Italo Calvino - Varolmayan Şövalye

Embed Size (px)

DESCRIPTION

calvino

Text of Italo Calvino - Varolmayan Şövalye

  • italo Calvino

    VAROLMAYAN VALYE(Roman)

    Trkesi: Gl Ik

    ADA YAYINLARI

  • N S Z

    Masallarmzn kapsn aralayan bir varm, bir yokmu deyii talo Calvinonun bu yaptna pek uygun bir balang olurdu: Bir varm, bir yokmu, bir varolmayan valye varm; soylulardan soylu, yiitlerden yiitmi, ama hem varm, hem yokmu. Derken bir gn bu valye... Masaln gerisini anlatcsna, brakp, biz ncesine, yazarnn yaam ve sanat yksne deinelim.

    talo Calvino kltr, zellikle bilimsel kltr dzeyi yksek birailedendi; Kbada meslek almalar yapmakla grevli Liguryal birbaba ile Sardunyah bir anneden, Havana yaknlarnda Santiago de LasVegasda 1923te dodu. ki bilimci, ocuklarna ulusalc armlaryapan talo advn uzaklardaki lkesini unutmasn dileiyle vermilerdi,ama o daha iki yana basmadan yurtlarna, baba topra Sanre-mo'ya dndler.

    talyada Faizmin trmanarak yerletii, zgrlklerin kstlanpsmrgecilik sevdasnn krklendii, rejimle Kilisenin uzlatyllarda, yazarmz aile ocanda herhangi bir dinsel eitim almadan,vicdan zgrlne ve bimsel dnceye saygyle yetitirildi, ilkindoaya, ardndan nsana aratrarak, zmleyerek, her gn yinelenenbir merak ve ilgiyle bakmay rendi. Bu tutum mrboyu karakterinintemel izgisini oluturacakt.

    Calvino yksek renimini, babas gibi, tanm dalnda yapmayakarar vermiti ki, Mttefiklerin alaa edip Almanlarn kurtardMussolininin Kuzey talyada kurduu talyan Sosyal Cumhuriyetinceaskere arld. arya uymak yerine ondlt yandaki kardeiylebirlikte Direniilere katld.

    7

  • Dndnde, ikinci nemdi kararn vererek, edebiyat fakltesineyazld, 1947de mezun oldu ve Direni deneyimini bir ocuungzleriyle anlatt ilk romann yaymlad. ^Yapt, zellikle nl talyanyazan Cesare Pavese beenerek, gen yazarn artc dgcn vekalem ustalm vurgulad. y

    Sava ve Direni konulan daha sonra Ultimo viene corvo (En SonKarga Gelir / 1949) ve Lentrata in guerra (Savaa Giri / 1954) balklyk kitaplarnda, giderek derinleen bir sorunsallkla yinelendi.

    Ama Calvino sradan insann gncel, somut sorunlarna arlkveren Yeni-gerekik akmnn smrlanna ulam, dgcnnzorlamasyle gnteli ve somutu ama peindeydi. Bu gelimeyi kendisiyle anlatr:

    Ben, nceleri, o zamanlar dedikleri gibi yeni-gereki' ykleryazyordum. Yani, benim deil de bakalannm bandan gemi olan yada gemi olduunu ya da olabileceini dndm ykleranlatyordum, ve bu bakalar da halktan denen kiilerdi, ama kepbiraz dzensiz, garip tip* lerdi, dnceleri ve duygtdanyle yle pek fazlauramak- sztn, yalnz syledikleri szlerle, yaptktan eylerle anlat-labmeleri gerekiyordu. Ksa ksa cmlelerle, abuk abuk yazyordum.

    e Direni ykleriyle balam olmam rastlant deil. Bu ykleriyi oluyordu, nk serven ykleriydiler, batan sona hareketli, vurdu-krdil, biraz zalimce, dnemin havasna uygun, atp-tutan trden,anlatnn tuzu biberi saylan suspence de eksik olmuyordu. 46da bir deksa roman yazmtm, II sentiero del nidi di ragoo (rmceklerinBrd Patika), Yeni-gerekiliin acmasz hoyratlyle var gcmlegirimitim konuya, oysa eletirmenler masals olduumu sylemeyebasadlar. Ben bile be ldes dedim: k iyi anlyordum ki, marifet iisnfndan, gndelik iddet olaylarndan sz ederken masals olabilmekti,atolar-

