Click here to load reader

Zbigniew Krenz Oddychanie w sztukach walki

  • View
    220

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Zbigniew Krenz Oddychanie w sztukach walki

  • Zbigniew Krenz

    Oddychanie w sztukach walkiId - Ruch dla Kultury : rocznik naukowy : [filozofia, nauka, tradycje wschodu,kultura, zdrowie, edukacja] 2, 264-271

    2001

  • Doktor nauk medycznych Zbigniew Krenz jest specjalist chorb dzieci, kardiologiem i asystentem w Klinice Katedry Pediatrii WAM w odzi. Jest te instruktorem (2 dan w karate tradycyjnym), czonkiem Komisji Medycznej PZKT w odzi i sdzi medycznym PZKT.

    Artyku dr Kicnza zrccenzowa prof. zw. dr hab. med. Ryszard Cielik (IWFiZ UR), oceniajc jako dobry. Napisa, i: Praca podejmuje istotne dla dalekowschodnich sztuk i sportw walki zagadnienia oddychania w aspektach: fizjologicznym (wymiar energetyczny, zwizek z ukadem nerwowym) i duchowo-raentalnym lub psychologicznym (odnalezienie wasnego centrum i stabilnej postawy mentalnej). Autor uwzgldnia anatomiczne i metaboliczne uwarunkowania procesu oddychania. W pracy zosta uwzgldniony problem kontroli oddechu, bardzo wany w systemach sztuk walki. Jest to praca pogldowa, interesujca dla refleksji teoretycznej dotyczcej sztuk walki.

    Z b ig n ie w K r e n zKomisja Medyczna Polskiego Zwizku Karate Tradycyjnego

    Oddychanie w sztukach walkiBez jedzenia mona y dwa miesice, bez picia dwa tygodnie, a bez powietrza zaledwie par minut.

    mistrz Hung Yi-Hsiang

    Oddychanie jest jedn z podstawowych funkcji yciowych. Pierwszy oddech rozpoczyna nasze ycie pozaonowe, a ustanie oddychania oznacza kres naszej drogi.

    Proces oddychania jest czym wicej ni tylko zwyk czynnoci fizjologiczn. Wedug wielu systemw filozoficzno - religijnych oddychanie jest bezporednim udziaem w podstawowym rytmie kosmosu.

    Niestety, przez wikszo czasu jestemy tego zupenie niewiadomi.

    1. Podstawy anatom ii i fizjologii ukadu oddechowego

    Do ukadu oddechowego nale: nos zewntrzny, jama nosowa wraz z zatokami przynosowymi, krta, tchawica, oskrzela gwne, puca wraz z opucn i jamami opucnowymi.

    Czynno ukadu oddechowego to proces, w ktrym mona wyrni dwie skadowe:A. oddychanie zewntrzne, polegajce na doprowadzeniu tlenu do komrek zgodnie

    z gradientem cinienia parcjalnego tlenu i jednoczesnym usuwaniu z komrek dwutlenku wgla

    B. oddychanie wewntrzne, czyli wewntrzkomrkowe, w czasie ktrego czsteczki tlenu wchodz w reakcje chemiczne zachodzce w mitochondriach; w wyniku tych procesw powstaj wysokoenergetyczne zwizki fosforowe, czyli rdo energii tworzone na potrzeby caego organizmu

    Wynika std, e oddychanie ma bezporedni wpyw na produkcj energii.Na oddychanie zewntrzne skadaj si nastpujce procesy:

    o wentylacja puc dyfuzja gazw midzy powietrzem pcherzykowym a krwi transport gazw dyfuzja gazw pomidzy krwi a komrkami

    Oddychanie zewntrze jest procesem zoonym, w ktrym, poza ukadem oddechowym, w ktrym odbywa si proces wentylacji oraz zwizanym z nim ukadem krenia i krwi biorcymi udzia w transporcie gazw oddechowych, uczestnicz take:

    orodki nerwowe sterujce oddychaniem minie poprzecznie prkowane

    Wrd mini oddechowych klatki piersiowej szczegln rol odgrywa przepona. Jest to paski misie oddzielajcy jam brzuszn od klatki piersiowej, wypuky ku grze, zwaszcza w czciach bocznych. Przepona jest najsilniejszym miniem wdechowym (prawie 75% siy wdechu).

