Skripta Sociologija

  • View
    42

  • Download
    8

Embed Size (px)

Text of Skripta Sociologija

PREDMET SOCIOLOGIJE

PREDMET SOCIOLOGIJE

Sam pojam sociologija etimoloki oznaava nauku o drutvu (societas, tatis drutvo; logos nauka). Drutvo izuavaju i druge nauke, pa je neophodno preciznije odrediti pojam sociologije.

Da bi se konstituisala, nauka mora utvrditi distinkciju u odnosu na druge nauke koje imaju isti predmet prouavanja.

Nauka mora imati podruje istraivanja, vaenja i metode.

Nema ope saglasnosti o tome ta je sociologija. Svaki sociolog ima svoju definiciju sociologije.

OGIS KONT -1822 u djelu 'Socijalna fizika' smatra da je predmet izuavanja sociologije 'drutvo u njegovoj statici i dinamici, tj. Postojee stanje drutva i njegov razvoj'. On je utemeljitelj pozitivizma kao filozofskog pravca.

Glavni zadatak sociologije je znati da bi se predvidjelo, predvidjeti da bi se djelovalo.

KARL MARKS (1818-1883) smatra da je predmet interesa misli o drutvu totalitet drutva u njegovom nastajanju, razvoju i promjenama. Osnovu drutva ini proizvodnja, pokretai promjena su sukobi klasa koji rezultiraju razvojem.

EMIL DIRKEM (1858 - 1917) smatra da je predmet sociologije nastanak, razvoj i funkcionisanje institucija. Drutvo je stvarnost posebne vrste i ne moe se objasniti i razumjeti svoenjem drutvenih pojav na bioloke i psiholoke injenice.

HERBERT SPENCER (1820 - 1903) smatra da je ljudsko drutvo kao bioloki organizam i primjenjuje zakone biologije u objanjavanju drutvene strukture i institucija.

MAKS WEBER (1864-1920) smatra da je predmet sociologije savremeno drutvo, postojei drutveni poredak. Zadatak sociologije je da prui razumijevanje pozicije ovjeka, stanje i uzroke koji uslovljavaju drutvene protivrjenosti i promjene.

TALKOT PARSONS (1902 - 1979) smatra da je predmet sociologije socijalni sistem u kome pojedinci i grupe obavljaju drutveno im dodijeljene uloge i zauzimaju odreene poloaje. Da bi sistem funkcionisao, moraju se ispuniti 3 funkcionalna imperativa, a to su:

Prilagoavanje sistema okolini, (realizira se posredstvom ekonomskog sistema)

Postizanje cilja posredstvom politikog sistema

Odravanje sistema vrijednosti porodica, obrazovanje, religija

Sociologija za svoj predmet ima ljudsko drutvo na mikro i makro planu.

SOCIOLOGIJA I DRUGE NAUKE

Sociologija nastaje na razmeu 19. i 20. stoljea. Brze drutvene promjene, revolucije, traile su objanjenja i razvijanje.

Potreba za novom naukom o drutvu traila je i razlikovanje od postojeih nauka iji je predmet ljudsko drutvo.

Sociologija historija :

Historija kao starija nauka daje sociologiji grau kao izvor spoznaja za razumijevanje dinamike drutva. Sociologija omoguava historiji da bolje razumije uzroke dogaaja koje izuava.

Ideja zakonomjernog razvoja drutva prvo se pojavila u filozofiji. Osnivai, Sent Simon, Ogis Kont, razvili su svoje ideje iz filozofskog propitivanja odnosa ovjek drutvo.

antropologija i etnologija izuavanjem obiaja, normi, vrijednosti, tradicija i tehnika raznih naroda, dali su sociologiji veliku grau za uoptavanje i zasnivanje novih hipoteza i teorija.

Psihologija i sociologija bile su posebno bliske nauke na poetku razvoja (Maks Weber i Marks), ali se kasnije sve vie udaljavaju.

