Ordynacja wyborcza do Sejmu– polskie współczesne „liberum ...· Bartłomiej Michałowski Nr

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Ordynacja wyborcza do Sejmu– polskie współczesne „liberum ...· Bartłomiej Michałowski Nr

Bartomiej Michaowski

Nr 27/2007

Ordynacja wyborcza do Sejmu polskie wspczesne liberum veto?

Bartomiej Michaowski

2

e-mail: sobieski@sobieski.org.pl

http://www.sobieski.org.pl

Ordynacja wyborcza do Sejmu polskie wspczesne liberum veto?

Lipiec 2007 Spis treci: Wstp......................................................................................................................................... 3 JOW a art. 96 Konstytucji........................................................................................................ 5 JOW a dojrzao demokracji.................................................................................................. 6 JOW a zamono kandydatw na posw ............................................................................. 9 JOW a reprezentatywno Sejmu.......................................................................................... 13 JOW a stabilny rzd. .............................................................................................................. 19 Podsumowanie........................................................................................................................ 21 Bibliografia ............................................................................................................................. 23

1 Bartomiej Michaowski jest ekspertem Instytutu Sobieskiego w obszarze nowych technologii. Zajmuje si zagadnieniami e-government i spoeczestwem informacyjnym.

Bartomiej Michaowski1 bartomiej.michalowski@sobieski.org.pl

3

e-mail: sobieski@sobieski.org.pl

http://www.sobieski.org.pl

Wstp Niniejszy raport jest prb przedstawienia argumentw za wprowadzeniem Jednomandatowych Okrgw Wyborczych (JOW) w wyborach do Sejmu rozumianych jako alternatywy do obecnej ordynacji wyborczej. W kadym demokratycznym kraju s dwa podstawowe dokumenty, ktre wpywaj zarwno na dziaanie caego pastwa, jak i poszczeglnych obywateli. To konstytucja i ordynacja wyborcza. W pastwie takim jak Polska nie da si rzdzi bezporednio, dlatego te wyaniamy przedstawicieli do Sejmu i rad samorzdu terytorialnego. Czy jednak na pewno wybieramy w systemie, ktry w najlepszy sposb suy woli wyborcw? Obywatele pastw demokratycznych wybieraj swoich przedstawicieli za pomoc dwch systemw. Pierwszy z nich to system wikszociowy jednomandatowy, gdzie reprezentantem spoecznoci lokalnej w maym okrgu wyborczym zostaje tylko jedna osoba, ktra uzyskaa najwiksze poparcie wyborcw. Poniewa mamy do czynienia z jednym mandatem, dlatego okrg wyborczy nazywamy jednomandatowym. Stosuj go takie kraje jak Stany Zjednoczone, Kanada, Wielka Brytania, Indie, Australia, Francja od 1958 r. (tj. od czasw de Gaullea), a od 1996 r. take Japonia. O mandat poselski ubiega si moe tam kady obywatel. Nie musi uzyskiwa aprobaty partii, aby znale si na licie wyborczej. Gosowanie na osob w maym okrgu wyborczym, a nie na dugiej licie partyjnej, zapewnia gosujcym wybr miejscowego, a wic znanego kandydata. Jednomandatowy system wyborczy czyni posa bardziej zalenym od wyborcw a mniej od swojej partii, cho, aby wygra wybory, kandydat czsto uzyskuje pomoc swojego stronnictwa. Sam wybr zawdzicza jednak swoim wyborcom. W naturalny sposb system jednomandatowy wprowadza odpowiedzialno posa przed wyborcami, zwaszcza w przypadku, gdy okrg wyborczy jest stosunkowo nieduy. Dodajmy, i w Wielkiej Brytanii jeden okrg wyborczy to okoo 60000 wyborcw. Obowizujcy aktualnie w Polsce drugi system, zwany umownie proporcjonalnym, polega na gosowaniu na listy partyjne. Wprawdzie wszyscy w nim uczestniczymy, ale z racji swej zawioci i cigych korekt dobrze znany jest tylko wskiej grupie politykw-profesjonalistw. Jego nieodcznymi skadnikami s ksieczki z nazwiskami. Wie si on rwnie z obecnoci kilkuset kandydatw w jednym okrgu, rozmaitymi metodami liczenia gosw i przelicznikami, m.in. wg dHondta, wg Sainte-Lagu. Aktualna ordynacja do Sejmu (czyli zbir przepisw wyborczych) to broszura zawierajca 38 rozdziaw z 246 artykuami prawnymi, ktrych zwyky obywatel nie prbuje ani zrozumie, ani nawet pozna. Okrgi wyborcze s wielomandatowe, w ktrych wybieramy cae gotowe zestawy posw. W Polsce jeden okrg wyborczy to od 500 000 do 1 300 000 wyborcw, co uniemoliwia poznanie kandydatw i rzetelny wybr.

