27
BGIÁO DC VÀ ĐÀO TẠO VIN HÀN LÂM KHOA HC VÀ CÔNG NGHVIT NAM HC VIN KHOA HC VÀ CÔNG NGHNGUYỄN VĂN GIANG NGHIÊN CU KHU HCÁ LƢU VỰC SÔNG BNG GIANG - KCÙNG THUC ĐỊA PHN VIT NAM TÓM TT LUN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC HÀ NI 2018

BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

  • Upload
    others

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Citation preview

Page 1: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

BỘ GIÁO DỤC

VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC

VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

NGUYỄN VĂN GIANG

NGHIÊN CỨU KHU HỆ CÁ LƢU VỰC SÔNG BẰNG GIANG -

KỲ CÙNG THUỘC ĐỊA PHẬN VIỆT NAM

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC

HÀ NỘI – 2018

Page 2: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học và Công nghệ -

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học 1: PGS.TS. Nguyễn Hữu Dực

Người hướng dẫn khoa học 2: TS. Nguyễn Kiêm Sơn

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp Học

viện, họp tại Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm Khoa

học và Công nghệ Việt Nam vào hồi … giờ ….’, ngày … tháng …

năm 2018

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Học viện Khoa học và Công nghệ

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

Page 3: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của luận án

Hàng năm lưu vực sông Bằng Giang - Kỳ Cùng cung cấp một lượng cá quan

trọng cho nhân dân hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng. Trong những thập niên gần đây

sông Bằng Giang - Kỳ Cùng đang phải chịu sự tác động mạnh mẽ của các hoạt động

kinh tế - xã hội: khai thác khoáng sản, rác thải sinh hoạt, các hoạt động trong công

nghiệp, gia tăng sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật gây ô nhiễm nguồn

nước ảnh hưởng đến đời sống các loài cá và các loài thủy sinh vật khác. Tuy vây, cho

tới nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về khu hệ cá ở đây.

Vì vậy nghiên cứu đầy đủ tài nguyên đa dạng sinh học các loài cá, đánh giá hiện

trạng khai thác và các hoạt động bất lợi lên nguồn lợi cá, góp phần xây dựng những

cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp bảo vệ, sử dụng hợp lý, phát triển bền

vững nguồn lợi cá của hệ thống sông Bằng Giang - Kỳ Cùng là cấp thiết. Xuất phát từ

thực trạng trên, chọn đề tài “Nghiên cứu khu hệ cá lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ

Cùng thuộc địa phận Việt Nam”

2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án

Xác định thành phần loài, mức độ đa dạng thành phần loài cá trong các đơn vị

phân loại của cá ở KVNC.

Đặc điểm phân bố theo địa điểm, nhóm sinh thái của các loài cá thuộc KVNC,

xác định phân bố địa lý khu hệ cá Bằng Giang – Kỳ Cùng.

Điều tra, đánh giá hiện trạng nguồn lợi và nghề cá tại KVNC. Đề xuất một số

biện pháp bảo vệ, khai thác hợp lí nguồn lợi cá khu hệ sông Bằng Giang – Kỳ Cùng,

từ đó xây dựng cơ sở khoa học cho việc sử dụng và phát triển bền vững nguồn lợi cá.

3. Nội dung nghiên cứu chính của luận án

Nghiên cứu đa dạng sinh học thành phần loài cá hệ thông sông Bằng Giang -

Kỳ Cùng.

Phân tích đặc điểm phân bố địa lí, phân bố theo sinh thái thủy vực của các loài

cá ở KVNC.

Đặc điểm, tính chất địa động vật của khu hệ cá Cao Lạng đối với khu hệ cá

nước ngọt Việt Nam.

Đánh giá hiện trạng nguồn lợi, nhu cầu sử dụng, tình hình khai thác của người

dân tại KVNC phục vụ cho công tác quản lý, bảo vệ nguồn lợi cá ở KVNC, đề ra biện

pháp bảo tồn nguồn lợi cá và phát triển nguồn lợi thủy sản thuộc hệ thống sông Bằng

Giang – Kỳ Cùng.

CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN

1.1. Tình hình nghiên cứu cá nƣớc ngọt

1.1.1. Lược sử nghiên cứu khu hệ cá nước ngọt Việt Nam

1.1.2. Lược sử nghiên cứu khu hệ cá lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng

Công trình nghiên cứu đầu tiên ở khu hệ cá Cao Bằng – Lạng Sơn là Vailant

E., (1891, 1904), thu thập và định loại 6 loài và mô tả 4 loài mới ở Lai Châu, ghi

Page 4: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

2

nhận 5 loài cá ở Lạng Sơn. Chevey P. (1930, 1932, 1936, 1937) nghiên cứu thành

phần loài cá nước ngọt ở miền Bắc Việt Nam trong đó có khu hệ cá này.

Năm 1978, trong cuốn sách “Định loại cá nước ngọt các tỉnh phía Bắc Việt

Nam” Mai Đình Yên đã ghi nhận khu hệ cá Cao Bằng - Lạng Sơn có 56 loài thuộc 47

giống 13 họ, 5 bộ.

Công trình “Cá nước ngọt Việt Nam” tập 1 của Nguyễn Văn Hảo và Ngô Sĩ

Vân (2001) và “Cá nước ngọt Việt Nam” tập 2, tập 3 của Nguyễn Văn Hảo (2005), đã

ghi nhận khu hệ cá Cao Bằng – Lạng Sơn có 101 loài cá thuộc 69 giống, nằm trong

18 họ và 5 bộ.

Năm 2005, Nguyễn Kiêm Sơn đã tiến hành điều tra “Khu hệ cá trong các thủy

vực thuộc tỉnh Cao Bằng, Kết quả đã tìm thấy 54 loài cá thuộc thuộc 42 giống, 15 họ

và 5 bộ.

Năm 2005, Ngô Sỹ Vân, Phạm Anh Tuấn công bố khu hệ cá hai tỉnh Cao Bằng

– Lạng Sơn có thành phần loài khá đa dạng phong phú gồm 107 loài thuộc 74 giống

22 họ và 7 bộ, trong đó có nhiều loài cá kinh tế, cá đặc hữu, cá quý hiếm. Nơi đây là

bãi đẻ của nhiều loài cá quý hiếm: cá lăng chấm, cá chiên, cá bỗng. Thành phần loài

chủ yếu là cá sống ở suối, sông, ao hồ, ít có loài có nguồn gốc từ biển.

Ở Trung Quốc đã có những nghiên cứu về thành phần loài cá: động vật chí

Trung Quốc cá Quảng Đông và cá Quảng Tây. Tổng số loài ghi nhận tại tỉnh Quảng

Tây là 290 loài cá, trong đó sông Tây Giang giáp Việt Nam nhận nguồn nước từ sông

Bằng Giang- Kỳ Cùng đã ghi nhận có 125 loài. Những năm gần đây khu hệ cá giáp

Việt Nam đã ghi nhận các loài cá mới cho khoa học: cá Chát mala (Acrossocheilus

malacopterus), cá Anh (Rectoris longibarbus) và đã ghi nhận có phân bố tại Việt

Nam.

Thien Quang Huynh and I-Shiung Chen (2013), công bố loài cá Cháo mới

Opsariichthys duchuunguyeni từ sông Bằng Giang - Kỳ Cùng thuộc hai tỉnh Cao

Bằng – Lạng Sơn, Đông Bắc Việt Nam.

Nguyễn Văn Hảo, Vũ Thị Hồng Nguyên, Nguyễn Thị Diệu Phương (2015), mô

tả ba loài cá mới thuộc giống Silurus Linnaeus, 1758, (Siluridae, Siluriformes) được

phát hiện ở các tỉnh phía bắc Việt Nam: Silurus caobangensis; Silurus langsonensis

và Silurus dakrongensis, trong ba loài cá mới được nghiên cứu có 2 loài được thu

mẫu tại khu hệ cá Bằng Giang - Kỳ Cùng.

Như vậy, đã có 7 công trình nghiên cứu về khu hệ cá lưu vực sông Bằng Giang

- Kỳ Cùng. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra khu hệ cá lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ

Cùng, ghi nhận có 172 loài thuộc 93 giống, 23 họ và 7 bộ.

1.2. Khái quát về đặc điểm tự nhiên và xã hội khu vực nghiên cứu

1.2.1. Đặc điểm tự nhiên KVNC

1.2.1.1. Vị trí địa lý

Hệ thống sông Bằng Giang – Kỳ Cùng nằm về phía Đông Bắc của Việt Nam

thuộc hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn. Diện tích toàn vùng là 11.220 km2.

