Kociewski Magazyn Regionalny Nr 67

  • Published on
    26-Oct-2015

  • View
    691

  • Download
    6

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kociewski Magazyn Regionalny - do numeru 10 bya to publikacja seryjna Towarzystwa Mionikw Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdaskim i Towarzystwa Mionikw Ziemi Tczewskiej. W roku 1994 nie ukazywa si, a od 1995 r. wydawca, Kociewski Kantor Edytorski, jest sekcj wydawnicz MBP w Tczewie.

Transcript

  • PL ISSN 0860-1917 CENA 3,00 z

    Kwartalnik spoeczno-kulturalny

    padziernik listopad grudzie 2009 (67)

  • KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNY Kwartalnik spoeczno-kulturalny

    Nr 4 (67) padziernik listopad grudzie 2009 PL ISSN 0860-1917 WYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA

    PRZY WSPARCIU FINANSOWYM URZDU MIEJSKIEGO W SKARSZEWACH

    RADA PROGRAMOWA Kazimierz Ickiewicz - przewodniczcy oraz Irena Brucka, Czesaw Glinkowski, Jzef Golicki, Andrzej Grzyb, Krzysztof Korda, Jan Kulas, Tadeusz Majewski, prof. Maria Pajkowska-Kensik, Jzef Zikowski

    REDAKCJA Halina Rudko redaktor naczelna Wanda Koucka sekretarz Kociewski Kantor Edytorski opracowanie graficzne i amanie

    WYDAWCA Kociewski Kantor Edytorski Sekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie dyrektor Urszula Wierycho

    ADRES REDAKCJI I WYDAWCY 83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, tel. (058) 531 35 50 e-mail: kketczew@tlen.pl

    Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach.

    Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie.

    NAWIETLENIE, MONTA I DRUK Zakady Graficzne im. J. Czyewskiego Tczew, ul. Kwiatowa 11

    Nakad: 600 egz. Objto: 6 ark. druk.

    NA OKADCE

    Las w okolicy Swaroyna fot. Mariusz Czerwiski

    W N U M E R Z E

    2 OD REDAKTORA

    2 Krystyna Brodnicka LEGENDY KOCIEWSKIE

    3 Krzysztof Kowalkowski LASKOWICE POMORSKIE (cz. II ostatnia)

    6 Agnieszka wiercz-Hyska ZNALELI RADZIWIW?

    7 Ks. Wadysaw Szulist DEKANAT TCZEWSKI (cz. II ostatnia)

    13 Jan Kulas PIERWSZY EGLARZ RZECZYPOSPOLITEJ

    15 Jacek Cherek 70. ROCZNICA AGRESJI SOWIECKIEJ NA POLSK

    15 Kazimierz Ickiewicz 17 WRZENIA 1939

    17 Jan Ejankowski KRWAWA KOCIEWSKA JESIE NA ZIEMI GNIEWSKIEJ (cz. IV ostatnia)

    18 Czesaw Glinkowski NA STARZENIE SI NIE MAJ CZASU

    20 Alicja Gajewska JAK ZOSTAAM MATK CHRZESTN

    23 Anna Gawrzyja UROCZYSTOCI W DZIE NIEPODLEGOCI W BARONIE

    24 HUBERTUS w obiektywie Jzefa M. Zikowskiego

    26 Andrzej Wdzik 19. WIAT, KTRY NIE MOE ZAGIN (cz. II) Pradzieje Kociewia

    29 Jacek Cherek NADWILASKIE SPOTKANIA REGIONALNE

    31 Zenon Gurbada BEATYFIKOWANI MCZENNICY Z KOCIEWIA

    33 40 LAT PRACY DLA KOCIEWIA

    34 Krystyna Gierszewska SMAKI KOCIEWIA

    35 Edmund Zieliski 60 LAT W TEATRZE LALEK

    36 Jan Ejankowski PRZED 25-LECIEM PIASECKICH KOCIEWIAKW (cz. IV ostatnia)

    38 Patrycja Hamerska KOCIERSKIE TARGI KSIKI COSTERINA

    40 BIESIADOWALI W CZARNEJ WODZIE

    41 Edward Jakiel DOROBEK POETYCKI ROMANA LANDOWSKIEGO

    KMR 1

  • Od redaktora

    O organizacji TV Kongresu Kociewskiego w 2010 roku ostatnio duo si mwi. Czy jest on potrzebny Kociewiakom ?

