Rozmowa psychologiczna i testy psychologiczne jako metody

Embed Size (px)

Text of Rozmowa psychologiczna i testy psychologiczne jako metody

  • Anna Gobiowska

    Rozmowa psychologiczna i testypsychologiczne jako metodytworzenia opinii biegego sdowegow sprawach o niewanomaestwaSeminare. Poszukiwania naukowe 31, 49-68

    2012

  • SEM INARE

    t. 31 * 2012 * s. 49-68

    A n n a G o b io w s k aWysza Szkoa Bezpieczestwa i Ochronyim. Marszaka Jzefa Pisudskiego w Warszawie

    ROZMOWA PSYCHOLOGICZNA I TESTY PSYCHOLOGICZNE JAKO METODY TWORZENIA OPINII BIEGEGO SDOWEGO

    W SPRAWACH O NIEWANO MAESTWA

    W p r o w a d z e n ie

    Zgodnie z postanowieniami KPK z 1983 r.1, w trybunaach kocielnych w sprawach o stwierdzenie niewanoci maestwa powoywany jest biegy sdowy2, ktry podczas badania stron procesowych stosuje takie metody, jak rozmowa psychologiczna i wywiad psychologiczny. Poza tym, w badaniach wykorzystuje tzw. metody testowe i kwestionariusze, ktre s istotne, ale nie zawsze konieczne. Z tego te wzgldu mog one stanowi czasami uzupenienie przeprowadzanych bada psychologicznych. Metody badawcze su biegemu sdowemu tylko dla

    1 Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. promulgatus; Kodeks Prawa Kanonicznego. Przekad polski zatwierdzony przez Konferencj Episkopatu, Pallotinum 1984 [dalej: ].

    2 KPK z 1983 r. w Ksidze VII zatytuowanej De processibus zamieci osiem kanonw 1514-1518 powiconych biegemu sdowemu. Dowd z opinii biegego w kanonicznym procesie maeskim nie stanowi cakowicie niezalenego dowodu, lecz wystpuje w relacji do innych dowodw procesowych, czyli: owiadczenia stron, dowodu z dokumentw i zezna wiadkw. W KPK dowd z opinii biegego sdowego jest wymieniony na czwartym miejscu, z tym, i jego kolejno umieszczenia nie wiadczy o jego wanoci. Poza tym, KPK Jana Pawa II w wielu miejscach wypowiada si na temat korzystania z pomocy biegego sdowego. W oparciu o dyspozycj kan. 228 2 KPK z 1983 r., biegych sdowych okrela si jako doradcw odznaczajcych si odpowiedni wiedz roztropnoci i uczciwoci oraz zdolnoci do tego, aby suy pomoc pasterzom Kocioa. Poza tym wprowadzenie zastosowania konsultacji w czasie procesu maeskiego domaga si od sdziego prowadzcego norma kan. 221 2. Od biegych sdowych kan. 1095, n. 1-3 wymaga wyraenia opinii o niezdolnoci psychicznej stron procesowych. Por. A. Stankiewicz, Sdzia i biegy w sprawach o niewano maestwa z tytuu niezdolnoci psychicznej, lus Matrimoniale 5(1994), s. 55; L. Chiappetta, Il cdice di diritto cannico, w: Commente giuridicopastorale, t. 1, Napoli 1988, s. 636; R. Palestre, Le perizie, w: I mezzi di prova nelle causa matrimoniale seconde la giurisprudenza roale, Citta del Vaticano 1995, s. 172.

  • 50 ANNA GOBIOWSKA

    rozstrzygnicia postawionej wtpliwoci, natomiast fakt ich uycia nie podnosi wartoci wnioskw kocowych3. Istotne wydaje si bowiem to, aby stosowane przez eksperta sdowego metody badawcze ukazyway stan psychiczny badanego w perspektywie historycznej, a nie tylko jego sytuacj aktualn4.

    Kwesti wymagajc wyjanienia jest sprawa zwizana z warunkami, jakie powinna spenia opinia biegego sdowego5. Z pewnoci opinia6 wydana przez biegego sdowego powinna by sporzdzona na pimie z motywacj przedstawionych wnioskw. Prawodawca kocielny wymaga, aby biegli wskazywali, na podstawie jakich dokumentw albo jakich sposobw upewnili si o tosamoci osb, rzeczy lub miejsc. Ponadto biegli sdowi powinni przedstawi rodzaj metody badawczej, a take wyjani, w jaki sposb postpowali w wykonaniu zleconego im zadania, jak rwnie, na jakich argumentach opierali swoje wnioski7.

