Zróżnicowania Kulturowe Między Polską a  Niemcami

  • Published on
    14-Dec-2015

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Abstract: Celem artykuu jest okrelenie cech kulturowych Polakw i Niemcw, opierajcych si na czterech wymiarach kulturowych zaproponowanych przez Geerta Hofstede na podstawie bada empirycznych przeprowadzonych z zastosowaniem tych samych kwestionariuszy badawczych, a nastpnie identyfikacja rnic kulturowych wystpujcych midzy tymi narodami oraz porwnanie wynikw tych bada z wartociami wskanikw wymiarw kultury wyznaczonych przez G. Hofstede. Autorzy artykuu podejmuj rozwaania dotyczce zrnicowa midzykulturowych. Pierwotne badania G. Hofstede przeprowadzone w latach 60. i 70. ubiegego wieku w koncernie IBM pozwoliy na zidentyfikowanie czterech wymiarw kulturowych w kilkudziesiciu krajach, w tym w Niemczech. Z kolei wartoci wymiarw dla Polski zostay wyznaczone przez G. Hofstede szacunkowo na podstawie innych bada kulturowych z lat 90. Niniejsze badania podjto w celu ustalenia obecnych wymiarw kulturowych w Polsce i Niemczech, jak i okrelenia wystpujcych zrnicowa midzy krajami oraz porwnania wynikw bada z wartociami wymiarw przyjtych przez G. Hofstede. W publikacji przedstawiono teoretyczne podstawy tego projektu oraz szczegowo wyjaniono problem badawczy. Nastpnie zaprezentowano metodyk przeprowadzonych bada empirycznych opartych na potwierdzonej w badaniach innych autorw skali CVSCALE. W kolejnej czci artykuu zaprezentowano wyniki oraz odniesiono si do postawionych hipotez. Wyniki wskazuj, i wystpuj relatywnie niewielkie zrnicowania kulturowe w czterech wymiarach kultury midzy Polsk a Niemcami. Najwiksze zrnicowania maj miejsce w dwch wymiarach, tj. w unikaniu niepewnoci oraz w indywidualizmie versus kolektywizmie. Ponadto porwnano wyniki niniejszych bada z wartociami wymiarw kulturowych przyjtych przez G. Hofstede. Stwierdzono, i wystpuj zrnicowania, ktre w zakresie wartoci wskanikw kulturowych s znacznie wiksze w Polsce ni Niemczech. W podsumowaniu opracowania zawarto wnioski autorw oraz wskazano moliwoci wykorzystania wynikw niniejszych bada w praktyce gospodarczej i w teorii, w tym w przyszych badaniach midzykulturowych.

Transcript

  • Marcin Komor, Marcin Komor, Zrnicowania kulturowe midzy Polsk aNiemcami... 83

    Gospodarka narodowa

    1(275)

    Rok LXXXV/XXVIstyczeluty

    2015s. 83102

    Marcin KOMOR Jan H. SCHUMANN2

    Zrnicowania kulturowe midzy Polsk aNiemcami wedug wymiarw kultury Hofstede

    Streszczenie: Celem artykuu jest okrelenie cech kulturowych Polakw iNiemcw, opie-rajcych si naczterech wymiarach kulturowych zaproponowanych przez Geerta Hofstede napodstawie bada empirycznych przeprowadzonych zzastosowaniem tych samych kwe-stionariuszy badawczych, anastpnie identyfikacja rnic kulturowych wystpujcych midzy tymi narodami oraz porwnanie wynikw tych bada zwartociami wskanikw wymiarw kultury wyznaczonych przez G.Hofstede. Autorzy artykuu podejmuj rozwa-ania dotyczce zrnicowa midzykulturowych. Pierwotne badania G.Hofstede prze-prowadzone wlatach 60. i70. ubiegego wieku wkoncernie IBM pozwoliy nazidentyfi-kowanie czterech wymiarw kulturowych wkilkudziesiciu krajach, wtym wNiemczech. Zkolei wartoci wymiarw dla Polski zostay wyznaczone przez G.Hofstede szacunkowo napodstawie innych bada kulturowych zlat90. Niniejsze badania podjto wcelu ustale-nia obecnych wymiarw kulturowych wPolsce iNiemczech, jak iokrelenia wystpujcych zrnicowa midzy krajami oraz porwnania wynikw bada zwartociami wymiarw przyjtych przez G.Hofstede. Wpublikacji przedstawiono teoretyczne podstawy tego pro-jektu oraz szczegowo wyjaniono problem badawczy. Nastpnie zaprezentowano me-todyk przeprowadzonych bada empirycznych opartych napotwierdzonej wbadaniach innych autorw skali CVSCALE. Wkolejnej czci artykuu zaprezentowano wyniki oraz odniesiono si do postawionych hipotez. Wyniki wskazuj, i wystpuj relatywnie niewiel-kie zrnicowania kulturowe wczterech wymiarach kultury midzy Polsk aNiemcami. Najwiksze zrnicowania maj miejsce wdwch wymiarach, tj.wunikaniu niepewno-ci oraz windywidualizmie versus kolektywizmie. Ponadto porwnano wyniki niniejszych bada zwartociami wymiarw kulturowych przyjtych przez G.Hofstede. Stwierdzono,

    Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Wydzia Zarzdzania, Katedra Marketingu; e-mail: marcin.komor@ue.katowice.pl

    University of Passau, Faculty of Business Administration and Economics, Department of Mar-keting and Innovation; e-mail: jan.schumann@uni-passau.de

  • 84 GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2015

    i wystpuj zrnicowania, ktre wzakresie wartoci wskanikw kulturowych sznacz-nie wiksze wPolsce ni Niemczech. Wpodsumowaniu opracowania zawarto wnioski au-torw oraz wskazano moliwoci wykorzystania wynikw niniejszych bada wpraktyce gospodarczej iwteorii, wtym wprzyszych badaniach midzykulturowych.

    Sowa kluczowe: badania midzykulturowe, wymiary kultury, internacjonalizacja, zarz-dzanie midzykulturowe

    Kody JEL:Z19, D12, Z10

    Artyku nadesany 11 lipca 2014 r., zaakceptowany 7 stycznia 2015 r.

    Wprowadzenie

    Procesy internacjonalizacji, europeizacji iglobalizacji oraz wiatowy roz-wj wymiany handlowej iinwestycji zagranicznych przedsibiorstw przyczy-niy si do wzrostu znaczenia problematyki midzykulturowej wteorii zarz-dzania iekonomii. Wostatnich kilkunastu latach wystpio zainteresowanie aspektem midzykulturowym wpraktyce gospodarczej, ze wzgldu napodej-mowanie dziaalnoci organizacji narynkach zagranicznych. Tym samym na-stpia konieczno uwzgldnienia rnic kulturowych wramach aktywnoci przedsibiorstw narynkach midzynarodowych. Genezy internacjonalizacji iglobalizacji naley poszukiwa wobrbie trzech dynamicznie sprzonych procesw: rozwoju technologicznego, dziaa politycznych iprawnych oraz przemian kulturowych [Gorynia, Owczarzak, 2004]. Artyku powicony jest wanie aspektom midzykulturowym, wtym przemianom kulturowym za-chodzcym wPolsce iNiemczech. Kultura podlega ewolucji wduszym okre-sie ze wzgldu nawpyw wielu czynnikw. Badania wzakresie problematyki midzykulturowej sprowadzone przez licznych autorw od kilkudziesiciu lat. Bardzo interesujce swyniki bada prowadzonych przez G.Hofstede, wszczeglnoci zaprezentowane przez tego autora wymiary kultury bdce inspiracj dla innych autorw prowadzcych pniejsze badania empiryczne oparte natym modelu i jego wskanikach wymiarw kultury narodowej. Wartykule zaprezentowane zostan wyniki bada prowadzonych wPolsce iNiemczech, opartych nawymiarach kultur narodowych, zidentyfikowanych izaproponowanych przez G.Hofstede.

    Celem artykuu jest okrelenie cech kulturowych Polakw iNiemcw napodstawie czterech wymiarw kultur zaproponowanych przez G.Hofstede, popartych badaniami empirycznymi, opartymi nazastosowaniu tych samych kwestionariuszy badawczych, tj.wprzypadku niniejszych bada CVSCALE [Yoo, Donthu, 2002, Yoo iinni, 2011], anastpnie identyfikacja rnic kul-turowych wystpujcych midzy tymi narodami oraz porwnanie wynikw bada zwartociami wskanikw wymiarw kultury wyznaczonych przez G.Hofstede.