    Odbyo si ju kilka spotka roboczych w Tczewie, Tleniu, wieciu. Konferencja plenarna w Tleniu zorganizowana przez Lokaln Organizacj Turystyczn Kociewie" zakoczya si podpisaniem porozumie dotyczcych wsporganizacji kongresu. Przybyo na ni due grono samorzdowcw, przedstawiciei stowarzysze i organizacji regionalnych, udzi widzcych potrzeb promowania naszego regionu.

    Ostatnie trzy kongresy pozostawiy trway ad w tosamoci Pomorza. Po pierwszym powstao stowarzyszenie Kociewiakw - Federacja Stowarzysze i Zwizkw Kociewska Wiba", po drugim ogoszono Rok Kociewski", trzeci kongres pokaza si Kociewia. W szkoach zaczo ttni ycie regionane. Powstao kilka zespow kociewskich, otwarto izby regionane. Coraz wiksz popuarno-ci wrd dzieci i modziey ciesz si szkone konkursy, oimpiady, przegdy zespow fok-orystycznych. Nauczyciee z wielkim zaangaowaniem zaji si edukacj regionaln. Dla uatwienia pracy nauczycieom-regionaistom utworzono Warsztaty Regionane dziaajce do dzi.

    A zatem: Czy TV Kongres Kociewski jest po-trzbny t

    Podjte na dotychczasowych kongresach wnioski i postulaty do czego zobowizuj. Winnimy je kontynuowa, pomnaa dorobek przodkw i utrwala go dla potomnych, umacnia wiar w rozwj Kociewia. Nasz region obfituje walorami turystycznymi, historycznymi oraz kulturowymi, wic mamy si czym pochwali. Nie mamy si czego wstydzi.

    Jeeli Czytelnicy maj na ten temat swoje zdanie, to zapraszam na nasze lamy.

    Legendy Kociewskie

    KRYSTYNA BRODNICKA

    Wigilijny cud ima. Biay szron pokry wszystko dookoa. Na niebie wieci ogromny ksiyc. Wigilijny wieczr. Mam 4 lata, stoj przy oknie i uparcie chucham na

    szyb. Malekie okienko na wiat, ju za chwil znowu pokrywaj biae kwiaty mrozu. Musz, musz zobaczy pierwsz gwiazdk na niebie i szepn co do niej cichutko.

    Ojciec w szpitalu zostaymy same. Z pienidzmi krucho, a dzi wigilia Boego Narodzenia. Nie ma choinki, nie bdzie prezentw, nie ma nic. Na stole chleb i kawa zboowa. Mama siedzi na awce pod piecem i zami soli chleb, siostra bawi si szmacian lalk.

    Lampa naftowa troch dymi, poza tym cisza i spokj. Nie wida gwiazdki, aja chc jpoprosi, aby wskazaa drog do nas gwiazdorowi. Moe nic nie przynosi, byleby przyszed i przerwa t przeraajc, drczc cisz, i zy mamy.

    I wanie wtedy, w t bezmiern cisz wdar si oskot otwieranych drzwi do naszej sionki, otrzepywanie butw ze niegu i dzwonek. Tak dzwoni mg tylko gwiazdor.

    Mama podbiega do drzwi, otwierajc je szeroko, my staymy ju tu za ni. Przed nami sta olbrzymi gwiazdor, obsypany biaymi patkami niegu, z workiem na plecach i choink pod pach. Sta si cud, tak upragniony, a niespodziewany.

    - Pokj temu domowi - powiedzia grubym gosem i wtoczy si do kuchni, pooy choink, zdj worek z plecw - czy s tu grzeczne dzieci? - spyta.

    - S, s - potwierdzia mama, stawiajc krzeso, aby gwiazdor mg usi i odpocz.

    - A pacierze potrafi? - Potrafi - odpowiedziaa mama. - No to ty powiedz Wierz w Boga, a ty - wskaza na

    mnie - Ojcze Nasz." Pacierze odmwilimy gadko, teraz przysza kolej na

    piewanie kold. Nasze dziecice gosiki radonie chwaliy przyjcie na wiat Pana. Gwiazdor by zadowolony.

