KLASIČNA ARHEOLOGIJA

  • View
    70

  • Download
    6

Embed Size (px)

Text of KLASIČNA ARHEOLOGIJA

LITERATURA ZA PREDMET KLASINA ARHEOLOGIJA P. DUCATI, Arte Classica, Torino, prvo izdanje, 1920. A. MUSI, Nacrt grkih i rimskih starina, Zagreb 1910. G. HAFNER, Kreta i Helada, Otokar Kerovani, Rijeka 1969. C. ZERVOS, L'art de la Crte, Paris 1956. L. W. TAYLOUR, The Mycenaenans, T&H, Ancient Peoples and Places, 1964. G. E. MYLONAS, Mycanae and the Mycanaean Age, Princeton 1966. S. PIGGOT, ured. Osvit civilizacije, Beograd, Jugoslavija, 1969. Poglavlja: W. CULICAN, Poeci prekomorske civilizacije, pomorski narodi Levanta S. LLOYD, Konica naroda, prva naselja u Anadoliji M. S. F. HOOD, Postojbina heroja, Egejska oblast pre Grka (bez Mikene) E. D. PHILLIPS, Kraljevske horde, nomadski narodi stepa D. HARDEN, The Phoenicians, T&H, Ancient Peoples and Places G. PICARD, Le monde de Carthage, Paris 1956. F. CHAMOUX, Grka civilizacija, Beograd, Jugoslavija, 1967. K. SCHEFOLD, Klasina Grka, Umetnost u svetu, Novi Sad 1973. A. G. WOODHEAD, The Greeks in the West, T&H, Ancient Peoples and Places, 1962. J. M. COOK, The Greeks in Ionia and the East, T&H, Ancient Peoples and Places, 1962. A. CERMANOVI-KUZMANOVI, Grke slikane vaze, Nauna knjiga, Beograd 1977. G. HAFNER, Atena i Rim, Otokar Kerovani, Rijeka 1969. W. W. TARN, Hellenistic civilization, London 1930. (2. izd.) R. BLOCH, The Etruscans, T&H, Ancient Peoples and Places, 1958. M. PALLOTTINO, L'art des Etrusques, Paris M. PALLOTTINO, Etruskische Kunst, Zrich, 1956. (isti tekst kao i prethodna jedinica, samo na njemakom jeziku) H. H. SCHULLARD, Etruscan cities and Rome, T&H, 1967. R. BLOCH, The Origins of Rome, T&H, Ancient Peoples and Places, 1962. P. GRIMAL, Rimska civilizacija, Beograd, Jugoslavija, 1968. H. KELLER, Rimsko carstvo, Umetnost u svetu, Novi Sad 1970. R. SEIDER, Rimsko slikarstvo, Beograd, Jugoslavenska revija, 1976. T. DALE & V. GILL-CARTER, Topsoil and Civilization, Univ. Of Oklahoma Press, 1955. ANTROPOLOGIJA DANAS, Vuk Karadi, Beograd 1972. Poglavlja: Stil p. 255 Arheoloke teorije i interpretacije o Starom svetu p. 308 Opte kategorije kulture p. 440 Ekologija oveka p. 595 M. MILIEVI, Rimski kalendar, L&G, Zagreb 1990. M. MILIEVI, Stara Grka: Grci na Crnome moru, kolska knjiga, Zagreb 2004.

PREPORUKA ZA ITANJE PAUZANIJA, Vodi po Heladi, prev. Uro Pasini, Logos, Split 1989. neka opa povijest starog vijeka neka opa mitologija V. POULSEN, Etrurska umetnost, Beograd 1976. B. GAVELA, Etrurci, Beograd 1978. T. TALBOT-RICE, The Scythians, T&H, London 1957. B. GAVELA, Fidija, klasina epoha helenske umetnosti, Matica srpska, 1962. A. J. TOYNBEE, Hellenism, The History of a Civilization, Oxford Univ. Press 1959, 1960. H. KREISSIG, Povijest helenizma, Zagreb, GZM 1987 R. M. COOK, Greek Art, London 1976 A. BOETHIUS, Etruscan and Early Roman Architecture, London 1978 J. BOARDMAN, Athenian Black Figure Vases, T&H, London 1988 J. BOARDMAN, Athenian Red Figure Vases, Archaic Period, T&H, London 1988 J. BOARDMAN, Athenian Red Figure Vases, Classical Period, T&H, London 1989 A. D. TRENDALL, The Red Figure Vases of South Italy and Siciliy, T&H, London 1989.

