Click here to load reader

Izazovi i perspektive

  • View
    38

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Reforma penzijskog sistema. Izazovi i perspektive Okrugli sto – “Reforma penzionog osiguranja u Republici Srpskoj – mogućnosti i ograničenja” Banja Luka 08. decembar 2008. godine. Sadržaj. Opšti osvrt Opšti trendovi Penzijski sistem – koncept i izbor - PowerPoint PPT Presentation

Text of Izazovi i perspektive

  • Izazovi i perspektive

    Okrugli sto Reforma penzionog osiguranja u Republici Srpskoj mogunosti i ogranienja

    Banja Luka08. decembar 2008. godineReforma penzijskog sistema

    *Title

  • Sadraj Opti osvrtOpti trendoviPenzijski sistem koncept i izborIzazovi reforme penzijskog sistema u SrbijiPenzijski sistem u Srbiji od poetka tranzicijePenzijski sistem u Srbiji danasIzavovi u budunosti

    *Title

  • Opti osvrt

    *Title

  • Reforma penzijskih sistema u uslovma starenja stanovnitva i eri globalizacije sve vie dobija na znaajuDanas su penzijski sistemi mnogih zemalja pod uticajem etiri bitna trenda:Zbog poboljanja kvaliteta ivota dolazi do rasta prosenih godina starosti svetskog stanovnitva. Iako se ovaj fenomen starenja stanovnitva najvieodraava u razvijenijim zemljama Evrope i Azije, ova tendencija je prisutna i unerazvijenom delu sveta. Na primer, Francuskoj je bilo potrebno 140 godina da populacija stara 65 godina i vie udvostrui svoj udeo u ukupnom stanovnitvu (sa 9 na 18%). U Kini e ovaj proces trajati samo 34, a u Venecueli 22 godine15. U manje razvijenim zemljama se oekuje da se populacija stara 60 i vie godina uetvorostrui sa 374 miliona u 2006. na 1,6 milijardi 2050. godine;Smanjena je stopa fertiliteta, odnosno raanja. Ovo se naroito odnosi na nerazvijene zemlje ije stope raanja vie nisu dovoljne da odre prosenu starost stanovnitva na istom nivou (Kina, islamske zemlje). ak i relativno "mladim zemljama (zemlje u Severnoj Africi, zemlje u Persijskom zalivu) stope ranja opadaju, a relativni pritisak izdravanja starih se poveava;Rast zaposlenosti ne prati ove trendove. Nunost ukljuivanja u svetske privredne tokove (globalizacija) akcenat stavlja na rast produktivnosti, a manje na rast zaposlenosti. Uz relativno rigidna trita rada ovo dovodi do rasta nezaposlenosti u mnogim razvijenim zemljama sveta.Raste znaaj konkurentnosti nacionalnih privreda. U uslovima globalizacije konkurentnost preduzea, ali i samih privreda je uslov opstanka. Meu faktorima konkurentosti znaajno uee ima i poreska politka, odnosno visina poreskih optereenja. Bitan je i mikro (sa stanovnita samih preduzea) i marko (kao jedna od politika privlaenja investicija) znaaj. Doprinosi je jedan od najveih nameta u okviru poreskog sistema (u EU 27 uee doprinosa u BDP iznosi 13,6%, u Nemakoj 16,5%, u Francuskoj ak 18%). Zbog svega toga drave nemaju manevarski prostor da dalje poveavaju doprinose i time ubale pritisak na penzjski sistem. Naprotiv.

    *Title

  • Kao rezultat ovih trendova pogoravaju se pokazatelji odrivosti postojeih penzijskih sistemaKoeficijent zavisnosti (odnos lica 65 i vie godina i lica doba 15-64) u mnogim zemljama je ve sada dramatian, ali se dodatno pogoranje oekuje u budunosti.Do 2050. godine oekuje se udvostruenje koeficijenta zavisnosti sa oko 25% na 50% u zemljama EU.Optereenje izdacima za penzije kod odreenih zemalja izrazito je visoko (Italija).Uz nastavak negativnih trendova penzijski sistemi e biti finansijski neodrivi.