Page 5: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

3

1.2.1.2. Đặc điểm về hình thái và địa hình

Hệ thống sông Bằng Giang – Kỳ Cùng nằm trong vùng trũng xuống so với khu

vực xung quanh, thường gọi là máng trũng Cao – Lạng. Bao quanh về phía Tây Bắc,

Tây và Tây Nam là những dãy núi cao nhất khu Đông Bắc mà đỉnh cao nhất là Pia

Oắc 1930 m. Phía Đông Nam là vùng núi thấp với đỉnh cao nhất là đỉnh Mẫu Sơn

1541 m, Bà Xá 1166 m. Phía Cực Bắc, các đỉnh cao nhất đều đạt từ 900 đến trên

1000 m.

Về mặt hình thái lưu vực, sông Bằng có độ cao và độ dốc lưu vực lớn hơn sông

Kỳ Cùng. Dòng chính sông Bằng cũng thẳng hơn sông Kỳ Cùng, độ rộng bình quân

lưu vực nhỏ hơn sông Kỳ Cùng. Tuy vậy, tính chất máng trũng của địa hình vẫn thể

hiện rõ rệt

1.2.1.3. Đặc điểm khí hậu

Vị trí lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng tương đối khuất đối với gió mùa hạ

và trực tiếp đón gió mùa đông lạnh nên khô và ít mưa, lượng mưa tăng dần từ Đông

Nam lên Tây Bắc. Cũng do vị trí lưu vực khuất, lùi sâu trong lục địa mà lượng mưa

do bão gây ra thuộc loại thấp; tại Lạng Sơn 246mm/năm và Cao Bằng là

140mm/năm. Do ảnh hưởng mạnh mẽ của gió mùa đông và sự che khuất đối với ảnh

hưởng của biển, là nguyên nhân giảm lượng mưa trong vùng, mùa mưa ngắn nhất

miền Bắc.

1.2.1.4. Chế độ thủy văn

Lƣu vực sông Bằng Giang: Mật độ sông suối của tỉnh Cao Bằng thuộc loại

trung bình (0,5 – 1,0km/km2). Mùa lũ từ tháng 6 đến tháng 9 hàng năm, đỉnh lũ cao

nhất vào tháng 8, lượng nước trong mùa lũ chiếm từ 70 -80%. Ngược lại, mùa khô

kéo dài tám tháng, lượng nước trong mùa chiếm 20 – 30%.

Lƣu vực sông Kỳ Cùng: Mật độ sông suối của tỉnh Lạng Sơn khá phát triển,

mật độ sông suối thuộc loại trên trung bình (từ 0,6 – 1,2 km/km2) so với mật độ trung

bình của cả nước (0,6 km/km2). Chia làm hai mùa: Mùa lũ tập trung vào các tháng 6

đến tháng 9 hàng năm, lượng nước trong mùa này chiếm 66 – 80% tổng lượng nước

trong năm. Mùa cạn kéo dài tám tháng, song lượng nước chiếm 20 – 34% dòng chảy

của năm.

1.2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội

Cao Bằng: Có diện tích đất tự nhiên 6.700,26km2. Dân số ở Cao Bằng có

522,4 nghìn người, với mật độ dân số là 79,08 người/ km2, kinh tế của Cao Bằng còn

chậm phát triển. Trên địa bàn tỉnh có 28 dân tộc, đông nhất là dân tộc Tày chiếm

42,54%; dân tộc Nùng chiếm 32,86%; dân tộc Dao chiếm 9,63%; dân tộc Mông

chiếm 8,45%; dân tộc Kinh chiếm 4,68%; dân tộc Sán Chay chiếm 1,23%; dân tộc Lô

Lô chiếm 0,39%; dân tộc Hoa chiếm 0,033%; dân tộc Ngái chiếm 0,013%; các dân

tộc khác chiếm 0,18%. Cơ cấu kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, trong khi đó diện tích

Page 6: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

4

đất canh tác có hạn, phần lớn cây trồng là lương thực, sản xuất mang tính chất độc

canh.

Lạng Sơn: Là một tỉnh nghèo, diện tích đất tự nhiên 8.310,09 km2, năm 2016

dân số ở Lạng Sơn có 767,7 nghìn người, mật độ dân số là 92,5 người/ km2, dân tộc

ít người chiếm số đông (84,74 % tổng số dân của tỉnh). Là nơi chung sống của nhiều

dân tộc anh em, trong đó người Nùng chiếm 43,9%, người Tày 35,3%, người Kinh

chiếm 15,3%, tập trung phần lớn ở các thị xã, thị trấn; người Dao chiếm 3,5 %, dân

tộc Hoa, Sán Chay, Mông và các dân tộc khác chiếm khoảng 1,4 %.

CHƢƠNG 2. ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, TƢ LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Đề tài được tiến hành trên lưu vực sông Bằng Giang - Kỳ Cùng. Thời gian

nghiên cứu thực địa từ tháng 03 năm 2012 đến tháng 12 năm 2016. Trên khu vực 17

huyện thuộc 40 xã, tổng số ngày thực địa 188 ngày. Phân tích mẫu vật được tiến hành

tại Phòng thí nghiệm Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I, Bắc Ninh; Phòng thí

nghiệm, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam. Mẫu vật được lưu giữ tại Bảo tàng Thiên

nhiên Việt Nam.

2.2. Tƣ liệu nghiên cứu

Tư liệu để viết luận án gồm: toàn bộ mẫu vật cá chúng tôi thu thập được tiến

hành phân tích, định loại trong thời gian thực hiện đề tài là 1270 mẫu, nhật ký thực

địa ghi chép các dẫn liệu điều tra phỏng vấn người dân, ảnh chụp và các tài liệu khoa

học có liên quan.

2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu

2.3.1. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa

- Phƣơng pháp nghiên cứu ngoài thực địa

Phương pháp lựa chọn điểm nghiên cứu

Điểm thu mẫu đã bao trùm toàn bộ lưu vực nghiên cứu, từ các con suối nhỏ

đến các dòng sông chính, các phụ lưu, các ngã ba sông, các ao , hồ, đầm ruộng.

Điểm thu mẫu đã đại diện cho từng khu vực, lưu vực, đặc trưng cho từng thủy

vực, sinh cảnh sống cuả cá: vùng núi, đồng bằng, vùng có nước chảy nhanh, mạnh;

nước chảy chậm, nước tĩnh, nơi có thực vật che phủ, nơi thoáng đãng, vùng núi đá

vôi, vùng núi đất.

Thu thập mẫu cá

Tại mỗi địa điểm, chúng tôi đều tiến hành điều tra số loài có thể bắt gặp. Xử lý

mẫu: Định hình tạm thời để chụp ảnh, sau đó chuyển sang định hình có định trong

formalin với nồng độ từ 8 – 10%, kèm theo phiếu ghi tên phổ thông, tên địa phương,

thời gian và địa điểm thu mẫu, tên người thu mẫu.

Page 7: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

5

Phỏng vấn người dân

Điều tra người dân có tham gia đánh bắt cá thường xuyên và không thường

xuyên trong khu vực nghiên cứu. Quan sát, chụp ảnh cảnh quan, ghi chép các hiện

tượng, sự việc liên quan đến nội dung nghiên cứu trong quá trình thực địa.

Phương pháp nghiên cứu sinh thái phân bố cá ở KVNC: Theo Đặng Ngọc Thanh

(2007)

2.3.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

Phương pháp phân loại cá:

Phân tích đặc điểm hình thái theo Pravdin I.F (1961).

Phương pháp phân loại cá theo nguyên tắc phân loại động vật của Mayr. E

(1969) và nguyên tắc phân loại và danh pháp động vật của Nguyễn Ngọc Châu

(2007). Về hệ thống phân loại học, chúng tôi theo Eschmeyer. W. N. (1998); Xác

định tên loài theo Froese R. & Pauly D. (www.fishbase.org, version 06/2017).

Các tài liệu chính dùng trong định loại: Mai Đình Yên (1978, 1979, 1992;

Nguyễn Văn Hảo (2001, 2005); Kottelat (2001a, 2001b); Rainboth (1996); Chen

Yong Gui và Lu Zhao Fa (2005); Yue P. Q. (2000); Zhang Chun Guang (2005).

Phương pháp xác định mức độ gần gũi giữa các khu hệ cá

Sử dụng công thức tính của Sorencen (1948),

Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm Excel, Pass 3.0 và Access

Phương pháp xác định các yếu tố địa lý động vật: Theo Mai Đình Yên (1973) và

Nguyễn Hữu Dực (1995)

CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

3.1. Thành phần loài và cấu trúc khu hệ cá lƣu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng

3.1.1. Danh lục thành phần loài cá lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng

Qua phân tích, định loại 1270 mẫu cá đã được thu thập qua các đợt điều tra

thực địa tại khu vực nghiên cứu, trong thời gian từ 2012 đến 2017, đã xác định được

124 loài cá thuộc 71 giống, 18 họ và 5 bộ.