4

e-mail: sobieski@sobieski.org.pl

http://www.sobieski.org.pl

Rnic midzy tymi dwoma systemami wyborczymi dobrze obrazuje sytuacja wyborw do samorzdu szkolnego. Uczniowie zastanawiaj si, jaki zastosowa system wyborw: proporcjonalny, polegajcy na wybieraniu spord kandydatw wyonionych przez szkolne kka zainteresowa np. sportowe, literackie i fotograficzne, czy te jednomandatowy, polegajcy na wyanianiu po jednym przedstawicielu z kadej klasy? Ktry z nich lepiej odzwierciedli ide reprezentacji spoecznoci szkolnej? Ktry bdzie lepszy dla uczniw i szkoy? W Polsce reprezentantw obywateli, czyli uczniw naszej szkoy, wybieramy z kek zainteresowa, czyli partii. Z wyjtkiem wyborw na prezydentw, burmistrzw i wjtw, mamy tzw. proporcjonaln ordynacj wyborcz, chocia waciwie powinnimy okreli to mianem partyjnej ordynacji wyborczej. W Polsce debata na temat ordynacji wyborczej w zasadzie nie istnieje. Pojawia si jedynie na krtko przed kolejnymi wyborami. Suy wwczas doranym celom, m.in. poprawianiu wynikw traccej poparcie partii rzdzcej poprzez wprowadzenie innego mechanizmu liczenia gosw. Od 1989 w Polsce przed KADYMI wyborami wprowadzano mniejsze lub wiksze zmiany w ordynacji wyborczej. Jednak zawsze zmiany te odbyway si w ramach tego samego typu ordynacji tzw. ordynacji proporcjonalnej. Temat wprowadzenia jednomandatowych okrgw wyborczych (JOW) w wyborach do Sejmu pojawia si w mediach par razy, lecz nigdy nie wywoa rozlegej debaty publicznej. W wielu rodowiskach ugruntowao si przekonanie, i wprowadzenie takiej ordynacji w Polsce nie jest moliwie. Najczciej przywoywane argumenty na rzecz tej tezy to: 1. W Polsce nie mona wprowadzi JOW ze wzgldu na Art.96 Konstytucji, ktry mwi,

e wybory do Sejmu s powszechne, rwne, bezporednie i proporcjonalne, a JOW jest nieproporcjonalny.

2. W Polsce nie mona wprowadzi JOW, poniewa Polacy jeszcze nie doroli do takiej ordynacji wyborczej.

3. W Polsce nie mona wprowadzi JOW, bowiem wwczas zwycialiby tylko bogaci kandydaci.

4. W Polsce nie mona wprowadzi JOW, bowiem wwczas Sejm byby niereprezentatywny. 5. W Polsce nie mona wprowadzi JOW, bowiem wwczas Sejm nie byby w stanie stworzy

stabilnego rzdu. Celem poniszego opracowania jest przedstawienie argumentw, e: 1. JOW jest zgodny z aktualn Konstytucj, 2. JOW nie okrela stopnia dojrzaoci, tylko sposb wyaniania elit politycznych, 3. JOW nie dzieli na biednych i bogatych kandydatw na posw,