  • Marcin Komor, Jan H. Schumann, Zrnicowania kulturowe midzy Polsk aNiemcami... 85

    Pojcie i zakres wymiarw kulturowych

    Pojcie kultury jest wieloznaczne, stosunkowo szeroko rozumiane istoso-wane wwielu dyscyplinach naukowych. Termin kultura, przez autorw jest rozpatrywany wrny sposb irnie definiowany. Poniej zaprezentowano kilka czsto cytowanych definicji kultury wnaukach spoecznych. Zapropo-nowane pojcia kultury sszczeglnie istotne dla niniejszego artykuu wyja-niaj one termin kultury przyjty wbadaniach empirycznych, ktrych wyniki zostan przedstawione. WedugC.Kluckhohna, kultura skada si zwzorw myli, odczu ipostpowa nabytych iprzekazanych przede wszystkim po-przez symbole, ktre cz charakterystyczne osignicia pewnych grup ludzi; istota kultury skada si ztradycyjnych idei iprzynalenych do nich wartoci zachowa [Kluckhohn 1951, s.86]. G.Hofstede okrela kultur jako kolek-tywne zaprogramowanie umysu, ktre odrnia czonkw jednej grupy lub kategorii ludzi od drugiej [Hofstede iinni, 2011, s.21]. C. W.Hill definiuje kultur, jako system norm iwartoci podzielanych przez grup ludzi oraz biorc pod uwag szerszy kontekst stanowic projekt naycie [Hill, 1997, s.67]. Autorzy midzykulturowego modelu GLOBE zaproponowali nastpu-jc definicj, wktrej kultur okrelaj jako podzielane motywy, wartoci, pogldy, tosamoci iinterpretacje lub znaczenia wanych zdarze, ktre wyni-kaj ze wsplnych dowiadcze czonkw kolektyww, ktre sprzekazywane poprzez pokolenia [House, Javidan, 2004, s.15]. Mona zatem przyj, e kultura jest wielowymiarowym pojciem skadajcym si ze zrnicowanych norm iwartoci charakterystycznych dla pewnych grup [Lehman iinni, 2004]. Kultura (wrozumieniu niematerialnym) obejmuje jzyk, wierzenia, standardy moralne, znaczenie jednostki irodziny, role pci, zwyczaje, tradycj, symbole, postawy wobec wadzy, posiadanie, osignicia, czas iotoczenie, aspiracje, tabu, upodobania estetyczne iwiele innych elementw [Duliniec, 2005, s.10].

    Prowadzone nawiecie badania midzykulturowe umoliwiy zapropo-nowanie przez niektrych autorw modeli iwymiarw kultury. Wydaje si, i do najistotniejszych mona zaliczy: koncepcje F. R.Kluckhohna iF. L.Strodt-becka, G.Hofstede, E.Halla, F.Trompenaarsa oraz The Global Leadership and Organizational Behavior Effectiveness (GLOBE), prezentujce specyficzne wymiary kultury narodowej. Wydaje si, e najbardziej istotne dla koncep-cji midzykulturowych swymiary zaproponowane przez F. R.Kluckhohna iF. L.Strodtbecka, G.Hofstede oraz autorw modelu The Global Leadership and Organizational Behavior Effectiveness (GLOBE). Na podstawie prowa-dzonych bada F. R.Kluckhohn iF. L.Strodtbeck zidentyfikowali pi orien-tacji, ktre mona uzna za wymiary kultury. Orientacje teodnosz si do: stosunku ludzi do natury, istoty natury ludzkiej, relacji midzyludzkich, sto-sunku czowieka do czasu, aktywnoci ludzkiej [Kluckhohn, Strodtbeck, 1961, s.12]. Wramach prowadzonego od roku 1994 modelu midzykulturowego GLOBE w62 spoeczestwach wiata zidentyfikowano dziewi wymiarw kultury tj.: unikanie niepewnoci, dystans wadzy, kolektywizm instytucjo-nalny, kolektywizm grupowy, rwnouprawnienie pci, asertywno, orientacj

  • 86 GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2015

    przyszociow, orientacj zadaniow, orientacj humanitarn oraz sze globalnych wymiarw przywdztwa opartych nakulturowo wspieranej teorii ukrytego przywdztwa (Culturally Endorsed Implicit Leadership Theories) [Javidan, House, 2001; House iinni, 2001; Komor, 2011].

