„MIĘDZY ATRAKCJĄ A PUŁAPKĄ TURYSTYCZNĄ. DYLEMATY

  • View
    213

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of „MIĘDZY ATRAKCJĄ A PUŁAPKĄ TURYSTYCZNĄ. DYLEMATY

  • 1

    dr Zygmunt Kruczek

    Instytut Turystyki i Rekreacji AWF Krakw al. Jana Pawa II 78, 31-571 Krakw zygmunt.kruczek@awf.krakow.pl www.proksenia.pl

    MIDZY ATRAKCJ A PUAPK TURYSTYCZN. DYLEMATY TURYSTYKI KULTUROWEJ XXI WIEKU

    Artyku opublikowany W:

    Kultura i turystyka, razem ale jak Praca zbiorowa pod red. A. Stasiaka. Wydawnictwo WSTH d 2009, s. 71 80.

    Na przeomie XX i XXI w. odnotowad naley istotne zmiany w sferze turystyki.

    Wynikaj one przede wszystkim z uwarunkowao zewntrznych samej turystyki. Dotyczy to

    nieustannie zachodzcych zmian spoecznych, a obserwowane trendy czy to gospodarcze,

    spoeczne, czy te zwizane ze stylem ycia, maj duy wpyw na turystyk. Niezmierne

    wane jest, aby sektor turystyczny zawczasu rozpoznawa te zmiany. Tworzone strategie

    zwizane z produktami turystycznymi, usugami, marketingiem i inwestycjami w turystyce

    wymagaj odpowiednich korekt w przypadkach, gdy preferencje lub zachowania klientw

    rozwijaj si inaczej ni dotychczas1.

    Droga ewolucyjna nastpuje zmiana tradycyjnej, starej turystyki, okrelanej regu

    3xS (Sun, Sea, Sand sooce, morze, piasek) na formu nowej turystyki, okrelonej regua

    3xE (Entertainment, Excitement, Education rozrywka, ekscytacja, ksztacenie). W formu

    nowej turystyki wpisuje si turystyka kulturowa. UN WTO podaje, e udzia turystyki

    kulturowej w wiatowej turystyce wynosi 37% i cigle szybko ronie (Richards 2001).

    Moemy ju mwid o fenomenie turystyki kulturowej (Rohrscheidt 2008). Wyjazd z miejsca

    zamieszkania staje si dla wspczesnych turystw okazj do rozwoju zainteresowao,

    poznawania nowych ludzi, zwiedzania zabytkw i muzew, udziau w wydarzeniach

    1 Europejska Komisja Turystyki, Przysze trendy w turystyce, patrz: http://www.etc-corporate.org/ info@etc-

    corporate.org

    mailto:zygmunt.kruczek@awf.krakow.plhttp://www.proksenia.pl/http://www.etc-corporate.org/mailto:info@etc-corporate.orgmailto:info@etc-corporate.org

  • 2

    kulturalnych, festiwalach, koncertach, czyli jest okazj do podnoszenia poziomu wasnej

    kultury.2

    Atrakcje turystyczne stanowi jeden z gwnych celw podry turystycznych. Wedug

    badao Instytutu Turystyki3 s one najwaniejszym celem przyjazdw turystw do Polski.

    Zwiedzanie, jako gwny cel przyjazdu, deklaruje niemal poowa przyjezdnych (45,2%).

    Dopiero na drugim miejscu znajduje si cel wypoczynkowy, co sprawia, e zabytki i muzea,

    imprezy kulturalne maj coraz wiksze znaczenie w tworzeniu produktw turystyki

    kulturowej.

    1. Atrakcje turystyczne przegld definicji i podzia atrakcji

    Pojcie atrakcje turystyczne wprowadzi do literatury fachowej Cohen w 1972 r. Od

    tego czasu powstao wiele definicji tego fenomenu4. W lapidarny sposb ujmuje atrakcje

    Lundberg jako cokolwiek, co zaciekawia turystw" (Lundberg 1985); takie rozumienie

    atrakcji podobne jest do naszego pojmowania waloru krajoznawczego. W opisowy sposb

    okrela atrakcj rwnie Goodall jako miejsce charakterystyczne, czsto unikalne, np.

    naturalne rodowisko, zabytek historyczny, takie wydarzenia jak festiwale i imprezy

    sportowe(Goodall 1990).

