of 16 /16
239 238 Toelichting Deze bibliografie is een overzicht van bedrijfsfotoboeken. Alle boeken die in de tekst worden genoemd zijn in de bibliografie opgenomen. Naast de voorbeelden uit de periode van het onderzoek (1945–1965) zijn ook voorlopers, grensgevallen en ‘familiele- den’ beschreven. De titels zijn chronologisch geordend op jaar van uitgave en waar sprake is van meerdere uitgaven binnen het jaar zijn de boeken alfabetisch op titel geordend. Het belang van het in kaart brengen van het genre is groot, mede gezien het feit dat de bedrijfsfotoboeken moeilijk te traceren zijn; ze zijn verspreid over bedrijfs- en fotoarchie- ven, particuliere verzamelingen en bibliothe- ken in Nederland. Vorm van de beschrijving De beschrijvingen is opgebouwd uit drie onderdelen. Het eerste bestaat uit de titel en ondertitel en de fysieke gegevens (plaats van uitgave, opdrachtgever, jaar van uitga- ve). Tenzij anders vermeld zijn de boeken uit- gegeven door de bedrijven zelf. Het tweede onderdeel beschrijft het aantal pagina’s, de bindwijze en het formaat (hoog- te x breedte in centimeters), gevolgd door de naam van de auteur(s) (een omschrijving van de soort tekst); de fotografen (het aantal foto’s / het soort fotografie / een beschrijving van de onderwerpen); de illustratoren (het aantal illustraties / het soort illustraties / een beschrijving van de onderwerpen); de gra- fisch vormgevers. Tenzij anders vermeld zijn tekst, fotografie, illustraties en het ontwerp in opdracht van het bedrijf gemaakt. Daarna volgen de drukker (type druktechniek voor tekst en/of beeld) en de opdrachtgever van het fotoboek (de aanleiding van de uitgave). Tenzij de volledige naamsvermelding in de titel is opgenomen, is de opdrachtgever ver- meld. In de annotatie zijn gegevens vermeld over het type fotoboek. Bijzondere aspecten ten aanzien van de lettertype, stofomslag, druk en opmaak worden hier beschreven en eventuele buitenlandse edities worden genoemd. Ten slotte volgt een verwijzing naar de literatuur. Register Een register met vindplaatsen van de bedrijfsfotoboeken is opgenomen achter in deze uitgave. De nummers refereren aan het overzicht in de bibliografie. 1 Koninklijke Fabriek van Stoom en Andere Werktuigen Amsterdam Amsterdam, 1862. 12 pp., losbladig (in cassette), 38 x 30 cm. Fotografie P. Oosterhuis (12 zwart-wit / productfotografie en documentaire foto’s / kooktoestellen en andere machines voor suikerraffinaderijen, interieuropname). Drukker P. Oosterhuis (originele afdrukken). Opdrachtgever (t.g.v. het bezoek van de Japanse Ambassadeur, 26 juni 1862). Fotoalbum. Vroeg voorbeeld van een foto- grafisch geïllustreerde gelegenheidsuitgave van de Nederlandse industrie. Illustratief voor de toepassing van productfotografie in een promotionele uitgave. Er zijn twee exemplaren van het album bekend. Literatuur A. van Veen, Pieter Oosterhuis [1816–1885], Amsterdam 1993, pp. 113–116. 2 Onze Fabrieken en Werkplaatsen : Lettergieterij ‘Amsterdam’ voorh. N. Tetterode Amsterdam, [1910]. 80 pp., genaaid gebrocheerd, 28 x 21 cm. Fotografie (32 zwart-wit / interieur- opnamen/ rondgang door de drukkerij, muziekcorps). Illustraties (3 zwart-wit / tekeningen / fabrieken vanuit vogelvluchtperspectief, gevelaanzicht van filialen). Drukker Lettergieterij Amsterdam voorh. N. Tetterode, Amsterdam (boekdruk). Opdrachtgever (voorlichting). Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer- ken van vroeg-industriële fotografie. De aan- dacht gaat in dit Nederlands- en Franstalige boek uit naar de moderne, hygiënische aspecten van de gebouwen waar takken van de grafische industrie zijn ondergebracht. Losse foto’s staan gecentreerd op de pagi- na’s. Alle foto’s zijn geretoucheerd. 3 Maatschappij tot exploitatie van Staatsspoorwegen 1863-1913 Utrecht, 1913. 134 pp., genaaid gebrocheerd, 24 x 33 cm. Fotografie B.F. Eilers (124 zwart-wit in opdracht en uit bedrijfsarchief / productfoto- grafie en documentaire foto’s / treinen, aan- zichten en interieuropnamen van werkplaat- sen en stations, landschappen en haven- gezichten). Illustraties (9 zwart-wit, 11 kleur, uit bedrijfsarchief / grafieken, plattegronden, gravure). Drukker Boek- en Kunstdrukkerij v/h Roeloffzen-Hubner en Van Santen, Amsterdam (boekdruk). Opdrachtgever (50-jarig bestaan). Voorloper van het bedrijfsfotoboek. Naast de productfotografie en overzichtsfoto’s van werkplaatsen valt de hoge mate van realis- me op in opnames van stations en spoor- bruggen. Literatuur S. Felten en R. van Venetië, ‘Bernard F. Eilers en de architectuur 1911– 1939’, Rotterdam 1996 (ongepubli- ceerd manuscript, Nederlands Fotoarchief (nfa), Rotterdam). 4 Nederland: uitgegeven door de My tot exploitatie van Staatsspoorwegen 1915 Utrecht, 1915. 66 pp., genaaid gebrocheerd, 21 x 30 cm. Fotografie B.F. Eilers (119 zwart-wit, 10 kleur / documentaire foto’s / landschap en stedenschoon en recreatie in de provincies, Nederland in mobilisatie). Illustraties (18 zwart-wit, 12 kleur / land- kaarten, logo’s / wapens van provincies, emblemen van Staatsspoorwegen). Drukker Nederlandsche Rotogravure Mij, Leiden (rotatiediepdruk). Opdrachtgever (voorlichting). Voorloper van het bedrijfsfotoboek. Bibliografie Moreover, there is growing interest from a photo-historical perspective. Corporate photo books continued to be pro- duced after 1965, but the situation had dras- tically altered and perspectives on photogra- phy had changed considerably (see Chapter 7). Over a period of forty years – which saw not only the institutionalization of photogra- phy and the establishment of a commissio- ning policy, but also the crucial role of gover- nment in the process of consciousness-rai- sing among photographers and the forming of the first corporate photo collections – the post-war corporate photo book has been gradually replaced by books prepared by independent artists that document contem- porary corporate culture and the decline of certain industries. Whereas the post-war corporate photo books were primarily public relations instruments, originating from a social-democratic perspective and in the best cases avant-garde in nature, the pre- sent-day versions do not reflect these char- acteristics. The social need for the genre is now less substantial. For purposes of providing an overview of the genre, a bibliography has been compiled and may be found in the appendix to this volu- me. The books represented here are classi- fied so as to provide technical information on the publications. The importance of such an inventory is emphasized by the fact that cor- porate photo books are difficult to trace, given that they are widely dispersed among corporate and public photo archives, private collections and libraries throughout the Netherlands.

Dutch language Bibliography on company photobooks in post-war Holland 1945-1965

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Dutch language Bibliography on company photobooks in post-war Holland 1945-1965

Text of Dutch language Bibliography on company photobooks in post-war Holland 1945-1965

  • 239238

    ToelichtingDeze bibliografie is een overzicht vanbedrijfsfotoboeken. Alle boeken die in detekst worden genoemd zijn in de bibliografieopgenomen. Naast de voorbeelden uit deperiode van het onderzoek (19451965) zijnook voorlopers, grensgevallen en familiele-den beschreven. De titels zijn chronologischgeordend op jaar van uitgave en waar sprakeis van meerdere uitgaven binnen het jaar zijnde boeken alfabetisch op titel geordend. Hetbelang van het in kaart brengen van hetgenre is groot, mede gezien het feit dat debedrijfsfotoboeken moeilijk te traceren zijn;ze zijn verspreid over bedrijfs- en fotoarchie-ven, particuliere verzamelingen en bibliothe-ken in Nederland.

    Vorm van de beschrijvingDe beschrijvingen is opgebouwd uit drieonderdelen. Het eerste bestaat uit de titel enondertitel en de fysieke gegevens (plaatsvan uitgave, opdrachtgever, jaar van uitga-ve). Tenzij anders vermeld zijn de boeken uit-gegeven door de bedrijven zelf.

    Het tweede onderdeel beschrijft het aantalpaginas, de bindwijze en het formaat (hoog-te x breedte in centimeters), gevolgd doorde naam van de auteur(s) (een omschrijvingvan de soort tekst); de fotografen (het aantalfotos / het soort fotografie / een beschrijvingvan de onderwerpen); de illustratoren (hetaantal illustraties / het soort illustraties / eenbeschrijving van de onderwerpen); de gra-fisch vormgevers. Tenzij anders vermeld zijntekst, fotografie, illustraties en het ontwerpin opdracht van het bedrijf gemaakt. Daarnavolgen de drukker (type druktechniek voortekst en/of beeld) en de opdrachtgever vanhet fotoboek (de aanleiding van de uitgave).Tenzij de volledige naamsvermelding in detitel is opgenomen, is de opdrachtgever ver-meld.

    In de annotatie zijn gegevens vermeldover het type fotoboek. Bijzondere aspectenten aanzien van de lettertype, stofomslag,druk en opmaak worden hier beschreven eneventuele buitenlandse edities wordengenoemd. Ten slotte volgt een verwijzingnaar de literatuur.

    RegisterEen register met vindplaatsen van debedrijfsfotoboeken is opgenomen achter indeze uitgave. De nummers refereren aanhet overzicht in de bibliografie.

    1Koninklijke Fabriek van Stoom en AndereWerktuigen AmsterdamAmsterdam, 1862. 12 pp., losbladig (in cassette), 38 x 30 cm.Fotografie P. Oosterhuis (12 zwart-wit / productfotografie en documentaire fotos /kooktoestellen en andere machines voorsuikerraffinaderijen, interieuropname).Drukker P. Oosterhuis (originele afdrukken).Opdrachtgever (t.g.v. het bezoek van deJapanse Ambassadeur, 26 juni 1862).Fotoalbum. Vroeg voorbeeld van een foto-grafisch gellustreerde gelegenheidsuitgavevan de Nederlandse industrie. Illustratiefvoor de toepassing van productfotografie ineen promotionele uitgave. Er zijn twee

    exemplaren van het album bekend. Literatuur A. van Veen, Pieter Oosterhuis[18161885], Amsterdam 1993,pp. 113116.

    2Onze Fabrieken en Werkplaatsen :Lettergieterij Amsterdam voorh. N. TetterodeAmsterdam, [1910]. 80 pp., genaaid gebrocheerd, 28 x 21 cm.Fotografie (32 zwart-wit / interieur-opnamen/ rondgang door de drukkerij,muziekcorps).Illustraties (3 zwart-wit / tekeningen / fabrieken vanuit vogelvluchtperspectief,gevelaanzicht van filialen).Drukker Lettergieterij Amsterdam voorh. N. Tetterode, Amsterdam (boekdruk).Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van vroeg-industrile fotografie. De aan-dacht gaat in dit Nederlands- en Franstaligeboek uit naar de moderne, hyginischeaspecten van de gebouwen waar takken vande grafische industrie zijn ondergebracht.Losse fotos staan gecentreerd op de pagi-nas. Alle fotos zijn geretoucheerd.

    3Maatschappij tot exploitatie vanStaatsspoorwegen 1863-1913Utrecht, 1913. 134 pp., genaaid gebrocheerd, 24 x 33 cm.Fotografie B.F. Eilers (124 zwart-wit inopdracht en uit bedrijfsarchief / productfoto-grafie en documentaire fotos / treinen, aan-zichten en interieuropnamen van werkplaat-sen en stations, landschappen en haven-gezichten).Illustraties (9 zwart-wit, 11 kleur, uit bedrijfsarchief / grafieken, plattegronden,gravure).Drukker Boek- en Kunstdrukkerij v/hRoeloffzen-Hubner en Van Santen,Amsterdam (boekdruk).Opdrachtgever (50-jarig bestaan).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. Naast deproductfotografie en overzichtsfotos vanwerkplaatsen valt de hoge mate van realis-me op in opnames van stations en spoor-bruggen. Literatuur S. Felten en R. van Veneti,Bernard F. Eilers en de architectuur 1911 1939, Rotterdam 1996 (ongepubli-ceerd manuscript, Nederlands Fotoarchief(nfa), Rotterdam).

    4Nederland: uitgegeven door de My totexploitatie van Staatsspoorwegen 1915 Utrecht, 1915. 66 pp., genaaid gebrocheerd, 21 x 30 cm.Fotografie B.F. Eilers (119 zwart-wit, 10 kleur / documentaire fotos / landschap enstedenschoon en recreatie in de provincies,Nederland in mobilisatie).Illustraties (18 zwart-wit, 12 kleur / land-kaarten, logos / wapens van provincies,emblemen van Staatsspoorwegen).Drukker Nederlandsche Rotogravure Mij,Leiden (rotatiediepdruk).Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van het bedrijfsfotoboek.

    Bibliografie

    Moreover, there is growing interest from aphoto-historical perspective.

    Corporate photo books continued to be pro-duced after 1965, but the situation had dras-tically altered and perspectives on photogra-phy had changed considerably (see Chapter7). Over a period of forty years which sawnot only the institutionalization of photogra-phy and the establishment of a commissio-ning policy, but also the crucial role of gover-nment in the process of consciousness-rai-sing among photographers and the formingof the first corporate photo collections thepost-war corporate photo book has beengradually replaced by books prepared byindependent artists that document contem-porary corporate culture and the decline ofcertain industries. Whereas the post-warcorporate photo books were primarily publicrelations instruments, originating from asocial-democratic perspective and in thebest cases avant-garde in nature, the pre-sent-day versions do not reflect these char-acteristics. The social need for the genre isnow less substantial.