Tổng hợp danh lục loài của các tác giả trước đây tại khu vực nghiên cứu, tra

cứu đối chiếu, hiệu chỉnh từng tên chính danh, tên đồng vật các taxon theo Froese và

D. Pauly (www.fishbase.org, version 06/2017), sắp xếp hệ thống phân loại theo

Eschmeyer W. N. (1998). Kết quả đã xác định được ở KVNC có 202 loài thuộc 99

giống, 24 họ và 8 bộ (Bảng 3. 1).

Page 8: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

6

Bảng 3. 1. Danh lục thành phần loài cá sông Bằng Giang – Kỳ Cùng

(Sắp xếp theo hệ thống Eschmeyer, 1998)

TT Tên khoa học Tên Việt Nam Số

mẫu

Số loài đƣợc biết Loài ghi nhận Loài bảo tồn

Việt N

am

Miền

Bắc

KV

NC

VN

BN

N

IUC

N

I Cypriniformes Bộ cá Chép

(1) Cyprinidae Họ cá Chép

1 Opsariichthys bidens Günther, 1873 Cá Cháo thường 35 + + + + + LC

2 Opsariichthys duchuunguyeni Huynh & Chen, 2014 Ꚛ Cá Cháo đông bắc 30 + NE

3 Opsariichthys sp. Cá Cháo 20 + + NE

4 Opsarius pulchellus (Smith, 1931) Cá Xảm - + LC

5 Nicholsicypris normalis (Nichols & Pope, 1927) Cá Dầm suối thường 12 + + NE

6 Zacco platypus (Temminck & Schlegel, 1844) Cá Chàm - + NE

7 Rasbora steineri (Nichols & Pope, 1927) Cá Mại sọc - + + + + LC

8 Rasbora aurotaenia Tirant, 1885 Cá Lòng tong đuôi vàng - + LC

9 Rasbora trilineata Steindachner, 1866 Cá Lòng tong sọc - + LC

10 Pseudorasbora sp. Cá Lòng tong 5 + + NE

11 Mylopharyngodon piceus (Richardson, 1846) Cá Trắm đen 1 + + DD

12 Ctenopharyngodon idella (Valenciennes, 1844) * ⸫ Cá Trắm cỏ 1 + + + NE

13 Ochetobius elongatus (Kner, 1867) Cá Chày tràng - + LC

14 Luciobrama macrocephalus (Lacepede, 1803) Cá Rồng măng - + + DD

15 Squaliobarbus curriculus (Richardson, 1846) Cá Chày mắt đỏ 5 + + + + DD

16 Elopichthys bambusa (Richardson, 1844) Cá Măng - + + + VU VU DD

17 Pseudolaubuca sinensis Bleeker, 1864 Cá Thiên hồ sông - + + LC

18 Hemiculter leucisculus (Basilewsky, 1855) * Cá Mương xanh 30 + + + + + LC

19 Toxabramis houdemeri Pellegrin, 1932 Cá Dầu hồ cao 17 + + + LC

20 Pseudohemiculter dispar (Peters, 1881) Cá Dầu sông mỏng 14 + + + + VU

5 1 2 3 4

Page 9: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

7

21 Pseudohemiculter pacboensis Nguyen, 2001 Ꚛ Cá Dầu sông pác pó 8 + + NE

22 Pseudohemiculter hainanensis (Boulenger, 1900) Cá Dầu sông dày 12 + + LC

23 Hainania serrata Koller, 1927 Cá Mương gai 18 + + + DD

24 Megalobrama mantschuricus (Basilewsky, 1855) Cá Vền - + NE

25 Sinibrama macrops Gunther, 1868 Cá Nhác 1 - + + LC

26 Sinibrama affinis (Vaillant, 1892) Θ Cá Nhác 2 7 + + LC

27 Sinibrama melrosei (Nichols & Pope, 1927) Cá Nhác 3 - + DD

28 Ancherythroculter lini Luo, 1994 Cá Ngão mắt to 6 + + NE

29 Ancherythroculter daovantieni Banarescu, 1967 Θ Cá Ngão mắt to đào - + DD

30 Culter recurvirostris Sauvage, 1884 Cá Ngão gù - + + + DD

31 Chanodichthys erythropterus (Basilewsky, 1855) Cá Thiểu - + LC

32 Chanodichthys mongolicus (Basilewsky, 1855) Cá Ngão lạng sơn - + + LC

33 Rasborinus lineatus (Pellegrin, 1907) Cá Mại bầu - + + + LC

34 Xenocypris davidi Bleeker, 1871 Cá Mần 15 + + NE

35 Xenocypris microlepis Bleeker, 1871 Cá Mần giả - + LC

36 Hypophthalmichthys harmandi Sauvage, 1884 Cá Mè trắng việt nam 1 + + DD

37 Hypophthalmichthys molitrix(Valenciennes, 1844) *

⸫ Cá mè trắng trung quốc 1

+ +

+ NT

38 Hypophthalmichthys nobilis (Richardson, 1845) * ⸫ Cá Mè hoa 1 + + + + DD

39 Hemibarbus macracanthus Lu, Luo & Chen, 1977 * Cá Đục chấm - + + DD

40 Hemibarbus medius Yue, 1995 * Cá Đục ngộ 30 + + + + NE

41 Hemibarbus umbrifer (Lin, 1931) Cá Đục ó lạng sơn 35 + + + LC

42 Sarcocheilichthys parvus Nichols, 1930 Cá Nhọ chảo - + LC

43 Sarcocheilichthys kiangsiensis Nichols, 1930 Cá Nhọ chảo Kiang 7 + + NE

44 Sarcocheilichthys nigripinnis (Günther, 1873) Cá Nhọ chảo vây đen 5 + + + + NE

45 Sarcocheilichthys caobangensis Ngu. & Ngo, 2001 Ꚛ Cá Nhọ chảo cao bằng 4 + + NE

46 Squalidus atromaculatus (Nichols & Pope, 1927) * Cá Đục trắng dài 15 + + + + LC

47 Squalidus chankaensis Dybowski, 1872 Cá Đục trắng dày 30 + + NE

48 Squalidus argentatus (Sau. & Dab., 1874) * Cá Đục trắng mỏng 23 + + DD

Page 10: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

8

49 Abbottina binhi Nguyen, 2001 Θ Cá Đục đanh hoa 5 + + DD

50 Abbottina sp. Cá Đục đanh 4 + + DD

51 Microphysogobio labeoides (Nichols & Pope, 1927) * Cán Đục đanh chấm râu 8 + + + DD

52 Microphysogobio kachekensis (Oshima, 1926) Cá Đục đanh chấm hải nam 12 + + + + + LC

53 Microphysogobio vietnamica Mai, 1978 Θ Cá Đục đanh chấm mõm dài - + + DD

54 Microphysogobio yunnanensis (Yao -Yang, 1977) Cá Đục đanh chấm mõm ngắn - + + DD

55 Pseudogobio guilinensis Yao & Yang, 1977 Cá Đục đanh chấm đại - + DD

56 Pseudogobio banggiangensis Nguyen, 2001 Ꚛ Cá Đục đanh sọc 15 + + NE

57 Saurogobio immaculatus Koller, 1927 Cá Đục đanh - + + DD

58 Saurogobio dabryi Bleeker, 1871 Cá Đục đanh đốm 20 + + NE

59 Gobiobotia kolleri Banarescu & Nalbant, 1966 Cá Đục râu 5 + + + + DD

60 Gobiobotia meridionalis Chen & Cao, 1977 Cá Đục râu meri 8 + + DD

61 Acheilognathus imfasciodorsalis Nguyen, 2001 Θ Cá Thè be vây chấm - + NE

62 Acheilognathus fasciodorsalis Nguyen, 2001 Θ Cá Thè be vây sọc 4 + + NE

63 Acheilognathus tonkinensis (Vaillant, 1892) Cá Thè be thường 15 + + + + + DD

64 Acheilognathus macropterus (Bleeker) Cá Thè be vây dài - + DD

65 Acheilognathus lamensis Nguyen, 1983 Θ Cá Thè be sông lam - + DD

66 Acheilognathus meridianus Wu, 1939 Cá Thè be nhánh - + DD

67 Rhodeus ocellatus (Kner, 1867) Cá Bướm chấm - + + + DD

68 Rhodeus spinalis Oshima, 1926 Cá Bướm gai 17 + + + LC

69 Rhodeus elongatus (Mai, 1978) Θ Cá Bướm dài - + + DD

70 Parator zonatus (Lin, 1935) Cá Cày chấm - + + NE

71 Folifer brevifilis (Peters, 1881) Cá Ngựa bắc 5 + + VU VU DD

72 Paraspinibarbus macracanthus(Pel. & Chev., 1936) Cá Cầy bắc - + DD

73 Spinibarbus babeensisNguyen, 2001 Θ Cá Chày đất ba bể 2 + + DD

74 Spinibarbus caldwelli (Nichols, 1925) Cá Chày đất vây lưng đen 2 + + VU DD

75 Spinibarbus hollandi Oshima, 1919 Cá Chày đất 10 + + + + + DD

76 Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) * Cá Bỗng 20 + + + + + LC