    Koeficijent zavisnostiDeficiti penzijskih sistemaIzvor: Eurostat

    *Title

  • Kako shvatamo koncept pezijskog sistema?Razumevanje koncepta penzijskog sistema je vano kako bi se kreirao najbolji!Penzije su ekonomska, finansijska i socijalna kategorija:Ekonomska kategorija hipoteza ivotnog ciklusaFinansijska kategorija deo javnih finansija, odnosno finansijskog sistema cele zemljeSocijalna kategorija u mnogim zemljama penzioneri spadaju u grupu najsiromanih slojeva drutvaOdnos kreatora ekonomske politike prema penzionom sistemu:Jak uticaj kreatora; este promene pravila; mogunost znaajne manipulacije kroz politiki populizam;Penzijski sistem postavljen na racionalnim osnovama, nema mogunosti manipulacijePravednost penzionog sistema:Penzija prevashodno zavisi od egzogenih faktora (ekonomska politika)Penzija je merilo zaraenog i uteenog u radnom veku

    *Title

  • Ne postoji univerzalan penzijski sistem koji odgovara svakoj zemlji Postoji vie podela penzijskih sistema:Sistem tekueg usklaivanja dopirnosa (engl. Pay-As-You-Go System) vs.Sistem akumulacije kapitala (Funded System)Propisana isplata (defined benefit) vs. Propisan doprinos (defined contribution)Javni i privatniKoji je pravi miks?PrednostiNedostaciLoe investicijeFinansijske krize, makroekonomska nestabilnost, nestabilnost na tritu kapitalaPravinost vrsta veza izmeu doprinosa za penziju i visine penzije;Nema uticaja demografskih faktoraUloga drave se ograniava na stavanje povoljnog institucionalnog i makroekonomskog ambijentaIzbor adekvatne vrste penzionog sistema zavisie od stanja i perspektive ovih faktora u odreenoj zemlji i globalnih ekonomskih tokova!Sistem akumulacije kapitala

    *Title

  • Izazovi reforme penzijskog sistema u Srbiji

    *Title

  • Dananje stanje penzionog sistema u Srbiji pod velikim je uticajem istorijskih okolnosti Tekoe u finansiranju penzija u Srbiji javljaju se jo tokom 80-tih godina prolog veka.Stanje se naroito pogorava tokom 90-tih sa dugoronim posledicama:Smanjenje broja zaposlenih u 90-tim godinama 20. veka. Dubaka politikoekonomska kriza uticala je na to da do do velikog pada proizvodnje i zaposlenosti, a veliki broj lica je bio samo fiktivno zaposlen u dravnim i drutvenim preduzeima preko programa koji su voni radi postizanja socijalnog mira;Veliki je bio udeo sive ekonomije koji se ogledao u izbegavanju plaanja doprinosa ili plaanja u znatno niem iznosu od realnog;Vrlo labavi uslovi za odlazak i penziju (naroito invalidsku) i veliko prisustvo korupcije uticali su na to poveanje broja penzionera, pre svega, invalidskih. Pored poveanja penzionera promenala se i sama strukura istih. Naime, broj starosnih penzionera je relativno nii nego u drugim zemljama i iznosi samo 45% od ukupnog broja penzionera. Sa druge strane, broj invalidskih penzionera ini ak 30%, a porodinih 25% ukupnih penzionera to je iznad uobiajnih pokazatelja u drugim zemljama. Radi komparacije moe se rei da u veini zemalja broj starosnih penzionera ini 60-80%, broj invalidskih penzionera 10% ukupnih penzionera, dok su ostali porodini penzioneri;Nepovoljni demografski faktori: starenje stanovnitva i niska stopa fertiliteta. Srbija spada meunajstarije drave na svetu (po nekim istraivaljima zauzima tree mesto). Takoe, stopa fertiliteta iznosi samo 1,4 to ne omoguava ni prostu zamenu;Politiki razlozi. Penzioneri su veliko birako telo pa je kao takvo bilo predmet velikih manipulacija i povlastica to je dalje produbljivalo problem;Nenamenska troenja prihoda po osnovu doprinosa. Neka skoranja istraivanja pokazuju da su fondovi PIO u proteklih 30 godina delili novac akom i kapom za gradnju rehabilitacionih i klinikih centara, banjskih leilita, vodovoda, grejanjai invalidskih radionica, rudnika i mnogih drugih objekata. Novac za oveinvesticije se nikada nije vratio to govoro o rentabilnosti preduztetih projekata.