    For purposes of providing an overview of thegenre, a bibliography has been compiled andmay be found in the appendix to this volu-me. The books represented here are classi-fied so as to provide technical information onthe publications. The importance of such aninventory is emphasized by the fact that cor-porate photo books are difficult to trace,given that they are widely dispersed amongcorporate and public photo archives, privatecollections and libraries throughout theNetherlands.

  • 241240

    Amsterdam (offset).Opdrachtgever C. Bruynzeel & Zonen (50-jarig bestaan).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van beeldverhaal. De indeling van hetboek is thematisch, naar type eindproduct.In het laatste hoofdstuk is aandacht voor desociaal-maatschappelijke kant van hetbedrijf. De fabriek wordt metaforisch voor-gesteld als een levend organisme. Literatuur Thijsen, M., Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986; M. Boom, en R. Suermondt, Foto inomslag. Het Nederlandse documentairefotoboek na 1945, Amsterdam 1989; F. Bool,Vrijheid in gebondenheid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf 19451995,Amsterdam 1995, pp. 9-14; M. Thijsen, Het bedrijfsfotoboek, een artistiek relatie-geschenk, meer dan een souvenir alleen, H. van Dulken (red.), Stilstaande beelden.Ondergang en opkomst van de fotografie(Kunst en beleid in Nederland 7), Amster-dam 1995, pp. 145-161.

    23Van vonk tot vlam 19171947:30 jaar Lumax Utrecht, 1947. 98 pp., gebonden, 33 x 26 cm.Tekst A. Bevers (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie (27 zwart-wit, uit bedrijfsarchief /groepsfotos, vroeg-industrile fotografie / personeel, voetbalteam, werkvloer).Illustraties A. van Zeist (52 kleur / politiekespotprenten en komische illustraties / de uitvinding van de boekdrukkunst).Ontwerp G. van Stoutenberg.Drukker NV Drukkerij en Uitgeverij Lumax,Utrecht (boekdruk).Opdrachtgever NV Drukkerij en UitgeverijLumax (30-jarig bestaan).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van vroeg-industrile fotografie. Het conventionele gedenkboek bevat uitsluitend fotos uit het bedrijfsarchief en isin een oplage van 750 exemplaren versche-nen. Het fotokatern, achter in het boek, isgescheiden van de tekst. Literatuur M. Thijsen, De geschiedenis vanhet Nederlandse bedrijfsfotoboek. Tijdsbeeldvan avant-garde en industrile opdrachtge-vers, NEHA-bulletin. Tijdschrift voor econo-mische geschiedenis in Nederland, 11(1997)2, pp. 4554.

    24Een halve eeuw coperatieve zuivelorganisatieLeeuwarden, 1948. 72 pp., gebonden, 29 x 23 cm.Tekst D.A. Tamminga (bedrijfsgeschiedenis);J.N. Wassenaar (voorwoord); P. Stallinga.Fotografie C. Oorthuys (43 zwart-wit /bedrijfsreportage / productie van melk-producten, laboratoriumonderzoek, vorm-studies van kazen en melkbussen).Illustraties (initialen en titels van para-grafen).Ontwerper B. Buiskool.Drukker NV Drukkerij Vada, Wageningen(boekdruk).

    Opdrachtgever Bond van CoperatieveZuivelfabrieken in Friesland (50-jarigbestaan).Beeldverhaal. Waarschijnlijk is dit het eerste naoorlogse bedrijfsfotoboek van C. Oorthuys.

    25nieuwe school-vereeniging amsterdam18981948: 50 jaar nieuwe school-vereeniging amsterdam Amsterdam, 1948. 48 pp., genaaid gebrocheerd, 27 x 21 cm.Tekst J. de Klerk.Fotografie P. Huf (39 zwart-wit, in opdrachten uit bedrijfsarchief / documentaire engensceneerde fotos / portretten van directeuren en kinderen, dagelijks patroonvan leerlingen in lessituaties, recreatieveactiviteiten, gymnastiek).Ontwerp P. Huf.Drukker Meijers Boek- en Handelsdrukkerij,Wormerveer (boekdruk).Opdrachtgever NV Nieuwe School-vereeniging (50-jarig bestaan).Beeldverhaal. De reportage is opgezet alseen-dag-uit-het-leven-van de leerlingen,met de nadruk op netheid, concentratie, veiligheid en saamhorigheid. Literatuur Juryrapport en catalogus van De best verzorgde 50 boeken van het jaar1948, Amsterdam 1948, p. 39.

    2650 jaar Berkel 18981948: Een Halve Eeuw BerkelRotterdam, 1948. 192 pp., gebonden, 31 x 25 cm.Tekst A. Glavimans (redactie).Fotografie K. Molkenboer (311 zwart-wit, inopdracht en uit bedrijfsarchief / bedrijfs-reportage / vestigingen in het buitenland enproductfotos van weegschalen en snij-machines.Illustraties H.W. Tap (10 zwart-wit / diplomas en een gedenkplaat).Drukker Van Waesberge, Hoogewerff &Richards NV, Rotterdam (boekdruk).Opdrachtgever Maatschappij Van BerkelsPatent NV (50-jarig bestaan).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van vroeg-industrile fotografie en productfotografie. In het gedenkboek zijnaflopende groepsfotos van het personeel engeretoucheerde fotos van snij- en weeg-machines afgedrukt. Het gebruik van Berkel-apparatuur in het dagelijks leven is in beeldgebracht.

    2780 jaar van LeerAmsterdam, 1949. 82 pp., spiraalband, 32 x 24 cm.Fotografie C. Blazer, B. Damen e.a. (44 zwart-wit, 1 kleur, in opdracht en uitbedrijfsarchief / bedrijfsreportage / rondgangdoor het drukkersbedrijf, activiteiten buitenwerktijd).Illustraties H. Pan (10 zwart-wit, 11 kleur /illustraties (in bijlagen) naar schilderijen,handschriften, mezzotinten, etiketten, sche-ma, blindstempel / productiegangen en vis).Ontwerper H. van Gemert.Drukker Van Leer & Co NV, Amsterdam

    opgenomen en een beeldverhaal van grond-stof tot eindproduct. Fotos zijn geretou-cheerd. In twee paginas wordt de bedrijfs-geschiedenis geschetst. Literatuur F. Bool, Vrijheid in gebonden-heid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf19451995, Amsterdam 1995, pp. 914.

    17Amsterdam Volkshuisvesting Amsterdam, 1938. 52 pp., genaaid gebrocheerd, 31 x 24 cm.Tekst Burgermeester van Amsterdam (voorwoord).Fotografie E. Andriesse (85 zwart-wit, inopdracht en uit bedrijfsarchief / fotomonta-ges en vrijstaande fotos / aanzichten vanwoningen van woningbouwverenigingen,voorzieningen, spelende kinderen, recreatieen huiselijk geluk).Drukker (boekdruk).Opdrachtgever Amsterdamsche Woning-bouwvereenigingen (25-jarig bestaan).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. De uitgave bevat fotomontages en is door-schoten met advertenties van bouw- enschildersbedrijven en aannemers. Een optimistisch mensbeeld wordt uitgedragen. Het formaat is verwant aan dat van hetnaoorlogse jaarverslag.

    18De Vries Robbe & Co NV Gorichem/NVBetondak Arkel Arkel/Gorichem, [1939]. 64 pp., spiraalband, 21 x 15 cm.Fotografie P. Schuitema (110 zwart-wit /fotomontages en documentaire fotos / productieproces en uitgevoerde bouw-werken, personeel en serieproducten).Ontwerp P. Schuitema.Drukker Mouton & Co, Den Haag (boekdruk).Opdrachtgever voorlichting.Voorloper van het bedrijfsfotoboek. Vernieuwende bedrijfsuitgave met een kleurenfoto op de omslag. De opmaak is verwant aan die van IBB (1950). In een korteinleidende tekst zijn vaktermen opgenomen.

    19De Kof gaet voor de baet uit: Een verhaal over houtGrouw, 1941. 59 pp., gebonden, 33 x 24 cm.Tekst J. Luger (bedrijfsgeschiedenis), H. Halbertsma (voorwoord).Fotografie W. van de Poll (40 zwart-wit, inopdracht, uit bedrijfsarchief en uit niet-particuliere archieven / fotomontages, por-tretten en documentaire fotos / arbeidersaan houtbewerkingsmachines, doorkijkjes inkantoren, vestigingen, van directeuren).Illustraties J.F. Doeve (27 kleur, in opdrachten uit bedrijfsarchief / pentekeningen en kleine pictogrammen).Ontwerp J.F. Doeve.Drukker Ervaco, Den Haag (boekdruk).Opdrachtgever NV Halbertsma fabrieken(50-jarig bestaan).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van beeldverhaal. Het boek bevat aflo-pende fotos en fotomontages en slaat eenbrug tussen de stijlprincipes van de Nieuwe

    Fotografie en de eerste golf naoorlogsebedrijfsfotoboeken. De uitgave is didactischen instructief van opzet. Literatuur M. Thijsen, De geschiedenis vanhet Nederlandse bedrijfsfotoboek. Tijdsbeeldvan avant-garde en industrile opdrachtge-vers, NEHA-bulletin. Tijdschrift voor econo-mische geschiedenis in Nederland, 11(1997)2, pp. 4554.

    20De Vries Robb & Co Gorichem/NVBetondak Arkel[1941]. 64 pp., gelijmd, 29 x 21 cm.Tekst Anoniem (fotobijschriften).Fotografie P. Schuitema, reclamebureauRenes (159, zwart-wit, in opdracht / foto-montages en interieuropnamen / toepassin-gen van bouwmaterialen, opslag, construc-tiewerkplaatsen).Illustraties P. Schuitema (21 kleur / sche-matische tekeningen / vliegtuigen, handen,kozijnen, lasser, radiator, hert, dakplaten).Ontwerp P. Schuitema.Drukker Mouton & Co, Den Haag.Opdrachtgever (80-jarig bestaan).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. De meertalige uitgave op A4-formaat bevateen groot aantal fotomontages en fotosvoorzien van steunkleuren in geel, blauw enroze, enkele aflopende fotos en geeft eenindruk van de overzeese bedrijven.

    21DEMKA Utrecht, 1942. 32 pp., geniet, 24 x 19 cm.Tekst anoniem (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie J. Bauduin, P. Schuitema (47 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfs-archief / portret, fotomontages, bedrijfs-reportage en productfotos / gietstukken,laboratoria.Illustraties W.A. de Wijn (1, kleur / reproduc-tie van olieverfschilderij op de omslag / gie-ten van staal).Ontwerp Reclame-adviesbureau Ir J. Bauduin, Amsterdam.Drukker Drukkerij C. Chevalier, Rotterdam.Opdrachtgever DEMKA. NederlandscheStaalfabrieken v/h J.M. De Muinck Keizer nv(40-jarig bestaan).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van beeldverhaal. Het gedenkboekjebevat fotomontages en geretoucheerdefotos voorzien van een steunkleur. De opmaak is bont, de tekst is informatief.

    2250 jaar Bruynzeel 18971947Zaandam, 1947. 130 pp., gebonden, 33 x 26 cm.Tekst M. Redeke [Maurits Dekker] (bedrijfs-geschiedenis).Fotografie C. Blazer, E. Besny (154 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfsarchief /bedrijfsreportage, documentaire fotos / productieproces, ontspanning, opleiding).Illustraties J. Bons, J. Penraat (20 kleur /schematische ontwerptekeningen en komische pentekeningen).Ontwerp J. Bons, J. Penraat.Drukker Firma L. van Leer en Co,

    Een vroeg voorbeeld van een fotoboek, uit-gegeven door het Nederlandse bedrijfsle-ven. Het bevat ingeplakte kleurenfotos.Bovendien is het een vroeg voorbeeld vaneen bedrijfsuitgave opgezet als fotoboekover landschap en stedenschoon. De uitga-ve heeft kenmerken van een familiealbumen bevat geen tekstuele bijdrage.

    550 jaar glasindustrie : gedenkboek uit-gegeven ter gelegenheid van het 50-jarigbestaan der NV Glasfabriek Leerdamvoorheen Jeekel Mijnssen & CoRotterdam, W.L. & J. BrussesUitgeversmaatschappij, 1928. 135 pp., ingenaaid, 26 x 20 cm.Tekst H.P. Berlage en K. Wasch (redactie).Fotografie (55 zwart-wit, in opdracht, uit bedrijfsarchief en uit niet-particulierearchieven / portretten en productfotografie /oprichters, glasproductie en tentoonstel-lingspresentatie.Illustraties A.D. Copier (1 zwart-wit / hout-snede / glasblazers).Ontwerp A.D. Copier.Drukker (boekdruk).Opdrachtgever (50-jarig bestaan).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van product- en tentoonstellingscatalo-gus. De aandacht gaat uit naar glaskunst alsverkoopproduct. De oplage bedroeg 2000exemplaren, waarvan 1500 voor GlasfabriekLeerdam en 500 exemplaren zijn door W.L. & J. Brusses Uitgeversmaatschappij inde handel gebracht.

    6NKF : N.V. Nederlandsche Kabelfabriek Delft, 1928. 88 pp., gebonden, 30 x 22 cm.Fotografie P. Zwart (77 zwart-wit, inopdracht en uit archief / fotomontages, foto-gram en productfotografie / interieur-opnamen, kabels en stadslandschappen).Illustraties (plattegrond, striptekening, reproducties uit tijdschrift / cirkels, vierkan-ten, balken, stadsplan).Ontwerp P. Zwart.Drukker Drukkerij Trio, Den Haag (boek-druk).Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. De nadruk ligt op productfotografie. Het pro-ductieproces en de werkende mens wordennauwelijks in beeld gebracht. Een Engels-talige editie verscheen in 1929. Literatuur K. Broos en F. Bool, De NieuweFotografie in Nederland, Amsterdam 1989.

    7Amsterdam-Batavia door de lucht: ook post voor U? Den Haag, 1929. 18 pp., gelijmd, 16 x 11 cm.Fotografie P. Zwart (55 zwart-wit, in op-dracht en uit bedrijfsarchief / fotomontages,productfotografie, documentaire fotos /vliegtuigen, landingsproblemen, vluchtNederland-Indonesi).Illustraties (lijnen, vlakjes, balken en cirkelsin de kleurstelling rood-zwart).Ontwerp P. Zwart.Drukker Drukkerij Trio, Den Haag (boek-druk).

