of 70/70
Jaarverslag 2013 STICHTING BIBLIOTHEEK.NL

Jaarverslag Stichting Bibliotheek.nl 2013 (PDF)

  • View
    222

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Jaarverslag Stichting Bibliotheek.nl 2013 (PDF)

  • Jaarverslag 2013

    STICHTING BIBLIOTHEEK.NL

  • Jaarplan BNL - 2013

    2

    Inhoud

    Deel 1: Bestuursverslag 2013

    1. Voorwoord

    2. Algemeen

    3. Managementsamenvatting

    4. Activiteitenverslag

    5. Financile toelichting

    Deel 2: Jaarrekening 2013

    Balans per 31 december 2013

    Exploitatierekening 2013

    Grondslagen van waardering en resultaatbepaling

    Toelichting op de balans

    Toelichting op de exploitatierekening

    Deel 3: Overige gegevens

    Statutaire bepaling exploitatieresultaat

    Gebeurtenissen na balansdatum

    Controleverklaring van de accountant

  • Jaarplan BNL - 2013

    3

    Deel 1:

    Bestuursverslag

  • Jaarplan BNL - 2013

    4

    1. Voorwoord In dit jaarverslag wordt verantwoording afgelegd over de activiteiten van Stichting Bibliotheek.nl (BNL) en de bijbehorende financile rapportage in het jaar 2013. Daarnaast wordt kort vooruitgekeken naar de activiteiten in 2014, het jaar waarin BNL zich voorbereidt om haar activiteiten per 1 januari 2015 over te dragen aan de Koninklijke Bibliotheek. In 2013 is ook al hard gewerkt aan de integratie die gaat plaatsvinden.

    In 2013 zijn er een aantal belangrijke mijlpalen bereikt. Enkele daarvan zijn gericht op het publiek (de eindgebruiker), zoals:

    - Lees Meer-campagne en de Vakantiebieb-app: het publiek laten kennismaken met e-books van de Bibliotheek

    - Tools als WelkBoek en LuisterBieb ter ondersteuning van het digitale bibliotheekwerk - Muziek-luisteren in de Bibliotheek (complete collectie) en thuis (pilot met een selectie) - Lancering e-learning samen met de HEMA Andere mijlpalen waren gericht op ondersteuning van de branche (backoffice): - Uitbreiding website-services (WaaS) en groei aantal deelnemende bibliotheken - NBC+ - Datawarehouse In het bestuursverslag wordt hierop een toelichting gegeven. Deze activiteiten worden in meer detail toegelicht in de bijlagen. In 2013 heeft ook de laatste bibliotheek zich aangemeld voor deelname aan de digitale infrastructuur, zodat nu met recht gesproken kan worden van een dienstverlening aan de gehele branche. BNL heeft daarmee het succes van de collectieve aanpak in het digitale domein een belangrijke plek gegeven in de branche. En daar zijn we trots op.

    BNL realiseert zich dat deze resultaten niet zouden zijn behaald zonder samenwerking met de vele partners in de bibliotheekbranche en daarbuiten. Partnerships met derden, input van branchepartners, wensen van de eindgebruikers en de visie in de branche op de digitale bibliotheek zijn leidend geweest bij de uitvoering van activiteiten door BNL.

  • Jaarplan BNL - 2013

    5

    2. Algemeen Oprichting en rechtspersoon

    De stichting is per 18 november 2009 opgericht en is ontstaan vanuit de splitsing van de oude Vereniging Openbare Bibliotheken. De stichting is in Den Haag gevestigd.

    Doelstelling stichting

    BNL helpt bibliotheken bij het innoveren, door het ontwikkelen en beheren van een gezamenlijke digitale infrastructuur en nieuwe diensten en door te helpen bij de implementatie daarvan.

    Subsidiebeschikking

    Bij beschikking van 17 mei 2013 heeft het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) met mandaat van het ministerie van OCW een projectsubsidie verleend aan de BNL van 17.249.401,-. Daarnaast is bij beschikking van 12 december 2013 tevens door het SIOB een eenmalige (additionele) financile bijdrage verleend van 168.302,- voor de redactie ten behoeve van leescontent.

    In bijgaand document wordt door BNL verantwoording afgelegd conform de eisen die in de beschikking zijn genoemd en conform de Regeling op het specifiek cultuurbeleid.

    Toelichting bij jaarverslag

    Het jaarverslag bevat de jaarverantwoording 2013: het bestuursverslag, het activiteitenverslag, de jaarrekening en overige gegevens. In dit jaarverslag worden de activiteiten financieel en inhoudelijk verantwoord die in 2013 zijn uitgevoerd. BNL heeft met betrekking tot het jaarverslag 2013 en specifiek op de rechtmatigheid van de besteding van de middelen, een controle laten uitvoeren door een onafhankelijke accountant.

    Bestuur en directie

    De samenstelling van directie en bestuur van BNL is in 2013 ongewijzigd.

    Bestuur: Drs. H.B. (Bas) Eenhoorn, voorzitter (o.a. waarnemend burgemeester) Dhr. K.F.K. (Kurt) de Belder, MA MLIS (o.a. directeur Universiteitsbibliotheek Leiden) Drs. E. (Eric) Eljon (o.a. commissaris bij het Commissariaat voor de Media) H.A.M.A. (Henritte) de Kok Koning, MPM (o.a. directeur Bibliotheek Midden-

    Brabant) Jhr. E.F.M. (Eppo) Van Nispen tot Sevenaer (o.a. directeur CPNB)

    Directie: Drs. D.J. (Diederik) van Leeuwen

  • Jaarplan BNL - 2013

    6

    Code Cultural Governance

    BNL onderschrijft de Principes en Best Practice-bepalingen van de Code en past deze op belangrijke punten toe binnen de organisatie. De Code wordt echter niet integraal toegepast als gevolg van het relatief korte bestaan van BNL en gezien het feit dat BNL door het ministerie van OCW formeel is meegedeeld dat BNL per 1 januari 2015 gentegreerd zal worden in de Koninklijke Bibliotheek. Als bestuursmodel is het Bestuur + Directiemodel van toepassing. Het bestuur heeft zich bereid gesteld om in ieder geval tot eind 2014 aan te blijven dan wel tot en met de afwikkeling van BNL in 2015. In lijn met de Code is in 2013 een directiereglement opgesteld en ingevoerd.

    Het bestuur en de directie komen in een tweemaandelijkse cyclus bijeen waarbij middels een uitgebreide voortgangsrapportage alle activiteiten van de organisatie worden besproken. Daarnaast is er op regelmatige basis overleg tussen de directeur en de voorzitter van het bestuur over de gang van zaken bij BNL, zodat alle relevante informatie tijdig wordt verstrekt.

  • Jaarplan BNL - 2013

    7

    3. Managementsamenvatting 2013 Dit hoofdstuk geeft een algemeen beeld van het verloop van 2013, de geboekte resultaten en de ontwikkeling van de organisatie. De activiteiten van BNL in 2013 moeten worden bezien in de context van de meerjarenplanning voor de ontwikkeling van de digitale bibliotheek. Daarom start dit hoofdstuk met een schets van de ontwikkeling van de digitale bibliotheek en de rol die BNL daarin speelt. 3.1 Ontwikkeling van de digitale bibliotheek Stichting Bibliotheek.nl (BNL) is eind 2009 opgericht om digitale diensten als online zoeken in de nationale bibliotheekcatalogus, verlengen, lid worden en reserveren namens en voor bibliotheken te ontwikkelen, uit te rollen en te beheren. Met andere woorden: BNL bouwt de landelijke digitale bibliotheek. BNL hanteert bij de uitvoering van haar activiteiten de volgende definitie van de digitale bibliotheek:

    In aansluiting op de gehanteerde definitie ontwikkelt BNL een digitale bibliotheek die in essentie bestaat uit een infrastructuur (software, hardware, koppelingen) en content (metadata, databestanden en -bronnen, digitale publicaties) die via deze infrastructuur wordt ontsloten. De infrastructuur bestaat uit een back-end (de infrastructuurcomponenten) en een front-end (de diensten en de portal) die de gebruiker toegang biedt. De aangeboden content bestaat uit creatie (redactionele content), inkoop (gebruikslicenties van ingekochte e-books, e-muziek en andere digitale content) en een archief (zoals het BKT-depot van de KB).

  • Jaarplan BNL - 2013

    8

    Het ministerie van OCW heeft met de nieuwe Wet Stelsel Openbare Bibliotheken (Wsob)1 de wens om structureel een digitale bibliotheek (als dienst) aan alle Nederlanders aan te bieden, kracht bijgezet. BNL verwacht dat de gewenste digitale bibliotheek eind 2016 gereed is dat wil zeggen: de basisfaciliteiten biedt en gemplementeerd is bij alle bibliotheken. Uiteraard blijven jaarlijks modificaties en innovaties noodzakelijk om voortdurend in te spelen op nieuwe behoeften en technologie. De digitale bibliotheek is nooit af. Het onderstaande schema geeft aan hoe het ontwikkelpad van de digitale bibliotheek er op hoofdlijnen uitziet.

    Dit ontwikkelpad maakt de context van het jaar 2013 inzichtelijk. In 2013 zijn de eerste stappen gezet op weg naar Bibliotheek 2.0. Dat betekent dat in 2013 is ingezet op het bereiken van mijlpalen ten aanzien van de speerpunten die bij Bibliotheek 2.0 horen: NBC+, e-bookplatform, Datawarehouse, WaaS en portal en de omslag naar een eigen, volledig operationele beheerorganisatie. De volgende paragraaf geeft een algemeen beeld van het jaar 2013 ten aanzien van deze speerpunten. Hoofdstuk 4 bevat een uitgebreid activiteitenverslag van alle activiteiten binnen Front-end infra, Back-end infra en Content, zoals weergegeven in de onderstaande tabel. Ook de speerpuntprojecten komen in dit hoofdstuk nogmaals uitgebreid aan de orde. 3.2 Mijlpalen 2013 Medio 2013 werd duidelijk dat bij het ongewijzigd voortzetten van alle plannen een financieel tekort zou kunnen ontstaan. Enerzijds werd dat veroorzaakt door onvoorziene stabiliteitsproblemen met de WaaS aan het begin van 2013 die opgelost moesten worden, anderzijds door kostenoverschrijdingen op een aantal grote projecten. Budgetoverschrijdingen bij de grote projecten waren zonder uitzondering het gevolg van de grote technische en organisatorische complexiteit rond deze projecten. Er is over de hele linie sprake van een groot aantal afhankelijkheden van technische aard, tussen projecten, met systeemleveranciers en met de branche. In de zomer van 2013 heeft BNL tijdig bij kunnen sturen door onder meer de volgende drie acties te ondernemen: 1. Het versterken van de inzet op professionalisering en efficiency door de verbetering van

    beheer. Deze inspanningen zijn succesvol geweest en hebben tot grote besparingen geleid. Tevens is daarmee een eigen, volledig operationele beheerorganisatie opgebouwd.

    1 De beoogde inwerkingtreding van de wet is 1 januari 2015.

  • Jaarplan BNL - 2013

    9

    2. Het opnieuw stellen van prioriteiten over de hele breedte, waardoor de budgetten van een aantal nice to have-activiteiten opnieuw zijn gealloceerd naar must have-activiteiten, met name het e-bookplatform, de NBC+ en WaaS 2.0. Dit heeft ertoe geleid dat de doelstellingen op een aantal van de niet-speerpuntproducten in 2013 niet geheel zijn gehaald.

    3. Ook binnen de speerpuntprojecten zijn prioriteiten onder de loep genomen. Zo is besloten om een aantal stappen in de doorontwikkeling van de portal door te schuiven naar 2014, wat ook beter past in de stabilisatie van de WaaS en de plannen rond de doorontwikkeling van de web-infra, waaronder een oplevering van een verbeterde Website as a Service (WaaS). Hiermee is extra budget vrijgemaakt voor NBC+, WaaS 2.0 en het e-bookplatform.