Page 11: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

9

77 Spinibarbus sp. Cá Bỗng cao bằng 5 + + DD

78 Barbodes semifasciolatus (Günther, 1868) Cá Đong đong 5 + + + + + LC

79 Neolissocheilus benasi (Pellegrin & Chevey, 1936) Cá Rai - + DD

80 Acrossocheilus iridescens (Nichols & Pope, 1927) * Cá Chát hoa 30 + + + + + DD

81 Acrossocheilus krempfi (Pellegrin & Chevey, 1936) Cá Chát trắng - + + + + DD

82 Acrossocheilus elongatus (Pel. & Chev., 1934) Cá Hân - + + DD

83 Acrossocheilus macroquadatus (Mai, 1978) Θ Cá Chát vảy to - + DD

84 Acrossocheilus malacopterus Zhang, 2005 Cá Chát ma la 35 + + + + DD

85 Acrossocheilus clivosius (Lin, 1935) Cá Chát vạch 10 + + DD

86 Acrossocheilus sp. Cá Chát 7 + + DD

87 Onychostoma ovale Pellegrin & Chevey, 1936 Cá Biên 5 + + DD

88 Onychostoma gerlachi (Peters, 1881) * Cá Sỉnh 14 + + + NT

89 Onychostoma simum (Sau. & Dab., 1874) Cá Sỉnh gai si mum - + + DD

90 Onychostoma laticeps Günther, 1896 * Cá Sỉnh gai 15 + + VU NE

91 Onychostoma leptura (Boulenger, 1900) * Cá Phao 5 + + DD

92 Luciocyprinus langsoni Vaillant, 1904 Cá Măng giả - + + CR VU

93 Rectoris posehensis Lin, 1935 Cá Anh 5 + + + NE

94 Rectoris mutabilis (Lin, 1933) Cá Vũ 3 + + + + NE

95 Rectoris longibarbus Zhu, Zhang & Lan, 2012 Cá Anh râu dài 5 + + + + NE

96 Ptychidio jordani Myers, 1930 Cá Miệng cuộn 2 + + + + CR

97 Ptychidio sp. Cá Miệng cuộn 2 + + DD

98 Vietnamia remtua Nguyen, Ngo & Nguyen, 2016 Ꚛ Cá Rèm tua 7 + + DD

99 Vietnamia sp. Cá Rèm tua nhiều sọc 2 + + DD

100 Semilabeo notabilis Peters, 1881 * Cá Anh vũ 23 + + VU VU DD

101 Semilabeo obscurus Lin, 1981 Cá Bột 30 + + LC

102 Bangana tonkinensis (Pellegrin & Chevey, 1934) Cá Hỏa - + VU

103 Labeo pierrei (Sauvage, 1880) Cá Trôi 1 + + VU

104 Labeo rohita (Hamilton, 1822) * ⸫ Cá Trôi rô hu 1 + + + + LC

Page 12: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

10

105 Cirrhinus molitorella (Valenciennes, 1844) Cá Trôi mo li 1 + + + + NT

106 Cirrhinus mrigala (Hamilton, 1822) * ⸫ Cá Trôi mrigan 1 + + + + LC

107 Metzia formosae (Oshima, 1920) Cá Tép dầu 27 + + LC

108 Osteochilus salsburyi Nichols & Pope, 1927 * Cá Dầm đất 35 + + + + LC

109 Garra orientalis Nichols, 1925 Cá Bậu 18 + + + + LC

110 Garra pingi Tchang, 1929 Cá Đo - + + DD

111 Garra caudofasciata (Pellegrin vµ Chevey, 1936) Cá Lun sọc - + LC

112 Discogobio microstomus (Mai, 1978) Θ Cá Khứu 16 + + LC

113 Discogobio tetrabarbatus Lin, 1931 Cá Bám sừng - + LC

114 Discogobio caobangi Nguyen, 2001 Ꚛ Cá Bám sừng cao bằng 4 + + NE

115 Discogobio pacboensis Nguyen, 2001 Ꚛ Cá Bám sừng pác pó - + NE

116 Carassius auratus (Linnaeus, 1758) * Cá Diếc mắt đỏ 19 + + + + + LC

117 Carassioides cantonensis (Heincke, 1892) Cá Nhưng - + + + LC

118 Procypris mera Lin, 1933 Cá Chép gốc - + + EW DD

119 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 * Cá Chép 5 + + + VU

120 Cyprinus hyperdorsalis Nguyen, 1991 Θ Cá Lợ thân cao - + DD

121 Cyprinus exophthalmus Mai, 1978 Θ Cá Lợn con - + + DD

122 Cyprinus rubrofuscus Lacepede, 1803 Cá Chép - + LC

(2) Cobitidae Họ cá Chạch

123 Leptobotia elongata (Bleeker, 1870) Cá Chạch cát đóm 5 + + + VU

124 Cobitis taenia Linnaeus, 1758 Cá Chạch hoa đốm tròn - + LC

125 Cobitis sinensis Sauvage & Dabry, 1874 Cá Chạch hoa trung quốc 30 + + + LC

126 Sinibotia pulchra (Wu, 1939) Cá Chạch mình sọc 3 + + DD

127 Misgurnus tonkinensis Rendahl, 1937 Θ Cá Chạch bùn núi 3 + + NE

128 Misgurnus anguillicaudatus Cantor, 1842 * Cá Chạch bùn 10 + + LC

(3) Balitoridae Họ cá Chạch vây bằng

129 Vanmanenia caobangensis Nguyen, 2005 Θ Cá Vây bằng cao bằng - + DD

130 Vanmanenia ventrosquamata (Mai, 1978) Θ Cá Vây bằng bụng vảy 4 + + DD

Page 13: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

11

131 Balitora lancangjiangensis (Zheng,1980) Cá Vây bằng vảy lan cang - + + LC

132 Balitora kwangsiensis (Fang, 1930) Cá Vây bằng vảy quảng tây - + + LC

133 Balitora brucei Gray, 1830 Cá Chạch vây bằng vảy - + NT

134 Sinogastromyzon rugocauda Mai, 1978 Cá Bám đá 3 + + DD

135 Sinogastromyzon cf puliensis Liang, 1974 Cá Bám đá cao bằng 5 + + VU

136 Beaufortia leveretti (Nichols & Pope, 1927) Cá Bám đá có khuyết - + DD

(4) Nemacheilidae Họ cá Chạch cật

137 Schistura fasciolata (Nichols & Pope, 1927) Cá Chạch đá sọc 8 + + + + + DD

138 Schistura caudofurca (Mai, 1978) Cá Chạch suối đuôi đỏ 5 + + LC

139 Schistura incerta (Nichols, 1931) Cá Chạch suối in cer - + DD

140 Schistura chapaensis (Rendahl, 1944) Cá Chạch suối Sapa - + DD

141 Schistura sp1. Cá Chạch suối 1 8 + + DD

142 Schistura sp2. Cá Chạch suối 2 5 + + DD

143 Traccatichthys taeniatus (Pel. & Che., 1936) Cá Chạch suối - + LC

144 Traccatichthys pulcher (Nichols & Pope, 1927) Cá Chạch cật 25 + + + + LC

II Characiformes Bộ cá Hồng nhung

(5) Characidae Họ cá Hồng nhung

145 Piaractus brachypomus (Cuvier, 1818) * ⸫ Cá Chim trắng 1 + + NE

III Siluriformes Bộ cá Nheo

(6) Bagridae Họ cá Lăng

146 Pelteobagrus intermedius Nichols & Pope, 1927 Cá Bò trung gian - + LC

147 Pelteobagrus vachelii (Richardson, 1846) Cá Mần - + + + DD

148 Tachysurus fulvidraco (Richardson, 1846) Cá Bò 5 + + + LC

149 Tachysurus virgatus (Oshima, 1926) Cá Mịt - + DD

150 Pseudobagrus crassilabris (Günther, 1864) Cá Bò vàng lạng sơn 10 + + NE

151 Hemibagrus pluriradiatus (Vaillant, 1892) * Cá Lường 3 + + + LC

152 Hemibagrus guttatus (Lacepède, 1803) * Cá Lăng chấm 9 + + + VU VU DD

153 Hemibagrus dongbacensis Nguyen, 2005 Θ Cá Lăng đen chấm - + DD