    8

  • dan, kuulardan dem vururken masals olmak herkesin harcyd.Bylece, o yllarn halk yaantsndan alnma konular stne

    yeni-gereki romanlar yazmay denedim, ama ba- anlolmuyorlard, ben de onlan daktiloya ekmeden ekmeceyetkyordum. Anlatmaya neeli bir tonla giriirsem yalan oluyordu;gerek ok daha karmakt; her biemle- tirme eninde sonundazenti oluyordu. Daha dnceli, daha kaygl bir tonubenimseyecek olsam, herey bozaryor, hznleniyordu, benim olano havay, yani yazann bir bakas deil de ben olmam haklgsterecek tek zr yitiriyordum. Deimi olan aslnda evreninmziiydi: Direni dneminin ve sava ertesinin ba sonu belirsizyaants zaman iinde uzaklayordu, olaanst ykler anlatanbtn o garip tiplere rastlamaz olmutunuz ya da rastlyordunuz da,artk onlarla zdelemek, anlattklar ykleri benimsemekgelmiyordu iinizden. Gerek daha baka, uzaktan bakldndadaha normal gzken raylara oturuyordu, kurumlayordu; halkkurumlannn aracl olmadan grmek gt; zaten ben de belirlibir kategoriye sokulmutum: Byk kentlerin gri giysili, beyazgmlekli aydn kesimine. Ama, suu d etmenlere yklemek kkolay, diye dnyordum; belki de gerek bir yazar dedim ben,biroklan gibi, bir deiiklik dneminin dalgasna kaplarakyazmtm; sonra da esinim tkenivermiti.

    Bylece, kendime ve hereye ierledim, kiisel bir hevesolarak, 1951de II visconte diraezzatoyu (kiye Blnen Vikont)yazmaya koyuldum. Bir yaz biimine bir bakasn yelemek, ya dabir ahlksal allegori yaratmak gibi bir niyetim yoktu, dar anlamdapolitika yapmak da dedi amacm. Kukusuz, pek bilincindeolmamakla birlikte, o yllarn havasndan etkileniyordum. Souksavan ortasndaydk, havada bir gerilim, bir satr paralanvard: Grntye dnmyorlard ama, ruhlarmza egemendibunlar. Ve te,

    9

  • tmyle dugcmden kaynaklanan bir yk yazarak, hi farketmeden, obelli ann actstm de getirmekle kamtyor, ondan syrmay salayacakatlm da anlatm oluyordum; yani olumsuz geree edilgenlikle boyunemiyor, ona Direni edebiyatnn zellikleri olan hareketlilii, atp-tutuculu- u, ilii, biemsel tutumluluu, amansz iyimserlii Icatma- ybaaryordum.

    Bylelikle, boylu boyunca ikiye ayrlan ve her paras kendi hayatmsren adamn yks ortaya kt; ada dnrlerin yabanclamya da bask altnda diye tanmladklar, yanm kalm, sakatlanm,btnlkten yoksun, kendine dman ada insann masallamgrntsyd kiye Ayrlan Vikont. Onu 956-57 yllarnda bir bakasoylu izledi: ocuk yata evinin gidiine ve kendine zorla benimsetilmeki&tenen davran kurallarna kar karak aalara trmanan, bir dahayere ayak basmayan, kendi yaantsna verdii dzeni tutarllkla lmnedein srdren Aaca Tneyen Baron* (l barone rampante).

    Bu kahramanmla bama alk olmadm birey geliyordu derCalvino, onu ciddiye (diyordum, inantyordum ona, kendimi onun yerinekoyuyordum. Bakii baron Cosimo di Rondo olaytn gldrerevesinden kyor, belli kltr zellikleri tayan bir ruhsal portreoluturuyordu.

    Calvino bu arada uzun bir alma sonunda eitli lehelerdenderledii masallar talyancalatrarak yaymlamt (Le fiabetatiane/talyan masallar).

    Son ki romanna bu deneyiminin de eklenmesiyle, masal >eleriylertl, masal yaplarna dayanan** II cavaliere

    * Aaca Tneyen Baron (ev. Aydn Eme), E yaynlan, stanbul 1871.