  • Z przepon wspdziaaj minie midzyebrowe zewntrzne. Wspomaga wdech mog take i inne minie, m.in.:

    misie piersiowy wikszy i mniejszy misie zbaty przedni minie pochye misie najszerszy grzbietu i inne

    Na szczycie wdechu minie wdechowe rozkurczaj si i klatka piersiowa dziki sprystoci puc zaczyna zmniejsza swoj objto. Cinienie w pcherzykach pucnych wzrasta powyej cinienia atmosferycznego i powietrze jest usuwane na zewntrz.

    Spokojny wydech jest aktem biernym, nie wymagajcym skurczu mini, natomiast w czasie nasilonego wydechu kurcz si minie wydechowe. Wrd mini wydechowych zasadnicz rol odgrywa misie poprzeczny brzucha - misie o poprzecznym kierunku wkien, pooony pod miniem skonym wewntrznym.

    Stanowi on szeroki, paski pas poprzeczny, ktry cignie si od krgosupa do kresy biaej, obejmujc narzdy jamy brzusznej. Dziki swym przyczepom ebrowym zblia ebra do paszczyzny porodkowej, zwa klatk piersiow i przyczynia si do wydechu. Zasadnicza jednak praca tego minia polega na poprzecznym sznurowaniu, czyli tworzeniu gorsetu miniowego. Jest on gwnym miniem biorcym udzia w wytwarzaniu toczni brzusznej.

    Minie brzucha s miniami wydechowymi - s te najskuteczniejszymi antagonistami wdechowo pracujcej przepony.

    Wdech jest aktem czynnym, wymagajcym pracy przepony.

    Iruch przepony do dou

    Spokojny wydech odbywa si bez udziau mini.

    WYDECH

    ruch przepony do gry

    Dwa kolejne typy wydechu zachodz z istotnym udziaem mini wydechowych. S one szczeglnie wane z uwagi na ich wykorzystanie w technikach karate.

    Nasilony wydech odbywa si na skutek silnego skurczu mini brzucha i dna miednicy. Stosowany jest np. w czasie wykonywania techniki koczcej finishing blow.

  • nasilony WYDECH

    ruch przepony do gry

    skurcz mini brzucha i dna miednicy

    TOCZNIA BRZUSZNA jest to wzrost cinienia w jamie brzusznej przy skurczu: przepony, mini powok brzucha (gwnie minia poprzecznego) i mini dna miednicy przy zamknitej goni.

    Przepona jest znacznie sabsza od uoonych wielowarstwowo mini powok brzusznych; dlatego tocznia brzuszna jest w peni uzyskana dopiero wtedy, gdy powietrze oddechowe zostaje zatrzymane w pucach przez zamknicie szpary goni. Puca podpieraj wwczas przepon jak poduszki wypenione powietrzem i nie daj jej uwypukli si w kierunku klatkipiersiowej.

    Tocznia brzuszna stosowana jest w krtkich technikach, np. w blokach w kombinacjach. Waciwe uycie mini biorcych udzia w oddychaniu, czyli stosowanie oddychania brzusznego ma zasadnicze znaczenie w sztukach walki.

    W pozycji stojcej wystpuje zaburzenie stosunku pomidzy wentylacj a perfuzj. W tej pozycji moemy zaobserwowa, e wentylacja, czyli swobodny przepyw powietrza jest wikszy w grnych czciach puc, natomiast pod wpywem oddziaywania siy grawitacyjnej duo wicej krwi przepywa przez dolne czci puc. Stopie dysproporcji pomidzy wentylacj a perfuzj moe by istotnie zredukowany poprzez waciw technik oddychania (oddychanie brzuszne). To rwnie dowodzi wikszej efektywnoci oddychania brzusznego.

    Wyobraajc sobie klatk piersiow jako walec to powikszenie jej pojemnoci moliwe jest trzema sposobami:

    poprzez uniesienie jej grnej czci - oddychanie obojczykowe poprzez rozszerzenie cian klatki piersiowej - oddychanie piersiowe poprzez rozcignicie przepony - oddychanie przeponowe

    Najbardziej efektywne jest oddychanie przeponowe; jest ono rwnie najlepiej dostosowane do codziennej aktywnoci. Im wyej zachodzi proces rozszerzania klatki piersiowej tym silniej spada efektywno oddychania.