    Op deze manier heeft BNL in 2013 toch een aantal belangrijke mijlpalen kunnen halen. Website as a Service (WaaS) Begin 2013 was een natuurlijk evaluatiemoment voor de WaaS omdat de aanbesteding hiervoor medio 2014 afloopt. Met het oog daarop is er een plan voor doorontwikkeling naar WaaS 2.0 gemaakt. Uitgangspunten daarbij zijn: Vereenvoudigen en gebruiksvriendelijker maken van de redactieomgeving Terugbrengen van de complexiteit door maatwerk te beperken Verhogen van de stabiliteit Terugbrengen van de beheerlast. Bibliotheken hebben na de overgang de keuze om aan te sluiten via de WaaS of via een eigen CMS van waaruit de API wordt aangesproken. Daarmee hebben ze zeer veel vrijheid om de eigen website in te richten naar eigen inzicht en toch gebruik te maken van de functionaliteiten en content van BNL. Echter, de kosten voor deze website komen volledig voor rekening van de lokale bibliotheek; BNL gaat maatwerk niet (meer) bekostigen. Hiermee ondersteunen we alle bibliotheken door keuzes te bieden voor meer of minder ontzorging.

    Figuur - De mate van ontzorging is afhankelijk van de keuze die de bibliotheek zelf maakt

  • Jaarplan BNL - 2013

    10

    De portal is een inrichtingsvorm van de Waas 2.0, en wordt dus binnen dezelfde infrastructuur gebouwd. De portal is een collectieve site waarop alle online diensten van BNL worden ontsloten en waar lokale bibliotheken gebruik van kunnen maken als ze compleet ontzorgd willen worden. In lijn met de overgang naar WaaS 2.0 is de strategische voorbereiding van de portal in 2013 afgerond. De daadwerkelijke uitvoering (ontwerp, design en bouw) van de portal is verschoven naar 2014, enerzijds vanwege de doorontwikkeling naar WaaS 2.0, anderzijds omdat belangrijke bouwstenen voor de portal zoals de NBC+ en het e-bookplatform - in 2013 nog niet beschikbaar waren. E-bookplatform In 2013 zijn alle infrastructurele componenten om e-books te kunnen uitlenen opgeleverd, zodat medio januari 2014 de lancering van het e-bookplatform met ruim 5.000 titels kon plaatsvinden. Ook is in 2013 het aanbod e-books stevig uitgebreid en is met campagnes en apps een groot publiek bereikt. Zo heeft de VakantieBieb geleid tot meer dan 1 miljoen downloads en werd met de campagne Lees Meer ca. 25% van alle Nederlanders bereikt met de boodschap dat je ook e-books kunt lenen via de Bibliotheek.

    Figuur - Leverproces - Zoeken en aanvragen e-book

  • Jaarplan BNL - 2013

    11

    Nationale Bibliotheekcatalogus (NBC+) De Nationale Bibliotheekcatalogus (NBC+) is de semantische zoekoplossing voor de openbare bibliotheken. Het is straks d voorziening voor alle Nederlanders die toegang biedt tot de totale collectie Nederland. De NBC+ ontsluit alle fysieke en digitale collecties van de openbare bibliotheken en de landelijke collecties. In de loop van 2013 is het ambitieniveau ten aanzien van de NBC+ bijgesteld. Het opleveren van een volledig operationele NBC+ waarin alle (ook lokale) bronnen worden ontsloten bleek niet realistisch binnen de beschikbare tijd en het budget. In 2013 is desondanks een aantal belangrijke mijlpalen gehaald: Zoeken & vinden: een eerste

    productieversie van de NBC+ is opgeleverd. Hierin zijn het zoekplatform en de nieuwe interface van de AquaBrowser Library (ABL+) gekoppeld via de API. De OBA (Amsterdam) neemt deze versie in maart 2014 in gebruik.

    Een groot aantal bronnen is beschikbaar gesteld via de NBC+, zoals het GGC, de Krantenbank, de Consumentengids, Gutenberg, Ihlia, de Amsterdamse Uitgids, G!DS, CDR-tracks, de Winkler Prins en Literatuurplein.

    Bezitssynchronisatie: voor 75% van de bibliotheken is het bezit volledig gesynchroniseerd met het GGC, en doorzoekbaar via de NBC.

    Datawarehouse (DWH) In 2013 is een verbeterde versie van het Datawarehouse (DWH) opgeleverd. Daarnaast is het DWH zowel technisch als organisatorisch opgenomen in het reguliere beheerproces. BNL levert de infrastructuur voor het DWH, maar de bibliotheken zijn zelf verantwoordelijk voor het aanleveren van de juiste data waarmee het DWH wordt gevoed. Dit laatste verloopt nog niet in het gewenste tempo. Samen met de VOB en het SIOB wordt daarom gewerkt aan een campagne om de eigen verantwoordelijkheid van bibliotheekorganisaties hierin te bevorderen. Tevens worden de PSOs nu in technische zin betrokken om als een datahub te fungeren voor aangesloten bibliotheken, zodat levering van data in bulk kan gaan plaatsvinden.

  • Jaarplan BNL - 2013

    12

    Figuur - Verdeling bibliotheken aangesloten op het DWH, per status Verdere professionalisering van beheer BNL heeft de taak om de landelijke digitale infrastructuur voor bibliotheken te ontwikkelen en in stand te houden. Deze infrastructuur zal dus ook beheerd moeten worden voor alle bibliotheken die daar gebruik van maken. Beheer is door de toename van het aantal aangesloten bibliotheken in de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden en ging een steeds groter deel van het budget van BNL beslaan. In 2012 opgestelde prognoses wezen uit dat de beheerkosten op de langere termijn zodanig zouden kunnen toenemen dat er nog nauwelijks budget over zou blijven voor ontwikkeling. In 2013 heeft BNL daarom veel aandacht besteed aan het verder professionaliseren en standaardiseren van beheer op basis van best practice-modellen tot een eigen, volledig operationele beheerorganisatie. De gewenste resultaten zijn bereikt: in 2013 heeft BNL succesvol de omslag gemaakt van (primair) een projectorganisatie voor ontwikkeling, naar een professionele beheerorganisatie inclusief doorontwikkelingen op opgeleverde diensten. Omdat bij deze ontwikkeling de tijdelijke inhuur van capaciteit is omgezet naar eigen personeel, kon er een aanzienlijke efficiencyslag gemaakt worden in het beheer. Waar BNL in prognoses in voorgaande jaren te maken had met sterk oplopende beheerkosten, hebben we deze ontwikkeling in 2013 kunnen omkeren. We zien dat beheerkosten niet langer oplopen maar juist stevig zijn gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. Dit stemt positief voor

  • Jaarplan BNL - 2013

    13

    de kostenontwikkeling op langere termijn. In het activiteitenverslag in hoofdstuk 4 is een uitgebreidere toelichting op beheer opgenomen. 3.3 Organisatieontwikkeling BNL De organisatiestructuur van BNL is in 2013 niet gewijzigd. Wel heeft BNL ernaar gestreefd om waar mogelijk, externe medewerkers te vervangen door interne medewerkers. BNL werkt daardoor steeds meer met een stevige kern van vaste medewerkers, aangevuld met een kleine flexibele schil van ingewerkt en zogezegd een vaste groep extern personeel. Daarnaast is er een grote flexibele schil van externe capaciteit die werkt onder outsourcing-, dan wel inhuurcontracten. Integratie met de KB Naast het bereiken van operationele en organisatorische resultaten zijn in 2013 de eerste stappen gezet op weg naar de integratie met de Koninklijke Bibliotheek (KB) per 1 januari 2015. Er heeft in goede sfeer veelvuldig bestuurlijk en uitvoerend overleg plaatsgevonden, er is een Plan van Aanpak opgesteld dat is geaccordeerd door de opdrachtgever OCW, er is een uitgebreid Due Diligence-onderzoek uitgevoerd en eind 2013 is de beslissing gevallen dat de Koninklijke Bibliotheek in principe alle activiteiten en het bijbehorende personeel van BNL zal overnemen, onder voorbehoud van besprekingen hierover met de VOB. In 2014 zal deze overgang verder vorm krijgen.

  • Jaarplan BNL - 2013

    14

    4. Activiteitenverslag 2013 In dit hoofdstuk zijn alle activiteiten van BNL beschreven. Per product/dienst is aangegeven: wat het product/de dienst inhoudt wat de doelstelling voor 2013 was welke activiteiten hebben plaatsgevonden en welke resultaten zijn behaald. In paragraaf 4.1 wordt ingegaan op de werkzaamheden aan de front-endinfrastructuur, zoals de WaaS, de portal en diverse marketingprojecten. In paragraaf 4.2 komt de back-endinfrastructuur aan de orde, d.w.z. de technische componenten die tezamen de infrastructuur vormen. Tot slot wordt in paragraaf 4.3 gerapporteerd over de activiteiten op het gebied van content, zoals G!DS, Literatuurplein en Leesplein. 4.1 Front-end Infra Inleiding De projecten die vallen onder Front-end Infra richten zich op de diensten met een directe interface naar bibliotheken en gebruikers: de web-infrastructuur en de daarop aangeboden widgets en diensten. Ook branchecommunicatie (waarmee het gebruik van de diensten wordt gestimuleerd door allerlei marketingactiviteiten) en de Public Relations en Public Affairs van BNL vallen onder deze noemer. Deze paragraaf geeft een overzicht van alle activiteiten die in 2013 hebben plaatsgevonden ten aanzien van de web-infrastructuur, diensten en marketing, zoals in de nevenstaande tabel weergegeven. Begin 2013 ontstonden onvoorziene stabiliteitsproblemen met de WaaS2. Bij toenemend gebruik werd duidelijk dat het oude WaaS-platform kampte met een steeds grotere beheerlast, oplopende kosten en een grote mate van complexiteit. Ingrijpen was noodzakelijk om de WaaS te stabiliseren. Deze ontwikkelingen hebben grote impact gehad op de activiteiten van Front-end Infra in 2013. Er is gewerkt aan een voorstel voor doorontwikkeling met daarin een grondige herziening van de gehele web-infrastructuur: WaaS 2.0. Door deze extra inspanningen was het nodig om prioriteiten te herzien. Het daarmee samenhangende heralloceren van budgetten heeft ertoe geleid dat de doelstellingen op een aantal niet-speerpunt-producten in 2013 niet geheel zijn gehaald. Ook is in lijn met de overgang naar WaaS 2.0 de strategische voorbereiding van de portal in 2013 afgerond maar is de daadwerkelijke uitvoering (ontwerp, design en bouw) van de portal verschoven naar 2014. Website as a Service (WaaS) 2 Lees meer over de stabiliteit van de infrastructuur in paragraaf 4.2 Back end Infra, onder het kopje Beheer

    Algemeen op pagina 27

  • Jaarplan BNL - 2013

    15

    De Website as a Service (WaaS) is een dienst waarin online bibliotheekproducten en diensten van de Bibliotheek voor het publiek beschikbaar worden gesteld. De dienst voorziet duidelijk in een behoefte: inmiddels zijn er meer dan zestig bibliotheeksites die volledig draaien op de WaaS. De doelstelling voor 2013 was dat alle bibliotheken gebruik moeten kunnen maken van de dienst. Om deze doelstelling te kunnen verwezenlijken hebben we aanpassingen moeten doen aan het platform ten behoeve van de stabiliteit. Medio mei is het platform stabiel genoeg bevonden om verder te gaan met het doorvoeren van verbeteringen die door de afnemende bibliotheken als wens waren ingediend. In vier releases hebben we een selectie van de ingediende wensen gerealiseerd. Begin 2013 was, door het aflopen van de raamovereenkomsten vanuit de aanbesteding in juni 2014, een natuurlijk evaluatiemoment voor de WaaS. De implementatie van de WaaS bij een significant deel van de Nederlandse bibliotheken en het gebruik van de dienst door die bibliotheken heeft ons waardevolle inzichten verschaft met betrekking tot doorontwikkeling en optimalisering. De trend (ingezet in 2012) van toenemende beheerlast en kosten, de wens om het redactieproces voor bibliotheken aanzienlijk te vereenvoudigen en het relatief ingewikkelde en langdurige ontwikkelproces voor nieuwe functionaliteiten duidden erop dat het huidige platform aan de grens van haar mogelijkheden zit. Een grondige herziening van de gehele web-infrastructuur is noodzakelijk. Daartoe is een voorstel gedaan op basis van de kennis die in het implementatietraject is opgedaan en die via werkgroepen met interne en externe vraaglijnen is verkregen. Uitgangspunten hierbij waren: - het aanzienlijk vereenvoudigen en gebruiksvriendelijker maken van de redactieomgeving - het terugbrengen van de complexiteit door maatwerk te beperken - het verhogen van de stabiliteit en het terugbrengen van de beheerlast - meer mogelijkheden voor geavanceerd multisitebeheer en statistieken, blauwdrukken,

    personalisatie, campagnes, etc.