Page 14: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

12

154 Hemibagrus vietnamicus Mai, 1978 Θ Cá Huốt 3 + + EN EN DD

155 Hemibagrus hongus Mai, 1978 Cá Lăng - + DD

(7) Cranoglanididae Họ cá Ngạnh

156 Cranoglanis bouderius (Richardson, 1846) Cá Ngạnh thon 7 + + VU

157 Cranoglanis henrici (Vaillant, 1893) Cá Ngạnh thường 5 + + LC

158 Cranoglanis caolangensis Nguyen, 2005 Θ Cá Ngạnh cao - + NE

(8) Siluridae Họ cá Nheo

159 Silurus asotus Linnaeus, 1758 * Cá Nheo 20 + + + + + LC

160 Silurus meridionalis Chen, 1977 * Cá Nheo lạng sơn 32 + + LC

161 Silurus langsonensis Nguyen, Vu & Nguyen, 2015 Θ Cá Nheo lạng sơn 4 + + DD

162 Silurus caobangensis Nguyen, Vu & Nguyen, 2015 Θ Cá Nheo vàng 5 + + DD

163 Pterocryptis cochinchinensis (Valenciennes, 1840) * Cá Thèo 7 + + LC

(9) Sisoridae Họ cá Chiên

164 Bagarius rutilus Ng & Kottelat, 2000 Cá Chiên 1 + + + + VU VU DD

165 Glyptothorax honghensis Li, 1984 Cá Chiên suối sông hồng 5 + + + DD

166 Glyptothorax hainanensis (Nichols & Pope, 1927) Cá Chiên suối hải nam 3 + + NE

167 Glyptothorax interspinalus (Mai, 1978) Cá Chiên suối - + NT

(10) Clariidae Họ cá Trê

168 Clarias fuscus (Lacepede, 1803) Cá Trê 10 + + + + + LC

169 Clarias gariepinus (Burchell, 1822) * ⸫ Cá Trê phi 1 + + + LC

170 Clarias sp. Cá Trê 9 + + DD

IV Osmeriformes Bộ cá Ốt me

(11) Salangidae Họ cá Ngần

171 Salanx chinensis (Osbeck, 1765) Cá Ngần trắng - + DD

172 Salanx ariakensis Kishinouye, 1902 Cá Ngần đầu nhọn - + NE

V Cyprinodontiformes Bộ cá Bạc đầu

(12) Aplocheilidae Họ cá Bạc đầu

173 Aplocheilus panchax (Hamilton, 1822) Cá Bạc đầu - + + LC

Page 15: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

13

(13) Poeciliidae Họ cá Ăn muỗi

174 Gambusia affinis (Gaird & Birard, 1853) ⸫ Cá Ăn muỗi - + + + LC

175 Poecilia reticulata Peters, 1860 ⸫ Cá Bảy màu - + + NE

VI Beloniformes Bộ cá Nhái

(14) Adrianichthyidae Họ cá Sóc

176 Oryzias latipes (Temm. & Schl., 1846) Cá Sóc - + NE

177 Oryzias sinensis Chen, Uwa & Chu, 1989 Cá Sóc trung hoa - + LC

VII Synbranchiformes Bộ cá Mang liền

(15) Synbranchidae Họ Lƣơn thƣờng

178 Monopterus albus (Zuiew, 1793) * Lươn thường 5 + + + + + LC

(16) Mastacembelidae Họ cá Chạch sông

179 Mastacembelus armatus (Lacepède, 1800) * Cá Chạch sông 19 + + + + + LC

180 Mastacembelus aculeatus Basilewsky, 1855 Cá Chạch gai - + NE

181 Sinobdella sinensis (Bleeker, 1870) Cá Chạch gai trung hoa - + + + LC

VIII Perciformes Bộ cá Vƣợc

(17) Percichthyidae Họ cá Rô mo

182 Siniperca kwangsiensis Fang & Chong, 1932 Cá Rô mo dài - + DD

183 Siniperca scherzeri Steidanchner, 1892 Cá Rô mo ser chê 17 + + + + DD

184 Siniperca chuatsi(Basilewsky, 1855) Cá Rô mo - + NE

185 Siniperca vietnamensis Mai, 1978 Cá Rô mo cao - + + DD

186 Coreoperca whiteheadi Boulenger, 1900 * Cá Rô mo đầu trắng 32 + + + + LC

(18) Cichlidae Họ cá Rô phi

187 Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) * ⸫ Cá Rô phi vằn 5 + + + NE

188 Oreochromis mossambicus (Peters, 1852) * ⸫ Cá Rô phi đen 5 + + NT

(19) Eleotridae Họ cá Bống đen

189 Eleotris fusca (Forster, 1801) Cá Bống đen tối - + LC

(20) Odontobutidae Họ cá Bống đen ống tròn

190 Sineleotris chalmersi (Nichols & Pope, 1927) Cá Bống suối đầu ngắn 5 + + LC

Page 16: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

14

191 Sineleotris namxamensis Chen & Kottelat, 2004 Cá Bống nhỏ 3 + + DD

192 Neodontobutis tonkinensis (Mai, 1978) Cá Bống suối bắc bộ 3 + + DD

(21) Gobiidae Họ cá Bống trắng

193 Glossogobius giuris (Hamilton, 1822) Cá Bống cát tối 8 + + LC

194 Rhinogobius giurinus (Rutter, 1897) Cá Bống đá 3 + + + + + LC

195 Rhinogobius leavelli (Herre, 1935) Cá Bống than 6 + + + LC

196 Rhinogobius brunneus (Tem. & Sch., 1845) Cá Bống khe 4 + + + DD

(22) Anabantidae Họ cá Rô đồng

197 Anabas testudineus (Bloch, 1792) Cá Rô đồng 5 + + + + DD

(23) Osphronemidae Họ cá Sặc

198 Macropodus opercularis(Linnaeus, 1758) Cá Đuôi cờ thường 3 + + + + + LC

(24) Channidae Họ cá Quả

199 Channa orientalisBloch & Schneider, 1801 Cá Chành dục - + NE

200 Channa maculata (Lacepède, 1801) * Cá Chuối 5 + + EN EN LC

201 Channa gachua (Hamilton, 1822) Cá Chuối suối 6 + + LC

202 Channa striata (Bloch, 1793) Cá Lóc 4 + + + + LC

Tổng cộng 127

0

56

10

1

10

7

54

12

4

3

3

32

9

9

20

2

Ghi chú:

1 – Mai Đình Yên (1978); 2 – Nguyễn Văn Hảo (2001, 2005); 3 – Ngô Sỹ Vân (2005a); 4 – Nguyễn Kiêm Sơn (2005b); 5 – Tác giả

(2017); (*) - Loài có giá trị kinh tế; (⸫) - Loài nhập nội và nuôi; (Θ) – Loài đặc hữu cho miền Bắc; (Ꚛ) – Loài đặc hữu cho KVNC; (-)

– Loài ghi nhận trước đây tại KVNC không thu được mẫu; SĐVN – Sách Đỏ Việt Nam; IUCN – Danh Lục đỏ IUCN; BNN-loài có

tên trong danh mục các loài thuỷ sinh quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng ở Việt Nam cần được bảo vệ, phục hồi và phát triển của Bộ

NN&PTNT.

(NE – Không đánh giá; LC – ít quan tâm; DD – thiếu dẫn liệu; NT – gần bị đe dọa; VU – sẽ nguy cấp; EN – nguy cấp; CR – rất nguy

cấp; EW – tuyệt chủng ngoài thiên nhiên).

Page 17: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

15

3.1.2. Nhận xét về danh pháp và vị trí phân loại

Để có được danh sách loài trên đã hiệu chỉnh tên đơn vị phân loại, tên tác giả

hoặc vị trí phân loại của 53 loài 16 giống.

3.1.3. Tính chất đa dạng thành phần loài của khu hệ

Lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng thể hiện độ đa dạng thành phần loài cả

về bậc bộ, bậc họ, bậc giống và bậc loài được trình bày ở Bảng 3. 2.