    Opdrachtgever Hoofdbestuur der PTT(voorlichting).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. Eenvooroorlogse bedrijfsuitgave gericht op voor-lichting van het publiek. Het boekje bestaatvolledig uit fotomontages en ritmische foto-reeksjes. De tekst is uit de Gill gezet.

    8fotos van Rotterdam: C. Chevalier boek-, steen-, staal- en offsetdrukkerijRotterdamRotterdam, [1930]. 54 pp., spiraalband, 20 x 16 cm.Fotografie P. Schuitema (55 zwart-wit / fotomontages en documentaire fotos /havengezichten en straatbeelden inRotterdam).Ontwerp P. Schuitema.Drukker C. Chevalier, Boek-, Steen-, Staal-en Offsetdrukkerij, Rotterdam.Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van fotoboek over landschap en steden-schoon. Het boekje bestaat, op enkele foto-montages na, uitsluitend uit aflopendefotos, tekst ontbreekt. De totaalopname ende aflopende foto hebben in belang gewon-nen. De uitgave handelt niet over het bedrijfals zodanig, maar er wordt een beeldgeschetst van handel en activiteiten in dehavenstad, waar de drukkerij is gevestigd.

    9NV De Plaatwellerij : Catalogus NV De Plaatwellerij Velsen, 19301931. 54 pp., spiraalband, 30 x 21 cm.Tekst (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie P. Schuitema (18 zwart-wit / fotomontages / vormstudies van geweldebuizen en lastechniek).Illustraties 53 zwart-wit / tabellen, grafiekenen schematische tekeningen).Ontwerp P. Schuitema.Drukker Ruigrok en Co, Haarlem (boekdruk).Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van productcatalogus. Fotos zijn (integenstelling tot in andere door hem ver-zorgde uitgaven) door P. Schuitema zelfgemaakt. De instructieve tekst is gellus-treerd met tabellen en grafieken. Directheiden dynamiek worden gesuggereerd in deesthetiek van herhaling. Na de oorlog wor-den personeelsorganen en jaarverslagen opdit formaat uitgegeven. Literatuur K. Broos en F. Bool, De NieuweFotografie in Nederland, Amsterdam 1993.

    10Bruynzeels Fabrieken Zaandam Zaandam, 1931. 72 pp., gebonden, 24 x 32 cm.Tekst C. Bruynzeel (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie P. Zwart (119 zwart-wit, in op-dracht en uit bedrijfsarchief / interieuropna-men, bedrijfsreportage / productieproces,houtvoorraad, halffabrikaten en toepassingvan hout in woningbouw, musea en passa-giersschepen).Illustraties V. Huszr (49 kleur / beeldmerk,kleurvlakken / aardbol en het patroon vaneen parketvloer).

    Ontwerp V. Huszr.Drukker (boekdruk).Opdrachtgever C. Bruynzeel & ZonensVloerenfabriek, Schaverij, Zagerij en Hout-handel (10-jarig bestaan).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van foto-typo-taal. Uitgevoerd in oblongformaat. De fotografie dient ter illustratie vande tekst.

    11reclame Rotterdam, Nijgh & Van Ditmar, 1930-1931.30 pp. Japans blokboek, 18 x 25 cm.Tekst P. Zwart (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie P. Zwart (23 zwart-wit / product-fotos en bedrijfsreportage / handelsdruk-werk, productieproces, mensbeelden enhoutstammen).Illustraties (1 zwart-wit, 4 kleur / adverten-ties, rastertekening, typografisch symbool).Ontwerp P. Zwart.Drukker Nijgh en Van Ditmar, Rotterdam(boekdruk).Opdrachtgever Nijgh en Van Ditmar NV(voorlichting).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van foto-typo-taal. Een instructief voor-lichtingsboekje over het hoe en waaromrond de productie van reclame. De uitgave isin oblong formaat verschenen. Literatuur K. Broos, Piet Zwart [1885-1977],Amsterdam 1997; D. Dooijes, Piet Zwart I.Bij de toekenning van de Quellinusprijs, D. Dooijes, Over typografie en grafischekunst, Amsterdam 1966, p. 58 (oorspronkelijkverschenen in Drukkersweekblad, 1959, afl. 7,p. 1170).

    12De Bijenkorf Rotterdam: Gedenkboek uitgegeven ter herinneringaan de opening van de RotterdamscheBijenkorf op 16 october 1930Rotterdam, 1931. 74 pp., genaaid gebrocheerd, 32 x 35 cm.Tekst N.J. Polak, S.C. Tinbergen en J. Moorman, (inleidingen).Fotografie A. Meier (40 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfsarchief / interieur-opnamen / rondgang door het gebouw).Illustraties (6 zwart-wit, plattegrond en ontwerptekeningen).Drukker Kunstdrukkerij Kotting, Amsterdam(boekdruk).Opdrachtgever (ingebruikneming).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. De uitgave is verwant aan het tijdschriftWendingen.

    13delft kabels: nederlandsche kabelfabriekn.k.f. delftDelft, 1933. 50 pp., gebonden, 23 x 19 cm.Tekst P. Zwart (inleiding).Fotografie P. Zwart (66 zwart-wit / product-fotos en bedrijfsreportage / dwarsdoorsne-den en fabricage van kabels, laboratorium,interieur van de fabriek).Illustraties P. Zwart (plattegrond, schemati-sche tekeningen en kleurbalken langs tab-bladen / kabels, papier-monsters).Ontwerp P. Zwart.

    Drukker NV Drukkerij Trio, Den Haag(boekdruk).Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van vroeg-industrile en productfoto-grafie. Instructief boekje waarin de fabricagevan een zwakstroomkabel wordt afgebeeld.De bedrijfsreportage speelt op de achter-grond van de productfotografie.Afbeeldingen van de mens en van werkendehanden zijn in fotomontages verwerkt. Literatuur K. Broos, Piet Zwart [1885 1977], Amsterdam 1997.

    14Kas-Vereeniging NV AmsterdamAmsterdam, 1933. 64 pp., genaaid, 30 x 24 cm.Tekst (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie W. van de Poll (27 zwart-wit /documentaire fotos / rondgang door hetgebouw, bezoekers en werknemers).Illustraties (2 kleur / initiaal en beeldmerk).Drukker Nijgh & Van Ditmar, Rotterdam(boekdruk).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. Een vroeg voorbeeld van een uitgave waarinde werkende mens in beeld is gebracht.

    15Netherlands Harbour Works & Co Amsterdam, 1933. 56 pp., spiraalband, 30 x 21 cm.Tekst (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie P. Schuitema (110 zwart-wit /fotomontages / draglines, plaatsing van caissons, constructie van havens en kranen).Illustraties (1 zwart-wit / landkaart / bouwvan een haven).Ontwerp P. Schuitema.Drukker Drukkerij C. Chevalier, Rotterdam(boekdruk).Opdrachtgever Nederlandse Maatschappijvoor Havenwerken NV (voorlichting).Voorloper van bedrijfsfotoboek met kenmer-ken van productcatalogus. De uitgave is ver-want aan avant-gardistische bedrijfsuitgavenverzorgd door P. Schuitema voor De VriesRobb en voor Drukkerij Chevalier. Deafbeelding van de mens is ondergeschiktaan die van constructiewerken. Naast deEngelstalige uitgave is ook een Franstaligeeditie verschenen. Literatuur F. Bool en K. Broos, Fotografie inNederland 19201940, Den Haag 1978.

    16NV Betondak Arkel De Vries Robb & CoGorichem Arkel/Gorichem, 1935. 64 pp., spiraalband, 22 x 15 cm.Tekst (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie P. Schuitema (62 zwart-wit / fotomontages en bedrijfsreportage / De Vries Robb en NV Betondak, RadiomastScheveningen).Ontwerp P. Schuitema.Drukker C. Chevalier Boek-, Steen-, Staal- enOffsetdrukkerij, Rotterdam (boekdruk).Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van het bedrijfsfotoboek. De bedrijfsuitgave is een van de weinigevoorbeelden van de Nieuwe Fotografiewaarin een bedrijfshistorische schets is

  • 242

    16

    243

    21

    19

    3

    2713

    25

    7

    14

  • 245244

    spotprent, modeltekeningen, landkaarten enschematische tekeningen).Ontwerp O. Treumann.Drukker Staatsdrukkerij- en UitgeverijbedrijfSDU, Den Haag (boekdruk).Opdrachtgever Staatsbedrijf der PTT (60-jarig bestaan).Foto-typo-taal. Archiefmateriaal en actuelefotos gemaakt in opdracht wisselen elkaaraf. Het boek bevat geen literaire componenten is vanuit het witte vlak gecomponeerd.De tekst, gezet uit de Times, is instructief,op andersoortig papier gezet, en gescheidenvan de fotokaternen. Het jubileumboek is in een oplage van 2000exemplaren verschenen.Literatuur Juryrapport en catalogus van De bestverzorgde vijftig boeken van het jaar1954, Amsterdam 1954, pp. 4243; B. Majorick,het jubileumboek, Drukkers-weekblad (december 1958) Kerstnummer,afl. 52, pp. 4452.

    45met Rotterdam opgegroeid: 50 jaar... De Reproductie Compagnie NV.Rotterdam 1954. 36 pp., gebonden, 37 x 29 cm.Tekst K. Star sr (voorwoord).Fotografie (65 zwart-wit / fotomontages enaangesneden fotos / reprotechniek vroegeren nu, stadsbeeld van Rotterdam).Illustraties Studio Valk (beeldmerk DRC,cirkels, kleurvlakken, diagonalen, guirlandes,kleurbalken, wapen van Rotterdam, grafische voorstelling van lijn- en raster-negatieven en talloze illustraties).Ontwerp R.W. van der Valk.Drukker Drukkerij C. Chevalier, Rotterdam(boekdruk).Opdrachtgever Grafische KunstinrichtingDe Reproductie Compagnie NV (50-jarigbestaan).Foto-typo-taal. Het gedenkboek is opgezetals een rondgang door het bedrijf. DRC wordt geassocieerd met een kind datopgroeit tot man. Op de laatste twee pagi-nas staan de mening van de ontwerper ende drukker.

    46De beurt is aan 18551955Amsterdam, 1955. 146 pp., gebonden, stofomslag, 27 x 21 cm.Tekst J.M. Fuchs (bedrijfsgeschiedenis enredactie); J. Algera (voorwoord).Fotografie C. Oorthuys (45 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfsarchief / documentairefotos en productfotos / directeursportretten,stoomboten en aspecten van beurtvaart-rederij).Illustraties (50 zwart-wit / historische prenten, documenten, vlag en kranten-artikelen / beurtschepen en kruier).Ontwerp D. Elffers.Drukker Meijer, Iris Pers, Wormerveer(boekdruk en offset).Opdrachtgever Reederij Van Swieten (100-jarig bestaan).Foto-typo-taal. Veel belang wordt gehechtaan de illustratie als zelfstandig element.Losse fotos zijn op afzonderlijke paginasafgedrukt en gescheiden van de tekst. De mens staat niet centraal in de fotografie.

    Alleen de omslag en de band vallen op inartisticiteit. Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek:krachtenspel tussen tekst, fotografie en grafische vormgeving, Utrecht (doctoraal-scriptie RUU) 1986.

    47EN NEN: Eerste NederlandscheVerzekering-Maatschappij op het Levenen tegen Invaliditeit N.V. Den Haag, 1955. 60 pp., genaaid gebrocheerd, 25 x 23 cm.Fotografie A. Windig (61 zwart-wit, 3 kleur /documentaire fotos / rondgang door hetgebouw).Illustraties (8 kleur / prent, plattegrond vanverdiepingen, grafische weergave van dejaarcijfers, werktekening en aanzicht).Ontwerp B. Wissing.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Nieuwe Eerste Neder-landsche NV en Verzekering-maatschappijop het leven en tegen Invaliditeit (ingebruik-neming).Foto-typo-taal. Als grafische werkstukopmerkelijk. Binnenhuisarchitect A. Bodonheeft waarschijnlijk de inleidende tekstgeschreven.

    48Gebroeders Klinkenberg Wormerveer18551955: gedenkschrift ter gelegenheidvan het honderdjarig bestaan van de N.V. Machinefabriek en Constructie-werkplaats Gebr. KlinkenbergWormerveer, 1955. 72 pp., gebonden, 24 x 18 cm.Tekst J.W. Klinkenberg, W.P. Klinkenberg(voorwoord).Fotografie C. Blazer (34 zwart-wit, inopdracht, uit bedrijfsarchief en uit niet-parti-culiere archieven / documentaire fotos enportretten / directeuren, bruggen, kranen enpompinstallaties, laadmachines en transport-banden).Illustraties (9 zwart-wit / familie-stamboom,landkaart, krantenartikel, ets en pentekenin-gen).Ontwerp J. Schrofer.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever NV Machinefabriek enConstructiewerkplaats Gebr. Klinkenberg(100-jarig bestaan).Kenmerken van conventioneel gedenkboek.Tekst, gezet uit de Garamond, en fotokaternzijn van elkaar gescheiden. Hoogst waarschijnlijk is dit het eerstegedenkboek dat J. Schrofer typografischheeft verzorgd in dienst van Drukkerij Meijer.

    49O.N. 52-55Heerlen, 1955. 54 pp., gelijmd, 26 x 28 cm.Fotografie N. Jesse (52 zwart-wit / vormstu-dies en overzichten / aanbouw van koelto-rens, werkvloer, staalconstructies).Ontwerp N. Jesse.Drukker N. Jesse (originele barietdrukken).

    39Atlas-steen Atlas-machineRotterdam, 1953. 60 pp., genaaid gebrocheerd, 30 x 23 cm.Tekst J.H.L. Giesen (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie A. Windig (51 zwart-wit, 6 kleur /productfotos en documentaire fotos / vormstudie en productie van Atlas-steen,toepassing van typen steen in de woning-bouw, testen en transport van bouw-materialen, voorbeelden van woning- en utiliteitsbouw).Illustraties (26 zwart-wit / grafieken, steun-kleuren).Ontwerp O. Treumann, en H.P. Doebele.Drukker NV Drukkerij Vada, Wageningen(boekdruk).Opdrachtgever Bouwsysteem Atlas NV,Rotterdam (voorlichting).Kenmerken van productcatalogus. De uitgave is gezet uit de Gill en de lay-outis verwant aan die van PTT 18931953(1954).

