KANDEL

  • View
    2.012

  • Download
    7

Embed Size (px)

Text of KANDEL

Blm 1: Beyin ve Davran Prof. Dr. akire Pn Biyolojik bilimlerde en sona kalan keif alanlar: Bilincin biyolojik temelleri Alg, renme, hatrlama ve davranmaya ilikin mental sreler Sinir sistemindeki proteinler dier hcrelerdekilerden pek farkl deil. Hcre fonksiyonu bir btn olarak incelenebiliyor (nronlar dahil!) imdi sra davran almalarna btnsel bakabilmekte: davran ve akl ile sinirbilim (beyni aratran bilim) birlikte aratrlmal Bu bak as iin kabul edilenler: davran beyin fonksiyonunun sonucudur. Akl beyinde gerekletirilen bir diz ilemin toplamdr Beyin sadece basit motor davranlardan deil, kompleks bilisel fonksiyonlardan da sorumludur Psikiyatrik hastalklarn zellii olan davran bozukluklar (afekt ve dnceye ilikin) beyin fonksiyonunda bozulma sonucu oluur Kitabn ana temas: Beyin davran nasl oluturuyor Temel sorular: Belli mental sreler beynin belli blgelerine lokalize midir? Yoksa akl tm beynin ortaya kard (emergent) bir olgu mudur? Eer lokalizasyon sz konusu ise, yap-fonksiyon ilikisi nasldr? Bu tr ilikiler ilgili blgennin tmnn aratrlmasyla m, yoksa tek nronlar dzeyinde mi daha iyi anlalr? Bu blmde mental srelerin ne dereceye kadar lokalize olduu, ve nronlar ve balantlaryla ilikilendirilmesi irdelenecek Beyin ve davran arasndaki ilikiye ilikin kart grler: (Geen yzylda, anatomi, embriyoloji, fizyoloji, farmakoloji, psikolojinin yaknsayan yaklamlar sonucu) Galen: Sinirler beyin ve omurilikten salglanan bir sv ierirler Mikroskop- yapya ilikin bilgi Camillo Golgi ve Santiago Ramon y Cajal (1800lerin sonlar): nronlarla ilgili detayl almalar Golgi: Gm boya, ksmlar Cajal: Nronlar ayr, srekli deil. Nron doktrini. Ross Harrison: (1920ler) Akson, dendrit gelimesi. Growth cone Luigi Galvani: (1700ler) Canl kas ve sinir dokusunda biyoelektrik DuBois Raymond, Johannes Muller, Hermann von Helmholtz (19.yy): Bir hcrenin elektriksel aktivitesi, ngrlebilir ekilde komuu hcreleri etkiliyor. Claude Bernard, Paul Ehlrich, John Langley: (19.yy sonu) lalar reseptrler zerinden etkili olmal! Kimyasal ileti Davrann psikolojik adan aratrlmas: Klasik Yunan (Bat) Rene Descartes, John Locke: (17. yy) Alg Charles Darwin: (19. yy ortalar) hayvan modelleri, evrim etoloji Davrann aratrlmsnda biyoloji ile psikolojiyi birletiren grler: Franz Joseph Gall: (18 yy) Davrann kayna beyin; korteksin belli blgeleri zgl fonksiyonlar kontrol ediyor-korteks en az 35 farkl organ gibi alyor; kaslar kullanldka nasl geliiyorsa mental fonksiyonlar da igili beyin blgesini gelitiriyor-kafatasna yansmalar!frenoloji (Fig 1-1) Fig 1-1 Pierre Flourens: (1820 sonlar) Deney hayvanlarnda Galln blgelerini kartyor- sonular GallI desteklemiyor. Tm nbeyin mental fonksiyonlarda rol alyor (aggregate-field view) ndirgemeci yaklama kltrel reaksiyon J. Hughlins Jackson: (19.yy ortalar) Fokal epilepsi- motor ve duysal fonksiyonlar serebral kortekste belli alanlara lokalize edilebilir Karl Wernicke, Charles Sherrington, Ramon y Cajal: cellular connectivism Nronlar fonksiyonel gruplar oluturur- nral yollar Bu iki kart gr arasndaki fark (lisan) ileride irdelenecek Beynin farkl fonksiyonel blgeleri vardr: 7 blml simetrik yap (Box 1-1, Fig 1-2 ve 1-3) Box 1-1, Fig 1-2 A Fig 1-3 Galln gr tekrar nem kazanyor Beyinde parallel distributed processing Birok fonksiyonda birden fazla nral yol var-kompansasyon mmkn. Bilisel fonksiyonlar serebral kortekste lokalize Fig 1-2 B Loblarn zgl fonksiyonlar var Frontal: leriye ynelik planlama, hareket kontrolu Paryetal: Somatik duyular, vcut grnts (image), vcut grntsnn bireyd (extrapersonal) ortamla ilikilendirilmesi Oksipital: Grme Temporal: itme; renme, bellek, duygu (hipokampus, amigdala) Giruslar, sulkuslar (fissrler) Santral sulkus (presentral-motor- ile postsentral-duyu- arasnda) (Fig 1-4A) Serebral kortekste iki nemli zellik: 1) her hemisfer arlkl olarak vcudun kontralateral taraf ile ilgili 2) hemisferler her ne kadar benzer iseler de, yap ve fonksiyon tam simetrik deil Lisan rnei: Lokalizasyon: afazi (19. yy 2. yars) Pierre Paul Broca: Gall etkisi. Frenoloji kafatas zerindeki kntlarla deil, klinik lezyonlarla aratrlmal (nropsikoloji) 1861: Broka blgesinde lezyon- motor sistemler normal olsa da hasta konuamyor (ekspresif)- (1864) sol hemisferimizle konuuyoruz (Fig 1-4B) Gustav Fritch, Eduard Hitzig: (1870) Presentral girusun elektriksel uyarlmas ile kontralateral ekstremitelerde hareket (kpekte). Sol hemisfer-sa el hareketi, konuma dominant hemisfer Karl Wernicke: (1876) reseptif afazi: Konuma normal ama hasta konuulan anlamyor. Lezyon Wernicke alannda (Fig. 1-4B) Wernicke, Broca, Fritch ve Hitzigin almalarn birletiriyor. O dnem frenolojiye inananlar korteksin fonksiyonel olarak zgl alanlarn oluturduu bir mozaik olduunu ne srerken aggregate field savunucular mental fonksiyonlarn tm serebral kortekse homojen daldn savunuyor. Wernicke, sadece basit motor ve duysal fonksiyonlarn kortekste belli alanlara lokalize olduunu, kompleks bilisel srelerin eitli fonksiyonel alanlarn birbiriyle balants ile olutuunu sylyor. Bir davrann farkl komponentleri beynin farkl blgelerinde ileniyor: distributed processing- bugnk anlayla uyumlu

