Nastanak i Razvoj Sociologije Prava

  • View
    146

  • Download
    12

Embed Size (px)

Text of Nastanak i Razvoj Sociologije Prava

NASTANAK I RAZVOJ SOCIOLOGIJE prava u toerijskom smislu Sofistike, prirodno pravne teorije o drutvenoj jednakosti i drutvenoj nejednakosti i teroji drutvenog ugovora Sofisti: Protagora, Anifon, ...............prvi tvorci prirodnog prava -Prirodno pravo je pravo koje priroda (bogovi) daju vlast svakom ljudskom biu njegovim roenjem. -Sva bia su po prirodi jednaka -Jedan pravac ovih teorija se odnosi na prirodnu jednakost. -postoje i pobornici prirodne nejednakosti -Racionalno prirodnopravo nalazimo kod Protagore, Anonima pa sve do francuskog prosvjetiteljstva -Kant-subjektivni idealizam -u srednjem vijeku, posebno u skolastikoj koli, nalazimo teoloko prirodno pravo; djelu Tome Akvinskog u kojima na prvo mjesto stavlja boanski zakon, zatim prirodu pa tek onda ljudski zakon. -elementi nacionalnog i etikog se nalaze kod grkih sofista -Protagora kae da su bogovi dali ljudima pravdu i stid kao najvei dar, oni ine mogunost prijateljstva, a time i osnovicu drave. -ovjek je ovjeku mjera. ovjek je mjera svih stvari! (Protagora). -to vai za ovjeka i vai i za dravu, jer promjena okolnosti dovodi do promjene poimanja dobra i zla. -od vrlina na prvo mjesto stavlja pravednost, a zatim razboritost. TEORIJA PRAVDE I JEDNAKOSTI SOFIST Hipije: Ljudi, prisutni, ja smatram da smo svi mi srodnici, pripadnici jedno zajednice i sugraani po prirodi, a ne po ljudskom zakonu, jer je jednako jednakome po prirodi, a zakon ljudski namee mnogo toga i protiv prirode. Alkidamat: slobodne je sve uinio Bog, nikoga robom priroda nije uinila. Antifont istie znaaj sporazuma, jednodunosti i u politikoj zajednici. -potivanje prirodnih zakona je nuno, ali i prema dravnim zakonima se treba racionalno odnositi. O TEORIJAMA PRIRODNE NEJEDNAKOSTI Trazimah i Kalikle -Trazimah pravednost je nedostojna slobopdnog ovjeka, a nepravednost se pojavljuje kao znak snage i moi. -Etika moi O DRUTVENOM SPORAZUMU -Hipije-ljudski zakon nije izraz nego je promjenljoivo djelo ljudskog sporazuma dogovora ili ugovora. -Anonim zbog zakona i zakonske nunosti kraljuju zakon i pravdu nad ljudima i nikako se nee moi sruiti jer imaju vrstu podlogu u prirodu. -Dvostrukost ljudskog bia na njegovu prirodu dimenziju i njegovu drutvenu ili javnu dimenziju. PLATONOV ETIKO-POLITIKI IDEAL, IDEJA PRAVDE I NJEN ODRAZ U DRUTVENOJ STRUKTURI I UREENJU DRAVE Platon (Aristokle): Drava, dravnik, Zakon, Gozba -dvojnost izmeu ideja i matrijalnog svijeta koji je odraz svijeta ideja. -ideja dobra je na prvom mjestu, ideja pravde i na kraju ideja slobode. -ideja dobra Platon definie na utilitaristiki zatim endaimonistiki nain (sreu) i na hedonistiki nain (uitak). -pravda pripada transcedentalnom svijetu ideja. -pravda je realna socijalna injenica -pravda je i sredstvo i svrha kad ljudi jedan drugom poine dovoljno zla oni trae spas u dogovoru. Tako su oni poeli da stvaraju zakone, da se udruuju. Odredbe svojih dogovora nazvali su zakonitim i pravednim. Pravda je u svrsi, a izvodi se iz najveeg dobra. initi nepravdu jeste initi zloinstvo prema dravi.1