    3 Por. J.J. Garcia Failde, Nuevo derecho procesal canonice, Salamanca 1995, s. 192.4 Por. W. Gralski, Zadania psychologa w sprawach o niewano maestwa w wietle no

    wego prawa kanonicznego, Prawo Kanoniczne 29(1986)3-4, s. 266; G. Leszczyski, Warto dowodowa opinii biegego w procesie o stwierdzenie niewanoci maestwa, lus Matrimoniale 9/15(2004), s. 140.

    5 Por. W. Gralski, Matrimonium facit consensus. Z orzecznictwa Roty Rzymskiej w sprawach o niewano maestwa z tytuw dotyczcych zgody maeskiej (1984-1997),Warszawa 2000, s. 22; B. Gianesin, Perizia e capacita consensale nel matrimony cannico, Padova 1989, s. 43; R.L. Burke, Canon 1095, 1 and 2, w: Incapacity fo r Marriage. Jurisprudence and Interpretation, red. R.M. Sable, Rome 1987, s. 137; I. Zuanazzi, II rapporto tragiudice e perito la giurisprudenza della Rota Romana, Il Diritto Ecclesiastico 104(1993), s. 146. Autorzy zgodni s co do tego, e opinia biegego sdowego powinna zawiera wyjanienia na temat perturbacji umysowej i jej wpywu na zachowanie si strony procesowej. Po uzyskaniu takiej opinii sdzia wyrabia sobie pewno moraln dziki dostarczeniu przez biegego odpowiednich informacji na temat ewentualnego defektu wyraonego konsensu maeskiego, co z pewnoci jest niezbdne podczas wyrokowania. Tak wic opinia biegego jest koniecznym instrumentem technicznym poznania rzeczywistoci ludzkiej w procesie poznania prawdy na temat konkretnej rzeczywistoci maeskiej. Poza tym opinia biegego sdowego powinna okrela natur i ciko perturbacji umysowej, jak rwnie przedstawia wpyw choroby umysowej na zgod maesk.

    6 Por. Supremum Tribunal, Forum. A Review of Canon Law and Jurisprudence. Edited and Published by The Maltese Ecclesiastical Tribunal 9(1998), s. 51-57. Deklaracja Najwyszego Trybunau Sygnatury Apostolskiej z dnia 16 czerwca 1998 r. wyjania zagadnienie dotyczce biegego sdowego. Z zapisw Deklaracji wynika, i obecno biegego w procesie sdowym jest niezbdna, poza tylko przypadkiem, w ktrym anomalia jest oczywista (kan. 1680). W dokumencie podkrelono take, e pomoc biegego w sprawach o stwierdzenie niewanoci maestwa jest potrzebna, ale nie dlatego, e wskazuj na to postanowienia kodeksowe, lecz z uwagi na to, i z natury rzeczy pomoc biegego stanowi rodek dowodowy, z ktrego sdzia kocielny nie moe zrezygnowa, aby mg wyda orzeczenie za niewanoci maestwa. Zatem pomoc biegego zgodnie z Deklaracj jest konieczna, ale nie z tej racji, e wymaga tego norma kan. 1680, lecz z uwagi na to, e jest to konieczne.

    7 Kwesti na ktr naley zwrci uwag, jest to, i konkluzje i rozstrzygnicia proponowane przez biegego sdowego dokonane zgodnie z zasadami naukowymi posiadanej specjalnoci nie posiadaj charakteru decyzji normatywnej, lecz naukowej, ktra nie moe uprawomocni si tak,

  • ROZMOWA PSYCHOLOGICZNA I TESTY PSYCHOLOGICZNE 51

    1. R o z m o w a p s y c h o l o g ic z n a

    Przed podjciem decyzji dotyczcej zastosowanej metody badawczej biegy sdowy dokonuje szczegowej analizy zebranych w aktach sprawy informacji, a potem dopiero wybiera t metod, ktra jego zdaniem bdzie najbardziej skuteczna i do ktrej biegy posiada najwiksze zaufanie. I chocia KPK z 1983 r. nie okrela dokadnie rodkw, jakimi powinien posugiwa si biegy sdowy8, to w praktyce najwaniejsze jest bezporednie badanie stron procesowych. Poprzez kontakt osobisty ze stronami procesowymi biegy sdowy posiada moliwo odniesienia si do wszystkich istotnych elementw sprawy, na ktrych opiera swoj opini. Z uwagi na to, wartociow i zarazem przydatn w kanonicznym procesie maeskim okazuje si rozmowa psychologiczna9.