  • Jaarplan BNL - 2013

    16

    Het voorstel WaaS 2.0 komt in het kort neer op de keuze voor een standaard CMS-pakket dat de wensen en eisen zo volledig mogelijk afdekt. In lijn met de uitgangspunten van de landelijke architectuur maakt het CMS gebruik van de landelijke API om content en functies binnen de WaaS-sites te kunnen aanbieden. Het CMS vervangt samen met de API de vier huidige onderdelen: Widgetplatform, Widgetstore, DCR en het TMS. De ontwikkelde widgets worden omgezet naar componenten in het CMS. Bibliotheken hebben na de overgang de keuze om aan te sluiten via de WaaS of via een eigen CMS van waaruit de API wordt aangesproken. Hiermee ontstaat een grote mate van flexibiliteit en kunnen alle bibliotheken in Nederland kiezen voor meer of minder ontzorging. Concreet zijn in 2013 de volgende zaken opgeleverd: Stabilisering van de web-infrastructuur Inrichting van beheerprocessen Realisatie van een significant deel van de ingediende RFCs (wijzigingsverzoeken) Inventarisatie van wensen en eisen (intern en extern) ten behoeve van het

    doorontwikkelvoorstel Oplevering van het doorontwikkelvoorstel voor de web-infrastructuur Proof of Concept ten behoeve van de CMS-pakketkeuze CMS-keuze (Adobe Experience Manager) Ontwerp voor de inrichting van het nieuwe CMS Communicatieplan High level migratieplan Content API-specificatie De focus op het stabiliseren van de web-infrastructuur en de inzichten rondom de doorontwikkeling van de WaaS hebben ertoe geleid dat BNL voorzichtig is geweest met het ontwikkelen van nieuwe functionaliteiten in de huidige WaaS. De geplande doorontwikkelingen zijn niet uitgevoerd en als wensen en eisen meegenomen in het selectie- en ontwerpproces voor het nieuwe CMS van WaaS 2.0. De realisatie hiervan zal in 2014 plaatsvinden. Portal In 2013 zou de website www.bibliotheek.nl worden omgebouwd tot de portal voor bibliotheken: een collectieve site waarop alle online diensten van BNL worden ontsloten, waar lokale bibliotheken gebruik van kunnen maken als ze compleet ontzorgd willen worden. De

  • Jaarplan BNL - 2013

    17

    portal is een inrichtingsvorm van de Waas 2.0, en draait dus op dezelfde infrastructuur. BNL biedt keuzevrijheid in de mate van vrijheid en ontzorging: hoe meer een bibliotheek aansluit op de portal www.bibliotheek.nl, hoe minder lokale ruimte, en hoe meer ontzorging.

    De daadwerkelijke uitvoering (bouw) van de portal is verschoven naar 2014 omdat het budget geheralloceerd is ten behoeve van WaaS 2.0, het e-bookplatform en de NBC. Van het oorspronkelijke ontwikkelbudget (150k) is echter wel 50k gehandhaafd voor de afronding van de strategische voorbereiding. Van dit budget is een interactieontwerp gemaakt voor de portal bibliotheek.nl in een strategisch traject.

    Er is een planning en kosteninschatting gemaakt voor de doorontwikkeling in 2014. Er is een interactieontwerp voor categoriepagina's en de achterliggende titeldetailpaginas gemaakt, en zogenoemde Service Blueprints, waarin alle gewenste userscenario's zijn uitgetekend die een gebruiker van de Bibliotheek zou kunnen doorlopen. Bij het nieuwe ontwerp waren de behoefte van de klant, het bereik en de verdieping leidend. De in het jaarplan geformuleerde strategie (faciliteren, inspireren, personaliseren en participeren) is als uitgangspunt genomen voor het centrale meetplan. De laatste inzichten en trends zijn verwerkt op het gebied van (mobiel) internetgebruik en design. Bureau Vals Plat heeft het nieuwe ontwerp getest op usability (zie hiervoor de aparte paragraaf over usability). De ontwerpen en de uitkomst van de usability-test zijn gepresenteerd op de BNL Updatedag van 25 september en besproken met de klankbordgroep.

    Figuur - Aantal bezoeken aan BNL-websites in 2013 (VakantieBieb ontbreekt)

  • Jaarplan BNL - 2013

    18

    Mijn Bibliotheek/B2C CRM Mijn Bibliotheek is een omgeving waarin een gebruiker het volgende kan beheren: persoonlijke gegevens, lidmaatschap, interesseprofiel en reserveringen. Daarnaast moet het mogelijk zijn online lid te worden, de leenhistorie in te zien, de leenperiode van geleende materialen te verlengen, online te betalen voor diverse diensten en deze transacties ook in te zien. Om deze omgeving te realiseren, moeten front-endpaginas en modules voor de functies binnen Mijn Bibliotheek worden ontwikkeld. Deze front-end presenteert gegevens uit diverse (back-end)systemen, zoals de bibliotheeksystemen (ILS), het e-bookleverplatform, B2C CRM, Online Betalen en Online Ticketing. Om dit mogelijk te maken moeten al deze systemen gekoppeld worden. Het product Mijn Bibliotheek/B2C CRM is een combinatie van de volgende initiatieven (uit 2012): B2C CRM, Online Betalen, Online Ticketing en Self-service. De doelstelling voor 2013 was het opleveren van een eerste versie van een nieuwe Mijn Bibliotheek-omgeving. In 2013 zijn de voorbereidingen voor de realisatie van de nieuwe Mijn Bibliotheek-omgeving afgerond: het projectvoorstel en de projectbrief zijn opgesteld en goedgekeurd, de requirements zijn opgesteld, het generieke functioneel ontwerp is opgesteld en er is een start gemaakt met het interactie-ontwerp. Het daadwerkelijk bouwen, testen en implementeren van Mijn Bibliotheek is verschoven naar 2014. Door de vele afhankelijkheden met andere producten/projecten is het een complex product. Dit, en het inleveren van een groot deel van het budget ten behoeve van WaaS 2.0, het e-bookplatform en de NBC+, heeft voor vertraging in de oplevering gezorgd. En afhankelijkheid is die met de ontsluiting van de bibliotheeksystemen door middel van een standaard protocol (zogenoemde NCIP-berichten). De oplevering hiervan is vertraagd door de trage respons van de bibliotheeksysteemleveranciers en gaat pas in 2014 plaatsvinden. Widgetstore De Widgetstore is een etalage voor beschikbare widgets (functionaliteiten) voor bibliotheken. Bibliotheken kunnen in de Widgetstore widgets afnemen om te plaatsen op de eigen website. In 2013 hebben er op de Widgetstore geen belangrijke ontwikkelingen plaatsgevonden. De basisfunctionaliteit was voldoende voor bibliotheken om hun Waas-sites te kunnen vullen met benodigde widgets. In het doorontwikkelvoorstel voor de web-infrastructuur is geen rol meer voor de Widgetstore voorzien. De dienst wordt samen met het Widgetplatform, DCR en TMS (Drupal) in de loop van 2014 vervangen door het nieuwe CMS. Wel zijn er in 2013 een aantal nieuwe widgets opgeleverd, zoals de Slider-widget, de NS Publieksprijs-widget en de Persoonlijke boekentips-widget.

  • Jaarplan BNL - 2013

    19

    Figuur - Top 10 van meest afgenomen widgets 2013 Campagnes De landelijke mediacampagne rondom Lees Meer liep van december 2012 tot en met januari 2013. Het lezen van de e-books op de Lees Meer-website was mogelijk vanaf december 2012 tot juni 2013. Het doel van de Lees Meer-campagne was mensen te inspireren om e-books te gaan lezen. Dit is gelukt: bijna 50.000 Nederlanders begonnen met lezen.

    De campagne heeft bovendien een positief effect gehad op de beeldvorming over de Bibliotheek: de Bibliotheek gaat met haar tijd mee en ook niet-leden houden er een positief beeld aan over. Dit was de belangrijkste conclusie van de effectmeting die onderzoeksbureau Blauw Research in opdracht van BNL heeft afgerond. Verder bleek uit het onderzoek: een kwart van de Nederlanders heeft kennisgenomen van de campagne; 40% van de bibliotheekleden en 18% van de niet-leden geeft aan ten minste een van de campagne-uitingen te hebben gezien. Nederlanders vinden de campagne duidelijk, passend bij de Bibliotheek en geloofwaardig. Bijna de helft van de mensen die de campagne hebben gezien, komt in actie: praat erover, bezoekt de website, informeert bij de Bibliotheek of meldt zich aan. In de zomer van 2013 is de evaluatie van de Lees Meer-campagne toegestuurd aan de marketingcommissie en het campagneteam van de VOB.

    Leadgeneratie BNL ontwikkelde in 2013 een leadgeneratiebeleid met het doel om samen met PSOs en bibliotheken leads (potentile klanten) te verzamelen, warm te maken/houden en op lokaal niveau te converteren naar lidmaatschap. Via de campagnes Lees Meer en de VakantieBieb-app zijn inmiddels ruim 150.000 leads (geregistreerde gebruikers) verzameld. Met het leadgeneratiebeleid, dat ten uitvoer wordt gebracht met de start van het e-bookplatform en de e-bookcampagne, worden

  • Jaarplan BNL - 2013

    20

    bibliotheken in staat gesteld om deze leads professioneel op te volgen. Er zijn verkennende gesprekken gevoerd in het land met vertegenwoordigers van de Nationale Bibliotheekpas, marketeers van bibliotheken en twee vertegenwoordigers van de marketingcommissie over leadgeneratie. Pijlers van het leadgeneratiebeleid:

    Het vergroten van de bekendheid met en het gebruik van de online dienstverlening om de leads warm te houden

    Het verrijken van de leads door de opbouw van een consumentenprofiel en een kwalitatieve opbouw van een database

    Het koppelen van de leads aan de lokale bibliotheken op basis van de verstrekte postcode. Hierdoor krijgen ze bibliotheken in de buurt te zien door middel van een bibliotheekfinder.

    De uitvoering van het leadgeneratiebeleid is voorbereid:

    Er zijn voorbereidingen getroffen om de leads op een veilige manier over te dragen aan bibliotheken. Hiertoe zijn de verzorgingsgebieden uit G!DS gekoppeld aan het marketingbestand en worden de leads in een beveiligde omgeving bewaard, waar bibliotheken met een inlog de leads die binnen hun verzorgingsgebied vallen uit kunnen halen. Er is besloten dat in 2014 alle leads overgeheveld worden naar de Sugar CRM-database van BNL. Vanuit dit systeem worden de landelijke mailings verstuurd.

    Er wordt een online tool ontwikkeld waarmee het verwerken van leads wordt ondersteund. Hierdoor kan de bestaande en toekomstige dienstverlening van de Bibliotheek beter onder de aandacht worden gebracht bij (potentile) leden. De tool bestaat uit een website waar voor de klant de lokale bibliotheken in de directe omgeving zichtbaar zijn en waar de klant het desbetreffende social media-account van zijn/haar lokale bibliotheek ziet. Achter de webpagina zit een systeem voor het verwerken van de leads die worden gegenereerd. De tool is bijna klaar en zal in Q1 2014 opgeleverd worden.

