczenie nieoperacyjne. z tym. e moe to zabrzmi paradoksalnie, jest ono najbardziej niebezpieczne. Chodzi po prostu o to. e leczenie nieodpowiednie czy wrcz nieodpowiedzialne (metody irracjonalne) powoduje najgorsz dla rokowania sekwencj, ktra moe przytrafi si osobie dotknitej blami krzya, a mianowicie - przejcie choroby w posta przewleka, ktra waciwie jest nie do wyleczenia i musi prowadzi do trwaych blw i ogranicze sprawnoci ciaa.

    Wedug powszechnej opinii znawcw zagadnienia jedynie 1 % (lub nieco mniej) pacjentw wymaga leczenia operacyjnego. Od 70 do 9 0 % chorych zdrowieje sama w przecigu 3-6 miesicy, bez wzgldu (czy mimo) na zastosowane leczenie. Jedynie od 9 do 2 8 % chorych wymaga duszego leczenia zachowawczego.

    Celem leczenia zachowawczego jest. przede wszystkim, zagodzenie dolegliwoci, co pozwoli na maksymalne skrcenie czasu zdrowienia (o ile jest to mol iwe).

    Jest rzecz dowiedzion, e osoby dotknite blami krzya mog prowadzi normalne ycie i by czynne zawodowo. Wiadomo, e u zdecydowanej wikszoci dochodzi w miar upywu czasu do tzw. wyciszenia objaww chorobowych.

    Z kolei przeduajce si leczenie w ku, nadmiar ogranicze i lekw, zbyt rozlege korzystanie z zabiegw leczniczych przynosi wicej szkd ni poytku. Co wicej, istniej dowody na to, e szkodliwa jest nawet przesadna opieka domowa, np. zbyt troskliwej i wspczujcej ony.

    W okresowych zaostrzeniach w przewlekych blach krzya chory w rzeczywistoci wymaga jedynie ki lkudniowego (2-3 dni) leenia w ku. Kady dodatkowy dzie bezczynnoci pogarsza, a nie polepsza

  • Ble krzya - wany problem spoeczny 12

    Ryc. 5. Waciwy (otel (leanka) do odpoczynku dla osoby dotknitej blami krzya.

    Ryc. 6. ko zle. Nierzadko pozbycie si takiego wysuonego lzka czy tapczanu, rwnoznaczne jest z ustpieniem dolegliwoci.

    stan i samopoczucie chorego. Co wicej, chory nie powinien czeka na cakowite ustpienie dolegliwoci, a zacz si porusza i wrci do wykonywania normalnych obowizkw w pracy i domu (naturalnie z maymi wyjtkami).

    Chocia przebieg choroby w przewlekych blach krzya jest waciwie nie do przewidzenia, to zaostrzenia blowe ustpuj same, bez w