RIMSKA CIVILIZACIJA POVIJEST 1. Lacij i mjesto Rim - Lacij, LATIUM, zemlja Latina, nekih 2000 kvad. km pri tirenskoj obali srednje Italije, juno od rieke Tibera do apeninskih padina - smjena razlicitih kultura od ranog paleolitika - Latini su se uvrstili u ovom kraju u 1000. pr.n.e. (prva epoha eljeza) - brojna naselja, veinom u albanskim brdima, isuivanje movara, stoarstvo, borbe sa susjedima i meu sobom - do 8. st. pr.n.e, prije osnutka Rima, glavno politiko sredite Latina je bila Alba Longa, na jednoj visoravni albanskih brda, vjerojatno gdje je danas Castel Gandolfo - Plinije poimenino nabraja 31 latinsku narodnu zajednicu (POPULI) i plemenska naselja (Lanuvium, Aricia, Laurentum, luka Ostia, Tibur, Tusculum...) - arheoloki spomenici s podruja latinskih naselja govore o kulturnim prilikama; negdje iskljuivo arhitektura, negdje kiparstvo, negdje dokazi raznovrsnih obrta, negdje su prisutni ostaci samo jedne djelatnosti, npr. keramike - najpoznataje su grobnice i urne "a capanna" - meu nalazitima istaknuto mjesto ima Praeneste (dananja Palestrina, oko 40km istono od Rima) - u grobnicama je naeno obilje materijala domae i strane - grke, orijentalne i etruanske izrade, posebno je vrijedna zlatna prenestinska fibula iz 7. st. pr. n.e. s ugraviranim najstarijim latinskim natpisom - Postanak Rima. Grki i rimski pisci datiraju osnivanje Rima po olimpijadama u kasnije antiko doba to je prihvaena i danas te se konvencionalno uzima 3 godina 6. olimpijade ili 753.g.p.n.e. - grad je nastao sinoikizmom nekoliko latinskih naselja koja su postojala poetkom prvog tisuljea p.n.e. na breuljcima oko rijeke Tiber (prema literamoj predaji i arheolokim nalazima dri se da je breuljak Palatin jezgra najstarijeg Rima) - u 8. st.p.n.e. postojao je na Palatinu, ako ne grad kakvim su ga zamiljali klasini Rimljani, bar neko markantno naselje - na Palatinu su otkriveni tragovi koliba iz 8.st.p.n.e. i mlae, a podno Palatina, na forumu, otkrivena je najstanja rimska nekropola koja ima grobova s incineracijama i grobova s inhumacijom (u grobovima s incineracijom pepeo pokojnika je pohranjen u urnama, neke od njih su a capanna, u obliku koliba kakve su vjerojatno podizali stanovnici tog podruja

2. Legenda o osnutku Rimaprema navodima iz Plutarhovog djela Romul, postoji vie legendi o osnutku Rima prema jednoj su Pelazgi, nakon to su prethodno proli vei dio nastanjenog svijeta i pokorili veinu stanovnitva, tamo podigli naselje i dali mu ime po snazi svoga oruja