    Pojcie atrakcje turystyczne jest zatem si rzeczy szerokie, obejmuje ono nie tylko

    elementy przyrody i kultury, ale np. poziom cen, postawy ludnoci miejscowej wobec

    turystw i turystyki, urzdzenia turystyczne wraz z ca infrastruktur techniczn (Podemski

    2004).

    Wiele nowego wnosi do dyskusji nad istot atrakcji turystycznych systemowa

    definicja McCannella (MacCannel 2002). Jego zdaniem atrakcja turystyczna jest empiryczn

    relacj pomidzy turyst, widokiem (sight), a oznacznikiem (marker) informacj dotyczc

    2 Kultura i turystyka razem czy osobno. Praca zbiorowa pod red. A. Stasiaka, Wydawnictwo WSTH, d 2007,

    s. 5 i dalsze, 3 T. Dziedzic ., Badania ankietowe profilu spoecznego turystw odwiedzajcych Polsk (miasta i atrakcje

    turystyczne). Raport z badao, Instytut Turystyki, Warszawa 2005, 4 Atrakcje turystyczne przyjy si w praktyce turystycznej; lawinowo przybywa na wiecie atrakcji, popularna

    wyszukiwarka internetowa Google podaje ponad 12 mln stron www, zawierajcych anglojzyczny termin tourist attraction,

  • 3

    miejsca. Empiryczny zwizek pomidzy turyst, widokiem i oznacznikiem (informacj o

    widoku) mona przedstawid nastpujco5:

    Turysta > Widok (Oznacznik) > ATRAKCJA

    Obiekt (widok) nabiera charakteru atrakcji dopiero poprzez dodanie oznacznika.

    Oznaczniki mog mied zrnicowan form generowania informacji, s to m.in. przewodniki,

    tabliczki informacyjne, slajdy, odczyty itp. Role oznacznika moe penid promocja obiektu,

    zreszt promocja i reklama s czynnikami kreujcymi cigle nowe atrakcje. Oznacznik

    odgrywa bardzo istotn rol atrakcji czsto nie daoby si odrnid od ich mniej sawnych

    obiektw, gdyby ich nie oznaczono; laik nie dostrzegby rnicy jedynie na podstawie

    wygldu midzy ska z Ksiyca przywiezion przez kosmonautw a zwykym kamieniem

    umieszczonym w gablocie. Bardziej rozbudowan form oznacznika s rnorodne formy

    interpretacji dziedzictwa, uatwiajce odbir danej atrakcji.

    J. Swarbrooke (1995) proponuje podzia atrakcji na cztery grupy:

    naturalne atrakcje turystyczne,

    dziea stworzone przez czowieka, ale w innym celu ni przyciganie turystw, ktre z

    czasem stay si atrakcjami samymi w sobie,

    miejsca zaprojektowane i zbudowane od podstaw jako atrakcje. Przykadem tego s

    parki rozrywki. W 2007 r. odwiedzio je ponad 180 mln goci6.

    imprezy kulturalne, sportowe, religijne, festiwale, igrzyska olimpijskie itp.

    Inna klasyfikacja, zaproponowana rwnie przez Swarbrookea, to podzia na atrakcje

    podstawowe (gwny powd, dla ktrego odbywamy podr i gdzie spdzamy wikszod

    czasu) oraz drugorzdne te tak zwane atrakcje po drodze. Atrakcje mog byd rnicowane

    rwnie ze wzgldu na waciciela, zasig, liczb odwiedzajcych, pooenie, wielkod, a

    take to, kto bdzie potencjalnym odwiedzajcym i jakie s jego oczekiwania.