    *Title

  • Reforme nakon 2000. godine su bile prilino restriktivne...Nakon 2000. godine u Srbiji su preduzete odreene reforme u tri koraka 2001., 2003. i 2005. godine.Preduzete reforme kljuni koraci:Stopa doprinosa najpre smanjena sa 32% na 19,6%, da bi se kasnije poveala na 22% - ideja je bila da se niim optereem sistem vrati u legalne tokove;Produena je starosna granica za odlazak u penziju (u dva navrata) sa 55 na 60 kod ena, a kod mukaraca sa 60 na 65 godina (nema ujednjaavanja mukaraca i ena);Pootreni su kriterijumi za odlazak u penziju (naroito invalidsku);Dva puta menjana indeksacija penzija. Najpre je koriena vajcarska formula (50% rast zarada, 50% rast trokova ivota), a onda je uvedeno usklaivanje iskljuivo sa trokovima ivota sa prelaznim periodom do 2009. godine. Vrlo restriktivna mera kao rezultat pritiska Meunarodnog monetarnog fonda;Omoguila se tesnija veza sa matinim slubama kako bi se spreile isplate penzija ve umrlim osobama;Uvedena je nova formula za obraun penzija ime se htelo postii ostvarenje vre veze izmeu visine penzije i uplate doprinosa. Na osnovu nove formule obraun penzije se vri na osnovu bodova imajui u vidu celokupan radni vek, a ne samo najboljih 10 godina.Uveden je trei stub penzijskog sistem dobrovoljno penzijsko osiguranje izostali su jai poreski podsticaji, edukacija i marketing.

    *Title

  • ... ali se negativni trendovi nastavljaju...Nepovoljni su demografski trendovi:Raanje nisko Srbija spada u grupu najstarijih nacija - prema popisu iz 2002. godine zabeleen je vei broj starih lica iznad 65 godina, nego dece (14 godina i manje);Prosena starost u Srbiji 2002. godine iznosila je 40,7 samo jo etiri zemlje (Japan, Italija, vajcarska i Nemaka) imaju prosenu starost veu od 40 godina;Prisutne migracijeNepovoljna kretanja na tritu radaVeliki broj nezaposlenih (prema Anketi o radnoj snazi 18,8%, prema zvaninoj statistici blizu 30%)Prisutna siva ekonomija (dva aspekta: nema prijavljivanja; porezi i doprinosi se plaaju na minimalac) bez sive ekonomije prihodi po osnovu doprinosa minimum 20% vei;Srbija nije fundirala (kroz stvaranje rezervi) postojei sistem tekueg usklaivanja poput drugih zemalja (npr. SAD)Unapreenje konkurentnosti ograniavajui faktor za poveanje doprinosa. Cenovna (trokovna) konkurentnost jo uvek bitna za Srbiju.Realne penzije stagniraju, sve je vei broj siromanih meu penzionerima direktna prosledica promene indeksacije penzija.

    *Title

  • ... i trenutni sistem je nije dugorono odrivOsnovni pokazatelji, % BDPKoeficijent zavisnostiStopa zameneDobrovoljni penzijski fondovi, Vrednost jedinica i kapitalizacijaIzvor: Ministarstvo finansija,Narodna banka Srbije

    *Title

    Chart4

    0.6855652174

    0.6552310746

    0.6587506453

    0.6468420325

    0.5402211895

    0.5855921239

    Koefzav

    Koeficijent zavisnosti

    200520102020203020402050

    Velika Britanija24.324.728.633.236.937.8

    Danska22.725.031.937.942.741.3

    EU 2724.925.931.138.045.450.4

    panija22.324.

Search related