    40Oranje Nassau MijnenHeerlen, 1953. 146 pp., spiraalband, 26 x 28 cm.Tekst (inleiding).Fotografie N. Jesse (163 zwart-wit /bedrijfsreportage / beeldverhaal over een-dag-uit-het-leven-van een mijnwerker paral-lel aan een bedrijfsreportage).Illustraties G. Douwe (2 kleur / vignet en initialen).Ontwerp N. Jesse.Drukker Th. van Rossum, Utrecht (boekdruk).Opdrachtgever NV Maatschappij totExploitatie van Limburgsche Steenkolen-mijnen genaamd Oranje Nassau Mijnen (60-jarig bestaan).Beeldverhaal. In een als vroom te typerenbeeldtaal staat de gemeenschapszin cen-traal. De oplage bedroeg 3535 exemplaren, uitgebracht in verschillende buitenlandseedities. Een werkalbum van Oranje NassauMijnen berust in de bibliofiele collectie vanhet Nederlands Fotoarchief (nfa) inRotterdam. De band is gevat in een karton-nen cassette. De tekst is gezet uit De Roos .Literatuur Juryrapport en catalogus van De best verzorgde vijftig boeken van het jaar1954, Amsterdam 1954, pp. 5051; F. Bool,vrijheid in gebondenheid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf 19451995,Amsterdam 1995, pp. 914; S. Felten, de mijnbouwfotos van Nico Jesse, NEHA-bulletin. voor economische geschiedenis inNederland, 9 (1995) 1, pp. 8291.

    4160 jaar Hartogs & CoLeiden, 1953. 36 pp., gebonden, 18 x 26 cm.Tekst E. Elias, I. van der Beugel, G. Boymans (literaire bijdrage); P.C. Hartogs (voorwoord).Fotografie (1 zwart-wit / fotomontages /massaproductie in de confectie).Illustraties (15 zwart-wit, 2 kleur / komische tekeningen, beeldmerk en initialen / rolpatronen en mode).Ontwerp J. Geesink.

    Drukker Drukkerij Dubbelaar, Leiden(boekdruk).Opdrachtgever Hartogs & Co (60-jarig bestaan).De uitgave is een grensgeval dat naast literaire bijdragen slechts een fotomontagebevat.

    42AKU-HKI Textiel-ResearchArnhem, 1954. 60 pp., spiraalband, celluloid omslag, 39 x 23 cm.Tekst (beschrijving van het gebouw, voorlichting).Fotografie [C. Oorthuys] (56 / stadsbeeld,bedrijfsreportage / straatbeeld Arnhem, productieproces).Illustraties O. Treumann (14 kleur / plattegronden, schematische tekeningen en tabellen).Vormgeving O. Treumann.Drukker Drukkerij Meijer N.V.,Wormerveer.Opdrachtgever N.V. Internationaal Rayon-Verkoopkantoor (voorlichting).Beeldverhaal. De tekst is gezet uit de Gill.Het tekstkatern is gescheiden van het foto-katern en afgedrukt op andersoortig engekleurd papier. De fotobijschriften zijn inblauw gedrukt en genummerd. Achter in deuitgave is op mosterdgeel papier een lijstopgenomen met gefotografeerde onderwer-pen. Het ontwerp is verwant aan de uitgaveRayon Revue, het huisorgaan van de AKU,dat ook door Treumann werd verzorgd.

    43NV Electro Zuur- en Waterstoffabriek: De Acetylboom aan het IJAmsterdam, 1954. 22 pp., paperback, 26 x 19 cm.Tekst J.W.F. Werumeus (literaire bijdrage).Fotografie A. Windig (18 zwart-wit, inopdracht en uit niet-particulier archief /vormstudies en bedrijfsreportage / acetyleenproductie van grondstof tot eindproduct, vaten).Illustraties 1 kleur / schematische tekening /acetyleenproductie.Ontwerp A. Verberne.Drukker Cloeck en Moedigh NV, Amsterdam(boekdruk).Opdrachtgever NV Electro- Zuur- enWaterstoffabriek (voorlichting).Kenmerken van beeldverhaal. De toepassingvan steunkleuren, kleurvlakken, vrijstaandefotos is verwant aan de werkmethode van O. Treumann. De tekst is gezet uit de Gill.

    44PTT 18931953: PTTDen Haag, 1954. 324 pp., gebonden, 27 x 27 cm.Tekst J. Algera, F.W.J. Crebas, M. Boetje,C.H.W. dArtillac Brill (redactie); W.F. Gouwe.Fotografie C. Oorthuys, V. Cornelius, E. van Wijk, B. de Wit, W.J. van Borselen(345 zwart-wit, in opdracht, uit bedrijfsar-chief en uit niet-particuliere archieven / productfoto en bedrijfsreportage / appara-tuur en PTT mensen in hun werksituaties).Illustraties (56 zwart-wit, uit bedrijfsarchief /postzegels, prenten, grafieken en statistie-ken, documenten, postwisselformulier,

    (boekdruk, offsetdruk en lichtdruk).Opdrachtgever Van Leer & Co NV (80-jarig bestaan).Foto-typo-taal. 80 jaar van Leer is een boek-werk over kwaliteitsdrukwerk. Met een vier-tal fotos van de actieve personeelsvereni-ging wordt de bedrijfsreportage afgesloten.Fotos brengen de individuele arbeiders inbeeld en de stadia van verschillende druk-procds. O. Treumann heeft de omslag ontworpen. Literatuur D. Dooijes, Traditie en vernieu-wing, tien jaar Nederlandse drukkunst19451955, Amsterdam 1955.

    28Het begon in een smidse: De geschiedenis van een NederlandseondernemingMaarssen, 1950. 76 pp., gebonden, 25 x 19 cm.Tekst J. Bauduin (redactie).Fotografie N. Zomer; C.J. Wassmann (64zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfsarchief /bedrijfsreportage, productfotografie en por-tretten van directeuren).Illustraties (16 zwart-wit / zegel, certificaat,document / stadsgezichten).Ontwerp J. Bauduin.Drukker NV Boek- en Kunstdrukkerij v/hMouton & Co, Den Haag (boekdruk).Opdrachtgever NV Plaatwerkerij enVerzinkerij v/h P. Bammens & Zn. (100-jarigbestaan).Kenmerken van vroeg-industrile fotografie.De geschiedenis van het bedrijf wordt ver-teld parallel aan die van de familie. Bij hetgedenkboek is een boekje verschenen datde techniek van het verzinken uitvoerigbehandeld.

    29IBB: n.v. Ingenieurs-Bureau voorBouwnijverheid OegstgeestOegstgeest, 1950. 72 pp., gebonden, 33 x 25 cm.Fotografie C. Oorthuys; Jaap d Oliveira(188 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfs-archief / bedrijfsreportage en documentairefotos / gerealiseerde gebouwen, hei- en gewapend betonwerken).Illustraties Th. Kurpershoek (6 zwart-wit, 1 kleur / frontispice, tekening, topografischoverzicht, beeldmerk / bouwactiviteit vanbouwwerken).Ontwerp P. Zwart.Drukker Koch & Knuttel, Gouda (boekdruk).Opdrachtgever NV Ingenieurs-Bureau voorBouwnijverheid (25-jarig bestaan).Foto-typo-taal. In de opmaak wordt voort-gebouwd op de functionele typografie. IBBis voornamelijk een catalogus van opgelever-de gebouwen.

    30NV Koninklijke PharmaceutischeFabrieken v/h Brocades Stheeman & Pharmacia 18001950Amsterdam, 1950. 60 pp., genaaid gebrocheerd, 27 x 20 cm.Tekst D.A. Wittop Koning (bedrijfsgeschie-denis).Fotografie C. Oorthuys (22 zwart-wit, inopdracht, uit bedrijfsarchief en uit niet-

    particuliere archieven / bedrijfsreportage /binnenplaats fabriek, geneesmiddelen-productie, laboratorium, opslag).Illustraties (3 zwart-wit, uit bedrijfsarchief /oorkonden, diplomas).Ontwerp Boom Ruygrok NV.Drukker Boom-Ruygrok NV, Haarlem (boek-druk).Opdrachtgever NV Koninklijke Pharma-ceutische Fabrieken v/h Brocades-Stheeman& Pharmacia (150-jarig bestaan).Beeldverhaal. Het gedenkboek bevat eengroot aantal historische fotos en directeur-sportretten. Een realistisch beeld isgeschetst van de werkende mens.

    31een luchtkasteel? Amsterdam, 1950. 26 pp., spiraalband 25 x 21 cm.Fotografie E. Besny (21 zwart-wit, inopdracht en uit niet-particulier archief / portretten documentaire fotos / alledaagseleven in en om het ziekenhuis).Illustraties 4 zwart-wit, in opdracht en uitniet-particuliere archieven / reproductie vaneen schilderij, stadskaart, grafische voor-stellingen / luchtkasteel, vraagteken, bak-stenen).Ontwerp W. Brusse.Drukker NV Verenigde Drukkerij Dico,Amsterdam (boekdruk).Opdrachtgever Emma Kinderziekenhuis.Foto-typo-taal. Uitgebracht ter inzamelingvan geld ten behoeve van de uitbreiding enverbouwing van het Emma Kinderziekenhuisin Amsterdam. In de beeldtaal wordt voort-gebouwd op de principes van de NieuweFotografie.

    32NV Nederlandsche Kabelfabriek Delft Delft, 1950. 82 pp., gebonden, 30 x 22 cm.Tekst (voorlichting).Fotografie A. Dingjan, C. Oorthuys e.a. (171 zwart-wit, 1 kleur / productfotos enbedrijfsreportage / aanzicht van de fabriek,productie van een zwakstroomkabel).Illustraties (15 kleur / schematische tekeningen, striptekening / walsdraad, chemische structuren, doorsnede kabels,mier, mensfiguurtjes).Vormgeving F. StapelDrukker NV Drukkerij Trio.Opdrachtgever (voorlichting).Voorloper van bedrijfsfotoboek. NKF: N.V.Nederlandsche Kabelfabriek (1928). Achterinde uitgave zijn 26 normaalbladen opgeno-men. De nadruk ligt op productfotografie.

    33Veertig Jaar DRAKA: Geschiedenis van de NV HollandscheDraad- en Kabelfabriek AmsterdamAmsterdam, 1950. 73 pp., gebonden, 32 x 24 cm.TekstJ.T. Duyvis.FotografieC. Oorthuys (81 zwart-wit, 1 kleur, in opdracht en uit bedrijfsarchief /bedrijfsreportage / onderzoek, hygine en ontspanning).Illustraties(1 zwart-wit / tegeltableau en initialen).

    Drukker Joh. Ensched en Zonen, Haarlem(boekdruk).Opdrachtgever NV Hollandsche Draad- enKabelfabriek (40-jarig bestaan).Beeldverhaal. De tevredenheid in het werkis in beeld gebracht. Verder bevat het boekdynamische detailstudies van machines enretorische opnamen van het fabrieksterreinbij avond. Literatuur F. Bool, Vrijheid in gebonden-heid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf19451995, Amsterdam 1995, pp. 914.

    3425 jaar: Steen- en Offsetdrukkerij Chr. Schfer Jr nv Aalst bij EindhovenAalst, 1950. 50 pp., spiraalband, 42 x 29 cm.Tekst Chr. Schfer jr. (voorwoord).Fotografie M. Coppens (29 zwart-wit / portretten en bedrijfsreportage / directie, interieuropnamen, werknemers in foto-atelier, in papiermagazijn, in offsethal en achter persen).Illustraties (15 kleur / tekeningen, spiralen,cirkels, guirlandes en bloemen).Drukker Steen- en Offsetdrukkerij Chr. Schfer Jr NV, Aalst (offset).Opdrachtgever Steen- en OffsetdrukkerijChr. Schfer Jr NV (25-jarig bestaan).Kenmerken van productcatalogus en beeld-verhaal. De uitgave is verwant aan metRotterdam opgegroeid (1954). De vormge-ving is verzorgd door een reclamebureau. De fotografie geeft een indruk van vrouwen-arbeid in de naoorlogse grafische industrie.

    35Al negentig jaren touw van de G.M.GGouda, 1951. 24 pp., genaaid gebrocheerd, 28 x 21 cm.Tekst (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie A. Windig (22 zwart-wit / bedrijfs-reportage / aanzicht fabriek, productieprocesvan grondstof tot eindproduct, waslokaal,kantine, administratief personeel).Illustraties (3 zwart-wit, 1 kleur / logos enkeurmerk).Vormgeving Ch. Jongejans.Drukker NV Drukkerij v/h Koch & Knuttel,Gouda (boekdruk).Opdrachtgever NV De Goudsche MachinaleGarenspinnerij (90-jarig bestaan).Kenmerken van beeldverhaal. De opmaakvan de uitgave is statisch (een foto per pagi-na), de reproductiekwaliteit van de fotos ismatig. Arbeiders zijn afstandelijk in beeldgebracht.

    36Een eeuw HoenderlooHoenderloo, 1951. 168 pp., genaaid gebrocheerd, 22 x 25 cm.Tekst M.B. van de Werk (inleiding); O.G. Heldring (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie P. Huf (52 zwart-wit, in opdrachten uit bedrijfsarchief / documentaire en ge-nsceneerde fotos / aspecten van opvoe-ding, onderwijs en vrije tijd).Illustraties (4 zwart-wit / Koninklijk wapen,plattegrond en bloemenkrans).Ontwerp Ch. Jongejans.Drukker N.V. Meijers Boek- en Handels-drukkerij, Wormerveer en Drukkerij

    Hoenderloo, Hoenderloo (boekdruk).Opdrachtgever Stichting Hoenderloo (100-jarig bestaan).Beeldverhaal. Het fotoboek toont een opti-mistisch beeld van jongens die vakonderwijsgenieten. Het dagelijks leven in het instituutis in beeld gebracht. Tekstkaternen vanandersoortig papier, gezet in de Bodoni cur-sief, zijn gescheiden van de fotokaternen. Literatuur Juryrapport en catalogus van De best verzorgde vijftig boeken van het jaar1951, Amsterdam 1951, pp. 33-34; M. Thijsen, Drukkerij Meijer nv Wormerveer.Het bedrijfsfotoboek: krachtenspel tussentekst, fotografie en grafische vormgeving,Utrecht (doctoraalscriptie RUU) 1986; K. Sierman, tent.cat. Charles Jongejanseigenzinnig estheet eigenzinnig docent,Amsterdam (Universiteitsbibliotheek UvA)1997.