    Nasuwa si zatem pytanie, na czym polegaj dziaania biegego psychologa lub psychiatry w kanonicznym procesie maeskim? Zdaniem kanonistw, specyfika jego dziaalnoci polega przede wszystkim na tym, e zarwno biegy psycholog, jak i biegy psychiatra pracuje z drugim czowiekiem, ktrego okrelone waciwoci psychiczne stanowi przedmiot zada eksperymentalnych10. Biegy sdowy, wykonujc powierzone przez sdziego zadania, wchodzi w bezporedni kontakt psychiczny z badanymi stronami procesowymi11. Poza tym, nawizanie

    jak wyrok sdowy. Z uwagi na to, ekspertyza przedstawiona przez biegego sdowego stanowi tylko rodek dowodowy, ktry moe podlega kontroli swej prawdziwoci i zasadnoci naukowej ze strony innych biegych, jak rwnie swobodnej ocenie sdziowskiego kolegium orzekajcego. Por. R. Kasyna, Pomoc biegego w procesie o niewano maestwa - kompetencje i znaczenie jego opinii, Warmiskie Wiadomoci Archidiecezjalne 33/1, II (1999), s. 98-112.

    8 Por. Z. Grocholewski, Sdzia kocielny wobec ekspertyz neuropsychiatrycznych i psychologicznych. Rozwaania nad ostatnim przemwieniem Ojca witego w Rocie Rzymskiej, tum. T. Pieronek, Prawo Kanoniczne 31(1988)3-4, s. 75-98. Warto zwrci uwag na kwesti dotyczc wymogw stawianych opinii biegego sdowego w kanonicznym procesie maeskim. Autor rozwin ten temat, wyjaniajc, e na podstawie swojego dowiadczenia stwierdza, i lepsza jego zdaniem jest opinia psychiatry, ni psychologa. I pomimo tego, i nie do koca wyjani, dlaczego biegy psychiatra jest lepiej postrzegany w kanonicznym procesie maeskim, to mona tylko domyla si, e prawdopodobnie chodzi o to, i nieprawidowy sposb aplikowania zasad psychologicznych przez niektrych sdziw kocielnych by niezgodny z zasadami antropologii chrzecijaskiej, co w konsekwencji doprowadzao do utraty zaufania do bada psychologicznych i tym samym do ich wyrokw.

    9 Por. W. Krupa, Zasady opracowywania opinii biegego psychologa w sprawach o niewano maestwa, lus Matrimoniale 1(1996)6-7, s. 140; G. Leszczyski, Warto dowodowa..., s. 145.

    10 Por. J.J. Garcia Failde, Nuevo derecho..., s. 194.11 Por. E. Egan, The nullity o f marriage forreasen ofinsanity o f lack o f due discretion o f judge

    ment, Ephemerides Iuris Cannico 39(1983), s. 42-49. Kwesti zasadnicz jest to, i sdzia kocielny zwraca uwag na kilka istotnych elementw zawartych w opinii biegego. Z pewnoci najwaniejsz spraw jest rodzaj metody zastosowanej przez biegego. Ponadto sdzia sprawdza, czy faktycznie metoda ta jest naukowa, jak rwnie, czy wnioski biegego odpowiadajkryteriom logicznym.

  • 52 ANNA GOBIOWSKA

    moliwie najlepszego kontaktu i stworzenie optymalnej atmosfery w toku przeprowadzanych bada stanowi niezbdny warunek uzyskania rzetelnych wynikw diagnostycznych. W zwizku z tym, badajc strony procesowe, ekspert sdowy posuguje si nie tylko zobiektywizowanymi metodami diagnostycznymi, jak np. rozmow psychologiczn, lecz angauje swoj osobowo, ktrej