    Usability Gebruiksvriendelijkheid is een voorwaarde voor alle diensten die door BNL worden ontwikkeld. Vanuit de activiteit Usability worden de digitale producten en diensten van de Bibliotheek voor eindgebruikers getest op gebruiksvriendelijkheid. Het testen geeft inzicht in de sterke en zwakke punten van een dienst en levert concrete verbeterpunten voor de producten en diensten op. In 2013 lag de nadruk op het ontwikkelen van een visie voor www.bibliotheek.nl. Samen met de inzichten uit het SEO-traject heeft dit geleid tot waardevolle inzichten voor de doorontwikkeling van de portal www.bibliotheek.nl. In 2013 is een bureau (Vals Plat) geselecteerd om te toetsen of de gemaakte ontwerpkeuzes goed aansluiten op de behoeften van de klant. In de zomer heeft het usability-onderzoek plaatsgevonden in een usability-lab. Doel was het onderzoeken van de usability op de verschillende paginas, de overgang van landelijke/lokale paginas en het aanhouden van de nieuwe stijl tegen de doelgroep. De resultaten van het usability-onderzoek zijn besproken binnen BNL en in het najaar ook in de klankbordgroep portal gepresenteerd.

  • Jaarplan BNL - 2013

    21

    Search Engine Optimization (SEO) Search Engine Optimization (SEO) is erop gericht om zoekopdrachten in Google te verbinden aan de content van de Bibliotheek: hoe zorgen we dat de (potentile) klant de Bibliotheek online vindt? Het doel voor 2013 was het opstellen van een SEO-strategie en het zetten van de eerste stappen van de uitvoering van het beleid, zodat de Bibliotheek steeds hoger in Google komt.

    Figuur - Leesplein en Literatuurplein in de top 10 van zoekresultaten in Google In samenwerking met het portalproject is een SEO-strategie opgesteld, met focus op de vindbaarheid van catalogusitems en het versterken van het linkprofiel door losse bibliotheeksites te koppelen in de portal. Vanuit de strategie is input op de portal en het meetmodel gegeven. Verder zijn technische keuzes getoetst aan de SEO-strategie rondom andere projecten binnen BNL (bijvoorbeeld canonnical url, lokale NBC-implementatie of gevolgen van het hanteren van het SSL-certificaat). Toelichting SEO en linkprofiel Google indexeert de inkomende en uitgaande links en neemt deze links n de waarde ervan mee in de beoordeling van websites. Dit linkprofiel kan worden bereikt door middel van linkbuilden. Kort gezegd betekent dit dat andere websites een waardevolle en natuurlijke link naar uw website plaatsen. De trustfactor gaat omhoog en uw website zal hoger in Google worden geplaatst. Bron: website van EOS Internet Marketing

  • Jaarplan BNL - 2013

    22

    Een belangrijk onderdeel van de strategie van BNL op het gebied van SEO is het beter vindbaar maken van de catalogus door Google. In 2013 zijn de mogelijkheden om dat te bereiken in kaart gebracht. Mogelijke oplossingsrichtingen zijn onder andere: een centrale zoekfunctie op www.bibliotheek.nl, structuur met categoriepaginas en een upgrade van de huidige detailpaginas. Het doorvoeren van deze plannen in 2013, vooruitlopend op de portal, bleek niet haalbaar en niet wenselijk vanwege afhankelijkheden van andere projecten (portal en WaaS) en andere prioriteiten in deze projecten.

    Figuur - Het WelkBoek-profiel bovenaan in de Afbeeldingenresultaten van Google Social media BNL is in 2013 aangehaakt bij de landelijke social media-pilot U zendt, wij luisteren, die is genitieerd en wordt gecofinancierd door de Rijnbrinkgroep, in samenwerking met vertegenwoordigers van diverse lokale bibliotheekorganisaties in het land. In de pilot wordt een intensiever online contact tussen de Bibliotheek en (potentile) leden gecreerd door in te haken op de gebeurtenissen die zich in hun dagelijks leven afspelen. Ook worden diensten van BNL onder de aandacht gebracht. De merkbeleving van de Bibliotheek wordt hierdoor sterker, alsmede de positionering van bibliotheken op digitaal en maatschappelijk gebied. De pilot is gestart met medewerkers van vijf bibliotheken. Aan het eind van 2013 deden er twaalf bibliotheken mee. Het aantal volgers is gestaag gegroeid van 400 naar 1600 en deze ontwikkeling blijft doorgaan. Relatief veel volgers zijn jongeren. Doelstelling van de pilot is het vergroten van de zichtbaarheid van de Bibliotheek in social media door de opbouw van een landelijk netwerk van bibliotheekmedewerkers die gezamenlijk in de social media acteren.

  • Jaarplan BNL - 2013

    23

    Uit een evaluatie is gebleken dat aan de doelstellingen van de pilot is voldaan en daarom worden op dit moment stappen ondernomen om het vervolg op de pilot organisatorisch en financieel te verankeren in de branche. De eerste helft van 2014 is een overbruggingsfase. Een structurele doorstart kan worden gemaakt vanaf de tweede helft van 2014.

    Analytics Bij Analytics gaat het erom een duidelijk beeld te krijgen van het bezoek aan de website. Voor Literatuurplein, Leesplein en bibliotheek.nl worden aantallen bezoekers, bezoeken en paginaweergaves vastgelegd in Google Analytics. Inzicht in het webbezoek kan het maken van bijvoorbeeld inrichtingskeuzes van de website ondersteunen. Het doel in 2013 met Analytics was het opstellen van een meetplan, gericht op het structureren van de te verzamelen gegevens voor het project portal. Er is meegedacht over het meetmodel dat voor het portalproject is opgesteld. Het daadwerkelijk uitwerken van een meetplan is uitgesteld omdat we overgaan naar een nieuwe infrastructuur: WaaS 2.0. Daarnaast zijn in 2013 verschillende vragen vanuit de organisatie en branche afgehandeld. Zo is de cookiemelding aangepast en is er onderzocht of er een on click script binnen de Waas geplaatst kan worden om ook links te kunnen meten. Binnen BNL zijn afspraken gemaakt dat de Google Analytics-vragen tijdelijk door Implementatie worden afgehandeld. Daarnaast is ondersteuning van Maxlead ingezet voor het trainen van BNL-medewerkers in het gebruik van Google Analytics en het inrichten van Google Analytics voor de websites van BNL. Huisstijl Doelstelling voor 2013 is het bewaken van het merk en de huisstijl van de Bibliotheek, en het adviseren over het doorvertalen van de huisstijl in producten en diensten, om tot een uniforme merkuitstraling te komen. Bij de doorontwikkeling van www.bibliotheek.nl is de huisstijl toegepast.

    Aan deze doelstelling is voldaan voor zover het budget het toeliet. Reguliere huisstijlactiviteiten die in 2013 hebben plaatsgevonden zijn: de ontwikkeling van logo's voor bibliotheken, de toepassing van de huisstijl op campagnes zoals VakantieBieb en de toepassing van de huisstijl op de ontwikkelde widgets. Daarnaast is voor de portal een strategietraject doorlopen waarbij een nieuwe toepassing van de online huisstijl is voorgesteld. Doorontwikkeling van deze nieuwe online huisstijl kon niet uitgevoerd worden vanwege budgettekort.

    De look & feel van bibliotheekwebsites is het meest zichtbare deel voor de buitenwereld. Daarom zijn (redactie)richtlijnen en tools voor bibliotheken bijzonder belangrijk. Dit gaat zowel over de kwaliteit van teksten als over beelden op een site. Dit blijft een punt van aandacht en hier kan, als het budget het toelaat, zeker nog een verbeterslag in worden gemaakt.

  • Jaarplan BNL - 2013

    24

    Marketing en Communicatie Om een goede relatie op te bouwen met bibliotheekorganisaties en overige stakeholders (OCW, VNG, IPO, enzovoorts) en om die relatie te bestendigen, is het van belang deze partijen goed te informeren over waar BNL mee bezig is en ze te betrekken bij de diensten die worden (door)ontwikkeld. Marketing en Communicatie verzorgt de corporate communicatie en betrekt bibliotheken en stakeholders. BNL houdt bibliotheken en andere stakeholders op de hoogte van haar activiteiten met een digitale nieuwsbrief. In 2013 zijn 9 nieuwsbrieven verschenen. Het aantal abonnees van de digitale nieuwsbrief is dankzij een ledenwerfactie meer dan verdrievoudigd: van 750 naar 2.300. Voorts heeft BNL bijeenkomsten georganiseerd in 2013. Op 25 september heeft BNL bijvoorbeeld de bibliotheken in de Winkel van Sinkel te Utrecht genformeerd over het e-bookplatform en de e-bookcampagne, de WaaS 2.0 en de NBC+. De bijeenkomst werd bezocht door ruim 140 mensen. Verder heeft BNL een bijdrage geleverd aan het KNVI-congres op 14 november met een sessie en een stand. Voor de gelegenheid is er een filmpje gemaakt over de toekomst van de Bibliotheek. Directeur Diederik van Leeuwen heeft verder op de OCW-conferentie Cultuur in beeld (25 november) een CultTalk gehouden over cultureel ondernemerschap en de (financile en inhoudelijke) kansen van collectief samenwerken. Tot slot zijn er in 2013 diverse publicaties verschenen over de diensten van BNL. Voorbeelden zijn:

    de brochure Terugblik 2010-2012 en Vooruitblik 2013 een brochure met een overzicht van alle activiteiten van BNL in 2013 een flyer over het nieuwe project eLibrary een nieuwe e-bookflyer voor de eindgebruiker. Hierin worden alle e-bookdiensten van

    de Bibliotheek beschreven een brochure over Literatuurplein en een brochure over Leesplein. Vanaf 2014 wordt

    de externe redactie van Literatuurplein en Leesplein uit de VOB-inkoopgelden betaald. Pers en knipseldienst BNL startte in 2013 met een actieve persbenadering. Het afgelopen jaar zijn 15 persberichten verzonden over o.a. de Lees Meer-campagne, de bouw van het e-bookplatform, eMuziek, LuisterBieb-app, VakantieBieb-app, samenwerking met uitgeversgroepen WPG en VBK over de levering van e-books en het cursuspakket dat bibliotheken samen met HEMA-academie aanbieden aan leden. De afspraak is dat BNL de landelijke, regionale en vakpers bedient en dat lokale bibliotheken persberichten doorsturen naar de lokale media. Dat leverde het afgelopen jaar honderden artikelen op in de diverse media. Daarmee zorgen we voor een constante stroom nieuwsberichten waarmee wij miljoenen Nederlanders bereiken. Een absolute media-hit was de VakantieBieb-app. Tussen juli en eind december verschenen bijna 850 artikelen, met een totale advertentiewaarde van ruim 500.000 en een bereik van meer dan 10 miljoen Nederlanders. De samenwerking tussen BNL en de lokale bibliotheken bij het doorsturen van persberichten werpt zijn vruchten af.