    37Het land van de wijn: Ons tweede vaderlandHaarlem, 1952. 122 pp., gebonden, 30 x 22 cm.Tekst C.J. Kelk (literaire bijdrage).Fotografie J. van Keulen (33 zwart-wit /documentaire fotos / Frans pastoraal landschap, wijnkastelen, proeverijen en wijngaarden.Illustraties J. van Keulen (7 zwart-wit, 9 kleur / tekeningen / stillevens, wijnflessen,-ranken en -glazen en pastorale scnes).Ontwerp J. van Keulen.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Wed. G. Oud Pzn & Co (75-jarig bestaan).Kenmerken van fotoboek over landschap en stedenschoon. Voor de firma Oud Pzn & Co verzorgde J. van Keulen ook de wijn-catalogi in die jaren. De tekst is gezet uit de Imprint.

    3860 jaar ons huis: 60 jaar volksontwikkelingAmsterdam, NV Van Munsters Uitgevers-mij, 1952. 94 pp., genaaid gebrocheerd, 25 x 17 cm.Tekst D. Kouwenaar (inleiding); G. Kouwenaar (literaire bijdrage); H.J. Barentz (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie V. Cornelius (74 zwart-wit / documentaire fotos / negentiende-eeuwseAmsterdamse straatbeelden, portretten van de stichters en het dagelijks leven inOns Huis).Illustraties 8 zwart-wit / linoleumsneden en kindertekeningen.Ontwerp H. de Vries.Drukker Senefelder NV, Amsterdam (boekdruk).Opdrachtgever Ons Huis, Amsterdam (60-jarig bestaan).Woord-beeld-equivalent. Het belang vangroepsvorming staat centraal en er is eenrealistisch beeld geschetst van het alledaag-se leven. Het boekje is doorschoten metrode paginas die een driedeling tot standbrengen: een terugblik, een tijdsbeeld vaneen Vijftiger en een promotionele tekst vande directeur.

  • 246

    50

    247

    66

    45

    39

    38 60 jaar ons huis

    47 EN Nen

    49

    31 36

    37

    42

    46

  • 249248

    Opdrachtgever Nederlandsche Bond vanBouwondernemers (25-jarig bestaan).Voornamelijk een stalenboek vanNederlandse naoorlogse woningbouw.Voorzien van een geplastificeerde band.

    67Nederlandse Soda IndustrieDelfzijl, 1958. 24 pp., genaaid gebrocheerd, 29 x 22 cm.Fotografie E. van Wijk (25 zwart-wit, 3 kleur / bedrijfsreportage / productieprocesen aanzichten van het fabriekscomplex).Illustraties P.C. Cosse (1 kleur / schema-tische tekening / productieproces).Ontwerp P.C. Cosse.Drukker Mouton en Co, Den Haag (boekdruk).Opdrachtgever (voorlichting).Beeldverhaal. De aandacht gaat uit naar deesthetiek van het productieproces, niet naarde werkende mens. De uitgave heeft hetkarakter van een brochure.

    68N.V. Wollenstoffenfabriek Gebroeders DiepenTilburg, 1958. 64 pp., gebonden, 28 x 22 cm.Tekst A. van den Wildenburg (bedrijfs-geschiedenis); Rien Kok (fotobijschriften).Fotografie Martelhoffs Circuline (20 kleur /bedrijfsreportage / productieproces, labora-toriumonderzoek, vormstudies klossengaren en textiel, portretten van laboranten,directie en personeel).Illustraties (1 / document / oprichtingsakte).Ontwerp C. Koeman en C. Rupert.Drukker N.V. Kunstdrukkerij Mercurius,Wormerveer (boekdruk).Opdrachtgever (150-jarig bestaan).Beeldverhaal. De tekst is gezet uit de Horleyen de fotobijschriften uit de Gill. Kleuren-fotos van textielarbeid(st)ers, gewetensvolaan het werk, zijn geretoucheerd en aange-sneden. De uitgave bevat een insteekkaart.

    69100 jaar kaarslicht: 18581958 van kaarsenfabriek tot chemisch bedrijfGouda, 1958. 104 pp., paperback, 29 x 24 cm.Tekst E. Werkman.Fotografie A. Windig, Foto Hekker (81 zwart-wit, 1 kleur, in opdracht en uitbedrijfsarchief / bedrijfsreportage, portrettenen productfotos / productie van kaarsen vangrondstof tot eindproduct, laboratorium,woning van directeur, kaarsenfabriek(st)ers,Koninklijk bezoek en fabriekscomplex).Illustraties J. Toorop (1 zwart-wit, 15 kleur,in opdracht en uit niet-particuliere archieven /kleurenlithos, grafische voorstellingen, gravure, schematische tekening, illustratievan een Kaarsenmaker door J. van Luyken,pentekening, documenten en stadskaart /stralenkrans en chemiche structuur, omzetvan 1957).Ontwerp J. Schrofer.Drukker NV Drukkerij Koch & Knuttel, Gouda(boekdruk).Opdrachtgever NV Koninklijke StearineKaarsenfabrieken Gouda-Apollo (100-jarigbestaan).

    Kenmerken van beeldverhaal. De verhaallijnwordt versterkt door een jaartallentekstwaarin het 100-jarig bestaan van het bedrijfaan de hoogte- en dieptepunten uit dewereldgeschiedenis is verbonden. De tekstis gezet uit de Baskerville.70100 jaar Grassos-Hertogenbosch, 1958. 74 pp., gebonden, 28 x 24 cm.Tekst E. Eberle (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie V. Cornelius, C. Blazer (100 zwart-wit, 1 kleur / documentaire fotos / detailopnamen van machines, verscheping, koel- en persluchtinstallaties).Illustraties B. Wissing (14 zwart-wit, 7 kleur, in opdracht, uit bedrijfsarchief en uitniet-particuliere archieven / illustraties, kleurvlakken).Ontwerp B. Wissing.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk en offset).Opdrachtgever Grassos MachinefabriekenNV (100-jarig bestaan).Foto-typo-taal. 100 jaar Grasso is vanuit hetwitte vlak gecomponeerd. De uitgave is drie-talig (Nederlands, Frans, Duits) en gezet uitde Baskerville. De personeelsuitgave is eenpaperback uitvoering. Literatuur Juryrapport en catalogus van De bestverzorgde vijftig boeken van 1958,Amsterdam 1958, pp. 102103; F. Bool,Vrijheid in gebondenheid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf 19451995, Amster-dam 1995, pp. 914.

    71Samen Bouwen: Twintig jaren WilmaWeert, 1958. 160 pp., genaaid gebrocheerd, 28 x 22 cm.Tekst A. Bevers (bedrijfsgeschiedenis);H.A.C.M. van Grunsven (voorwoord); P.J. Schreurs (literaire bijdrage).Fotografie M. Coppens (90 zwart-wit, in opdracht, uit bedrijfsarchief, uit niet-particuliere archieven en uit archieven vanfotografen / bedrijfsreportage en documen-taire fotos / ruraal landschap, portretten vanstichters, bouwproces, bouwelementen, uitgevoerde woningen en winkels, constructiewerkplaats).Illustraties (schematische weergave van uitgevoerde werken).Ontwerp M. Coppens.Drukker Corns Wm Geleedts, Krimpen aanden IJssel (boekdruk).Opdrachtgever Wilma Aannemingsmaat-schappij NV (20-jarig bestaan en ingebruik-neming).Kenmerken van productcatalogus. Bij de uit-gave is een insteekkaart verschenen.

    72synthese: kunstharsfabriek synthese n.v.Katwijk HollandKatwijk, [1958]. 32 pp., genaaid gebrocheerd, 23 x 21 cm.Tekst M. Dendermonde (bedrijfsgeschiede-nis).Fotografie C. Oorthuys (38 zwart-wit, inopdracht en uit niet-particuliere archieven /bedrijfsreportage / waterlandschappen, win-ning van pijnhars en productie van kunst-hars).

    Opdrachtgever NV Vaalser Textielfabriek(25-jarig bestaan).Beeldverhaal. Vormstudies en portretten,waarin de voldoening in het werk in beeldwordt gebracht, wisselen elkaar af in dezedrietalige uitgave (Nederlands, Engels, Duits). Literatuur F. Bool, Vrijheid in gebonden-heid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf19451995, Amsterdam 1995, pp. 914.

    61een zaak met een hart: inderdaad... een zaakUtrecht, 1957. Niet gepagineerd, genaaid gebrocheerd, 27 x 24 cm.Tekst J. Alders, A. Bevers, J. Doesburg,J. Jongenelen, C. van Kessel.Fotografie E. van der Elsken (79 zwart-wit, 1 kleur, in opdracht, uit bedrijfsarchief en uitniet-particulier archief / documentaire fotos /rondgang door het bedrijf).Illustraties C. van Velsen (tekeningen, grafieken, kleurvlakken, reproducties vanjournalen, prenten en statistieken).Ontwerp C. van Velsen.Drukker Drukkerij Ahrend-Globe, Hilversum;Steendrukkerij de Jong & Co, Hilversum(boekdruk en offset).Opdrachtgever Coperatieve Levens-verzekerings-Maatschappij Concordia (50-jarig bestaan).Kenmerken van foto-typo-taal en beeldrijm.In opmaak vergelijkbaar met PLEM (1959).

    62NV Lettergieterij Amsterdam voorheen N. TetterodeAmsterdam [1957]. 42 pp., gelijmd, 23 x 26 cm.Tekst (voorlichting).Fotografie (38 zwart-wit, aanzicht hoofdkantoor en fabriek, bedrijfsreportage).Illustraties 20 kleur / aanzicht hoofdkantoor,wereldkaart, grafische letters, ornamenten, gereedschap, letterkisten).Ontwerp M. Kempers.Drukker Lettergieterij AmsterdamVoorheen N. Tetterode (boekdruk).Beeldverhaal met kenmerken van product-catalogus. De tekst is gezet uit de Columbiaen de letterseries zijn getekend door WalterH. McKay. Het boekje is doorschoten metmat bruin papier en drie transparante tab-bladen, voorzien van de Columbia a. De toepassing van verschillende papiersoor-ten, de afwisseling van aflopende fotos metafbeeldingen op een kleiner formaat envormsilhouetten van gereedschap en letter-materiaal is verwant aan de werkmethodevan Benno Wissing inzake de verzorging vanbedrijfsfotoboeken.

    63RotterdamRotterdam, z.j. 48 pp., paperback, 20 x 23 cm.Tekst P. Verhoog (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie A. Windig, F. Rotgans, C. Blazer(17 zwart-wit / documentaire fotos / havengezichten en bedrijvigheid in deRotterdamse haven).Illustraties P. Klaasse (18 kleur, houtskool-tekeningen / havenwerkzaamheden).

    Ontwerp P. Klaasse en H. de Vries.Drukker W.C. den Ouden, Amsterdam.Opdrachtgever Stichting HavenbelangenRotterdam (voorlichting).Kenmerken van foto-typo-taal en woord-beeld-equivalent. De tekst is gezet uit deGill. De uitgave is doorschoten met grijshouthoudend papier waarop de illustratieszijn afgedrukt. Op de inslag is een kaart afge-beeld met de waterwegen rond Rotterdam.

    64Ze liegen over je: laat het beginnen in ZaandamZaandam, [1957]. 32 pp., ingenaaid, 21 x 21 cm.Tekst A. de Vries (literaire bijdrage).Fotografie C. van Weele (52 zwart-wit /bedrijfsreportage en portretten / werk-nemers en levensbeelden).Illustraties 1 kleur / gele en witte vlag-getjes en kleurvlakken.Ontwerp N. Platvoet.Drukker Jan de Lange, Deventer (offset).Opdrachtgever Albert Heijn, Zaandam(voorlichting).Grensgeval tussen foto-typo-taal en beeld-verhaal. De lay-outtechniek is verwant aandie van B. Wissing. De tekst is gezet uit deTimes.

    65adriaan honigs kunsthars industrie zaandam holland: AKI.Zaandam, 1958. 46 pp., genaaid gebrocheerd, 23 x 28 cm.Tekst J. Elburg (literaire bijdrage).Fotografie V. Cornelius (83 zwart-wit / portretten en documentaire fotos / labo-ranten, kunstharsproductie, landschappenaan de Zaan.Illustraties (3 kleur / grafische weergave vande productie van verf en vernis, kleurvlak ensteunkleuren).Ontwerp J. Schrofer.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Adriaan Honigs KunstharsIndustrie (ingebruikneming).Kenmerken van filmisch scenario en foto-typo-taal. Het Engelstalige fotoboekje wordtgekenmerkt door een mengeling van lay-out-technieken. Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986.

    66Bouwondernemers bouwenDen Haag, 1958. 168 pp., gebonden, 29 x 22 cm.Tekst A. Bevers (inleiding).Fotografie M. Coppens (176 zwart-wit /bedrijfsreportage en documentaire fotos /beeld van werklieden op de bouwplaats enin de steigers, voorbeelden van naoorlogsewoningbouw).Illustraties (14 zwart-wit / plattegronden eneen register van aannemers).Ontwerp M. Coppens.Drukker NV Drukkerij Levisson, Den Haag(boekdruk).

    Opdrachtgever N.V. Maatschappij totExploitatie van Limburgsche Steenkolen-mijnen, genaamd Oranje Nassau Mijnen(ingebruikneming).Fotoalbum. Een Nederlands- en Franstaligfotoalbum met originele ingeplakte fotos,verschenen in een kleine oplage dat uitslui-tend opnamen bevat van bouwconstructies,complexe machinerie en vormstudies. De mens is niet in beeld gebracht. De tekstis gezet uit De Roos.