    Teraz otworzy wielki wr i zacz wydobywa z niego rne, niespodziewane rzeczy. Czego tam nie byo! Najpierw mama dostaa wypatroszonego, skruszaego na mrozie zajca na piecze i kiebasy, piernik i lukrowane pierniczki, jabka. Ja dostaam drewniany wzek dla lalki, a siostra eczko oraz duo innych rzeczy.

    Mama w oczach miaa zy wzruszenia i radoci, a gwiazdor siedzia z zadowolon, szczliw min. I tu naleaoby przytoczy sowa Elizy Orzeszkowej: ... bo da komu to, co si ma najlepszego i nie poaowa - nie potrafi ani gupi, ani cham.

    Gwiazdor odszed, zostawiajc nas bardzo szczliwych i wdzicznych. Mama zacza przygotowywa wigilijn kolacj, a ja z siostr stroilimy wie, pachnc lasem i witami choink, radonie wypiewujc koldy.

    Gwiazdorem bya ciotka Bronisawa, na pozr szorstka i apodyktyczna, a w gbi serca czua i dobra.

    Dzi po latach piszc te sowa, ocieram zy rozrzewnienia pynce mi po twarzy i szepc modlitwy, za dusze nieyjcych ju ciotek - Walerii i Bronisawy, za ich dobre serca, za rado i szczcie, jakie nam w dom wtedy wniosy.

    KMR

  • KRZYSZTOF KOWALKOWSKI

    Laskowice Pomorskie Z dziejw wsi

    (cz. II ostatnia)

    Wdniu 25 stycznia 1920 roku do Laskowic wkroczyli onierze Frontu Pomorskiego, przyczajc w ten sposb, zgodnie z Traktatem Wersalskim, kolejn miejscowo do niepodlegej Polski. Dwa tygodnie pniej 10 lutego w Laskowicach zatrzyma si gen. Haller, gdy czono jego pocig jadcy z Torunia z pocigiem wiozcym przedstawicieli rzdu i goci z Warszawy na uroczyste zalubiny z morzem48. Zmiany nastpiy take w szkole, w ktrej rozpoczto nauk po polsku. Nauczycielem pracujcym w szkole do 1 padziernika 1925 roku zosta Makary Kkolewski49. Wedug przeprowadzonego w nastpnym roku spisu powszechnego (30.09.1921 r.). Laskowice skaday si z dwch czci: Laskowice wie i Laskowice stacja kolejowa. Laskowice stacj stanowiy budynki dworcowe, jeden budynek mieszkalny i 3 budynki inne zamieszkae. Mieszkao tu 21 osb, 13 mczyzn i 8 kobiet, wszyscy katolicy narodowoci polskiej. Laskowice wie stanowio 26 budynkw mieszkalnych, w ktrych mieszkao 406 osb, w tym 202 mczyzn i 204 kobiet. 375 osb to katolicy, a 3 ewangelicy. Narodowo polsk podao 256 mieszkacw, a niemieck 30 osb50.

    W 1923 roku majtek laskowicki wraz nalecymi do niego folwarkami obejmowa obszar 1765 ha, z czego 801 ha roli, 65 k, 78 pastwisk, 530 lasw, 45 nieuytkw i 46 wd. Wacicielem majtku by Franciszek v. Gordon. W dalszym cigu funkcjonoway gorzelnia, cegielnia, myn i tartak. Ponadto w Laskowicach byo 50 ha gospodarstwo nalece do Bartomieja Glienke. Na te 50 ha skadao si 27 ha roli, 10 ha ak, 6 ha pastwisk, 5 ha lasw i 2 ha nieuytkw51.

    W maju 1925 roku odbya si pierwsza parcelacja majtku Laskowice, ktr przeprowadzia Spka Parcelacyjna Ziem Zachodnich w Poznaniu. Rozparcelowano obszar lecy na poudniowym kracu osiedla kolejowego. Powstae gospodarstwa liczyy od 2 do 7 ha, a zamieszkali w nich m.in. Kasperkowie, Zara, Pir, Kufel, Bona i Baoniak52. W drugich wyborach do sejmiku powiatowego w wieciu, ktre odbyy si 6 grudnia 1925 roku do wydziau powiatowego zosta wybrany Franciszek Kaczorowski, urzdnik kolejowy z Laskowic53. Czonkiem tego wydziau by on jeszcze w 1929 roku, bdc jednoczenie radnym sejmiku powiatowego, ale jego nazwisko zapisano Koczorowski54. Tu trzeba wyjani, e czonek wydziau powiatowego to dzi czonek zarzdu powiatu. W dniu 16 wrzenia 1925 roku prac w szkole rozpocz Jzef Olszowy, ale nie wiadomo, jak dugo w niej pracowa, gdy wiadomo, e do 31 sierpnia w szkole pracowa Wadysaw Majewski55.