  • Jaarplan BNL - 2013

    25

    4.2 Back-end Infra Inleiding De afdeling Informatiemanagement bewaakt onder meer de samenhang van alle componenten in de landelijke infrastructuur. De informatiemanagers, -analisten en -architecten hebben daartoe op beslissende momenten in het BNL-ontwikkelproces een belangrijke advies- en ontwerprol. Met ingang van 2013 is ervoor gekozen de informatiemanagers meer in de business te laten opereren. Een aantal van hen heeft om die reden een rol in het productmanagement op zich genomen voor het Datawarehouse, de NBC, WaaS & portal, en de ESB (servicebus). Issues met betrekking tot de samenhang worden steeds in het IM-afdelingsoverleg besproken. Verder is in 2013 een conceptplan voor de Informatievoorziening en Automatisering (I&A) opgesteld. Eenmaal vastgesteld kan dit plan in 2014 ook dienen als input voor de integratiebesprekingen met KB. Identity and Access Management (IAM) IAM voorziet in een functionaliteit die het (eenmalig) online inloggen en het identificeren en autoriseren van gebruikers mogelijk maakt. Daartoe wordt een toegangs- en identiteitenlaag aan de landelijke digitale infrastructuur toegevoegd. Een gezamelijke database naar gebruiksgegevens maakt daar deel van uit. Uiteindelijk ontstaat daardoor een nationale bibliotheekfederatie die kan worden verbonden met andere federaties en contentproviders. Op deze manier kan in de toekomst sectorbreed op eenvoudige wijze de toegang tot content van derden worden geregeld (bijvoorbeeld bij de KB). Uiteraard wordt IAM ook gebruikt om individuele gebruikers toegang te verlenen tot de bibliothecaire online dienstverlening op basis van een webaccount, zoals in 2014 gebeurt met het e-bookplatform. 1. Realtime synchronisatie via NCIP-berichten ILS-leverancier HKA heeft als eerste de koppeling met de IAM-identiteitenlaag via de servicebus van BNL gerealiseerd. Ook Infor en Clientrix hebben de koppeling opgeleverd. De koppeling wordt in januari 2014 getest. Op een enkele bibliotheek na hebben inmiddels alle bibliotheken op IAM ingeschreven en is de documentatie over de aansluiting van het lokale bibliotheeksysteem op de servicebus ten behoeve van IAM naar de bibliotheken verstuurd. De daadwerkelijke synchronisatie is nog niet gestart in 2013. Enerzijds omdat de leveranciers, met uitzondering van HKA, de aanpassing in hun systemen laat hebben gerealiseerd en anderzijds omdat de migratie naar de managed hosting-omgeving van BNL vertraagd is. In het eerste kwartaal van 2014 start de synchronisatie wel. 2. Alternatieve inlogvoorziening Zolang de synchronisatie van gegevens van bibliotheekleden met IAM nog niet gerealiseerd is, is een alternatieve inlogroute (via de VOB-proxy) beschikbaar. Deze functionaliteit is in het eerste kwartaal opgeleverd, waarna enkele wijzigingsverzoeken met name over de dialoog met de gebruiker en de opmaak van schermen zijn binnengekomen en in het laatste kwartaal gerealiseerd.

  • Jaarplan BNL - 2013

    26

    3. Aansluiten diensten op IAM De volgende diensten zijn in de acceptatieomgeving van IAM aangesloten: WaaS, eMuziek, Cloudreader, VDX (aanvragen). Over de aansluiting van VDX loopt nog een discussie met OCLC, dus die is nog niet afgerond. Verder is de HEMA Academie op de VOB-proxy aangesloten. Deze aansluiting wordt in 2014 overgezet naar IAM. 4. Upgrade van de IAM-software In het tweede kwartaal is de upgrade van de IAM-software voor de Identiteitenlaag afgerond. 5. Voorzieningen aansluiten mobiele diensten De IAM-schermen zijn responsive gemaakt, zodat ze er goed uitzien op mobiele apparaten. Er is een extra IAM-component ontwikkeld en opgeleverd om het inloggen met apps mogelijk te maken. De e-bookapp is de eerste die hiervan gebruikmaakt. 6. Integratie IAM met klantgerichte componenten Deze activiteit heeft geheel in het teken gestaan van het e-bookproject. Hiervoor zijn de nodige aanpassingen aan IAM gerealiseerd, waaronder het verplicht aanmaken van een account als de eerste keer met een pasnummer in IAM wordt ingelogd. Verder is op het registratiescherm een vinkje opgenomen, waarmee de gebruiker kan aangeven dat hij op de hoogte gehouden wil worden van de ontwikkelingen rondom ebooks. Voor het project Mijn Bibliotheek is de mogelijkheid gerealiseerd om het e-mailadres van je landelijke account te wijzigen. 7. Geschikt maken van IAM voor andere gebruikersgroepen Deze doelstelling is niet gerealiseerd. In het derde kwartaal heeft vanwege bezuinigingen een herprioritering van de activiteiten plaatsgevonden. Deze activiteit is daarbij naar 2014 doorgeschoven. 8. Koppeling webaccount met meerdere lokale lidmaatschappen Deze doelstelling is niet gerealiseerd. In het derde kwartaal heeft vanwege bezuinigingen een herprioritering van de activiteiten plaatsgevonden. Deze activiteit is daarbij naar 2014 doorgeschoven. Er is een nieuw datamodel voor IAM opgesteld, dat begin 2014 wordt doorgevoerd, waarin deze activiteit is opgenomen. Aanvullend gerealiseerd: omdat BNL naar minder verschillende beheerpartners/leveranciers wil is het beheer en de doorontwikkeling van de Identiteitenlaag overgedragen van Everett naar Finalist bij het aflopen van de raamovereenkomst met Everett. De ontwikkeling van de nieuwe IAM-component om ook apps op de digitale infrastructuur aan te sluiten is een stuk duurder uitgevallen dan begroot. Ook de vele soms last minute wijzigingsverzoeken (met name ten behoeve van e-books) en wijzigingen in de specificaties hebben voor extra uitgaven gezorgd. Servicebus & APIs BNL realiseert een landelijke infrastructuur die is gebaseerd op een flexibele, op herbruikbare services gebaseerde architectuur. Een servicebus (oftewel: ESB = Enterprise ServiceBus) vormt het hart van een dergelijke architectuur en infrastructuur. De servicebus maakt al

  • Jaarplan BNL - 2013

    27

    vanaf het begin deel uit van de BNL-infrastructuur. Tot en met 2012 lag de focus vooral op de aansluiting van (back-end) bedrijfstoepassingen, zoals IAM, lokale bibliotheeksystemen en CRM B2C. Hier zorgt de servicebus voor zaken als integratie (bijvoorbeeld van klantgegevens uit diverse toepassingen) en routering (naar het juiste lokale bibliotheeksysteem). Ook in 2013 zijn bedrijfstoepassingen aangesloten, zoals het nieuwe Ordersysteem. In 2013 is de focus uitgebreid naar de aansluiting van gebruikerstoepassingen (webtoepassingen, apps) via een gestandaardiseerde BNL-API. De BNL-API stond niet in het jaarplan 2013. Deze constructie is gaandeweg ontstaan tijdens het onder architectuur uitvoeren van het e-bookproject, en is vervolgens geformaliseerd en verder uitgebouwd. API staat voor Application Programming Interface en beschrijft formeel hoe de functionaliteit van een applicatie kan worden aangeroepen en gebruikt door een andere applicatie.

    1. Realisatie levering e-books aan bibliotheekleden onder architectuur Het e-bookproject was in 2013 een belangrijk project waarin volgens de hierboven beschreven principes een aantal samenwerkende componenten de totale functionaliteit leveren, zoals:

    een cloud-reader en mobile app voor de eindgebruiker een generieke boekenplank als API op de servicebus een Ordersysteem en e-bookplatform (CB) als bedrijfscomponenten.

    De generieke boekenplank en het Ordersysteem zijn in hoge mate herbruikbaar voor aansluiting van nieuwe productplatforms. De realisatie van het e-bookplatform (in brede zin) is voor BNL een eerste exercitie in servicegericht ontwikkelen. Op veel vlakken is door dit project genvesteerd in de infrastructuur; nieuwe projecten zullen hiervan profiteren. 2. Specificaties voor het aansluiten van bibliotheeksystemen (NCIP) Een beschrijving van alle services waarmee een lokaal bibliotheeksysteem aansluit op de Servicebus is aangeboden aan de diverse leveranciers. Een selectie van deze services (ledensynchronisatie, controleren beschikbaarheid, reserveren) is in 2013 door een aantal leveranciers gerealiseerd. De nog niet gerealiseerde services betreffen vooral selfservice-functies; deze worden in 2014 gerealiseerd. Op de servicebus zelf zijn de nodige voorbereidingen getroffen waardoor bibliotheeksystemen kunnen aansluiten op basis van deze specificaties. 3. Beveiliging van de informatieuitwisseling met aangesloten systemen Beveiliging is gerealiseerd op basis van een Public Key Infrastructure (PKI). 4. Beschrijving servicegerichte architectuur De architectuur die aan de servicebus ten grondslag ligt is in 2013 beschreven in het architectuurgereedschap Enterprise Architect (EA). 5. Servicebuscomponenten kunnen worden gerealiseerd door meerdere partijen Er zijn organisatorische en technische maatregelen getroffen waardoor meerdere partijen naast elkaar servicebuscomponenten kunnen realiseren, testen en in beheer kunnen nemen. 6. Modularisatie van servicebuscomponenten

  • Jaarplan BNL - 2013

    28

    Er zijn de nodige technische maatregelen getroffen waardoor servicebuscomponenten in kleinere logische eenheden kunnen worden gerealiseerd, getest en in beheer genomen. Dit vereenvoudigt het releasemanagement en verhoogt de flexibiliteit van de systeemontwikkeling. Er is in 2013 meer gerealiseerd dan aanvankelijk gepland ten aanzien van de BNL-API. Het uitwerken van de plannen rondom een BNL-API heeft pas in 2013 verder vorm gekregen. Een aantal zaken kon niet worden gerealiseerd in 2013 en is doorgeschoven naar 2014.

    Aanvullende maatregelen om de servicebus -ook bij intensief dataverkeer- stabiel te houden

    Voorbereidingen om de servicebus wanneer nodig te kunnen opschalen Ondersteuning bij testen en aansluiten van bibliotheeksystemen bij de nog niet

    gerealiseerde services Meerdere versies van dezelfde service moeten naast elkaar kunnen werken

    Implementatie De afdeling implementatie richt zich in het algemeen op het implementeren van BNL-diensten binnen de branche en op het bevorderen van kennis en gebruik van BNL-diensten, in de branche en binnen BNL zelf. De hoofdactiviteiten van implementatie in 2013 betroffen Implementatie en accountmanagement algemeen, en implementatie NBC, WaaS en DWH. Binnen deze hoofdactiviteiten zijn meer specifieke doelstellingen en plannen voor 2013 gedefinieerd. 1. Implementatie en accountmanagement algemeen Bevordering security awareness infrastructuur bij collegas: veiligheidsrisicos zijn

    genventariseerd en doorgegeven aan Security officer en Beheer. Bevordering deskundigheid Google Analytics: Implementatie/Accountmanagement heeft

    deelgenomen aan een interne training Google Analytics, waardoor bibliotheken beter konden worden voorgelicht.

    Externe (bibliotheken) en interne (collegas) kennisvergroting: er zijn trainingen verzorgd voor medewerkers van de afdelingen Content, Marcom en Beheer. Kennisvergroting bij de bibliotheken is ingevuld door wikis en faqs, documentatie, bijeenkomsten en accountgesprekken.

    Verbetering van processen voor RFCs, informatie over nieuwe ontwikkelingen middels onder meer terugkomsessies, vraaglijnen- en quick wins-documenten.

    Bevordering van gebruik diensten BNL door voorlichting en rapportage (ook intern): door inspanningen van Implementatie/Accountmanagement is nu ook de enige niet-gesubsidieerde bibliotheek overgehaald om aan te sluiten op de landelijke infrastructuur.

    Algemene communicatie met bibliotheken via onder meer mailings & nieuwsbrieven, en de organisatie van en deelname aan update-dagen en provinciale directie-overleggen.

    2. Implementatie NBC Voortzetting implementatieproces en traject bezitssynchronisatie: door de proactieve

    benadering van bibliotheken kon bezitssynchronisatie voor veel bibliotheken worden afgerond.

    Begeleiding pilotproject Aansluiting OBA op NBC.

  • Jaarplan BNL - 2013

    29

    Afronding vervolganalyse per provincie met betrekking tot lokale bronnen: inventarisatie bij tien PSOs en een aantal Plusbibliotheken.

    3. Implementatie WaaS Bevordering verdere uitrol WaaS: vijfentwintig nieuwe WaaS-sites zijn onder begeleiding

    van Implementatie live gegaan in 2013. In Q4 werd de uitrol stopgezet in afwachting van het migratieproces WaaS 2.0.