-

-

-

-

-

prema drugoj, grad su podigli Trojanci koji su se spasili nakon pada Troje i, noeni vjetrovima, stigli do Tirenije, te se usidrili nedaleko od rijeke Tiber njihovim iscrpljenim i neraspoloenim enama je jedna od njih, Roma, predloila da spale brodove nakon to su to uinile, svi su se bili prisiljeni naseliti oko Palatinaubrzo su shvatili da nisu loe proli jer je zemlja bila vrlo plodna, a autohtono stanovnitvo se nije pokazalo agresivnim postoji i legenda vezana uz Trojanski ciklus koju donosi Vergilije bjeei nakon pada Troje (1184.g.p.n.e.), Eneja je dugo lutao gonjen Junoninom mrnjom, sa svojim je drugovima na koncu stigao do ua Tibera, gdje su im sveti znakovi obznanili da su napokon stiglina sudbonosno mjesto na kojem je Eneji sueno da osnuje novi grad Eneja je bio boanskog podrijetla, oca smrtnika (Anhiza) te majke boice (Venere) Anhiz je umro za vrijeme dugog puta, a na putu ga je pratio i sin Jul ili Askanije koji je sa sobom donio PENATE - glavna Trojanska boanstva koia su trebala odrediti sudbinu novog grada u novootkrivenoj vladao je kralj Latin te je Eneja, po dolasku primio ruku kraljeve kerke Levinije, a zatim se udruio s Korinaninom Evandetom koji je osnovao grad Pallanteum koji e se kasnije spojiti s Rimom ojaan ovim savezom, Eneja se uspjeno bori protiv rutulskog kralja Turna koji je trebao dobiti Leviniju za enu, a nakon toga osniva Lavinij nedaleko od ua Tibera nakon Enejine smrti, Jul/Askanije naputa vlast u Laviniju i osniva Alba Longu, u podnoju Albanskih brda tu ga je naslijedilo 12 kraljeva koji su vladali 300 godina posljednji kralj ove dinastije bio je Amulije koji je svrgnuo starijeg brata Numitora, a njegu ker Reju Silviju prisilio da bude vestalka kako nebi mogla roditi sina koji bi osvetio Numitora ona je, meutim, rodila blizance Romula i Rema koje je zaela s bogom Marsom Plutarh u ""Romulu" navodi da postoji i misljenje da je grad nazvan po Romi kerki Itala i Leukranije...druga je varijanta da je bila ker Heraklova sina Telefa i Ajnejina ena...nadalje, kaze Plutarh, neki smatraju da je grad osnovao neki Roman, Odisejev i Kirkin sin, ili Emationov sin Rom kojeg je iz Troje poslao Diomed, ili opet latinski tiranin Romis istjeravi odatle Tirence, koji su iz Tesalije doli u Lidiju, a iz Lidije u Italiju...- iako mu porijeklo nije ba jasno, istie Plutarh, veina se antikih izvornika slae da je Romul eponim grada

3. Romul i Remlegenda o Romulu i Remu je grko-rimska legenda (kod Livija, Dionizija Halikarnaanina, Plutarha i dr.) prema njoj je trojanski junak Eneja, sin Venere i Anhiza, nakon pada Troje doao sa sinom Julom u Lacij Enejina i Julova potomka, kralja Numitora zbacio je (i pogubio?) brat Amuliju, sina mu ubio, a kerku, Reju Silviju, uinio vestalkom

-

-

-

-

-

ona je s bogom Marsom rodila blizance Romula i Rema blizanci su, na Amulijev zahtjev, bili baeni u Tiber (pokraj smokve Ruminal), ali su se spasili poto ih je podojila vuica u spilji Lupercal, a naao i odgojio pastir Faustul i njegova ena Larencija braa su sretno odrasla, saznala svoje podrijetlo, zbacila Amulija, vratila prijestolje (Alba Longe) djeda Numitora i osnovala na Palatinu kod Tibera novi grad Rim blizanci su odluili podii grad na mjestu gdje su bili baeni u rijeku auspicijama su odluili tko e osnovati grad Romul je motrio let ptica na Palatinu, a Rem na Aventinu (oboje su ugledali ptice u isto vrijeme, Romul 12, a Rem 6, te su se posvaali oko toga tko bi trebao biti kralj obojica su se proglasila kraljevima, a u svai Romul je ubio Rema (2. Rem se narugao Romulu preskoivi zid koji je ovaj sagradio da bi obiljeio novi grad te ga je ovaj ubio) Romul je ubio brata Rema i postao prvi rimski kralj (brata i odgojitelje sahranio je u Remoriji) Ovidije navodi da je Romul oznaio gradske zidine zaoravi gradske zidine oko Palatina - plug su vukli bijela krava i bik jarak je izoran oko kasnijeg komicija, a u njega su stavljani provi plodovi svega to su ljudi uzgajali; Plutarh navodi da je taj jarak zvan MUNDUSOM sama legenda (sakrivanje djeteta u vodi i sl.) je sastavljena od prastarih motiva poznatih s istoka, kod semitskih naroda (Mojsije, Sargon, Kir) osobitost su blizanci koji se javljaju kod raznih indoeuropskih naroda (Dioskuri kod Grka) Grci su najvie doprinjeli stvaranju i populariziranju tih pria u I