    ** Vladimir Proppun masal yaplan zerindeki aratrmasnda belirlenentemel yaplar bu romanda gzlemlenebilir (Bkz, V. PROPP, Masalnbiimbilimi, Fr. dan ev. Mehmet Rifat - Sema Rifat, B/F/S yay.,stanbul 1985).

    10

  • inesistente (Varolmayan valye) ortaya kt. Bakiileri soyluolduundan romanzi araldich (armal romanlar) olarak amlan bu roman 1%0da I nostri antenati (Atalarma) bah altnda tek kitaptatoplanarak, modem msamn, grnmlerin ve olaylarn tesinde,kendisine tpatp benzeyen atalarnn yksn oluturdular\

    Tarihsel masalannm ilkinde XVII. yzyilm, kincisinde XVIII.yzyn ortamn kendince canlandran Calvino, bu kez daha gerilere,Charlemagne'n Ispanyay Mariplilerden geri almak zere savatVIII. yzyla gidiyordu.

    valyelik konusunu ilerken Avrupa ve talyan edebiyatndakikkl geleneklere dayanyordu: Dinsel coku ve basklan, filizlenenliklik zlemleri ile Ortaa nice yaptlara konu olmutu. X1I-XIII.yzyllarda k talyan airleri Fransz szl edebiyatnn yiitlikdestanlarndan esinlenerek, Charlemagne valyelerini ycelttiler, odestanlar daha sonraki fantastik eler ve soylu aklarla dolu bretondes- tanlaryle kartrarak renklendirdiler.

    Ortaan ideal insann simgeleyen valye, efendisi imparatoraonur bavyle bal, apayn bir ahlak anlayna uymas, sk bir ruhsaldisiplin iinde yaamas, drst, kadna kar saygl olmas, zayflan(dullan, yetimleri) korumas gereken, mrn din lks urunasavaa adam bir kahramand. valyelik, aa egemen olan Kiseninetkisiyle, giderek bir tr dinsel tarikata dnt.

    Daha sonra kentlerin gelimesi, ticaretle geinen bir orta snfntreyerek toplumda arltk kazanmas e, salt dine dayal dzensarsd, valyelik ideali unutuldu.

    XV-XVI. yzyllarda talyan airleri konuya peniden el attlar,ancak anlay deimiti, valyeler ya parodi, ya da Calvino'nundorudan esinlendii nl air Ariostodaki gi-

    * Buradaki alntlar ve kitabn bitimindeki Sonsz Italo Cal- vino'mnamlan yayma ekledii Sonszden zetlenerek evrilmitir.

    11

  • W serven kahraman oluyorlard: Ortaan deil. Yenian kendigcn ve kiiliini kantlama peinde her trl lgnl yapabilen, kendiradesinin gcyle ayakta duran, kendi yazgsn kendi izen insan idealinicanlandryorlard.

    Calvino, bu zengin valyelik edebiyat geleneklerinin birikimiyleyazd. Konuya bir modem masalc olarak yaklat, geleneksel destan vemasal yaplarna kendi XX. yz yl adam elikilerini aktararak; tpk birmodem ressamn geleneksel bir konuya yaklat gibi.

    zettikle, varolana kar olmayan, doluya kar bosu erisrdm ve daha baka benzeri motifleri ilediim yklerde baarlolduumu duyuyorum.

    Tm eletirmenlerin tartmasz kabul ettikleri gibi, Varolmayanvalye, bu baarl romanlarn banda geliyor.

    Romanda, bizi, talyada ocuklarn bile severek okuduu elenceliyk dzleminin tesine ileten, yazarn ada metafiziine anahtar olanifci cmlesini vurgulayalm; balarda:

    Gen Rambaldo grnn bu denli aldatc olabileceini hiaklndan geirmemiti

    ve sonlara doru:Varolmay da renir insan.Son sz yine Calvinoya brakacaz; kitap bittiinder dileyen, bir

    glmsemeyle kaldrp rafa koysun, dileyen bir de yazarn dinlesin.Italo Calvino geen Eyll aytnda Sienada ld.

    stanbul, Ekim 1985 GL IIK

    12

  • IParisin kzl surlar dibinde Fransa ordusu saf saf dizilmiti.CarlomagnoC*) ordusunu denetimden geirecekti. saatten fazladroradaydlar; hava scakt; bir ilkyaz ikin- disiydi, biraz kapal, puslu; milletzrhlarn iinde ar ate