    Verbetering stabiliteit en performance WaaS: advisering aan Beheer over mogelijke oorzaken van de instabiliteit en de slechte performance.

    Bevordering formalisering aansluiting IAM: het proces van ingezonden opdrachten is bewaakt. Resultaat: op drie bibliotheken na zijn alle IAM-opdrachtformulieren ontvangen.

    Bevordering portal: bibliotheken zijn genformeerd over plannen met portal. 4. Implementatie Datawarehouse (DWH) Voortzetting implementatieproces DWH en aansluitproces bibliotheken: proactieve

    benadering van bibliotheken, waardoor twaalf bibliotheken tot regelmatige export konden overgaan. Hiertoe behoort ook Bieb voor de Zaanstreek die eerder niet wilde aansluiten op de landelijke infrastructuur. De verdere groei in deelname is stopgezet vanwege de benodigde aanpassing aan de inleesprocedure van PSOs.

    Bevordering gepersonaliseerde opslag van gegevens in DWH: er is een mailing aan bibliotheken verzorgd en het proces van ingezonden opdrachten is bewaakt. Resultaat 2013: zesenvijftig extra opdrachten voor gepersonaliseerde opslag.

    Bevordering formalisering toegang PSOs tot bibliotheekgegevens: er is een mailing aan bibliotheken verzorgd en het proces van ingezonden opdrachten is bewaakt. Resultaat 2013: negentig opdrachten voor toegang PSO of leverancier.

    Datawarehouse (DWH) Het Datawarehouse (DHW) vormt een gemeenschappelijke bron voor beleids- en branche-informatie. In het DWH zijn onder meer gegevens opgenomen met betrekking tot de basisbibliotheken, de leden, de titels, objecten en transacties. Het DHW wordt gevoed vanuit de verschillende systemen die bibliotheken gebruiken. De bibliotheken zelf, maar ook de brancheorganisaties kunnen gebruikmaken van (delen) van deze informatie. BNL levert de infrastructuur voor deze voorziening, maar de bibliotheken zijn zelf verantwoordelijk voor het aanleveren van de juiste data. Dit verloopt nog niet in het gewenste tempo. Samen met de VOB en het SIOB wordt daarom gewerkt aan een campagne om de eigen verantwoordelijkheid van bibliotheekorganisaties hierin te bevorderen. Na de lancering van de eerste versie van het DWH in 2012 was voor 2013 een aantal nieuwe ontwikkelingen gepland. De doelstelling voor 2013 was drieledig: 1. Verbetering van de eerste opgeleverde versie Bibliotheekinfo, nodig voor de metadatering, wordt nu uit G!DS gehaald Segmentatiedata is verbeterd (toegang via ISIL-codes) Laden van PSO-bestanden: het is nu mogelijk om meerdere bibliotheken in n bestand

    aan te leveren Er is een rapportageomgeving met meer mogelijkheden opgeleverd.

  • Jaarplan BNL - 2013

    30

    2. Het opnemen in het reguliere beheerproces en het uitwerken van de technische en organisatorische aspecten daarvan Het DWH is verplaatst naar managed hosting op Nederlands grondgebied Er zijn test- en ontwikkelomgevingen genstalleerd

    o Beheer DWH-straat (gereed) o Uitbreiden DWH T,A,P (gereed)

    Inrichten processen rond de Wet Bescherming Persoonsgegevens (gereed). 3. Het uitbreiden van de functionaliteit van het DWH

    Vanwege capaciteitsproblemen bij de leverancier is dit doorgeschoven naar 2014. Beheer algemeen Het beheer van ICT-systemen wordt onderverdeeld in 3 gebieden: Technisch Beheer (netwerk, infrastructuur en serverpark); Applicatiebeheer (software) en Functioneel Beheer (inhoud, gebruik en nieuwe functionaliteit). De afdeling Beheer richt zich op de regie over de beheerpartijen die het Technisch en Applicatiebeheer voor BNL uitvoeren. Functioneel Beheer valt onder de verantwoordelijkheid van de productmanagers. Daarnaast heeft Beheer de regie over ICT-beheerprocessen, zoals incident- en wijzigingsbeheer. In 2013 had Beheer, naast het in beheer nemen van nieuwe diensten, een drietal doelstellingen. In deze paragraaf geven we aan welke resultaten zijn geboekt. 1. Beheerkosten onder controle houden De focus op de beheerkosten in 2013 heeft als resultaat gehad dat 2013 ruim binnen het budget voor Beheer is afgesloten. Op basis van een inventarisatie van de beheerkosten is een model opgezet. Daarmee kan continu gestuurd worden op basis van een rolling forecast van de beheerkosten. Er is een aantal kostenbesparende maatregelen doorgevoerd:

    Het vervangen van inhuurkrachten door interne medewerkers. Het serviceteam, dat de operationele regie voert over leveranciers en de interne organisatie bij meldingen en wijzigingen, bestaat inmiddels volledig uit interne medewerkers (bestond begin dit jaar uit vier vijf externe medewerkers)

    De gebudgetteerde kosten voor de overgang naar een nieuwe Managed Hosting-partij zijn door een efficint migratieplan lager uitgevallen

    Beheercontracten en facturen worden continu kritisch beoordeeld op noodzaak, juistheid en besparingsmogelijkheden.

    Deze focus op kosten heeft zijn vruchten afgeworpen: de bestedingen van Beheer zijn ruim onder het budget gebleven. 2. De netwerkinfrastructuur, het serverpark en het technisch beheer daarop onderbrengen bij een professionele Managed Hosting-beheerpartij De aanbesteding voor Managed Hosting is succesvol opgezet en afgerond en het contract met de nieuwe partij (Vancis) is getekend. De eerste fase in de migratie van de oude BNL-systemen naar de hardware van Vancis is afgerond. In het eerste kwartaal van 2014 zal de totale migratie zijn afgerond.

  • Jaarplan BNL - 2013

    31

    3. De IT-processen verder professionaliseren De samenwerking met de PSOs voor de vraagafhandeling voor bibliotheken is

    verbeterd. Ook de werking van het servicedesksysteem Topdesk is verbeterd, waardoor meer efficintie en transparantie wordt verkregen bij het afhandelen van meldingen en wijzigingen.

    Er is een Change-proces gemplementeerd dat nauw aansluit op de werkwijze en verantwoordelijkheden rond Productmanagement.

    De monitoring en signalering is aangepast, waardoor beheerders sneller op de hoogte zijn van verstoringen om herstelacties te cordineren.

    Met de komst van het e-bookplatform verandert de rol van BNL. We leveren nu niet alleen meer diensten aan bibliotheken, maar ook rechtstreeks aan consumenten. Dat stelt andere eisen aan de ondersteuning. Vanuit beheer is er een selfservicetool opgezet met daarin veel voorkomende problemen en oplossingen. Zo kan de gebruiker aan de hand van vragen en antwoorden zelf de oplossing vinden. Lukt het niet, dan is er altijd nog de mogelijkheid om een vraag te stellen. Aan de hand van nieuwe vragen wordt het systeem steeds verder verbeterd. Het is de bedoeling dat 80% van de vragen via het selfservicesysteem afgehandeld kunnen worden. Customer Relation Management B2B (CRM B2B) Voor CRM B2B stonden voor 2013 geen plannen opgesteld, anders dan het aanbieden en onderhouden van deze functionaliteit. In 2013 is met een aantal genteresseerden gepraat over de wens om CRM B2B te implementeren. En bibliotheekorganisatie is daar in 2013 ook daadwerkelijk mee begonnen. Innovatielab Innovatielab heeft in vergelijking met 2012 op een laag pitje gestaan. In de BNL-begroting was daarvoor uiteindelijk weinig ruimte, mede doordat SIOB binnen haar eigen jaarplan 2013 een hogere prioriteit en overeenkomstig budget heeft toegekend aan het eigen SIOB-beleidsthema innovatie. Innovatielab heeft hierdoor in 2013 geen nieuwe activiteiten genitieerd, maar samen met SIOB een plan van aanpak ontwikkeld voor de uitvoering van een aantal op innovatie gerichte activiteiten. Het plan werd in mei onder de titel Innovatieagenda3 gepubliceerd. Hierna heeft BNL impactanalyses uitgevoerd op een aantal bij SIOB ingediende projectvoorstellen. SocialMediaCaster/ExplorApp Het in 2012 door Innovatielab gefinancierde project SocialMediaCaster/ExplorApp kon van start in september, toen de eerste versie van de API van het NBC+-zoekplatform beschikbaar kwam.

    3 http://www.siob.nl/thema-s/projectplan-bij-innovatieagenda/item1614

  • Jaarplan BNL - 2013

    32

    Nederland schrijft Samen met bibliotheek Zuid-Kennemerland heeft BNL eind 2012 de pilot-website Nederland Schrijft live gezet, een website waar (amateur)schrijftalent en lezers bij elkaar gebracht worden.

    De website is gedurende heel 2013 operationeel geweest en kon eind 2013 worden gevalueerd. Op basis van de evaluatie zal in 2014 een tweede fase worden uitgewerkt waarin uiteraard de punten uit de evaluatie zullen worden meegenomen. Daarbij zal met name aandacht zijn voor uitbreiding van het aantal deelnemers, een flexibelere en aantrekkelijkere website, een kids-versie en de aansluiting op de landelijke digitale infrastructuur, inclusief de NBC+. De stand van zaken is momenteel als volgt: Schrijvers met accountaanvraag 225

    Geactiveerde accounts 150

    Schrijvers actief met verhalen 85 (BZK: 70 ; streefcijfer na 1 jaar: 100)

    Verhalen 160 (BZK: 135)

    Unieke bezoekers 8.600 per 1-11-2013 (streefcijfer na 1 jaar: 5.000)

    Verhalen direct gelezen 9.780

    Verhalen gedownload als e-book 12.600 (streefcijfer na 1 jaar: 500)

    Recensies 685

    Gemiddeld aantal sterren 4 (op 5)

    Wedstrijden BZK: 4 (61 deelnemers) ; BMB: 1 (10 deelnemers)

    Workshops BZK: 140 deelnemers; BMB: volgt later

    Facebook 94 likes

    Twitter 1.556 volgers ; 208 geplaatste tweets

    Kunst in de Bieb Samen met PSO Biblionet Drenthe is een start gemaakt met de uitrol van Kunst in de Bieb het alom bekende kunstuitleenconcept vertaald naar een moderne aanpak waarbij online en op locatie digitaal kunstwerken kunnen worden bekeken en aangevraagd. Deze pilot wordt in 2014 afgerond. De resultaten zullen gedeeld worden met de andere PSOs en ook met kunstuitleencentra, waarna deze gebruikt kunnen worden voor een mogelijke taakverbreding en ondersteuning door de Bibliotheek op dit gebied.

  • Jaarplan BNL - 2013

    33

    4.3 Content Inleiding De afdeling Content heeft als doel kwalitatief hoogwaardige content binnen de landelijke digitale infrastructuur aan te bieden aan verschillende doelgroepen. De content bestaat uit verschillende bronnen en verschillende media voor zowel bibliotheken als eindgebruikers. E-books en e-muziek maken deel uit van het aanbod e-content. Daarnaast zorgt Content voor de ontsluiting van specifieke landelijke diensten voor bijvoorbeeld de doelgroep jeugd en onderwijs of op het gebied van literatuur. De highlights in 2013 binnen content zijn: VakantieBieb-app: de VakantieBieb-app bood gedurende

    een beperkte periode (de zomer-, herfst- en kerstvakantie) een select aantal e-books aan (50 titels). De app is met meer dan 150.000 geregistreerden en ruim 1 miljoen gedownloade e-books een groot succes.

    Lancering app LuisterBieb in april 2013: inmiddels zijn er bijna 300 luisterboeken beschikbaar en is de app bijna 36.000 keer gedownload.

    De aanbesteding van het leversysteem e-books is in 2013 gegund: CB heeft een online leesomgeving gerealiseerd en de mogelijkheid om e-books te downloaden. Ciber heeft een mobiele app gebouwd om e-books te lezen op smartphone en tablet.