Wernicke bu grten yola karak nc bir tip afazi olacan ne sryor: ileti (kondksiyon) afazisi parafazi (yanl kelime kullanm) Fig 1-4 Korbinian Brodmann: (20.yy ba) Yapsal farkllklardan (sitoarkitektonik metod) yola karak kortekste 52 anatomik ve fonksiyonel farkll olan alan tanmlyor. (Fig. 1-5) Fig 1-5 20. yy balarnda kortekste farkl fonksiyonlar olan farkl alanlar bulunduuna ilikin kantlar olduu halde, ilk yarda hakim gr aggregate field. Bunu savunanlar: Henry Head, Kurt Goldstein, Ivan Pavlov ve Karl Lashley Lashley korteks lezyonu yapt sanlara labirent deneyleri uyguluyor: defekt kartlan alandan ok doku miktar ile ilikili bulunuyor: Mass action-nronlar, balantlar, blgeler nemsiz! Daha sonra labirentte renmenin yanl model olduu anlalyor, nk ok deiik motor ve duysal komponentleri var. Biri olmasa dieri ile kompanse edebiliyor. Edgar Adrian, Wade Marshall, Phillip Bard: (1930larn balar) Duysal reprezantasyon- sitoarkitektonik zellikler ie uyumlu fizyolojik fonksiyon Wilder Penfield (1950 sonlar), George Ojemann (yeni): Uyank insalarda lisann kortikal presentasyonunu daha kesin belirliyorlar. Blmler daha da fazlaPET, MRI byk destek (Fig. 1-6) Fig 1-6 Afektif zellikler ve kiiliin baz ynlerinin de anatomik lokalizasyonu vardr. Hem insan hem deney hayvanlarnda baz blgelerinelektriksel stimlasyonu ile baz duygular oluturulabiliyor. Affekt daha ok sada lokalize. Sa hemisfer lezyonlarnda lisann afekt boyutu anlalamyor veya ifade edilemiyor (r: aprozodi). Temporal lob epilepsilerinde iktal fenomenler (gerek olmayan duygular) ve interiktal psikiyatrik durumlar. Amigdala-duygular Mental sreler beyinde temel ilem sreleri ile temsil edilirler. Tarihsel geiim iinde lokalizasyon neden reddedilmi? 1) Frenologlarn nerisi ok abartl idi ve yeterli kantlar yoktu 2) Bugn beyinde farkl blgelere dalm deiik ve kompleks, seri ve paralel ilem sreleri olduunu ve bu basit mekanizmalar arasnda etkileim olduunu biliyoruz. Farkl blgeler, akln farkl yetenekleri ile deil, temel ilem srelerinden ibaret. Dolays ile, birinin kayb tmyle fonksiyonu bozmuyor. 3) Mental sreler zincir gibi birbirine bal deil-bir halka tm zinciri etkilemiyor. Ayn gara giden eitli demiryollar gibi 4) Lokalizasyonun kantlanmas da kolay olmam 5) Son yllarda mental srelerin de farkl ksmlara ayrlabileceini anladk. Anneane farkl ekillerde anmsanabilir 6) Bilin ve ben kavram bile niter deil. (Roger Sperry ve Michael Gazzaniga: ki hemisfer iki akl Biyolojinin en derin bilmecesi: bilin ve kendinin farknda olmak ile bunlarn sinirsel temsili arasndaki ilikiyi bulabilmek Davran bir dizi basit mental ileme blebilmek yardmc olabilir. Derslere Geri Dn Blm 2: Sinir Hcreleri ve Davran Prof. Dr. akire Pn nsanlarn stn, evreyi kullanmasnda Beyin ve duyu organlar, evredeki deiik olaylar fark ve ayrdetmeyi salyor. Duyu organlarndan gelen enformasyon beyinde algya dntrlyor depolanyor ve/veya uygun davransal yant oluturuluyor. Bu nronlar ve aralarndaki balantlar ile salanyor. Nronlarn morfolojisi olduka basit. Karmaklk, hcrelerin farkllamasndan deil aralarndaki balantlardan Sinir sisteminin 4 nemli zellii: 1) Nronlarn sinyal oluturma mekanizmas 2) Sinir hcreleri arasndaki balantlarn paterni 3) Farkl balant biimleri ile farkl davranlar arasndaki iliki 4) Nronlar ve balantlarnn deneyim ile nasl modifiye edildii Sinir sisteminde iki tr hcre vardr Glia hcreleri destek hcreleridir Omurgal sinir sisteminde nronlardan 10-50 kat daha fazla Yaamsal rolleri: 1) Nronlar desteklerler, yaltrlar, evrelerler 2) Elektrik sinyallerinin iletilmesini desteklemek zere akson evresinde miyelin klf olutururlar 3) Bazlar hcre lmnden sonra atklar temizlerler 4) Sinyal iletiminde rol alrlar, r: Ntleri geri alrlar 5) Geliim srasnda akson gelimesini ynlendirirler 6) Presinaptik sonlanmann zelliklerini salarlar (sinir-kas kavanda) 7) Toksik maddelerin gemesini nlemek zere kan-beyin bariyeri olutururlar 8) Byme faktrleri salglarlar Mikroglia (fagositler) Makroglia (Oligodendrositler, Schwann Hc., Astrositler) (Fig 2-1)