5

e-mail: sobieski@sobieski.org.pl

http://www.sobieski.org.pl

4. JOW sprawia, e Sejm jest bardziej reprezentatywny, 5. Sejm wybrany w ramach JOW wyania stabilny rzd, oraz przedstawienie rekomendacji zaoe ordynacji wyborczej wedug ktrej powinnimy wybiera posw do Sejmu. Jest to rwnie prba zainicjowania oglnopolskiej debaty w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie, w jaki sposb powinnimy wybiera rzdzce elity polityczne. Konstytucja zostaa przyjta w referendum. Natomiast o drugim co do wanoci dokumencie w kadym demokratycznym pastwie prawie si w ogle nie dyskutuje.

JOW a art. 96 Konstytucji Art. 96 Konstytucji jest najczciej wymienian przeszkod we wprowadzeniu jednomandatowych okrgw wyborczych. Brzmi on: 1. Sejm skada si z 460 posw 2. Wybory do Sejmu s powszechne, rwne, bezporednie i proporcjonalne oraz odbywaj si

w gosowaniu tajnym. Zgodnie z twierdzeniem oponentw JOW przymiotnik proporcjonalny definiuje, e w wyborach do Sejmu musimy gosowa na listy kandydatw, w ramach tzw. proporcjonalnej ordynacji wyborczej. Oponenci posikuj si rwnie Art. 97 Konstytucji, ktry mwi: 1. Senat skada si ze 100 senatorw 2. Wybory do Senatu s powszechne, bezporedni i odbywaj si w gosowaniu tajnym. Jednake w tym artykule nie ma mowy o proporcjonalnoci, wic ordynacja wyborcza do Senatu, moe by inna ni do Sejmu. Naley zaznaczy, e w kwestii ordynacji wyborczej, przymiotnik proporcjonalne nie jest w adnej ustawie cile zdefiniowany. Jest to wycznie kwestia interpretacji i uzusu, okrelanych jako obowizujca nauka prawa. Proporcjonalno wyborw mona jednak rozumie zupenie inaczej. Nie odnoszc jej do abstrakcyjnej nazwy proporcjonalnej ordynacji wyborczej, lecz do proporcjonalnej iloci wyborcw przypadajcych na jeden mandat posa. Ordynacja wyborcza JOW moe by proporcjonalna i nieproporcjonalna. Wybory do Kongresu Stanw Zjednoczonych odbywaj si w proporcjonalnych jednomandatowych okrgach wyborczych, tzn. na kady mandat kongresmana przypada proporcjonalnie taka sama ilo

6

e-mail: sobieski@sobieski.org.pl

http://www.sobieski.org.pl

wyborcw. I tak, stany bardziej ludne maj odpowiednio wicej kongresmanw w Kongresie, ni stany mniej ludne. Wybory do Senatu Stanw Zjednoczonych odbywaj si natomiast w nieproporcjonalnych jednomandatowych okrgach wyborczych. Oznacza to, i niezalenie od tego, ilu ludzi mieszka w danym stanie, w Senacie reprezentuje go zawsze dwch senatorw. W Polsce, pomijajc bardzo trudn dla niepartyjnego obywatela procedur zgaszania kandydata, wybory na wjtw, burmistrzw i prezydentw odbywaj si w nieproporcjonalnych jednomandatowych okrgach wyborczych. Prezydent Warszawy reprezentuje duo wiksz ilo wyborcw ni na przykad Prezydent Opola. W zwizku z powyszym, na przeszkodzie wprowadzenia JOW w wyborach do Sejmu nie stoi Konstytucja, lecz obowizujca nauka prawa. Naleaoby zatem sprawdzi, czy ustawodawca, czyli posowie i Polacy, ktrzy przyjli Konstytucj w referendum, poprzez wprowadzenie do artykuu 96 przymiotnika proporcjonalne, chcieli uzyska pewno, e kady pose by wybierany w podobnym co do iloci wyborcw okrgu c