    Inkoop e-books: de e-bookmodellen zijn vastgesteld en besproken met uitgevers. Resultaat: 5.000 e-books zijn beschikbaar gemaakt voor uitlening door de Bibliotheek.

    De subsidieregeling de Bibliotheek op school (dBos) is een groot succes: meer dan 71% van de bibliotheekorganisaties dienden een aanvraag in, die vrijwel alle zijn gehonoreerd.

    Start pilot HEMA Academie, een pilot waarbij bibliotheekleden via hun bestaande lidmaatschap n pakket met cursussen (IT, Sociale Vaardigheden/Social Media of Vrije Tijd) kunnen kiezen, zonder extra kosten. Voor de periode van n jaar zijn 100.000 pakketten beschikbaar.

    Lancering eMuziek: in april 2013 is eMuziek in samenwerking met de CDR gelanceerd. Hiermee kunnen bibliotheekleden thuis naar muziekstreams luisteren. Het gebruik van de dienst door leden is onder meer door gebrek aan promotie niet goed van de grond gekomen. Dit had te maken met het verzoek van OCW deze dienst low profile te lanceren in verband met een mogelijk uit te voeren markttest. Deze dienst zal in 2014 verder gepromoot en gevalueerd worden.

    In de navolgende uitwerkingen van de verschillende producten en diensten is duidelijk gemaakt wat er wel en wat er niet gerealiseerd is in 2013 (en waarom).

  • Jaarplan BNL - 2013

    34

    G!DS G!DS is een database met adressen, agenda-items, nieuws, aanbod en internetlinks met achtergrondinformatie. De informatie wordt getoond op websites en andere digitale toepassingen. Doelstellingen van G!DS zijn het doorontwikkelen en versterken van het G!DS-systeem, gericht op het bestaande en toekomstige gebruik binnen de drie hoofdfuncties: basisbestand voor de bibliotheken, contentbron en instrument voor cultureel ondernemen. Resultaten

    De geplande widgets zijn opgeleverd: openingstijden- en G!DS-algemene widgets. De koppeling van het basisbestand bibliotheken met aanvullende bibliotheekinformatie

    met de NBC+ en het CRM-systeem is gerealiseerd. De koppeling met het Datawarehouse is voorbereid en wordt in 2014 gemplementeerd. Het beheer van de ISIL-codes in G!DS is gemplementeerd en technisch geborgd. Het synchroniseren van agenda-items van bibliotheken met Ticketservice is voorbereid. Het project start in 2014.

    Bibliotheken en PSOs zijn geadviseerd inzake lokale en regionale acquisitie. Er is documentatie beschikbaar en er zijn materialen ontwikkeld. Belangrijkste strategien: o G!DS als enige adressendatabase binnen de gemeentelijke infrastructuur. o Afspraken voor koppelingen en gedeelde acquisitie met SDU/Appsoftware binnen

    het sociale domein en partners in de culturele en recreatieve sector. o Afspraken met provinciale servicemanagers inzake het omgaan met concurrenten.

    Voorbereiding koppeling met Promotie Podiumkunsten voor gezamenlijk gebruik van content in de culturele sector.

  • Jaarplan BNL - 2013

    35

    De Productencatalogus onderwijs is gemplementeerd bij 18 bibliotheken en 1 provincie en in ontwikkeling bij 13 bibliotheken en 2 provincies. De aansluiting met

    dBos is in 2013 voorbereid. Het doorontwikkelen van G!DS op basis van gebruikerswensen: de overgang van G!DS

    naar de servers van BNL is in gang gezet en tevens is er een nieuwe zoekmachine voorbereid, die nodig is in verband met de uitfasering van gebruikte software en traagheid in het systeem. Overige verander- en verbeterpunten (RFCs) zijn genventariseerd, geclusterd en worden doorgeschoven naar 2014

    De opschoning van de doelgroepenthesaurus is voorbereid, maar niet gemplementeerd, vanwege de terugval in formatie voor G!DS landelijk. De opschoning is noodzakelijk en zal zo mogelijk worden genitieerd in 2014.

    De Edurep-koppeling is niet gerealiseerd; de koppeling vroeg een te grote technische en inhoudelijke inspanning. Bovendien is de hoeveelheid content voor Edurep teruggelopen door het wegvallen van G!DS voor de website van Mediawijzer.net van Kennisnet. De koppeling wordt aangehouden tot 2014, als de content van de Productencatalogus onderwijs van bibliotheken kan worden ingebracht. De koppeling met het Handelsregister wordt aangehouden.

    De koppeling met BAG (Basisadministratie Adressen en Gebouwen) wordt doorgeschoven naar 2014.

  • Jaarplan BNL - 2013

    36

    Nationale Bibliotheekcatalogus (NBC+) De Nationale Bibliotheekcatalogus (NBC+) is de semantische zoekoplossing voor de openbare bibliotheken en is onderdeel van de collectieve digitale infrastructuur. Dit maakt een betere, snellere en modernere dienstverlening van de bibliotheken mogelijk. De NBC+ biedt een zoekplatform en een API (Application Programming Interface) waarmee marktpartijen, bibliotheken en BNL zelf applicaties kunnen koppelen en portalen kunnen ontwikkelen om bibliotheekvoorzieningen beschikbaar te stellen voor verschillende doelgroepen van de Bibliotheek. Onderstaand plaatje geeft een overzicht van de architectuur.

    Figuur - Architectuur van NBC+ De NBC+ is een voorziening die alle Nederlanders toegang biedt tot de totale collectie Nederland. De NBC+ draagt bij aan het optimaliseren van toegang en vindbaarheid voor alle gebruikers (leden en niet-leden), op termijn inclusief speciale doelgroepen als leesgehandicapten en kinderen. In 2013 is via de NBC+ het fysieke bezit van de KB en bijna alle openbare bibliotheken ontsloten, en daarnaast van centrale bronnen zoals bijvoorbeeld de Krantenbank, de Consumentengids en de Winkler Prins. De opgeslagen content en metadata zijn via API-functies voor zoeken en openen van content en klantdiensten zoals reserveren beschikbaar gesteld. Door verschillende partijen zijn of worden inmiddels gebruikersinterfaces voor bibliotheken ontwikkeld die gebruikmaken van de API.

  • Jaarplan BNL - 2013

    37

    Resultaten Zoeken & vinden: een eerste productieversie van de NBC+, waarin het zoekplatform

    en de ABL+-interface gekoppeld zijn via de API, is opgeleverd, en zal in de loop van 2014 door de Openbare Bibliotheek Amsterdam in gebruik worden genomen.

    Een groot aantal bronnen is beschikbaar gesteld via de NBC+, zoals het GGC, de Krantenbank, de Consumentengids, Gutenberg, Ihlia, de Amsterdamse Uitgids, G!DS, CDR-tracks, de Winkler Prins en Literatuurplein.

    Bezitssynchronisatie: voor 75% van de bibliotheken is het bezit volledig gesynchroniseerd met het GGC, en doorzoekbaar via de NBC.

    NBC+: Aanvragen Met de dienst Aanvragen kunnen bibliotheekleden een IBL-verzoek indienen. IBL is het leenverkeer tussen bibliotheken. Bibliotheekleden kunnen hierdoor titels lenen die niet in de collectie van de eigen bibliotheek zitten. De titel wordt door een bibliotheek in het land naar de eigen bibliotheek gestuurd waar het door het bibliotheeklid opgehaald kan worden. De onderliggende applicatie zorgt er voor dat het IBL-verzoek toegewezen wordt aan leverende bibliotheken en regisseert de digitale afhandeling. Door de dienst Aanvragen wordt de collectie van bibliotheken beter benut en kunnen leners niet alleen titels uit de eigen bibliotheek lenen, maar ook titels die niet in de collectie van de eigen bibliotheek zitten. De globale doelstelling is de ondersteuning van de dienst Aanvragen om de werking en de beschikbaarheid verder te professionaliseren en te borgen. Daarnaast zijn stappen genomen om de dienst Aanvragen gebruik te laten maken van IAM en aan te laten sluiten bij de NBC+. Resultaten

    In 2013 is de dienst Aanvragen vrijwel zonder storingen beschikbaar geweest. De dienst wordt nog steeds flink gebruikt, al is er een afname te zien van 239.000 in 2012 naar 180.000 in 2013 doordat een aantal provincies de provinciale aanvragen via het eigen ILS laten afhandelen.

    Het percentage gehonoreerde aanvragen is afgenomen. Soms is een titel niet beschikbaar (tegen het door de lener gekozen tarief). Het is niet helemaal duidelijk waardoor de daling van de honorering wordt veroorzaakt.

    De functionele ondersteuning voor Aanvragen is in 2013 verder geprofessionaliseerd door meer kennis bij en betere afspraken tussen de landelijke servicecordinator Aanvragen en de productmanager Aanvragen bij BNL.

    De samenwerking in de ondersteuning door de provinciale servicemanagers (ondersteuning van bibliotheken en klankbord voor wensen in de branche) is versterkt door het gezamenlijke overleg weer op te pakken.

    Het SSL-certificaat op de Aanvragen-omgeving is vervangen. Dit certificaat garandeert dat er beveiligde gegevensuitwisseling (encryptie) is tussen Aanvragen en de klant.

    Het MUI (de muziekcollectie in Gelderland) gaat de collectie onderbrengen in de bibliotheekapplicatie van Overijssel. Dit heeft gevolgen voor de afhandeling van IBL-leenverzoeken van Gelderse leners. OCLC heeft de testomgeving van VDX aangepast om dit manco te verhelpen. De aanpassing wordt getest op het gewenste effect.

    De installatie van een nieuwe versie van Aanvragen is in 2013 niet gerealiseerd. De nieuwe versie moet onder andere authenticatie via IAM mogelijk

  • Jaarplan BNL - 2013

    38

    maken. IAM kon in 2013 nog niet worden ingezet als authenticatietool voor Aanvragen. Aanvragen gaat -voor de IAM-authenticatie- ISIL-codes uit G!DS ophalen. De

    voorbereidingen hiervoor zijn vrijwel afgerond. Door het uitstellen van VDX-versie 6.3 is het configureren van de GSM-responder

    (verzoek van Plusbibliotheken om de afhandeling van NCC-IBL-verzoeken in VDX uit te kunnen voeren in plaats van CBS) niet gerealiseerd.

    Eind 2013 is begonnen met een onderzoek naar de toekomst van IBL. Recommender (WelkBoek) Binnen de dienst Recommender worden producten ontwikkeld die de gebruiker kunnen voorzien van advies dat is toegespitst op haar/zijn interesses en voorkeuren. Op dit moment heeft BNL n aanbevelingssysteem online: WelkBoek. De focus lag in 2013 jaar op de bestendiging van WelkBoek (tool en organisatie) en op de uitbreiding van content. Het doel voor WelkBoek was om aan het einde van het jaar zon 10.000 bezoeken per maand te krijgen en rond de 700 titels in de database te hebben. Daarnaast was een doel het inventariseren van de wensen en het uitwerken van de ideen voor andere aanbevelingsfuncties. Resultaten

    Na de oplevering van de WelkBoek-widget bleken er nog een aantal bugs in de widget te zitten. Eind 2013 werkte de widget naar behoren.

    Het doel om het aantal titels in WelkBoek gedurende het jaar aan te vullen tot rond de 700 is gehaald. Eind 2013 zaten er 712 titels in de database. Alle proeflezers zijn enthousiast en hebben toegezegd om ook in 2014 voor WelkBoek te blijven lezen.

    Het doel om aan het einde van het jaar 10.000 bezoeken per maand op WelkBoek te krijgen is niet gehaald. Naar schatting zijn er in 2013 in totaal ruim 28.000 bezoeken aan de WelkBoek-paginas geweest. Dit heeft te maken met het uitstellen van communicatie over de widget totdat deze naar behoren zou werken. In 2014 wordt ingezet op PR richting bibliotheken en later ook richting de eindgebruiker.