    5 wicej na ten temat W: Kruczek Z., Methods for Studying Tourist Attractions, Tourism in Scientific Research,

    Krakw Rzeszw, 2005 6 Ranking parkw rozrywki. W: Atrakcje. Magazyn czasu wolnego. Nr 3/2008 s. 8-9.

  • 4

    Popularna, tworzona przez spoecznod internautw encyklopedia Wikipedia

    definiuje tourist attraction jako miejsca, ktre odwiedzaj turyci krajowi i zagraniczni

    dodajc okrelenia jakie to miejsca. Oprcz wymienionych wczeniej atrakcji zwizanych z

    dziedzictwem kulturowym i cudami natury wskazano na niezwyke miejsca (np drapacze

    chmur), niesamowite zdarzenia (np. UFO, Loch Ness, duchy) i wiele innych. Uywa si

    rwnie terminu visitor attraction okrelajc, e adresowane s one do odwiedzajcych,

    czyli szerszej kategorii czasowych migracji ni turyci.

    Na uwag zasuguje proces powstawania wok atrakcji tzw. tourist trap czyli

    puapek turystycznych obiektw i dziaao majcym wycignd od turystw pienidze

    (Kruczek 2009). Obok uznanych atrakcji jak. np. Wodospad Niagara czy Park Narodowy

    Monument Valley powstaje mnstwo kiczowatych obiektw - muzew figur woskowych,

    domw wypenionych duchami ze znanych horrorw, pene wtpliwych pamitek np. po

    Elvisie Presleyu czy postaciach z bajek. Atrakcje maj zazwyczaj opraw komercyjn od

    usug hotelarskich i gastronomicznych po rozbudowany monstrualnie handel pamitkami.

    Najwiksza koncentracja puapek turystycznych ma miejsce w wiatowej stolicy hazardu

    Las Vegas. Na naszych oczach powstaje wspczenie w Zjednoczonych Emiratach Arabskich

    nowe wiatowe centrum turystyki - Dubaj, naszpikowane licznymi puapkami.

    Las Vegas wntrze hotelu Wenecjanin (foto Z. Kruczek)

  • 5

    Co odrnia atrakcj turystyczn od puapki. Istot puapek turystycznych s

    nastpujce cechy:

    maj przycignd turystw za wszelka cen,

    bazuj na niewybrednych gustach,

    puapka turystyczna to kicz, obiekt, wydarzenie, rzecz bez wartoci kulturowych, albo

    lokowanej w niskiej kulturze,

    celem puapki jest wycignicie od turystw pienidzy,

    produkty oparte na puapkach s zaprzeczeniem idei turystyki kulturowej

    Uosobieniem kiczu i gry na specyficznych emocjach odbiorcw s Haunted

    attractions czyli straszce atrakcje. Jako przykad mona podad takie oferty rozrywki jak

    Haunted Hauses - wizyty w nawiedzonych domach, dark ride - jazda w ciemnociach czy

    shooting dark rides (taka sama jazda ale poczona ze strzelaniem). Waciciele mrocych

    krew w yach atrakcji przecigaj si w wymylaniu coraz bardziej strasznych i odraajcych

    scen, ktrych zadaniem jest nastraszenie goci w jak najwikszym stopniu. Wykorzystuje si

    w tym celu najnowsze zdobycze techniki z uyciem animacji komputerowych,

    animatroniczych, sterowanych komputerowo figur i scen. Efekty wietlno-dwikowe s

    nieodcznym elementem trasy przejcia, a w wielu obiektach rol duchw, wampirw i

    pokrwawionych ofiar, demonw i potworw graj wynajci aktorzy. God jest czsto

    uczestnikiem przedstawienia.

    Na czym polega fenomen popularnoci takich okropnych, kiczowatych atrakcji.

    Wyjanid to mona na podou analizy reakcji psychologicznych czowieka. Ot strach to

    reakcja emocjonalna o charakterze wrodzonym pojawiajca si w sytuacji realnego,

    rozpoznawalnego zagroenia, ktrej towarzysz objawy okrelone fizjologiczne. Inny jest

    wpyw strachu na nasz organizm w chwili pojawien