-ideju pravde Platon naziva pravinou -pracda po jednakosti i to po teini i po broju. -druga vrsta pravde gdje veem pripada vee, a manjem manje. -komunitativna pravda (razmjenska pravda) -pravda raspodjele ili distributivna pravda -dravom treba da vladaju zakoni. -dravnik treba da vlada po zakonu, ali je on iznad zakona -kralj treba da vodi rauna o svemu u dravi. -vijee bulenta koji treba da broji do 360 lanova, ali po 90 propadnika svih imovinskih slojeva. ARISTOTELOVA SVEOBUHVATNA TEORIJA PRAVDE, PRAVEDNOSTI I PRVA I NJENE IMPLIKACIJE U SOCIJALNOM I POLITIKOM IVOTU POLISA Atina je bila izvor itave evropske misli. Svi graani polisa siu imali pravo uea u politici. Oni su imali pravo da predlau zakone, ali ako se zakon pokazao nevaljalim on se iskljuivao iz politie zajednice. Aristotelova djela: nikomahova etika, politika, retorika, organon, metafizika... U Aristotelovim djelima posebno se govori o pojmu pravde. Pravda jeste mjera ivota u polisu, ona je sredina izmeu premalo i previe. Drava ne moe biti trajna, ako u njoj vladaju samo bogati ili samo siromani zato jer su oni u vjeitom sukobu. Solon i Liturg su najvei grki zakonodavci koji potiu iz srednjih slojeva, srednji sloj je nosilac demokratije Jednakost se sastoji u tome da siromani ne polau vie prava na vlast nego na to pravo imaju bogati, vrhovna vlast pripada oba sloja podjednako Dobri oblici vlasti u 'Politici': o Kraljevstvo (monarhija, bazileja) o Aristokracija (vladavina odabranih po stepenu poznavanja zakona) o Republika (vladavina naroda) Loi oblici vlasti : o Tiranija (vladavina po principu samovolje) o Oligarhija (izopaenje aristokracije, vladavina manjine po koliini bogatstva koje posjeduju) o Demokratija (izopaenje republike) o Niti jedan od ova tri oblika ne skui dobru zajednice U retorici govori o etiri oblika vlasti: o Demokratija (vlast se dijeli na osnovu povjerenja graana) o Oligarhija (vlast se dijeli na osnovu bogatstva, poreza) o Aristokracija (vladavina najobrazovanije manjine u smislu poznavanja zakona) o Monarhija (ako je utemeljena na zakonima jeste kraljevstvo ili bazileja, a ako nije onda je to tiranija) Pravda je kod Aristotela kraljica vrlina iz koje izviru zakoni Ljudske djelatnosti dijeli na: o Teorijske (kao najvie znanje-teorija) o Poetike o Praktike(politika, ekonomija, etika) Realistiko uenje o vrlinama Racionalistike vrline Imanenistike (svojstvene samo sebi, ljudima) Energistike (izraz ljudske dinamike)2

Diaroetika vrlina-Umsko razumske vrline Noetika vrlina-Umno znanje i dokazivanje Logike vrline Sofistike Etike (pravednost, pravinost, hrabrost, altruizam)

Pravda i dianoetika i etika vrlina Pravda je transcendentna ideja Ta ideja dotie socijalnu stvarnost, pa je ta pravda realan drutveni odnos koji moe biti uspostavljen zakonom Pravda je ideja, a pravednost je imati elju za pravdom, da se pravda provodi Pravinost je primjena principa pravde na pojedinani sluaj Pravinost je najvea vrlina Dvije vrste pravde kod Aristotela: o Komunitativna ili razmjenska pravd o Distributivna (pravda raspodjele Komunitativna pravda jednako za jednako, onoliko koliko si oteen, toliko ti se vrati Distributivna pravda se moe nazvati i geometrijskom, proporcionalnom pravdom jer uvaava nejednakosti Rimska socijalna i pravna misao