    Najbardziej znanym, czsto cytowanym oraz potwierdzonym wpniej-szych badaniach empirycznych jest zakres, typologia iwymiary kultury przed-stawione przez G.Hofstede. Pierwotne badania tego autora zostay przepro-wadzone wlatach 19671973 w50 krajach itrzech regionach, tzn. krajach arabskich, wschodniej izachodniej Afryce badaniami objto pracownikw koncernu IBM (ok. 116 000 respondentw). G.Hofstede wpierwotnych ba-daniach wyrni cztery wymiary kultury, ktre pozwalaj nazidentyfikowa-nie iwyjanienie istniejcych zrnicowa kulturowych [Hofstede, 2001]. Na podstawie przeprowadzonych wwczas bada wyrni nastpujce wymiary kultury: dystans wadzy, indywidualizm versus kolektywizm, msko versus kobieco, unikanie niepewnoci. Prowadzone przez innych autorw badania napodstawie kwestionariusza VSM (Values Survey Modules), wrd innych grup respondentw potwierdziy wystpowanie zaproponowanych przez G.Hofstede czterech wymiarw kultury [Sndergaard, 1994].

    Ostatni wymiar, tzn. orientacja dugookresowa, zosta przyjty znacznie pniej. Powstaa ona dopiero wdrugiej poowie lat80. wramach wsp-pracy Geerta Hofstede zazjatyckim badaczem Michaelem Bondem [Hofstede, Bond, 1988]. Orientacja tawyznaczona zostaa pocztkowo tylko dla wybra-nych obszarw kulturowych np.zpominiciem Polski. Wymiar ten, zwany dynamizmem konfuzjaskim, nie naley do pierwotnych wynikw badania G.Hofstede, przeprowadzonego narespondentach wramach koncernu IBM. Badania dotyczce orientacji dugookresowej zostay przeprowadzone dopiero wdrugiej poowie lat80. wpocztkowych badaniach M.Bonda nagrupie studentw w23 krajach, opierajc si nainnych narzdziach badawczych, tj.kwestionariuszu CVS (Chinese Value Survey) [Hofstede, Bond, 1988; Chi-nese Values, 1987; Minkov, Hofstede, 2012]. Dlatego te, wwynikach bada empirycznych przeprowadzonych wPolsce iNiemczech pominito orientacj dugookresow prowadzc badania dotyczce czterech pierwotnych (ory-ginalnych) wymiarw kultury zaproponowanych przez G.Hofstede. Dalej wyjaniono poszczeglne pierwotne wymiary kultury zaproponowane przez G.Hofstede, wykorzystane wtym artykule [Hofstede iinni, 2011, s.7374, 102, 149, 200].1. Dystans wadzy oznacza zakres oczekiwa iakceptacji dla nierwnego

    rozkadu wadzy, wyraany przez mniej wpywowych (podwadnych) czon-kw instytucji lub organizacji. Termin instytucje okrela podstawowe struktury spoeczne, takie jak rodzina czy spoeczno lokalna, organi-zacje natomiast tomiejsca pracy.

    2. Indywidualizm versus kolektywizm indywidualizm jest waciwy spo-eczestwom, wktrych wizi miedzy jednostkami slune ikady ma nauwadze gwnie siebie iswoj najblisz rodzin. Kolektywizm zkolei

  • Marcin Komor, Jan H. Schumann, Zrnicowania kulturowe midzy Polsk aNiemcami... 87

    jest waciwy spoeczestwom, wktrych ludzie od momentu narodzin nale do silnych, spjnych grup. Grupy teprzez cale ycie zapewniaj im opiek iochron, za co ich czonkowie odwzajemniaj si niekwestio-nowan lojalnoci.

    3. Msko versus kobieco. Msko tocecha spoeczestw, wktrych role spoeczne zwizane zpci sklarownie okrelone, toznaczy od mczyzn oczekuje si asertywnoci, twardoci inakierowania nasukces materialny, natomiast od kobiet skromnoci, czuoci itroskliwoci ojako ycia. Kobieco charakteryzuje tespoeczestwa, wktrych role spoeczne obu pci wzajemnie si przenikaj, tozarwno od mczyzn, jak iod kobiet oczekuje si skromnoci, czuoci itroski ojako ycia.