    50N.V. COQ 1956: fabriek voorHoogspanningsschakelmateriaalUtrecht, 1956. 60 pp., spiraalband, 24 x 26 cm.Fotografie N. Jesse (55 zwart-wit / bedrijfs-reportage, opgezet als rondgang door hetbedrijf).Illustraties (2 kleur / grafische voorstellingvan een haan).Ontwerp N. Jesse.Drukker Drukkerij van Rossum, Utrecht(boekdruk).Opdrachtgever N.V. COQ Fabriek voorHoogspanningsschakelmateriaal (voorlich-ting).Beeldverhaal. De bindwijze, door middel vaneen spiraal, is vergelijkbaar met die vanOranje Nassau Mijnen (1953). De uitgave isdrietalig (Nederlands, Frans, Engels).

    51Mensen van Menko: 1800 mensen fabriceren stoffenEnsched, 1956. 87 pp., gebonden, 29 x 21 cm.Tekst M. Verdenius (literaire bijdrage).Fotografie N. Jesse, (144 zwart-wit /bedrijfsreportage en gensceneerde fotos /productieproces parallel aan een beeld-verhaal van de wieg tot het graf en varit).Ontwerp N. Jesse.Drukker Bosch, Utrecht; NederlandscheRotogravure Mij, Leiden (boekdruk en koper-diepdruk).Opdrachtgever N.J. Menko NV (100-jarigbestaan).Beeldverhaal. De lay-out is vergelijkbaar metdie van VTF 25 (1957) en Oranje NassauMijnen (1953). Werklust, aanpassings-vermogen en concentratie zijn in beeldgebracht in deze drietalige uitgave (Neder-lands, Frans, Engels). Bij gensceneerdefotos van probleemsituaties op de werk-vloer zijn gefingeerde dialogen geplaatst. Literatuur F. Bool, vrijheid in gebonden-heid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf19451995, Amsterdam 1995, pp. 914.

    52the finishing touch: 100 jaar Twentsche Stoombleekerij NVdoor Max Dendermonde en Carel BlazerGoor, 1957. 96 pp., gebonden, 27 x 20 cm.Tekst M. Dendermonde (bedrijfsgeschiede-nis).Fotografie C. Blazer (94 zwart-wit, 2 kleur /bedrijfsreportage en fotos van landschap enfolklore).Illustraties (7 zwart-wit / pentekeningen vantjaps).

    Ontwerp G. Wernars.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever NV Twentsche Stoom-blekerij (100-jarig bestaan).Kenmerken van filmisch scenario. In detekstkolommen, gezet uit de Baskerville,wordt direct gereageerd op de fotografie. Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel van tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986; F. Bool, Vrijheid in gebondenheid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf19451995, Amsterdam 1995, pp. 914.

    53150 jaar Albracht Utrecht: Een kort bezoek aan onze bedrijvenUtrecht, 1957. 72 pp., gebonden, stofomslag, 22 x 15 cm.Tekst N.A. van Dijl (redactie en inleiding).Fotografie P. van Weel, T. ter Heege, J.J. Swart (72 zwart-wit / portretten enbedrijfsreportage / directeur en vertegen-woordigers, rondgang door de drukkerij enreportage van grondstof tot eindproduct,expeditie, administratiekantoor, showroomen voorraad).Illustraties (2 kleur / kleurvlakken en steunkleuren, een afbeelding van een strooktextiel en een grafische weergave van eenkneepprofiel).Ontwerp B.C. van Bercum.Drukker NV Drukkerij v/h L.E. Bosch & Zoon,Utrecht (boekdruk).Opdrachtgever Boekbinderij Albracht NV(150 jarig bestaan).Foto-typo-taal. De lay-out is verwant aan dievan bedrijfsfotoboeken vormgegeven door O. Treumann.

    54Een kwart eeuw TNO 19321957:Gedenkboek bij de voltooiing van de eerste 25 jaar werkzaamheid van de organisatie TNODen Haag, 1957. 184 pp., gebonden, stofomslag, 29 x 22 cm.Tekst R. Forbes; S.L. Mansholt; D. Kamp(bedrijfsgeschiedenis).Fotografie P. Huf (73 zwart-wit / portretten,bedrijfsreportage en gensceneerde fotos /personeel, burelen, laboratoriumonderzoek,testsituaties).Ontwerp T. Raateland.Drukker Drukkerij Semper Avanti, Den Haag (boekdruk en koperdiepdruk).Opdrachtgever Nederlandse Organisatievoor Toegepast-NatuurwetenschappelijkOnderzoek TNO (25-jarig bestaan).Beeldverhaal. De fotos zijn gescheiden vande tekst, gezet uit de Garamond. De aan-dacht gaat uit naar de mens in het weten-schappelijk onderzoek. Een extra paper-backeditie, getiteld TNO in Fotos, betrefteen overdruk van het fotokatern uit Een Kwart Eeuw TNO en is ook in 1957 verschenen.

    55N.V. Nederlandsche MachinefabriekArtillerie-InrichtingenHembrug/Zaandam, 1957. 22 pp., spiraalband, onbedrukt celluloid stof-omslag, 18 x 24 cm.Fotografie J. Schiet (10 zwart-wit / foto-gram, interieur- en exterieuropnamen /kogels, bedrijfsruimten).Opdrachtgever (ingebruikneming).Originele fotos zijn geplakt op karton engescheiden van het tekstkatern. De meer-talige tekst en fotobijschriften zijn gezet oprood, grijs en geel papier. De aandacht gaatuit naar de inrichting van de fabriek, niet naarde werkende mens.

    56meteoor beton: 50 jaren meteoor beton 19071957 Rheden, 1957. 116 pp., genaaid gebrocheerd, 30 x 23 cm.Tekst E. Elias (bedrijfsgeschiedenis); H. Fernhout (redactie); G. Stein (literaire bijdrage).Fotografie C. Oorthuys, F.J. Rotgans (148 zwart-wit, in opdracht en uit niet-parti-culiere archieven / portretten, documentairefotos / oprichters, betonproductie, transporten toepassing van producten in de praktijk).Illustraties NV Reclame Adviesbureau HVR(17 kleur / kleurvlakken en steunkleuren,sierranden en illustraties van rozen, land-kaart, krantenberichten, decoratieve letters).Drukker NV Drukkerij Vada, Wageningen(boekdruk).Opdrachtgever Meteoor Beton (50-jarigbestaan).Kenmerken van productcatalogus en foto-typo-taal. De uitgave bevat productfoto-grafie, een bedrijfsreportage, advertentiesen brochures. Het betreft een vroeg voor-beeld van een uitgave waarbij vormgevingen typografie zijn verzorgd door een recla-mebureau. De tekst is gezet uit de Gill.

    57Toen en nu 19071957Den Haag, 1957. 66 pp., genaaid gebrocheerd, 27 x 21 cm.Fotografie E. van der Elsken, WillySchurman e.a. (22 zwart-wit, uit bedrijfs-archief, niet-particuliere archieven en archieven van fotografen / documentairefotos / vergelijking in tijdsbeeld op hetgebied van pers, vrijetijdsbesteding, reizen,mode en jeugd).Illustraties (26 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfsarchief / huishoudboekje, statistieken, documenten en humoristischetekening).Drukker NV Drukkerij Vada, Wageningen(boekdruk en diepdruk).Opdrachtgever Shell Nederland NV (50-jarig bestaan).Beeldrijm. Op het gebied van literatuur,kunst, cultuur, landbouw en strijdkrachtenwordt in woord en beeld een vergelijkinggemaakt tussen het jaar van oprichting enhet jubileumjaar. Het illustratiemateriaal is anekdotisch van karakter.

    58VCS: Gedenkboek bij het tienjarigbestaan van de Verenigde CoperatieveSuikerfabrieken Dinteloord, Roosendaal,ZevenbergenDinteloord, 1957. 122 pp., gebonden, stofomslag, 31 x 25 cm.Tekst E. Zandstra (bedrijfsgeschiedenis);M.A. Geuze (voorwoord).Fotografie H. de Boer (166 zwart-wit /bedrijfsreportage / bietencampagne en suikerconsumptie).Illustraties (14 zwart-wit, in opdracht en uitniet-particuliere archieven / tekeningen enprenten / rotstekening, koffie serveren, bijenen bloemen, suikerverwerking en gereed-schappen).Ontwerp M. Kempers.Drukker NV Grafische Kunstinrichting J. van Poll Suykerbuyk, Roosendaal (boekdruk).Opdrachtgever Verenigde CoperatieveSuikerfabrieken Dinteloord (10-jarigbestaan).Kenmerken van filmisch scenario en beeld-verhaal. In de uitgave wordt een realistischbeeld van de suikerindustrie geschetst,deels op uitslaande fotopaginas. De tekst isuit de Garamond gezet. Literatuur Juryrapport en catalogus van De best verzorgde vijftig boeken van het jaar1957, Amsterdam 1957, pp. 4647.

    5975 Jaar: Uitgave ter herinnering aan hetjubileum van H. Berghaus NVAmsterdam, 1957. 68 pp., gebonden, 24 x 21 cm.Tekst J. Hardy, J. Schrofer (redactie); B.A.H. Deiters (voorwoord).Fotografie (32 zwart-wit, uit niet-particulierearchieven en uit archieven van fotografen /documentaire fotos / historische gebeurte-nissen in kunst, cultuur en mode).Illustraties L. Rting (27 zwart-wit / schetsmatige pentekeningen van mode- entijdsbeelden).Ontwerp J. Schrofer.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk en offset).Opdrachtgever Eerste NederlandseDames- en Kindermantelfabriek H. BerghausNV (75-jarig bestaan).Beeldrijm. Associatieve mengeling vantekst, fotos en illustraties. Historischegebeurtenissen en komische feiten uit de 75 jaar dat het bedrijf bestaat worden inbeeld gebracht.

    60VTF 25: NV Vaalser Textiel Fabriek 25 jaarVaals, 1957. 82 pp., gebonden, onbedrukt celluloid stof-omslag, 28 x 20 cm.Tekst C. Lennart (literaire bijdrage); J.H.M.L. Melotte-Maussen (voorwoord).Fotografie N. Jesse (92 zwart-wit / bedrijfsreportage en portretten / werk-nemers, productieproces en vrijetijds-besteding).Illustraties (1 kleur / beeldmerk).Ontwerp N. Jesse.Drukker Leiter-Nypels, Maastricht (boekdruk).

  • 250

    61 69

    251

    59

    65

    66

    62

    64

    56

    67

    71

    54

    58

  • 253252

    Opdrachtgever Ubica MatrassenfabriekenNV, Utrecht (voorlichting).Kenmerken van productcatalogus en beeld-verhaal. Het fotoboek wordt gekenmerktdoor een driedeling: een beeldverhaal overeen-dag-uit-het-leven-van werkend Neder-land, een tweede onderdeel behandelt ineen cultuurhistorische tekst het slapen doorde eeuwen heen. Vervolgens wordt in eenderde onderdeel het productieproces vanmatrassen beschreven en gevisualiseerd,afgesloten door het leveringsprogramma enontwerpsuggesties. De tekst is gezet uit deBaskerville.

    88doek bij boekeloBoekelo, 1960. 32 pp., genaaid gebrocheerd, 25 x 12 cm.Fotograaf A. Kando (28 zwart-wit / bedrijfs-reportage / aanzicht van de fabriek, aan- enafvoer van grondstoffen, productieproces enmodellen tonen stoffen op de werkvloer, laboratorium).Illustraties H. Scheltens (1 zwart-wit / schematische tekening / continu-bleek-installatie).Ontwerp T. de Heus.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever NV Boekelosche Stoom-blekerij (voorlichting).Kenmerken van beeldverhaal. Het boekje isopgezet als een denkbeeldige rondleidingdoor het bedrijf. Achterin zijn twee paginasopgenomen met bedrijfsgegevens.Vaktermen en anglicanismen zijn toegepastin de tekst. Een begeleidend schrijven is alsinsteek in de achterflap bijgevoegd.

    89De draad van het verhaalAlmelo, 1960. 76 pp., gebonden, onbedrukt celluloid stof-omslag, 31 x 25 cm.Tekst B. Schierbeek (literaire bijdrage).Fotografie C. Oorthuys (92 zwart-wit, 2 kleur, in opdracht en uit niet-particulierearchieven / bedrijfsreportage en documen-taire fotos / productieproces en alledaagseleven).Illustraties Melle (2 zwart-wit, 3 kleur, inopdracht en uit niet-particulier archief / prent / stadsgezicht en modern tijdsbeeld).Ontwerp J. Schrofer.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk en offset).Opdrachtgever Koninklijke TextielfabriekenNijverdal-Ten Cate NV (200-jarig bestaan).Filmisch scenario. De tekst is gezet uit deBaskerville. Het productieproces wordt infotoseries getoond. Een tweede beeldver-haal over de toepassing van textiel in hetdagelijkse leven staat op zich, zonder tekstof bijschriften. Achter in het fotoboek is eensamenvatting opgenomen in het Engels,Duits en Frans. Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986; F. Bool, vrijheid in gebondenheid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf19451995, Amsterdam 1995, pp. 914.

    90Een eeuw door weer en wind: s-Werelds wel en wee gedurende honderd jaar varen met Vinke & CoAmsterdam, 1960. 102 pp., gebonden, 30 x 24 cm.Tekst M. Dendermonde (bedrijfsgeschie-denis); J.J. Slauerhoff; P. Plancius (literairebijdrage).Fotografie C. Oorthuys (133 zwart-wit, 4 kleur, in opdracht, uit bedrijfsarchief en uitniet-particuliere archieven / portretten endocumentaire fotos / firmanten, straatbeel-den, stoomschepen, houttransport).Illustraties (12 zwart-wit, 10 kleur, in op-dracht en uit niet-particuliere archieven /etsen, schematische tekeningen van drie-masters, documenten, reproductie van schilderij, potloodtekeningen).Ontwerp M. Kempers.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk en offset).Opdrachtgever Vinke & Co (100-jarigbestaan).Kenmerken van conventioneel gedenkboek.Een cultuurhistorische schets, gezet uit deTimes, is gescheiden van het fotokatern.Achterin is een lijst opgenomen met namenvan firmanten, commissarissen en een schematisch overzicht van schepen.