Ulpijan, Ciceron, Justinijan, Marko Pontijr, su bili filozofi i veliki govornici Rimska misao je razumski, umno racionalno ustrojena, ona je socijalno empirijski profilirana Ulpijan: ivjeti asno, drugoga ne povrijediti, dati svakom svaije' Ovde se oslanja na aristotela i Platona Marko Tulije Ciceron: 'O dravi' 'O zakonima' 'Zakon je najvii razum usaen u prirodu koji nalae ono to treba initi, a zabranjuje ono to ne zteba zakon koji djeluje tako da nalae pravilno postupanje, a zabranjuje injenje greki. Um, razum zakon su mo i volja besmrtnog govora lociranog u sami centar prirodnog u ljudima.' Zakon znai jednakost i kao takav ini osnovu prava Zakon je i duh i razum, on je pravilo koje odreuje ta je pravda a ta je nepravda Pravda je uporno i neprekidno nastojanje da se svakome dodjeli njegovo ravo (Justinijan) Pravo je saznanje o boanskim i ljudskim pitanjima razlikovanjem pravde od nepravde Srednjevjekovno pravo Teoloko prirodno pravo Feudalno prirodno pravo Crkveno pravo Temelj mu je sofistika misao Teoloko prirodno pravo-jednakost svih bia pred bogom, ali i nejednakost ljudi izmeu sebe Pozivase na Platonovo uenje Nejednakost izmeu pripadnika razliitih stalea Prirodno pravo je nepisano, obiajno pravo (iuris not scriptum) Jedinstvo svetovne i crkvene vlasti Pravo indulgencija (oprost grijeha) koje daje ili prodaje crkva odnosno biskup onome ko hoe da postane kralj3

Teocentrino pravo: ija je teritorija njegova je i religija GLOSATORI-nosioci prenosioci rimskog prava, srednjevjekovni pravnici koji su itali dijelove rimskog prava i dodavali svoje komentare i na osnovu njihovih komentara su se donosile presude Glosarij-skup pravnika Kontraktualizam (ugovorno prirodno pravo) Pravna norma je zapovjest u teolokom smislu Aristotelova komunitativna i distributivna pravda se ovdje ne mogu primjeniti jer u srednjem vijeku kmet nema pravo na vlasnitvo Pravda kao odmazda veoma je prisutna u srednjem vijeku Pravo krvi pravo naslijea po krvi i pravo krvne osvete Dukainizam-zakoni Dukainija koji sankcioniraju pravo na krvnu osvetu Teritorijalna osvajanj-dokle osvoji konjem i maem dotle je tvoje (prirodno pravo maa) Pravo prvorodstva najstarije muko dijete dobija u naslijee ak i krunu Nasljedno pravo-pravo naslijea po vertikalnim i bonim linijama Pravo prisile-plemi ima pravo da natjera kmeta da obrauje zemlju Srednjevjekovne monarhije su bile zatvorenog tipa, zatvorena drutva Ius gentium-prava koja obuhvataju prava stranih dravljana (najee se odnosilo na ureenje odnosa u procesu razmjene dobara-trgovini) Pravo privilegija-pravo koje je osiguravalo privilegije plemstvu Staleki ureena drava- imali su svoje staleke predstavnije, imali su i ius primenius pravpo prve noi, plemii-vlastelini su imali pravo na prvu branu no sa enom svog kmeta - Vlastelin je imao pravo na 10 glasova, a kmet na 1, tipina feudalna monarhija je staleki ureena - Kralj je okupljao oko sebe svoje najblie, kojima je najvie vjerovao i povjeravao im je dravne poslove Ovo je prvi vid kabineta iz kojega se razvila vlada - Kad su poeli da osvajaju za sebe i da trae svoja prava, imali su podrku srednjeg stalea i iz toga se razvio parlamentarizam Ako je monarh previe nasilan mase imaju pravo da ga opovrgnu sa prijetstolja (revolucionarno prirodno pravo) - Dolazi do prelaska nasljedne monarhije u ustavnu monarhiju - Tada dolazi do transformacije obiajnog prava u javno pravo (ius publicum) koji potpisuje drava (ius civitas) - Pravo shvaeno u dananjem smislu, smislu dobrog i jednakog Ukida se pravo vieglasja - Teorijski predstavnici, srednji vijek je vrijeme patristike, uenja crkvenih otaca, najznaajniji je Aurelije Augustin