Bảng 3. 2. Số lƣợng và tỷ lệ % các họ, các giống, các loài có trong các bộ

TT Bộ Tên Việt Nam Họ Giống Loài

SL % SL % SL %

1 Beloniformes Bộ cá Kìm 1 4,17 1 1,01 2 0,99

2 Characiformes Bộ cá Hồng nhung 1 4,17 1 1,01 1 0,50

3 Cypriniformes Bộ cá Chép 4 16,67 69 69,70 144 71,29

4 Cyprinodontiformes Bộ cá Sóc 2 8,33 3 3,03 3 1,49

5 Osmeriformes Bộ cá Ngần 1 4,17 1 1,01 2 0,99

6 Perciformes Bộ cá Vược 8 33,33 11 11,11 21 10,40

7 Siluriformes Bộ cá Nheo 5 20,83 10 10,10 25 12,38

8 Synbranchiformes Bộ cá Mang liền 2 8,33 3 3,03 4 1,98

Tổng cộng 24 100 99 100 202 100

Về bậc bộ: bộ cá Vược có số họ nhiều nhất với 8 họ, chiếm 33,33%; tiếp theo

là bộ cá Nheo có 5 họ, chiếm 20,83%; bộ cá Chép có 4 họ, chiếm 16,67%; bộ cá

Mang liền và bộ cá Sóc cùng có 2 họ, chiếm 8,33%; có 3 bộ cá chỉ có 1 họ là bộ

Hồng nhung, bộ cá Kìm và bộ cá Ngần chiếm 4,17% (Bảng 3. 2).

Về bậc họ: họ cá Chép (Cyprinidae) cho số lượng giống lớn nhất với 59 giống,

chiếm 59,60%; ba họ có 4 giống là họ cá Chạch vây bằng (Balitoridae), họ cá Chạch

(Cobitidae), họ cá Lăng (Bagridae) chiếm 4,04%; 8 họ cá có 2 giống gồm: họ cá

Bống trắng (Gobiidae), họ cá Chạch sông (Mastacembelidae), họ cá Chạch cật

(Nemacheilidae), họ cá Bống tròn (Odotobutidae), họ cá Rô mo (Percichthyidae), họ

cá Ăn muỗi (Poeciliidae), họ cá Nheo (Siluridae) và họ cá Chiên (Sisoridae), chiếm

2,02%; 12 họ có 1 giống, chiếm 1,01%.

Về bậc giống: 99 giống cá có 52 giống đa loài, có từ 2 đến 7 loài, chiếm

52,53%; và 47 giống đơn loài, chiếm 47,47%. Có 1 giống cá có số loài đa dạng nhất

với 7 loài là giống Acrossocheilus, chiếm 3,47%; tiếp đến là giống Schistura và

Acheilognathus cùng có 6 loài, mỗi giống chiếm 2,97%; có 03 giống cho 5 loài, chiếm

2,48%; có 7 giống cho 04 loài, chiếm 1,98%; có 15 giống cho 03 loài, chiếm 1,49%;

có 24 giống có hai loài; còn lại 47 giống đơn loài. Xét về tỷ lệ giống có số loài chiếm

trên 1% tổng số giống có mặt tại khu hệ nghiên cứu, thì có 28 giống cho tỷ lệ trên 1%,

chiếm 28,28%; còn lại 71 giống cho tỷ lệ dưới 1%, chiếm 71,72%.

Về bậc loài: bộ cá Chép có số lượng loài nhiều nhất với 144 loài, chiếm 71,29%;

tiếp theo là bộ cá Nheo có 25 loài, chiếm 12,38%; bộ cá Vược có số lượng 21 loài,

chiếm 10,40%. Các bộ cá còn lại có số loài ít từ 1 đến 4 loài. Trong các họ cá phân bố

ở khu vực nghiên cứu, họ cá Chép (Cyprinidae) có số loài nhiều nhất, 122 loài, thuộc

59 giống, chiếm 60,4%; tiếp theo là họ cá Lăng có 10 loài, chiếm 4,95%; họ cá Chạch

Page 18: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

16

vây bằng (Balitoridae) và họ cá Chạch cật (Nemacheilidae) cùng có 8 loài, chiếm

3,96%; họ cá Chạch (Cobitidae) có 6 loài, chiếm 2,97%; họ cá Rô mo

(Percichthyidae) và họ cá Nheo (Siluridae) có 5 loài, chiếm 2,48%; các họ cá còn lại

có từ 1 đến 4 loài, lần lượt chiếm từ 0,5% - 1,98%.

3.1.4. Mô tả đặc điểm hình thái các loài ghi nhận phân bố mới ở KVNC

Trong 202 loài cá đã được ghi nhận tại lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng,

trong luận án đã mô tả chi tiết đặc điểm hình thái của 10 đơn vị phân loại chưa loại

được tới loài gồm Opsariichthys sp., Pseodorasbora sp., Abbottina sp., Spinibarbus

sp., Acrossocheilus sp., Ptychidio sp., Vietnamia sp., Schistura sp1, Schistura sp2,

Clarias sp. và 3 loài ghi nhận phân bố mới cho Việt Nam mà chưa được tác giả trong

nước mô tả gồm Acrossocheilus malachopterus; Rectoris longibarbus và Ptychidio

jordani.

3.2. Giá trị bảo tồn của khu hệ

3.2.1. Tính chất đặc hữu

28 loài cá đặc hữu Miền Bắc Việt Nam có phân bố ở KVNC, chiếm 13,86 %.

Có 12 loài đặc hữu mới chỉ tìm thấy ở KVNC mà chưa tìm thấy ở các khu vực khác ở

Việt Nam, chiếm 5,9%.

So sánh số loài đặc hữu trong bộ cá Chép có ở KVNC với số loài đặc hữu

trong bộ cá chép trên cả nước và Bắc Việt Nam được trình bày ở Hình 3. 18.

Bộ cá Chép (Cypriniformes) có 79 loài đặc hữu trên cả nước, thì Miền Bắc có

23 loài (chiếm, 29,1%) phân bố ở KVNC; riêng lưu vực sông Bằng Giang- Kỳ Cùng

có 8 loài (chiếm, 10,1%).

Ở Miền Bắc có 63 loài đặc hữu trong bộ cá Chép (Cypriniformes), thì số loài

phân bố tại KVNC là 23 loài (chiếm, 36,5%), riêng KVNC là 8 loài (chiếm, 12,7%).

Có 1 giống và 4 loài đặc hữu từ phía Nam Trung Quốc có phân bố ở KVNC

gồm: Ptychidio và loài cá Miệng cuộn Ptychidio jordani, loài cá Anh Rectoris

longibarbus, loài cá Chát Acrossocheilus malacopterus và loài cá Chép gốc

Procypris mera.

Hình 3. 18. Biểu đồ chỉ số lƣợng, tỷ lệ % loài đặc hữu có ở KVNC

Page 19: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

17

3.2.2. Số loài ghi nhận có trong SĐVN, QĐ 82 –BNN, danh lục đỏ IUCN

3.2.2.1. Loài ghi trong SĐVN

Theo Sách Đỏ Việt Nam (2007) đã ghi nhận được tại khu hệ nghiên cứu có 9

loài được ghi trong Sách Đỏ (chiếm 4,45%). Trong đó có 5 loài mức độ sẽ nguy cấp

(VU), 2 loài ở mức nguy cấp (EN), 1 loài mức rất nguy cấp (CR) và 1 loài tuyệt

chủng ngoài tự nhiên (EW).

3.2.2.2. Loài có nguy cơ tuyệt chủng cần được bảo tồn và phát triển theo QĐ 82 –BNN

& PTNT

Theo QĐ 82 – BNN & PTNT năm 2008, trong khu vực nghiên cứu có 9 loài có

giá trị bảo tồn, (chiếm 4,45% tổng số loài tại KVNC) bao gồm: 7 loài ở mức nguy

cấp (VU); 2 loài ở mức nguy cấp (EN).

3.2.2.3. Tỷ lệ loài cá ghi trong Danh Lục Đỏ IUCN

Có 15 loài có tên trong Danh Lục Đỏ IUCN (2017) gồm: 6 loài sắp bị đe dọa

(NT), (chiếm 3,0%); 8 loài ở mức độ sẽ nguy cấp (VU), (chiếm 4,0%) và 1 loài rất

nguy cấp (CR), (chiếm 0,5%).

3.3. Phân bố của các loài cá lƣu vực sông Bằng Giang-Kỳ Cùng

3.3.1. Phân bố theo các huyện thuộc khu vực nghiên cứu

Số lượng loài bắt gặp tại các huyện thuộc khu vực nghiên cứu được trình bày ở

Hình 3. 22.

Hình 3. 22. Biểu đồ phân bố số loài cá và tỷ lệ % bắt gặp tại các huyện thuộc

KVNC

3.3.2. Phân bố theo hệ sinh thái thủy vực

Lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng có các kiểu hệ sinh thái thủy vực sau:

- Hệ sinh thái nước đứng gồm: ao, hồ và ruộng.