    91125 jaar ter Horst 18551960: 125 jaarRijssen, 1960. 68 pp., gebonden, 27 x 23 cm.Tekst H. Andreus (literaire bijdrage).Fotografie C. Oorthuys (65 zwart-wit, 4 kleur / bedrijfsreportage / landschap, productieproces, sport en recreatie).Illustraties (2 zwart-wit / wapen, tekeningvan een ruwe jute plant).Ontwerp K. Kwinkelenberg.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Koninklijke Jutespinnerij en -Weverij ter Horst & Co NV (125-jarigbestaan).Grensgeval tussen beeldverhaal en filmischscenario. De uitgave opent als een fotoboekover landschap en stedenschoon, dan volgteen direct en toegankelijk beeldverhaal overde juteverwerking van grondstof tot eind-product, waarin de relatie mens-machinecentraal staat. Literatuur F. Bool, vrijheid in gebonden-heid, T. Anema e.a., 50 Jaar fotografie GKf19451995, Amsterdam 1995, pp. 914.

    92Mensen van Berg en BoschBilthoven, 1960. 136 pp., paperback, 29 x 24 cm.Tekst J.J. Hirdes (inleiding).Fotografie M. Coppens (168 zwart-wit / portret en documentaire fotos / geneesheerdirecteuren, landschappelijke omgeving,een-dag-uit-het-leven-van een sanatorium-patint, laboratoriumwerk en kermis).Ontwerp M. Coppens.Drukker Corns Wm Geleedts, Krimpen aande IJssel (boekdruk).Opdrachtgever Stichting Sanatorium Bergen Bosch (voorlichting).Beeldverhaal. De zorg voor de mens en zijn

    van fotografen / documentaire fotos / hoogtepunten uit 50 jaar wereldgebeuren).Illustraties (26 kleur, uit niet-particulierearchieven / documenten en advertenties, gellustreerde pers).Drukker NV Drukkerij Sigfried, Amsterdam(boekdruk).Opdrachtgever Nederlandsche Bond vanBoekbinders-patroons (50-jarig bestaan).Beeldrijm. Vijftig paginas zijn gewijd aan het wereldgebeuren en vijftig aan de boek-binderij.

    83De wereld van vandaag: Na vijftig jaar VredesteinLoosduinen 1959. 64 pp., genaaid gebrocheerd, 25 x 21 cm.Tekst M. Dendermonde (literaire bijdrage).Fotografie C. Blazer, C. Oorthuys, E. van derElsken, C. van Weele (21 zwart-wit, 2 kleur, in opdracht en uit niet-particulierearchieven / documentaire fotos / toepassingvan rubber in industrie, wetenschappelijkonderzoek, woningbouw en het dagelijksleven).Illustraties E. Dukkers, A. Feldhoen, M. Kempers, F. Mller, B. Witteveen, H. Bartels, P. van Straaten (12 zwart-wit,4 kleur, in opdracht en uit niet-particulierearchieven / aquarellen van tuinders, piloot,non, toerisme, industrile onderwerpen enspotprenten over research).Ontwerp M. Kempers.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk, offset).Opdrachtgever NV Rubberfabriek Vredestein (50-jarig bestaan).Woord-beeld-equivalent. Reizen, weten-schap en ontspanning worden in beeldgebracht aan de hand van alledaagse situaties.

    84Wiersum: 50 jaar WiersumGroningen 1959. 108 pp., gebonden, 29 x 25 cm.Tekst E. Zandstra (inleiding); Th. Boersma(voorwoord).Fotografie H. de Boer (105 zwart-wit, inopdracht en uit niet-particulier archief /bedrijfsreportage / rurale landschap, zaaienen dorsen, research en bestrijding in fruit- en bloemteelt, kantoren, staf en diensten).Illustraties M. Kempers (24 zwart-wit, 2 kleur / tekeningen en logo / boerderij, koren aren, coperatieve aankoopvereni-ging, insecten).Ontwerp M. Kempers.Drukker Drukkerij Have, Groningen (boek-druk).Opdrachtgever NV Landbouwbureau M. Wiersum (50-jarig bestaan).Beeldverhaal. De opmaak is verwant aan dievan het gedenkboek VCS (1957). Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986.

    85Bouwen als sociale daad: 50 jaar woningbouw PhilipsEindhoven [1960]. 126 pp., gebonden, stofomslag, 29 x 23 cm.Tekst F.J. Philips (voorwoord); J.J. Vriend(bedrijfsgeschiedenis).Fotografie J. dOliveira (89 zwart-wit, 4 kleur / documentaire fotos / tuindorpen,rurale landschappen, woningen en winkels).Illustraties J.M. Reynders (15 zwart-wit, 16 kleur / pentekeningen, prent, wandschil-dering van F. Lger, tekening van V. vanGogh, kleurvlakken en plattegronden).Ontwerp J. van Keulen.Drukker Verweij, Mijdrecht (boekdruk).Opdrachtgever Philips Woningbouwbureau(50-jarig bestaan).Foto-typo-taal. Vormstudies worden afge-wisseld met stadslandschappen waarin deleefbaarheid van de nieuwe naoorlogsewoningbouw in beeld wordt gebracht. Hetgedenkboek heeft kenmerken van een foto-pocket.

    86BBB: bouwen en industrie; bouwen enspeurwerk; bouwen en organisatieUtrecht, 1960. 116 pp., gebonden, stofomslag, 27 x 26 cm.Tekst D. Dresden, J. de Vries (redactie); B. Schierbeek (literaire bijdrage); J.J. Vriend.Fotografie C. Oorthuys (120 zwart-wit /bedrijfsreportage / bouwproces en research,vormstudies van B2-blokken, opgeleverdegebouwen, werkveld in het buitenland).Illustraties (1 zwart-wit, 5 kleur / beeldmerk,grafische voorstelling van een bouwskelet,schematische tekeningen, landkaart vanNederland, oude navigatiekaart).Ontwerp D. Elffers en B. Duyvelshoff.Drukker: Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Brederos Bouwbedrijf NV(voorlichting).Grensgeval tussen beeldverhaal en foto-typo-taal. De tekst is gezet uit de Gill.Literatuur Juryrapport en catalogus van De best verzorgde vijftig boeken van het jaar1960, Amsterdam 1960, pp. 120121; M. Thijsen, Drukkerij Meijer nv Wormerveer.Het bedrijfsfotoboek: krachtenspel tussentekst, fotografie en grafische vormgeving,Utrecht (doctoraalscriptie RUU) 1986; F. Bool, vrijheid in gebondenheid, T. Anemae.a., 50 Jaar fotografie GKf 1945-1995,Amsterdam 1995, pp. 914.

    87Dag nieuwe dagUtrecht, [1960]. 130 pp., gebonden, stof-omslag, 30 x 23 cm.Tekst M. Verdenius (literaire bijdrage).Fotografie C. van Weele, J.H. Hasewinkel(127 zwart-wit, 63 kleur / bedrijfsreportageen documentaire fotos / het dagelijkspatroon van werkend Nederland anno 1960,productieproces van matrassen).Illustraties P. Mare (3 zwart-wit, 21 kleur /prenten van bedden, plattegronden en teke-ningen van slaapkamerontwerpen).Ontwerp P. Mare.Drukker Bakker, Zaandijk (boekdruk en offset).

    Illustraties D. Elffers (19 kleur, in opdrachten uit particuliere archieven / stadskaart enlandkaart, steunkleuren, stippen, vierkantenen grafische voorstelling van chemischestructuren).Ontwerp D. Elffers.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Kunstharsfabriek SyntheseNV (voorlichting).Foto-typo-taal. De uitgave is typisch voor designatuur van D. Elffers en is doorschotenmet transparante paginas. Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, (doctoraalscriptie RUU) Utrecht1986; M. Bruinsma, L. Ros en R. Schrder,Een leest heeft drie voeten. Dick Elffers ende kunsten, Amsterdam 1989, pp. 4243.

    73vuur aan zeeIJmuiden, 1958. 80 pp., gebonden / paperback, celluloid stof-omslag, 31 x 25 cm.Tekst P. Rodenko (literaire bijdrage); G.S.K. Blaauw (bedrijfsgeschiedenis); J.F. ten Doesschate; P.R. Bentz van denBerg; P. van Delden (redactie).Fotografie V. Cornelius, E. van der Elsken, P. Huf, C. Oorthuys, A. Kando (46 zwart-wit,8 kleur / portretten, bedrijfsreportage, docu-mentaire en suggestieve fotos / Hoogovensin bedrijf en werknemers).Illustraties J.H. Verhoog, F. Mller (5 zwart-wit / technische tekeningen en een komi-sche filmstrip).Ontwerp J. Schrofer.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(offset).Opdrachtgever De Koninklijke Nederland-sche Hoogovens en Staalfabrieken NV(afscheid).Filmisch scenario. De eerste druk uit 1958(paperback) is voorzien van een onbedruktcelluloid stofomslag. De tekst is gezet uit deBaskerville. In het fotoboek is een groot aan-tal aflopende en contrasterende fotos enfotostroken afgedrukt. De oplage bedraagt3500 exemplaren. Er zijn verschillende edi-ties bekend: een paperback uitvoering voorhet personeel en in 1961 verscheen eenEngelse editie onder de titel Fire beside thesea. In 1962 kwam een tweede druk uit, bij-gevoegd is een vouwblad met een schema-tische tekening van de ligging van de Hoog-ovens aan het Noordzeekanaal (De IJmondin vogelvlucht). In het Paul Rodenko archiefberust een handgeschreven tekst met deoorspronkelijke titel van het boek: van brutegrondstof tot menselijke waarde.Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986; M. Boom, en R. Suermondt, Foto inomslag. Het Nederlandse documentairefotoboek na 1945, Amsterdam 1989.

    74waar ookDen Haag, 1958. 52 pp., genaaid gebrocheerd, 27 x 22 cm.

    Fotografie C. Blazer (bedrijfsreportage); C. van der Meulen; F. Rotgans (97 zwart-wit /productfotos en bedrijfsreportage / land-schap, toepassing van mobilofoon door red-dingswerkers, brandweer, reders, politie,Rijkswaterstaat en testsituaties).Illustraties (13 kleur / grafische voorstellin-gen, landkaart, filmstrook, beeldmerk Shell,kleurvlakken, beeldmerk Philips, technischetekeningen / telefoonhoorn en mobilofoons).Ontwerp D. Elffers.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever NV Philips Telecommuni-catie Industrie (voorlichting).Foto-typo-taal. De foto is toegepast als typografisch element in een totaalontwerp.De opmaak is verwant aan die van PLEM(1959). De tekst is gezet uit de Gill. In 1954heeft D. Elffers ook de Philips-uitgaveContact verzorgd. Literatuur M. Bruinsma, L. Ros en R. Schrder, Een leest heeft drie voeten. Dick Elffers en de kunsten, Amsterdam 1989, pp. 4243.

    75concentratie en ontspanning. Beelden van Haagse typografen, hun werk, hun vrijetijdsbesteding s-Gravenhage, 1959. 48 pp., gelijmd, 29 x 26 cm.Tekst S.J. Groenman (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie H. Berssenbrugge, W. Schurman(28 zwart-wit / portretten en vormstudies /drukkers en zetters op de werkvloer en inhun vrije tijd, zetmachines).Ontwerp Drukkerij Albani.Drukker Drukkerij Albani, s-Gravenhage(boekdruk).Opdrachtgever Drukkerij Albani (150-jarigbestaan).Kenmerken van beeldverhaal. De tekst isgezet uit de Baskerville en gedrukt op hout-houdend grijs papier. Paginagrote fotos,deels aflopend, zijn voorzien van steunkleu-ren. De tevredenheid in werk en dagelijksleven is in beeld gebracht.

    76Van bombazijn tot fluweel: honderd jaar SchuttersveldEnsched, 1959. 103 pp., gebonden, 25 x 22 cm.Tekst H. Freezer (literaire bijdrage); H.M. Stegeman.Fotografie G. Dekkers; K. van Barneveld (58 zwart-wit, 22 kleur, in opdracht, uitbedrijfsarchief en uit niet-particuliere archie-ven / bedrijfsreportage / productieproces, creatieve beroepen en zorg voor mens enmachine).Illustraties N.H. van Heek (19 zwart-wit, 22 kleur, in opdracht en uit bedrijfsarchief /komische tekeningen, stamboom van stof-fen).Ontwerp K. van Barneveld en G. Dekkers.Drukker NV Drukkerij v/h FA. M. J. van derLoeff, Ensched (boekdruk).Opdrachtgever Gebroeders van Heek ophet Schuttersveld (100-jarig bestaan).Foto-typo-taal. Rijk gellustreerde uitgave.De verscheidenheid in lettertypen is groot.Naast opnamen van het productieproces

    wordt aandacht besteed aan vrije tijd na hetwerk. Literatuur M. Thijsen, De geschiedenis vanhet Nederlandse bedrijfsfotoboek. Tijdsbeeldvan avant-garde en industrile opdracht-gevers, NEHA-bulletin tijdschrift voor deeconomische geschiedenis in Nederland,11 (1997) 2, pp. 4554.77H.P. Gelderman & Zonen N.V. Oldenzaal, 1959. 112 pp., gebonden, 27 x 23 cm.Fotografie C.J. Waszmann (87 zwart-wit /bedrijfsreportage / landschapsfoto, exterieurfabriekscomplex, muziekvereniging en productieproces van grondstof tot eind-product).Illustraties (schilderij, documenten, portretvan oprichter, aandeel, brief, maquette).Ontwerp A.M. Rehorst.Drukker Mouton & Co, Den Haag (boekdruk).Opdrachtgever (voorlichting).Beeldverhaal. Op de schutbladen zijn overzichtsfotos van het fabrieksterrein afgedrukt. De nadruk ligt op de formeel-esthetische aspecten van de textielproduc-tie. Naast het productieproces is er aandachtvoor de sociale voorzieningen. De uitgavebevat een instructieve tekst.