    W 1926 roku Laskowice stanowiy gmin wiejsk, w ktrej mieszkao 227 osb. Poza zakadami Gordona dziaao tu przedstawicielstwo firmy Polski Eksport Drzewny", Wyszynk trunkw prowadzi J. Raczo, zajazd R. Konert, piekarni K. Kufel, sklep z artykuami kolonialnymi T. Betyna, rzenic-two E. Hinz. We wsi mieszkaa akuszerka M. Zikowska56.

    W 1928 roku do jednoklasowej katolickiej szkoy powszechnej w Laskowicach, w ktrej uczy jeden nauczyciel katolicki, uczszczao 61 dzieci katolickich i 5 ewangelickich57. Od 1 wrzenia nauczycielem w szkole by Alfons Urbaski, ktry w szkole pracowa do 31 sierpnia 1939 roku Zosta on w 1939 roku rozstrzelany przez Niemcw58. Urbaski kierujc szko prowadzi take chr Lutnia"59.

    Wzrost znaczenia Laskowic powodowa take rozwj usug. W 1930 roku w Laskowicach oprcz akuszerki pracowa take lekarz Stanisaw Skalski. Usugi wiadczyli: fryzjer J. Ochendal, piekarz K. Kufel, rzenik E. Hinz. Sklep z artykuami kolonialnymi prowadzi T. Betyna. Zajazd prowadzi L. Kuhnert, a wyszynk trunkw J. Racho i A. Rode60. Zwraca uwag rna pisownia, zapewne tych samych nazwisk, ale rnice takie wystpoway stosunkowo czsto, by moe w zwizku rn pisowni nazwisk, a moe w zwizku z popenianymi bdami przy odczytywaniu rcznie pisanych informacji. Jak pisze B. Powiardowski w Laskowicach bya take ju w tym czasie piekarnia-cukiernia w pobliu dworca kolejowego, prowadzona przez jego ojca Waleriana. Powiardowscy mieszkali w Laskowicach od 1929 r. i mieli tu take kilkuhektarowe gospodarstwo przy ul. Dugiej 4461.

    W kwietniu 1931 roku odbya si druga parcelacja majtku Laskowice na zachd od osiedla kolejowego. Tworzone gospodarstwa liczyy okoo 15 ha, a zamieszkay w nich w nich m.in. rodziny Pitkowskiego, Deki, Olszewskiego, Blumy, in. Markowskiego i inne. Ponadto 2 ha gospodarstwo dostali Gostomski i Cichocki, a jednohektarowe parcele kilku kolejarzy. Kolejna parcelacja odbya si w 1933 roku w ramach reformy rolnej. Wtedy wydzielono dziaki wzdu szosy oskiej, poczwszy od zabudowa Waleriana i Franciszki Powiardowskich, a do zabudowa p. Biela-szewskich62.

    Budynek dawnej czteroklasowej Szkoy Podstawowej (stan z ok. 1999 r.)

    KMR 3

  • W 1934 roku nastpia zmiana ustroju samorzdu terytorialnego w Polsce. Zlikwidowano dotychczasowe mae gminy wiejskie skadajce si z jednej - dwch wsi, tworzc w to miejsce due gminy wiejskie skadajce si z kilkunastu wsi i majtkw. Dotychczasowa gmina Laskowice wesza w skad gminy Jeewo w powiecie wieckim wojewdztwie pomorskim63.