  • Oddychanie obojczykowe zachodzi dopiero wtedy, gdy zapotrzebowanie na tlen jest bardzo due, np. podczas energicznych wicze. Rwnie emocje, stres, ale i niektre choroby ukadu oddechowego podnosz na wysze pitro proces oddychania.

    Oddychanie a procesy metaboliczne, energia i witalno

    Oddychanie wpywajc na procesy metaboliczne wywiera rwnie wpyw na energi i witalno. Pytki, nieregularny oddech jest uwaany przez specjalistw medycyny chiskiej za gwn przyczyn braku witalnoci i sabej przemiany materii. Powszechnie wiadomo, e znakomici sportowcy, ale take np. piewacy operowi w mistrzowski sposb panuj nad oddechem, a midzy innymi w opanowaniu sztuki gbokiego rytmicznego oddychania brzusznego tkwi rdo ich sukcesw.

    Z punktu widzenia przemian metabolicznych wysiek fizyczny powoduje zakwaszenie krwi (tzw. kwasic metaboliczn) na skutek zwikszonej produkcji kwasu mlekowego; gbokie oddychanie ma dziaanie przeciwstawne - alkalizuje krew. Utrzymanie rwnowagi metabolicznej jest wic uzalenione od prawidowego oddychania. Oddychanie funkcjonuje w mechanizmach sprzenia zwrotnego z nasz psychik (naszymi emocjami) oraz aktywnoci ukadu autonomicznego.

    Stan emocjonalny wymusza zmian parametrw oddychania. Te z kolei wpywaj na emocje tumic je lub wzmacniajc. W sytuacjach stresowych, np w czasie zawodw sportowych, ciao szykuje swoje mechanizmy obronne i przygotowuje si na konfrontacj na zasadzie walcz lub uciekaj . Odpowiedzi jest reakcja objawiajca si zimnymi, spoconymi domi ( co jest wynikiem wzmoonej aktywnoci ukadu wspczulnego ) i silnym lkiem.

    Jeeli wczeniej dominowao oddychanie przeponowe teraz pojawia si rwnie oddychanie piersiowe, pomagajc sprosta wzrastajcemu zapotrzebowaniu na tlen. Jeeli zostanie utracona kontrola nad oddychaniem moe pojawi si niekorzystna hiperwentylacja, mogca przebiega z powanymi objawami klinicznymi (np. utrat przytomnoci). Przejcie kontroli nad oddychaniem i jego " przestawienie " na brzuszny tor oddychania pobudza ukad przywspczulny, doprowadzajc do powrotu rwnowagi ukadu autonomicznego oraz do osabienia lub zniesienia objaww stresu.

    Typowe dla wikszoci ludzi oddychanie piersiowe, jest w rzeczywistoci objawem reakcji walcz lub uciekaj, wyzwalanej w sytuacji np. grocego niebezpieczestwa. Panika wzmaga wydzielanie adrenaliny, dochodzi do hiperwentylacji. Zapanowawszy na oddechem, zwaszcza nauczywszy si nabiera powietrze rytmicznie i gboko do brzucha, mona zmieni reakcj ukadu nerwowego. Naley rwnie podkreli, e gbokie oddychanie spenia funkcj drugiego serca wspomagajcego ukad krenia. Rytmiczne skurcze przepony uatwiaj powrt krwi ylnej do serca. Ponadto na skutek poczenia osierdzia z przepon, w czasie gbokiego wdechu, przemieszczajca si do dou przepona pociga serce ku doowi brzucha, a wypeniajce si powietrzem puca delikatnie ciskaj serce robic w ten sposb sercu masa.

    Oddychanie a autonomiczny ukad nerwowy

    Oddychanie ma bezporedni wpyw na autonomiczny ukad nerwowy (ta wanie zaleno jest podstaw wszystkich systemw jogi i medytacji); regulujc funkcjonowanie autonomicznego ukadu nerwowego, wpywajcego m.in. na procesy metaboliczne oraz na prac ukadu krenia, o

Search related