    78Kleine spiegel van een eeuw: 18591959Amsterdam, 1959. 32 pp., ingenaaid, 23 x 12 cm.Tekst W. Alings jr. (literaire bijdrage).Fotografie (9 zwart-wit, uit bedrijfsarchiefen uit een niet-particulier archief / bedrijfsre-portage en interieuropnamen / vrouwenar-beid in de textielindustrie).Illustraties (1 zwart-wit, 12 kleur / histori-sche illustraties uit prentenboeken engeschriften).Ontwerp G. Wernars.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Koninklijke ManufactuurIndustrie (100-jarig bestaan).Beeldrijm. Het boekwerkje is een trouvaille; het bevat een compilatie aanbeeld-materiaal.

    79Van Leer: VLAmsterdam, 1959. 22 pp., spiraal, 22 x 28 cm.Fotografie J. Versnel (12 zwart-wit / vorm-studies en interieuropnamen).Illustraties (2 zwart-wit / beeldmerk).Ontwerp O. Treumann.Drukker Drukkerij Lecturis NV, Eindhoven(boekdruk).Opdrachtgever NV KunstwerkstedeAmsterdam (voorlichting).Kenmerken van productcatalogus. Het boek-je, doorschoten met gekleurde kartonnenbladen, bevat geen tekst en is voornamelijkeen productcatalogus, waarin aspecten wor-den getoond van het kantoor van Van LeersVatenfabrieken NV te Amstelveen, dat doorM. Breuer in 1959 is gebouwd en ingerichtdoor H. Salomon.

    801909 PLEM 1959Maastricht, 1959. 154 pp., gebonden, stofomslag, 26 x 24 cm.Tekst L. Harpman, en P.A. Becx (redactie); B. Aafjes en R. Franquinet (literaire bijdrage);E.L. Kramer (voorwoord); F. Houben (inlei-ding); H. Gelissen (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie C. Oorthuys (136 zwart-wit, 7 kleur, in opdracht, uit bedrijfsarchief en uitniet-particuliere archieven / documentairefotos / directeursportretten, huishoudelijkeapparatuur, landschap en stedenschoon enschakelinstallaties).Illustraties P.A. Becx (11 zwart-wit, 35 kleur / muziekschrift, grafieken, prent,beeldmerken en technische tekening).Ontwerp D. Elffers en B. Duijvelshoff.Drukker Firma Boosten & Stols, Maastricht(boekdruk).Opdrachtgever NV Provinciale LimburgscheElectriciteits-Maatschappij PLEM (50-jarigbestaan).Foto-typo-taal. De elektriciteitscentralewordt metaforisch voorgesteld als eensprookjespaleis uit duizend-en-een-nacht.De foto is onderdeel van een grafisch totaal-ontwerp. Grafieken zijn in aparte katernen opandersoortig papier afgedrukt. De tekst isgezet uit de Grotesk, Gill en Goudy.Literatuur M. Bruinsma, L. Ros en R. Schrder, Een leest heeft drie voeten. Dick Elffers en de kunsten, Amsterdam 1989,pp. 4243.

    81Tjap Obelisk: Een stukje Twentse textiel-historie ter gelegenheid van het 100-jarigbestaan der NV Katoenmaatschappijvoorheen Gebroeders Scholten enCompagnieEnsched, Stichting De Tex, 1959. 48 pp., gebonden, 16 x 24 cm.Tekst J. Mulder (bedrijfsgeschiedenis); G. Vixseboxse, (voorwoord).Fotografie G.H. van Lugt (18 zwart-wit, 4 kleur / bedrijfsreportage / aandacht voor de positie van de vrouw binnen de textiel-industrie).Illustraties 16 kleur, in opdracht en uitbedrijfsarchief / technische tekeningen, tjap,beeldmerk, perspectivische weergave vaneen Slzer-weefmachine, reclame voor zakdoeken).Ontwerp K. van Barneveld en G. Dekkers.Drukker: NV v/h fa. M.J. van der Loeff,Ensched (boekdruk).Opdrachtgever NV Katoenmaatschappijvoorheen Gebroeders Scholten enCompagnie (100-jarig bestaan).Foto-typo-taal. De foto is toegepast als grafisch beeldelement en als achtergrondvan de tekst.

    8250 losse stekenAmsterdam, 1959. 112 pp., gebonden, 21 x 17 cm.Tekst E. Elias (literaire bijdrage); J.P.M. vanSanten (voorwoord); F.P. dHuy (voorwoord).Ontwerp H. Barvelink.Fotografie C. Oorthuys, E. Salomon, F. Gerritsen, L. van Paridon (63 zwart-wit, uitniet-particuliere archieven en uit archieven

  • 254

    82

    255

    92

    88

    76

    85

    83

    86

    74

    79

    89

    75

  • 257256

    66 pp., genaaid gebrocheerd, 23 x 23 cm.Tekst Directie Bruynzeel (voorwoord).Fotografie J. Versnel (38 zwart-wit, inopdracht en uit bedrijfsarchief bedrijf, bedrijfsreportage en productfotos, productieproces, toepassing en monsters van geleverde materialen).Illustraties 4 zwart-wit, 2 kleur / beeldmerk(adelaar), grafische weergave van zaagwijzeen stadia in triplexfabricage).Ontwerp H.N. Sierman.Drukker Drukkerij C. Huig NV, Zaandam(boekdruk).Opdrachtgever Bruynzeel Fineerfabriek NV,Zaandam (voorlichting).Grensgeval tussen productcatalogus enbedrijfsfotoboek met kenmerken van foto-typo-taal. De tekst is gezet uit de Gill. Detoepassing van verschillende papiersoorten,fotos voorzien van steunkleuren, kleurvlak-ken en productfotos bepalen de opmaak.

    110Diergeneeskunde nu: een selectie fotos uit het beroep. Utrecht, 1962. 64 pp., gebonden, 28 x 21 cm.Tekst (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie C. Oorthuys (95 zwart-wit / documentaire fotos / Een-dag-uit-het-leven-van een dierenarts op het platteland, onder-wijs, wetenschappelijk onderzoek).Illustraties (1 zwart-wit / historische prent /praktijk van dierenarts).Ontwerp H.N. Sierman.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Maatschappij voor Dier-geneeskunde (100-jarig bestaan).Beeldverhaal. De tekst is gezet uit deGaramond. Diergeneeskunde nu is vanuithet witte vlak gecomponeerd en geeft eenindruk van het werkveld van de Nederlandsedierenartsen. De interactie tussen mens endier wordt in beeld gebracht. Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986.

    111de jong & van dam nvHilversum, 1962. 28 pp., genaaid gebrocheerd, 35 x 26 cm.Tekst J. Bons (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie E. van der Elsken (31 zwart-wit /bedrijfsreportage en gensceneerde fotos /productieproces en modebeelden).Ontwerp J. Bons.Drukker Steendrukkerij de Jong & Co,Hilversum (offset).Opdrachtgever De Jong & Van Dam NV (50-jarig bestaan).Filmisch scenario. De tekst is gezet uit deClarendon. de jong & van dam is wat betreftopmaak, formaat en typografie verwant aanhet eigentijdse tijdschrift Twen.

    112de som der delen/Gusto 18621962Schiedam, 1962. 96 pp., gebonden, stofomslag, 27 x 23 cm.Tekst M. Dendermonde (literaire bijdrage).

    Fotografie C. Oorthuys (94 zwart-wit, 3 kleur, in opdracht, uit bedrijfsarchief en uit niet-particuliere archieven / bedrijfs-reportage / scheepsbouw: van het ontwerpop de tekentafel tot de festiviteiten rond dete waterlating, havengezichten, aanzichtenvan schepen).Illustraties (4 zwart-wit, 1 kleur / illustraties,gravure en pentekening, reproductie van eenschilderij).Ontwerp M. Kempers.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer;Meijer Offset NV (boekdruk en offset).Opdrachtgever NV Werf Gusto v/h FirmaA.F. Smulders (100-jarig bestaan).Illustratief voor een ontwikkeling waarinwordt teruggevallen op het conventionelegedenkboek. De tekst is gezet uit de Gill. Deopmars van kleurenfotografie in offset is aanhet boek af te lezen.

    113Staaltest: vijfentwintig jaar van kijken & kiezenRotterdam, 1962. 62 pp., genaaid gebrocheerd, 23 x 21 cm.Tekst J. Elburg (literaire bijdrage), R.C.M Master.Fotografie E. Suister (16 zwart-wit / documentaire fotos / beroepen en alle-daagse leven).Ontwerp Ch. Jongejans.Drukker Drukkerij Hooiberg, Epe (boekdruk).Opdrachtgever Rntgen Technische Dienstnv Rotterdam RTD (25-jarig bestaan).Woord-beeld-equivalent. In het fotoboek zijn aflopende fotos opgenomen van kijkenen kiezen, proeven en beproeven, in hetdagelijks leven. De taal is spreekwoordelijk.Tekstfragmenten zijn gezet op dun transpa-rant papier. De uitgave bevat een Engels-talige wetenschappelijke tekst. Literatuur M. Thijsen, Het bedrijfsfotoboek.Een artistiek relatiegeschenk, meer dan eensouvenir alleen, H. van Dulken (red.), Stil-staande beelden. Ondergang en opkomstvan de fotografie (Kunst en beleid inNederland 7), Amsterdam 1995, p. 161.

    114Stoottroep van Christus. Jubileumuitgave van het NationaalHoofdkwartier bij het 75-jarig bestaanvan het Leger des Heils in NederlandAmsterdam, 1962. 72 pp., gebonden, 23 x 18 cm.Tekst (voorlichting).Fotografie E. van Moerkerken, A. Verburg,V. Meeussen, J. van der Keuken, L. Freed enE. Munks (132/ portretten en documentairefotos / fotografen en heilsoldaten, samen-komsten, contact met mens en samenle-ving).Illustraties (28 zwart-wit / tekening, schilde-rijen, prenten, striptekeningen / cameralens,predikers, zendingsgebieden, vlag, hoofd-kwartier, aardbol).Drukker (diepdruk).Opdrachtgever (75-jarig bestaan).Kenmerken van beeldverhaal en filmisch scenario. Kleine fotoseries zijn in de vormvan filmstroken gepresenteerd. Rode kleur-vlakken en kapitalen ondersteunen de bonteopmaak. Zes fotografen hebben ieder een

    mee is een komische en literaire bedrijfs-kroniek. Het anekdotische karakter van deuitgave wordt onderstreept in de onder-schriften. De fotoreportage is opgezet alseen beeldroman.

    104Nieuwe tijden Nieuwe schakels: De eerste vijftig jaren van de A.K.U. Arnhem, 1961. 186 pp., gebonden, 29 x 22 cm.Tekst M. Dendermonde (bedrijfsgeschiede-nis); A. de Jongh (redactie).Fotografie C. Oorthuys, M.C. Meyboom (30 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfs-archief / documentaire fotos / massa-productie van kunstzijde vroeger en nu, oorlogsjaren en portretten).Illustraties (4 zwart-wit / beeldmerk, octrooi-bewijs, schema).Ontwerp M. Kempers.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk).Opdrachtgever Algemene Kunstzijde UnieAKU (50-jarig bestaan).Conventioneel gedenkboek met weinigfotos, die ondergeschikt zijn aan de tekst.De uitgave is illustratief voor het feit dat hetgelegenheidsteam Dendermonde-Kempers-Oorthuys ook conventionele gedenkboekenheeft samengesteld. Literatuur M. Thijsen, Drukkerij Meijer nvWormerveer. Het bedrijfsfotoboek: krach-tenspel tussen tekst, fotografie en grafischevormgeving, Utrecht (doctoraalscriptie RUU)1986.

    1054 gaten in de grondEygelshoven, 1961. 44 pp., ingenaaid, 25 x 21 cm.Tekst E. Eberle (bedrijfsgeschiedenis).Fotografie C. Blazer (40 zwart-wit, inopdracht en uit bedrijfsarchief / bedrijfs-reportage / mijnwerkers aan het werk en het proces van steen- en kolentransport tot aan de verwerking tot fijnkolen).Illustraties (6 zwart-wit, 5 kleur / prent, cirkels, grafische voorstellingen, landkaart,schematische tekeningen, genummerdepenningen en een statistiek / mijnwerkersdalend in een mijnschacht sedimentaireafzettingen, de provincie Limburg).Ontwerp B. Wissing.Drukker Drukkerij Meijer NV, Wormerveer(boekdruk en offset).Opdrachtgever Maatschappij totExploitatie der Steenkoolmijnen Laura &Vereeniging (voorlichting).Foto-typo-taal. De tekst is gezet uit deModern en Baskerville. De opdracht is vers-trekt op uitnodiging van de directeur van hetparticuliere mijnexploitatie bedrijf. Hetthema heeft vooral op de mens betrekking. Literatuur Juryrapport en catalogus van De best verzorgde vijftig boeken van het jaar1961, Amsterdam 1961, pp. 9495.

    10650 jaar AKU/ ENKA: ENKA 19111961.Geschiedenis en cijfers, wetenswaardig-heden en toekomstplannenArnhem, 1961. 42 pp., genaaid gebrocheerd, 30 x 22 cm.

    Fotografie [C. Oorthuys], [W.J.C. Saur] (18 zwart-wit, in opdracht en uit bedrijfs-archief / productfotos en bedrijfsreportage /aandacht voor medische verzorging, opleiding en personeelswoningen).Illustraties (12 kleur / steunkleuren voor grafieken).Ontwerp [O. Treumann].Opdrachtgever NV Nederlandsche Kunst-zijdefabriek (de latere Algemene KunstzijdeUnie NV) AKU (50-jarig bestaan).Foto-typo-taal. O. Treumann verzorgde vanaf1947 ook de jaarverslagen van de AKU, gellustreerd met fotos van C. Oorthuys enW.J.C. Saur.

    10750 jaar CHV: 19111961 CHV... vijftig jaar symbool van vertrouwenVeghel, 1961. 38 pp., genaaid gebrocheerd, 25 x 19 cm.Tekst J.B.I. Born, M. van Marwijk.Fotografie M. Coppens, A. Bouvet (59 zwart-wit, in opdracht, uit bedrijfsarchiefen uit niet-particuliere archieven / bedrijfs-reportage en documentaire fotos /directeursportretten, rurale boerenleven,productieproces en automa