Demografija koja prati kretanje stanovnitva i promjene u tom kretanju daje grau sociologiji koja objanjava promjene u strukturi drutva.

Prirodne nauke su svojim prodorima i primjenom omoguile neviene promjene u strukturi drutva, pa sociologija ne samo da te promjene objanjava, nego i predvia budue (npr. Genetski ininjering)

Iz sociologije kao opte nauke, razvile su se, iz tenje za dubljom, preciznijom spoznajom posebnih podruja drutvene stvarnosti, posebne discipline:

Sociologija rada

Sociologija prava

Sociologija religije, politike, odgoja, obrazovanja, kulture...

Bez obzira na specifine interese, i opta i posebne sociologije imaju zajedniki pristup, tehnike i metode istraivanja kao i metode objanjavanja i razumijevanja.

NA KOJA PITANJA ODGOVARA SOCIOLOGIJA????

Sociologija ne moe pitati : Ima li Boga?, Postoji li drugi svijet?

Na ta pitanja ne moe odgovoriti.

Sociologija pita: koliko ljudi u odreenom drutvu vjeruje u Boga i u drugi svijet.

RAZVOJ MISLI O DRUTVU (HISTORIJSKI PREGLED)

Nuda ui misliti. Gdje se nailazi na probleme, tu se traga za rjeenjima. Problemi u drutvu nastaju razvojem proizvodnih snaga, nastankom vika vrijednosti, imovinske nejednakosti i klasa.

Prvi koji pokuavaju shvatiti drutvo i njegovu zakonomjernost bili su:

SOFISTI, PITAGORA, TRAZIMAH, KALIKILE

Sofisti teite svog miljenja sa prirode, koja je do tada bila jedina tema, okreu prema ovjeku i drutvu. Razvili su teoriju drutvenog ugovora pomou koga je zamiljeno prvobitno stanje apsolutne slobode svakog ovjeka, to je za posljedicu imalo stalne sukobe.

Ovi sukobi prijetili su opstanku zajednice to je primoralo ljude da sklope ugovor o stvaranju drave na koju prenose dio prava kojima raspolau. Drava je garant ostvarivanja tih prava posredstvom zakona.

PLATON (427 - 347) drutvo shvata kao cjelinu. U drutvu postoji drutvena podjela rada i na podjeli rada zasnovana je klasna podjela i klasne borbe. Nezadovoljan politikim borbama, Platon je pokuao da misaono otkrije i konstruie idealnu dravu. Da bi zajednica skladno funkcionisala, sastoji se iz tri klase:

upravljaa filozofa

vojnika uvara

proizvoaa demijurga

pretpostavka ostvarivanja idealne drave je odgoj i obrazovanje lanova zajednice.

ARISTOTEL (448-322) Platonov uenik, ali ga je kritiki nadmaio i prevaziao. Prvi uoava da je ovjek nuno drutveno bie, inae bi bio Bog ili zvijer. Drutveni odnosi su nuan okvir za puni razvoj ljudske linosti. Aristotel uoava klasnu podjelu drutva na: veoma imune, srednje imune i siromane. Klasne borbe su uzrok promjena i revolucija. Da bi drava harmonino funkcionisala njome trebaju vladati srednje imuni na osnovu zakona NOMOI. Porodica je osnov i garant opstanka drave i u odgojnom i ekonomskom pogledu.

SREDNJI VIJEK u Europi obiljeen je potpunom dominacijom crkve i uvjerenja da je srea na Zemlji ne samo neostvariva, nego i nepoeljna. Spas je u poniznosti i patnji,

AUGUSTIN, prvi znaajni crkveni teolog smatra da osnovni cilj historijskog razvoja i ovjeka u drutva je Boija drava, simbol pravde i dobrote.

Rimsko carstvo je propalo zbog Istonog grijeha svojih vladara.