    4. Unikanie niepewnoci jest przejawem zagroenia odczuwalnym przez czonkw danej kultury wobliczu sytuacji nowych, nieznanych lub nie-pewnych. Uczucie towyraa si midzy innymi stresem ipotrzeb przewi-dywalnoci, ktra moe by zaspokojona przez wszelkiego rodzaju prawa, przepisy izwyczaje.Dotychczasowe badania midzykulturowe, wktrych uwzgldniano

    narodow kultur polsk iniemieck, wzrnicowany sposb klasyfikoway przynalenoci ww.krajw do krgw kulturowych. S.Ronen iO.Shenkar przyczyli Niemcy do germaskiego krgu kulturowego (wraz zAustri iSzwajcari) iwogle nie uwzgldnili Polski [Ronen, Shenkar, 1985]. Autorzy modelu GLOBE zaliczyli Polsk do krgu Europy Wschodniej (wraz zWgrami, Soweni, Albani, Grecj, Rosj, Gruzj iKazachstanem), aNiemcy zarwno Wschodnie, jak iZachodnie (wraz zAustri, Szwajcari niemieckojzyczn oraz Holandi) do krgu kultury germaskiej [Szabo iinni, 2002; Bakacsi i inni, 2002]. Klasyfikowanie narodowych kultur odbywa si ze wzgldu napoczenie wielu krajw wiata wkilka stosunkowo jednolitych grup. Prz-eprowadzenie tego typu podziau krajw, ograniczone do Europy czy tez krajw Unii Europejskiej, moe wyglda odmiennie iskada si rwnie zinnych (europejskich) krgw kulturowych, jak tomiao miejsce wramach modelu GLOBE. Klasyfikacja krajw wcountry clusters moe si rni ze wzgldu naprzyjt metodyk, zakres czasowy bada czy przekroje geograficzne, tzn. kultury narodowe, ktre podlegay badaniom. Autorzy modelu GLOBE zidenty-fikowali rwnie cechy przywdztwa, proponujc stworzenie naich podstawie kilku lokalnych country clusters, wtym centralnego (Polska, Sowenia) oraz germaskiego (Niemcy, Szwajcaria iAustria), anastpnie dwch regionalnych, tj.Europy Poudniowo-Wschodniej oraz Europy Pnocno-Zachodniej [Brod-beck iinni, 2000]. Na podstawie danych World Values Survey1, R. Inglehart

    1 Badania prowadzone przez R.Ingelhardta waspekcie kulturowym wramach cyklicznie prowa-dzonych przez World Values Survey (WVS) bada wykorzystujcych standaryzowany kwestio-nariusz. Dotyczyy one postaw, wartoci iprzekona wzakresie m.in. religii, roli pci, motywa-cji wpracy, demokracji, tolerancji wzgldem innych grup, ochrony rodowiska. Badania WVS prowadzone cyklicznie wlatach 19811984, 19891993, 19941998, 19942004, 20052008, 20102012. Wostatnim cyklu wlatach 20102012 badania prowadzone byy w54 krajach

  • 88 GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2015

    iC.Welzel stworzyli map kultury, wktrej Polska znajduje si wgrupie okrelanej przez autorw jako katolicka Europa, aNiemcy wprotestanckiej Europie [Inglehart, Welzel, 2005]. Zkolei S. P.Huntington wczy zarwno Polsk, jak iNiemcy wraz zinnymi krajami m.in. Europy Zachodniej iczci Europy rodkowo-Wschodniej, USA, Kanady, Australii do country clusters cywilizacji zachodniej [Huntington, 1996].

    Problem badawczy

    Pierwotne badania G.Hofstede przeprowadzone wlatach 60. i70. ubie-gego wieku pozwoliy nawyrnienie wymiarw kultury w50 krajach itrzech regionach, tzn. krajach arabskich, wschodniej izachodniej Afryce wtedy te okrelono wymiary kultury dla Niemiec [Hofstede, 2001]. Dla pozostaych kra-jw, dla ktrych wyznaczono wymiary kultury, tj.wszesnastu krajach wiata, wtym omiu Europy rodkowej iWschodniej G.Hofstede zastosowa zr-nicowan procedur wyznaczenia wartoci wymiarw kultury. Nie byy one oparte napierwotnych badaniach przeprowadzonych wkoncernie IBM, lecz zostay wyznaczone wduo pniejszym okresie, dotyczyy innej prby badaw-czej ipowstay napodstawie innej metodyki. Wartoci wskanikw kultury dla szesnastu krajw wiata, wtym omiu krajw Europy rodkowej iWschodniej, tj.Polski, Sowacji, Czech, Wgier, Estonii, Bugarii, Rumunii iRosji, zostay przyj...

Recommended

View more >