    Plaatsing van de WelkBoek-widget door bibliotheken op hun eigen websites bleek technisch te complex. Met de overgang naar WaaS 2.0 in 2014 wordt gekeken of het alsnog mogelijk kan worden gemaakt de widget voor bibliotheken beschikbaar te stellen.

    Van de mogelijke ideen voor de ontwikkeling van WelkBoek zijn er eind 2013 twee uitgewerkt in een voorstel voor de VOB Inkoopcommissie: het maken van een WelkBoek-app en het aanbieden van de titels in WelkBoek als e-book. Dit voorstel is door de VOB Inkoopcommissie goedgekeurd. In 2014 worden de plannen gerealiseerd.

    Het doel om de plannen voor andere aanbevelingsfuncties, waaronder interesseprofielen, uit te werken is niet gehaald. Halverwege 2013 zijn budgetten verschoven naar de speerpuntprojecten.

    In 2012 is de zogenoemde Inlichtingenfunctie, een chatbot, ontwikkeld. In 2013 bleken de functionaliteiten te beperkt te zijn waardoor werd besloten de Inlichtingenfunctie uit te faseren. In 2013 zijn de contracten met de leveranciers van de verschillende achterliggende technische componenten opgezegd. Dit scheelt aanzienlijk in beheerkosten.

  • Jaarplan BNL - 2013

    39

    E-books BNL wil de mogelijkheid voor bibliotheken om e-books te lenen aan hun leden ontwikkelen. In 2012 waren een aantal infrastructurele diensten zoals een e-bookleversysteem reeds aanbesteed. In 2013 was gepland deze infrastructuur verder te ontwikkelen en te koppelen aan bestaande infrastructuur. De doelstelling in 2013 was het realiseren van een e-bookplatform dat het mogelijk maakt:

    e-books te zoeken en te vinden via de NBC+ gebruikers te autoriseren tot het lezen van e-books, afhankelijk van hun abonnement e-books te lezen, zowel online als in een mobiele app en op een e-reader bij aanvang meer dan 1000 e-books aan te bieden aan leden van de Bibliotheek.

    Door de vele afhankelijkheden van infrastructurele componenten die door andere projecten moesten worden opgeleverd, is de projectplanning gedurende het jaar bijgesteld. Resultaten

    Het zoeken van e-books in de NBC+ zal later in 2014 worden opgeleverd zodra het NBC+-project hiervoor klaar is. Wel zijn eind 2013 alle metadata van e-books die voor bibliotheken beschikbaar komen ingevoerd in het GGC, zodat de NBC+ hier gebruik van kan maken. Een tijdelijke maatwerkoplossing zorgt er voor dat e-books kunnen worden gezocht en gevonden bij de aanvang van het uitlenen van e-books in 2014.

    Een maatwerk ordersysteem dat is gekoppeld aan IAM draagt zorg voor het verwerken van aanvragen van e-books. Omdat eind 2013 nog geen bibliotheken in IAM waren

  • Jaarplan BNL - 2013

    40

    geladen, is er een tijdelijke autorisatie via de bestaande A-Selectservers gerealiseerd om gebruikers bij aanvang van het uitlenen van e-books in 2014 toch te kunnen autoriseren.

    De aanbesteding van het leversysteem dat in 2012 was gestart, is in 2013 gegund aan CB en Ciber. CB heeft een online leesomgeving gerealiseerd en ook een mogelijkheid om e-books te downloaden. Ciber heeft een mobiele app gebouwd waarmee het mogelijk is om e-books te lezen op smartphone en tablet.

    Door actieve promotie bij uitgevers is het gelukt om veel meer e-books in de collectie te verkrijgen: bij aanvang 2014 is er voor meer dan 5.000 titels afspraken gemaakt (ongeveer 20% van het totale commercile aanbod van e-books)

    Naast de opbouw van het nieuwe e-bookplatform zijn een aantal bestaande e-bookactiviteiten voortgezet:

    Online lezen (Public Library Online) is in 2013 voortgezet: zodra het nieuwe platform in 2014 is opengesteld aan het publiek zal de content worden overgezet en wordt het oude platform afgesloten.

    eBooks eregalerij: zowel de app als de website werd ook in 2013 goed gebruikt. Zodra het nieuwe platform in 2014 hiervoor gereed is, zullen titels daarnaar worden overgezet.

    E-bookselectie (oudere public domain-titels): ook hiervan werd in 2013 ruim gebruik gemaakt. Ook deze titels zullen verhuizen naar het nieuwe platform zodat deze tijdelijke constructie kan worden afgebouwd.

    VakantieBieb: de promotieactie om e-books van de Bibliotheek bij een groot publiek onder de aandacht te brengen was een groot succes.

    E-book overig: LuisterBieb De LuisterBieb is een gratis app, voor iedereen te downloaden uit de Apple of Google Play Store. De app bestaat uit een bibliotheek met bijna 300 luisterboeken: 237 gratis en rechtenvrij en 57 speciaal voor de app ingekocht bij luisterboekenuitgevers. Met de LuisterBieb-app kun je luisterboeken beluisteren waar en wanneer je maar wilt: van spannende thrillers tot luistercolleges op universitair niveau; content voor volwassenen n kinderen. De content wordt in de app geladen, deze kan dus niet gekopieerd of doorgestuurd worden en er zijn geen datakosten om de content te beluisteren. Er is alleen voor het downloaden eenmalig WiFi nodig. De doelstelling is het ontsluiten van alle mogelijke luistercontent voor zowel bibliotheekleden als niet-leden om mobiel te luister-lezen/-leren. Tevens kunnen lokale bibliotheken zich via de app middels podcasts naar hun bestaande en nog te verkrijgen achterban profileren. Resultaten

    De LuisterBieb-app is in acht maanden tijd 36.000 keer gedownload en daarmee is de doelstelling om mensen in contact te laten komen met gesproken literatuur/colleges behaald.

    Bij Rubinstein, Home Academy, LuisterWijs en Bezige Bij is content ingekocht om de waarde van de app te vergroten.

    Bibliotheekleden kregen gratis de kans om e-luisterboeken naar keuze ongelimiteerd te beluisteren. Naar verwachting zal in de loop van 2014 een deel van de app alleen

  • Jaarplan BNL - 2013

    41

    voor bibliotheekleden beschikbaar komen. Gedacht wordt aan een limiet van achttien keer per jaar drie e-luisterboeken voor drie weken lenen.

    Er is met een zestal bibliotheken en een tiental middelbare scholen een pilot Luisteren voor je Lijst gestart. De reacties zijn tot dusver positief en er is behoefte aan meer content.

    Het inlogscherm dat nodig is om bibliotheekleden naast de gratis titels ook ingekochte titels te kunnen aanbieden, is nog niet gerealiseerd en is doorgeschoven naar 2014.

    De app ging eind april 2013 live met een bescheiden promotiecampagne. In 2014 volgen meer promotieacties.

    eMuziek/eMuziek-exploitatie CDR Stichting Centrale Discotheek Rotterdam (CDR) en BNL werken samen aan een collectieve infrastructuur en muziekdiensten voor de bibliotheken. Naast het verder integreren met de landelijke infrastructuur wordt ook een muziekdienst voor bibliotheekleden thuis gerealiseerd. Voor 2013 waren de volgende doelen gesteld:

    Muziek is te zoeken en te vinden via de NBC+ Bibliotheekleden worden geautoriseerd tot het gebruik van muziek thuis Rapportages over het gebruik van muziekdiensten via het Datawarehouse Het realiseren van de streaming muziek thuis voor leden van bibliotheken (ook wel

    bekend als eMuziek) en het realiseren van de streaming muziek bij en in de bibliotheek (ook wel bekend als Muziekwebluister).

    Resultaten

    De dienst Muziekwebluister is ook in 2013 voortgezet en wordt goed gebruikt. De landelijke dienst eMuziek is in 2013 uitgerold naar het publiek. Het gebruik van de

    dienst loopt nog achter bij de verwachtingen: het verbeteren van de invoerprocedure, het aanpassen van de dienst eventueel voor gebruik op mobiele devices en het toevoegen van extra content zal dit in 2014 verder moeten verbeteren.

    Er is een koppeling gerealiseerd om bibliotheekleden te autoriseren op basis van de oude infrastructuur. In de praktijk blijkt dit voor gebruikers erg omslachtig. Dat heeft impact op het beperkte resultaat. De omschakeling naar IAM moet in 2014 hier een grote verbetering in brengen.

    De rapportage over het gebruik van muziekdiensten gebeurt nu nog rechtstreeks vanuit de systemen van CDR. Het verder aansluiten op DWH is naar 2014 doorgeschoven.

    Het zoeken van muziek in de NBC+ zal met de livegang van NBC+ in 2014 verder worden uitgerold en verbeterd. Wel zijn eind 2013 alle metadata van muziek inclusief trackinformatie aangeleverd, zodat de NBC+ hier gebruik van kan maken.

    Audiovisueel De dienst audiovisueel was een nieuwe (nog op te starten) dienst en zou betrekking hebben op het aanbod van audiovisuele content voor het publiek (bibliotheekleden en niet-leden) en alle activiteiten die nodig zijn om deze content beschikbaar te maken. De dienst moet een bijdrage leveren aan de verbetering, verbreding en verrijking van het digitale contentaanbod. Het doel voor 2013 was het opstarten van de pilot voor het aanbieden van een selectie van digitale speelfilms aan bibliotheekleden.

  • Jaarplan BNL - 2013

    42

    De pilot is niet voorbij de ideenfase gekomen omdat gebruikgemaakt zou worden van grote infrastructurele onderdelen van de digitale bibliotheek, zoals IAM en het e-bookplatform. Deze componenten waren in 2013 nog niet ver genoeg ontwikkeld om er een nieuwe dienst op te ontwikkelen. Het budget voor audiovisueel is halverwege het jaar toegewezen aan de ontwikkeling van het e-bookplatform. Jeugd De dienst Jeugd houdt zich bezig met de vertegenwoordiging van de jeugdigen binnen de digitale bibliotheek. De doelstelling is het (door)ontwikkelen van digitale producten en diensten voor de twee miljoen jeugdleden van de Bibliotheek. Een laagdrempelige, goed bereikbare bibliotheek voor alle (vijf miljoen) kinderen en jongeren (0-18 jaar) overal in Nederland, waarbij de Bibliotheek de rol van inspirerende gids inneemt. Concrete doelstellingen zijn het bevorderen van lezen, een laagdrempelige toegang tot informatie en cultuur, het vergroten van het bereik en de Bibliotheek als inspirerende gids positioneren.

    Resultaten

    De content voor de leesapps, waarvan de basis in 2012 is gelegd, is uitgebreid: het aantal recensies is vergroot van 46 tot 67. Het overzicht van de leesapps is voorzien van een filterfunctie. Daarnaast zijn enkele andere verbeteringen doorgevoerd aan het overzicht en de detailpaginas van de apps.

    Er zijn geen themapaginas ontwikkeld omdat prioriteiten gesteld moesten worden binnen een beperkt budget. Er is gekozen voor focus op leesbevordering/lezen, omdat daar al veel content beschikbaar voor is (Leesplein) en omdat dit een duidelijke taak is van de Bibliotheek. Bovendien wordt er in de nieuwe omgeving (WaaS 2.0) op een andere manier aandacht besteed aan categorien/themas. Wel zijn er twee

  • Jaarplan BNL - 2013

    43

    themawidgets gemaakt (met content uit verschillende bronnen rond 4 en 5 mei en rond Nederland Leest), waarin behalve content voor volwassenen ook content voor jeugd is opgenomen.

    De Leukste Kinderboekenkast van Nederland, een promotieactie die in 2012 als pilot is uitgevoerd, is niet voortgezet in 2013 wegens gebrek aan draagvlak bij Stichting Lezen en CPNB.

    Er waren plannen voor een kindvriendelijke schatkamer met onder andere meer aandacht voor beeld, omdat uit usability-onderzoek is gebleken dat kinderen hier veel mee doen. Wegens heralloc