- Hệ sinh thái nước chảy: được chia ra hệ sinh thái sông, suối, sông chính

và phụ lưu của nó.

- Các dẫn liệu về sự phân bố của các loài tại lưu vực sông Kỳ Cùng và

sông Bằng Giang được thống kê và trình bày ở Hình 3. 23 và Hình 3. 24.

Page 20: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

18

Hình 3. 24. Biểu đồ so sánh số lƣợng và tỷ lệ (%) các loài cá phân bố theo HST ở

các thủy vực sông Kỳ Cùng

Hình 3. 24. Biểu đồ so sánh số lƣợng và tỷ lệ (%) các loài cá phân bố theo HST ở

các thủy vực sông Bằng Giang

3.3.3. Phân bố theo địa hình

Lưu vực sông Bằng Giang và sông Kỳ Cùng có hai dạng địa hình chính: địa

hình núi đồi và địa hình máng trũng bằng phẳng, tuy nhiên ở mỗi lưu vực sông lại có

sự khác nhau. Lưu vực sông Bằng Giang địa hình đồi núi có số loài bắt gặp nhiều hơn

so với địa hình máng trũng, với 105 loài, địa hình máng trũng có số loài thấp hơn, chỉ

có 66 loài, số loài bắt gặp ở cả hai dạng địa hình là 59 loài. Ngược với lưu vực sông

Bằng Giang, lưu vực sông Kỳ Cùng địa hình máng trũng có số loài cao hơn với 103

loài, địa hình đồi núi có số loài thấp hơn, chỉ là 51 loài, số loài chung cho cả hai dạng

địa hình là 42 loài (Hình 3. 25).

Page 21: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

19

Hình 3. 25. Biểu đồ số loài cá bắt gặp theo địa hình tại KVNC

3.3.4. Đặc điểm phân bố theo chiều thẳng đứng

Trên cơ sở hình thái tự nhiên về sinh cảnh sống, điều kiện môi trường và theo

Fishbase (2017). Trong tổng số 202 loài cá đã xác định tại khu vực nghiên cứu, được

phân chia thành 3 nhóm: nhóm cá sống tầng đáy và giáp đáy, nhóm cá tầng giữa sống

lơ lửng, và nhóm cá sống tầng trên, cá nổi.

Nhóm cá tầng trên có số loài thấp nhất, 3 loài (chiếm 1,5%); nhóm cá tầng giữa

có số loài nhiều nhất, 140 loài (chiếm 69,3%), nhóm cá tầng đáy và giáp đáy có 59

loài (chiếm 29,2%) (Hình 3. 26).

Hình 3. 26. So sánh số lƣợng, tỷ lệ (%) các loài cá phân bố theo các tầng nƣớc

Page 22: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

20

3.4. So sánh thành phần loài khu hệ cá KVNC với các khu hệ cá khác

3.4.1. So sánh các đơn vị phân loại giữa khu hệ cá KVNC với các khu hệ cá khác

Khu vực nghiên cứu có mức độ đa dạng sinh học cao so với các khu vực khác

cả ở bậc bộ, bậc họ, bậc giống và bậc loài (Hình 3. 27).

Hình 3. 27. So sánh các đơn vị phân loại giữa KVNC với các khu hệ cá lân cận

3.4.2. So sánh mức độ gần gũi giữa KVNC với các khu vực lân cận

So sánh mức độ gần gũi về thành phần loài giữa các khu hệ cá đại diện cho các

khu địa lý cá nước ngọt miền Bắc (Hình 3. 28).

Hình 3. 28. Sơ đồ quan hệ về thành phần loài gữa KVNC với các khu hệ cá khác

Page 23: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

21

Kết quả cho thấy, khu vực nghiên cứu có quan hệ ở mức độ rất gần gần gũi với

các khu hệ cá: sông Hồng (hệ số gần gũi S = 0,88); sông Đà (hệ số gần gũi S = 0,70);

sông Lam (hệ số gần gũi S = 0,72). Mức độ gần gũi với khu hệ cá sông Mã (hệ số gần

gũi S = 0,59) và có quan hệ ít gần gũi với khu hệ cá sông Gianh (hệ số gần gũi S =

0,33). Hình 3. 28 thể hiện mối quan hệ về thành phần loài giữa KVNC với các khu hệ

cá khác, được phân tích bằng phần mềm Pass 3.0. Kết quả cho thấy các lưu vực sông

gần nhau có quan hệ gần gũi với nhau, tạo thành 2 nhóm quan hệ: 1 - KVNC với lưu

vực sông Hồng và sông Đà, trong đó sông Hồng, sông Đà tạo thành nhóm quan hệ

nhỏ, gần gũi với KVNC; 2 – lưu vực sông Mã, sông Lam và sông Gianh, trong đó

sông Mã, sông Lam là một nhóm nhỏ, quan hệ gần gũi với sông Gianh

3.5. Đặc điểm địa động vật của khu hệ cá KVNC và vị trí của khu vực này trong

phân vùng địa lý phân bố cá nƣớc ngọt Việt Nam

Khu hệ cá sông Bằng Giang - Kỳ Cùng gồm các nhóm loài có nguồn gốc khác

nhau, thuộc hai phân vùng địa động vật: phân vùng Bắc Việt Nam - Hoa Nam và

phân vùng Ấn Độ - Mã lai, thuộc vùng Đông Phương, được trình bày ở Hình 3. 29

dưới đây.

Hình 3. 29. Nguồn gốc địa động vật của các loài cá tại khu vực nghiên cứu

Nguồn gốc Bắc Việt Nam - Hoa Nam có 145 loài, chiếm 82,9%; nguồn gốc

Ấn Độ - Mã Lai có số loài rất ít với 7 loài, chiếm 4,0%. Như vậy, khu hệ cá lưu vực

sông Bằng Giang – Kỳ Cùng có nguồn gốc Bắc Việt Nam - Hoa Nam chiếm ưu thế

so với nguồn gốc Ấn Độ - Mã Lai.

3.6. Giá trị của các loài cá thuộc lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng

Khu vực nghiên cứu đã xác định được có 34 loài cá có giá trị kinh tế, 25 loài

có giá trị bảo tồn, 15 loài có giá trị làm thuốc, 47 loài có giá trị làm cảnh, 13 loài có

giá trị phòng bệnh cho người và 10 loài có giá trị diệt sâu bệnh cho cây trồng.

Page 24: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

22

3.7. Tình hình khai thác của ngƣ dân, ngƣ cụ khai thác

Quá trình thực địa, điều tra, phỏng vấn người dân tham gia đánh bắt tại các địa

phương trên địa bàn nghiên cứu cho thấy nguồn lợi cá tự nhiên ở lưu vực sông Bằng

Giang – Kỳ Cùng đang suy giảm.

3.7.1. Một số ngư cụ dùng trong khai thác chính ở KVNC

Khu vực nghiên cứu sử dụng 3 ngư cụ khai thác cá chính là: lưới, xung điện và

chài.

3.7.2. Nguồn lợi cá nuôi, cá tự nhiên trên địa bàn nghiên cứu

Khu vực nghiên cứu có 18 loài cá nuôi với mục đích cung cấp nguồn thực

phẩm, làm cảnh cho nhân dân trong vùng, chiếm 8,9%. Nhìn chung, sản lượng cá

nuôi tại khu vực nghiên cứu cao gấp 3 – 4 lần so với tổng sản lượng cá khai thác tự

nhiên (Hình 3. 44 và 3. 45).

Hình 3. 44. Tỷ lệ % sản lƣợng cá nuôi, cá tự nhiên tại tỉnh Cao Bằng

Hình 3. 45. Tỷ lệ % sản lƣợng cá nuôi, cá tự nhiên tại tỉnh Lạng Sơn

Page 25: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

23

3.7.3. Nguyên nhân suy giảm nguồn lợi

Suy giảm nguồn lợi phải kể đến nguyên nhân do biến đổi khí hậu toàn cầu ảnh

hưởng đến chế độ thủy văn của các lưu vực; do dân số tăng nhanh áp lực lên nhu cầu

sinh kế, nhu cầu làm thực phẩm; sự phát triển đô thị hóa, khu công nghiệp, xây cầu,

làm thủy điện, nhà máy đã làm tăng mức độ ô nhiễm môi trường nước; kỹ thuật khai

thác cá mang tính hủy diệt. Tất cả các nguyên nhân trên đã và đang tác động trực tiếp

lên nguồn lợi cá tại KVNC.