TOMA AKVINSKI obnavlja Aristotelovu tezu 'da je ovjek drutveno bie, ovjek ivi u drutvu, a da bi drutvo teilo optoj dobrobiti vlada se mora pokoravati Bogu, tj. Crkvi i papi.' Temelj drave je u porodici.

IBN HALDUN (1322 - 1406) prvi izrie potrebu sistematskog pristupa drutvu. Historija ne treba samo biljeiti i opisivati dogaaj, nego treba pronalaziti uzroke drutvenog dogaaja i zakone kretanja drutva. Osnovni zakon koji vlada u drutvu je zakon evolucije. Sve ima poetak, razvoj i kraj. Utemeljio ciklinu teoriju drutva.

Socijalne i politike koncepcije od 16. do 17. stoljea u filozofiji omoguile su nastanak sociologije kao posebne nauke o drutvu.

NIKOLA MAKIJAVELI (1469 - 1527) uoava da je lini interes, tenja za linim prestiem, i e za bogatstvom osnovni pokreta ljudske djelatnosti. Dravu ine podanici i oni koji vladaju. Osnovno naelo vladajue klase je da cilj opravdava sredstvo.

ANBAPTISTA VIKO smatra da se drutvo zakonomjerno razvija

TOMAS MOBS, BARUH DE SPINOZA, MONTESKIJE, DON LOK I AN AK RUSO zastupaju ideju da drava nastaje kao rezultat drutvenog ugovora

Klasini njemaki idealizam Kanta Fihtea i Hegla dao je potjecaj za posmatranje drutva u njegovom totalitetu. Poseban doprinos razumijevanju drutva, njegove osnove dao je Hegel u djelu 'Fenomenologija duha'.

Sent Simon i Ogis Kont batinili su narodno nasljee zasnivajui novu nauku sociologiju.

METODE

Sociolog mora voditi rauna o tekoama i kako bi postigao objektivnost, slui se statistikim i matematskim metodama, pa ih vrlo esti istraivai koji su vie skloni sociolokoj imaginaciji nazivaju 'kompjuterskom mafijom' i nipoditavaju njihove rezultate.

Sociologija je nauka koja je na poetku svog razvoja morala preuzeti metode koje su razvile prirodne nauke, najvie fizika. Sociologija se u ovoj fazi slui prevashodno posmatranjem kao metodom prikupljanja socijalnih injenica, a slui se historijskom i komparativnom metodom u razumijevanju i objanjavanju posmatranih injenica.

Pod naunim istraivanjem podrazumijevamo sistematsko i organizovano prikupljanje injenica i stjecanje naunih spoznaja.

Sva istraivanja dijele se na:

Teorijska

Empirijska

Metodoloka

Teorije daju najoptija objanjenja istraivanog podruja stvarnosti, npr. Teorija elementarnih estica u fizici.

Empirijska istraivanja daju spoznaje o pojedinim injenicama stvarnosti, npr. Odnos porasta alkoholizma i saobraajnih nesrea.

Metodol

oka istraivanja daju spoznaje o najefikasnijim metodama i tehnikama naunog istraivanja.

Teorija i empirija nikada se ne iskljuuju, nego su povezane i njihov odnos najbolje je objasnio francuski matematiar, Poinkare. Rekao je da gomila injenica ne predstavlja nauku, nego samo materijal.

Sve metode dijelimo na:

Generalne

Tehnike

Generalne metode slue za sreivanje, klasifikaciju, razumijevanje, objanjavanje, prikupljanje grae.

Tennike metode slue za prikupljanje socijalnih injenica (injenice drutva), koje slue da, ili argumentiramo tezu i da ona pree u teoriju, ili da je odbacimo.

GENERALNE METODE

Najstarija je historijska metoda. Kao to historija daje sociologiji ogromnu empirijsku grau koju ona uoptava i odgovara na pitanje zato se neto desilo, tako historijska metoda omoguava d