    Nastpowa jednak dalszy systematyczny rozwj Laskowic. Mieszkacy wsi nalecej do parafii Jeewo oddalonej 0 4 km drogi, a szczeglnie osiedla kolejowego, podjli starania majce na celu budow w Laskowicach kocioa i utworzenie wasnej parafii. W kocu przyniosy one pozytywny efekt i ksidz Biskup Stanisaw Wojciech Okoniewski dekretem z dnia 19 padziernika 1938 roku ustanowi w Laskowicach Pomorskich samodzieln placwk duszpastersk, ktra sw prac rozpocza zgodnie ze wspomnianym dekretem dnia 1 stycznia 1939 roku. Stacja duszpasterska, jak zapisano w dekrecie, otrzymaa take prawo powoywania wasnej Rady Parafialnej. Tak opisa Biskup w dekrecie obszar nowej parafii: Do tej nowej kuracji przydzielam na razie z parafii jeewskiej wszystkie rodziny kolejarzy mieszkajce na obszarze dworca kolejowego w Laskowicach, wszystkich mieszkacw wsi i majtku Laskowice w ich obecnych granicach administracyjnych, poza tym ca gromad Osiowo. Z osiedla kolejowego Bedlenki, ktre naley do parafii wiecie, wcielam do obrbu kuracji Laskowice domy i budk stranicz nr 21, gdzie mieszkaj obecnie Nadarzyski Jan i Glaza Marian, zapisane jako wasno PKP w ksidze gruntowej Belno, Art. 3, tom 1, karta 12, dalej dwa budynki mieszkalne stacji Bedlenki, zabudowania stacyjne i stranicze nr 100, w ktrych mieszkaj Grnowiczowie, Kalinowscy, Litkowie, Senscy Chyrkowie, Lisewski Jan, Konarski Franciszek. Zabudowanie te s rwnie zapisane jako wasno PKP Skarszewy Art. 2, tom I, karta 12. Dla skompletowania terenu kuracji Laskowice wcielonego przyczam jeszcze gospodarstwo rolne, ktrym zarzdza Jagodziski Franciszek, oddalone okoo 30 metrw od budynkw PKP, zapisane Skarszewy Art. 18, tom 21, karta 13 (wasno Lorenza Gustawa). Z parafii drzycimskiej przydzieam do kuracji Laskowice ca posiado ziemsk, majtek Polko, karta numer jeden (obecny waciciel Wadysaw Paschalis-Jakubowicz) wraz z domami robotniczymi.

    Ju w 1938 roku zakupiono ziemi na cmentarz grzebalny, ktry zosta powicony przez ks. bpa Konstantego Dominika. Na nowo powoan kuracj zosta skierowany duszpasterz ks. Jzef Szczepaski, ktry zamieszka w domu wybudowanym w 1936 roku przez Waleriana i Franciszk Powiardowskich przy skrzyowaniu drg Laskowice - Osie - wiecie ul. Dugiej 44. Nowy duszpasterz z ca energi przystpi do budowy kocioa pw. w. Krzysztofa. Zwoono materia pod budow kocioa i plebanii, zalano fundament pod wie kocioa. Jednoczenie w wietlicy kolejowej przy dworcu zorganizowano tymczasow kaplic65.

    Tu przed wybuchem II wojny wiatowej na stacj kolejow w Laskowicach przyjechali onierze, ktrzy kierowali transportami wojskowymi. W nocy z 31 sierpnia na 1 wrzenia 1939 roku rozpoczto ewakuacj rodzin kolejarzy, a ostatni kolejarze wyjechali 1 wrzenia wieczorem. Jeszcze tego samego dnia zbombardowano dworzec i nastawni, co poza zniszczeniami przynioso mier i cierpienia rannych66. W czasie kampanii wrzeniowej zgino okoo 10 onierzy polskich pochodzcych z Laskowic67.

    Zgin take ostatni z Gordonw - Franciszek, ktry nalea w 1939 roku do organizatorw Krwawej niedzieli"

    w Bydgoszczy68. Zgin 3 wrzenia 1939 roku w Bydgoszczy i pochowany zosta w parku nad jeziorem. Gordon dziaa bardzo aktywnie na rzecz mniejszoci niemieckiej. Organizowa u siebie w majtku zebrania Niemcw, a wiczenia z broni przeprowadzano w strzelnicy pooonej nad jeziorem Stelchno. Uczestniczyo w nich do 30 osb. Trzech synw Franciszka zgino. Franz poleg w pierwszych dniach napaci Niemiec na ZSRR pod Baranowicza...

Recommended

View more >