3.7.4. Phục hồi, tái tạo và phát triển nguồn lợi thủy sản, bảo vệ, bảo tồn đa dạng

sinh học cá

3.7.4.1. Phục hồi, tái tạo và phát triển nguồn lợi

Các đối trượng cần được ưu tiên phục hồi tái tạo tại khu vực nghiên cứu bao

gồm: cá Anh Vũ (Semilabeo notabilis), cá Lăng chấm (Hemibagrus guttatus), cá

Lăng (Hemibagrus vietnamicus), cá Chiên (Bagarius rutilus), cá Chuối hoa (Channa

maculata), cá Chày đất (Spinibarbus caldwelli), cá Sỉnh (Onychostoma gerlachi), và

chú ý đến các loài có giá trị kinh tế. Song song với việc phục hồi, tái tạo nguồn lợi

thủy sản trên hệ thống Bằng Giang – Kỳ Cùng,

3.7.4.2. Bảo vệ, bảo tồn đa dạng sinh học cá tại khu vực nghiên cứu

Bảo tồn các loài cá quý hiếm, có giá trị về mặt khoa học, kinh tế cao đang có

nguy cơ bị tuyệt chủng tại khu vực nghiên cứu cần có các giải pháp: Giải pháp chung

và giải pháp cụ thể.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

KẾT LUẬN

1. Kết quả nghiên cứu lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng xác định được 202 loài

cá thuộc 99 giống, 24 họ và 8 bộ. Trong đó 124 loài thu được mẫu, 78 loài không

thu được mẫu, 170 loài được tổng hợp từ các nghiên cứu trước. Bổ sung cho khoa

học 1 giống và 1 loài mới, KVNC và cá nước ngọt Việt Nam 3 giống và 3 loài, 22

loài được ghi nhận phân bố mới cho KVNC và có 10 đơn vị phân loại chưa định

loại được đến loài. Có 28 loài đặc hữu miền Bắc Việt Nam, 12 loài mới chỉ ghi

nhận được tại KVNC, 25 loài cần được bảo tồn (9 loài SĐVN, 9 loài QĐ 82 và 15

loài theo IUCN). Bộ cá Vược có số họ nhiều nhất với 8 họ chiếm 33,33%; họ cá

Chép có số giống nhiều nhất 59 giống chiếm 59,6%; về bậc giống có 52 giống đa

loài, 47 giống đơn loài, giống cá Chát (Acrossocheilus) cho số loài nhiều nhất 7

loài; về bậc loài bộ cá Chép có 144 loài và họ cá Chép có 122 loài, chiếm ưu thế

so với các bộ, họ khác.

2. Về phân bố: KVNC huyện Phục Hòa và huyện Tràng Định có số loài nhiều nhất,

74 và 75 loài; HST nước chảy ưu thế hơn so với HST nước tĩnh, sông chính có số

loài nhiều hơn phụ lưu; sông Bằng Giang ở địa hình đồi núi và sông Kỳ Cùng ở

địa hình máng trũng có số loài nhiều hơn; phân bố theo tầng nước thì số loài sống

Page 26: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

24

tầng giữa chiếm ưu thế. Về mức độ tương đồng thành phần loài: KVNC đa dạng

hơn các khu vực lân cận về bộ, họ, giống và loài; có quan hệ rất gần gũi với lưu

vực sông Hồng, sông Đà và sông Lam, quan hệ mức gần gũi với sông Mã, ít gần

gũi với sông Gianh. Về phân bố địa lý, địa động vật: KVNC có 4 yếu tố phân bố:

Yếu tố đặc hữu, yếu tố phân bố rộng, yếu tố Bắc Việt Nam – Hoa Nam và yếu tố

Mê Công, trong đó yếu tố Bắc Việt Nam – Hoa Nam chiếm ưu thế, chiếm 82,9%.

KVNC thuộc phân vùng địa động vật Bắc Việt Nam - Hoa Nam.

3. Tại KVNC có 34 loài cá kinh tế; 18 loài cá nuôi, trong đó 11 loài có nguồn gốc

nhập ngoại, 15 loài có giá trị làm thuốc, 47 loài cá làm cảnh, 13 loài cá phòng

bệnh cho người, 10 loài cá có tác dụng diệt sâu bệnh cho cây trồng; nguồn lợi cá

nuôi chiếm ưu thế so với nguồn lợi cá tự nhiên tại KVNC.

KIẾN NGHỊ

1. Đưa loài cá Miệng cuộn (Ptychidio jordani) theo danh lục IUCN vào danh sách

các loài cần được bảo tồn tại KVNC và Việt Nam.

2. - Xây dựng kế hoạch triển khai bảo vệ nghiêm ngặt đối với khúc sông chảy qua

xã Đình Phong, khu vực thác Bản Giốc xã Đàm Thủy huyện Trùng Khánh, nơi

đây là bãi đẻ của một số loài cá có giá tri bảo tồn được ghi trong Sách Đỏ Việt

Nam, cần nghiêm cấm đánh bắt vào mùa sinh sản từ tháng 1 – 3 âm lịch. Loài cá

cần bảo vệ: cá Anh vũ (Semilabeo notabilis), loài cá Lăng chấm (Hemibagrus

guttatus). Bảo vệ bãi đẻ khúc sông gần cửa khẩu Tà Lùng thuộc xã Mỹ Đức,

huyện Phục Hòa, là nơi sống và sinh sản loài cá Chiên, loài cá Anh vũ và loài cá

Lăng chấm được ghi trong SĐVN.

- Xây dựng các kế hoạch hành động để bảo vệ khúc sông từ thị trấn Thất Khê đến

biên giới Việt Trung, khu vực này là bãi đẻ của các loài cá quý hiếm: loài cá

Chiên (Bagarius rutilus), loài cá Ngựa bắc (Folifer brevifilis), loài cá Anh vũ

(Semilabeo notabilis) và loài cá Lăng chấm (Hemibagrus guttatus), và nhiều loài

cá khác, thời gian cấm 3 tháng, từ tháng 1-3 âm lịch.

NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN

Xác định được đầy đủ nhất về thành phần loài cá ở khu hệ cá lưu vực sông

Bằng Giang – Kỳ Cùng với 202 loài, thuộc 99 giống, 24 họ và 8 bộ; đã bổ sung cho

khoa học 1 giống và 1 loài mới, bổ sung cho khu hệ cá Việt Nam 3 giống 3 loài và

cho vùng nghiên cứu 3 giống, 22 loài mới.

Xác định được đặc điểm phân bố của các loài cá ở khu vực nghiên cứu

Đã phát hiện khu hệ cá lưu vực sông Bằng Giang – Kỳ Cùng có 25 loài có giá

trị bảo tồn và tình trạng của chúng.

Đề xuất được 2 giải pháp khai thác hợp lý, bảo tồn và phát triển bền vững

nguồn lợi cá tại khu vực nghiên cứu.

Page 27: BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG …gust.edu.vn/media/26/uftai-ve-tai-day26289.pdf · nước ảnh hưởng đến đời sống các loài

25

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

1. Nguyễn Văn Giang, Nguyễn Hữu Dực, Nguyễn Kiêm Sơn (2015), "Dẫn liệu về

thành phần loài cá sông Kỳ Cùng, tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam", Tạp chí Khoa học

ĐHQGHN: Khoa học Tự nhiên và Công nghệ. 31(4S), 50-55

2. Nguyễn Văn Giang, Nguyễn Hữu Dực, Nguyễn Kiêm Sơn (2015), "Dẫn liệu về

thành phần loài cá sông Bằng Giang, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam"Hội nghị Khoa

học toàn quốc về sinh thái và tài nguyên sinh vật lần thứ 6, Nxb Khoa học và

Công nghệ, Hà Nội, 91 - 95.

3. Nguyễn Văn Hảo, Ngô Sỹ Vân, Nguyễn Văn Giang (2016), "Mô tả giống cá mới

Vietnamia gen. n. và một loài mới Vietnamia remtua sp. n thuộc phân họ

Labeoninae (Cyprinidae, Cypriniformes) được phát hiện ở Cao Bằng, Việt Nam",

Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 103 - 111.

4. Nguyễn Văn Giang, Nguyễn Hữu Dực, Nguyễn Kiêm Sơn (2016), "Bổ sung loài

cá chát (Acrosocheilus malacopterus Zhang, 2005), cho khu hệ cá nước ngọt Việt

Nam"Báo cáo Khoa học, Hội nghị toàn Quốc lần thứ hai Hệ thống Bảo tàng

Thiên nhiên Việt Nam, Nxb, Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội.

5. Nguyễn Văn Giang, Nguyễn Hữu Dực, Nguyễn Kiêm Sơn (2017), "Ghi nhận

mới loài Rectoris longibarbus Zhu, Zhang & Lan 2012 (Cyprinidae) cho khu hệ

cá nước ngọt Việt Nam", Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Khoa học Tự nhiên và

Công nghệ. 33(1S), 1-6.