Sinir hcreleri sinir sisteminde temel sinyal niteleridir (Fig. 2-2) Ramon y Cajal: 1) Nron doktrini:Temel nite nron 2) Dinamik polarizasyon prensibi: leti tek ynl 3) Balant zgll: Hedef belli, balantlar rastgele deil 4) ekilsel zelikler (Fig. 2-4) Nronlarn fonksiyonel klasifikasyonu: Duyu Motor

Fig 2-1 Fig 2-2 Fig 2-3

Fig 2-4

Ara - Rle/projeksiyon - Lokal Sinir hcreleri belli davranlarda araclk yapan zgl sinyal alar olutururlar Patella refleksi (Fig 2-5) Konverjans-diverjans (Fig 2-6) Geribesleme (Fig 2-7) Blm: 3 Dr. Ersin O. Koylu GENLER VE DAVRANI Davran: Genler ve evrenin karlkl etkileimi Fig 3-1 Fenilketonri Grlme skl: 1/15,000 Fenilalanin hidroksilaz enzimini kodlayan genlerin her iki kopyasnda anormallik Fenilalanin hidroksilaz: Fenilalanini Tirozine evirir Fenilalanin art: Toksik metabolitlerin birikimi ve beyin geliiminde bozukluk Tedavi: Fenilalanin almnn kstlanmas (